%@@1 % File name : viveknew.itx %-------------------------------------------- % Text title : vivekachUDAmaNi (sha.nkarAchArya) % Author : % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/religion % Description/comments : ????Source % Transliterated by : NA % Proofread by : NA % Latest update : November 1, 2010 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskritdocuments.org % http://sanskrit.gde.to/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto engtitle are % needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. vivekachUDAmaNi (sha.nkarAchArya) ..}## \itxtitle{.. vivekachUDAmaNi (sha.nkarAchArya) ..}##\endtitles ## sarvavedAntasiddhAntagocharaM tamagocharam.h . govindaM paramAnandaM sad.hguruM praNato.asmyaham.h .. 1.. jantUnAM narajanma durlabhamataH pu.nstvaM tato vipratA tasmAdvaidikadharmamArgaparatA vidvattvamasmAtparam.h . AtmAnAtmavivechanaM svanubhavo brahmAtmanA sa.nsthitiH muktirno shatajanmakoTisukR^itaiH puNyairvinA labhyate .. 2.. durlabhaM trayamevaitaddevAnugrahahetukam.h . manuShyatvaM mumukShutvaM mahApuruShasa.nshrayaH .. 3.. labdhvA kathachinnarajanma durlabhaM tatrApi pu.nstvaM shrutipAradarshanam.h . yastvAtmamuktau na yateta mUDhadhIH sa hyAtmahA svaM vinihantyasad.hgrahAt.h .. 4.. itaH ko nvasti mUDhAtmA yastu svArthe pramAdyati . durlabhaM mAnuShaM dehaM prApya tatrApi pauruSham.h .. 5.. vadantu shAstrANi yajantu devAn.h kurvantu karmANi bhajantu devatAH . Atmaikyabodhena vinApi muktiH na sidhyati brahmashatAntare.api .. 6.. amR^itatvasya nAshAsti vittenetyeva hi shrutiH . bravIti karmaNo mukterahetutvaM sphuTaM yataH .. 7.. ato vimuktyai prayatet vidvAn.h sa.nnyastabAhyArthasukhaspR^ihaH san.h . santaM mahAntaM samupetya deshikaM tenopadiShTArthasamAhitAtmA .. 8.. uddharedAtmanAtmAnaM magnaM sa.nsAravAridhau . yogArUDhatvamAsAdya samyagdarshananiShThayA .. 9.. sa.nnyasya sarvakarmANi bhavabandhavimuktaye . yatyatAM paNDitairdhIrairAtmAbhyAsa upasthitaiH .. 10.. chittasya shuddhaye karma na tu vastUpalabdhaye . vastusiddhirvichAreNa na ki.nchitkarmakoTibhiH .. 11.. samyagvichArataH siddhA rajjutattvAvadhAraNA . bhrAntoditamahAsarpabhayaduHkhavinAshinI .. 12.. arthasya nishchayo dR^iShTo vichAreNa hitoktitaH . na snAnena na dAnena prANAyamashatena vA .. 13.. adhikAriNamAshAste phalasiddhirvisheShataH . upAyA deshakAlAdyAH santyasminsahakAriNaH .. 14.. ato vichAraH kartavyo jij~nAsorAtmavastunaH .. samAsAdya dayAsindhuM guruM brahmaviduttamam.h .. 15.. medhAvI puruSho vidvAnuhApohavichakShaNaH . adhikAryAtmavidyAyAmuktalakShaNalakShitaH .. 16.. vivekino viraktasya shamAdiguNashAlinaH . mumukShoreva hi brahmajij~nAsAyogyatA matA .. 17.. sAdhanAnyatra chatvAri kathitAni manIShibhiH . yeShu satsveva sanniShThA yadabhAve na sidhyati .. 18.. Adau nityAnityavastuvivekaH parigaNyate . ihAmutraphalabhogavirAgastadanantaram.h . shamAdiShaT.hkasampattirmumukShutvamiti sphuTam.h .. 19.. brahma satyaM jaganmithyetyevaMrUpo vinishchayaH . so.ayaM nityAnityavastuvivekaH samudAhR^itaH .. 20.. tadvairAgyaM jihAsA yA darshanashravaNAdibhiH . dehAdibrahmaparyante hyanitye bhogavastuni .. 21.. virajya viShayavrAtAddoShadR^iShTyA muhurmuhuH . svalakShye niyatAvasthA manasaH shama uchyate .. 22.. viShayebhyaH parAvartya sthApanaM svasvagolake . ubhayeShAmindriyANAM sa damaH parikIrtitaH . bAhyAnAlambanaM vR^ittereShoparatiruttamA .. 23.. sahanaM sarvaduHkhAnAmapratIkArapUrvakam.h . chintAvilAparahitaM sA titikShA nigadyate .. 24.. shAstrasya guruvAkyasya satyabud.hdhyavadhAraNam.h . sA shraddhA kathitA sad.hbhiryayA vastUpalabhyate .. 25.. sarvadA sthApanaM buddheH shuddhe brahmaNi sarvadA . tatsamAdhAnamityuktaM na tu chittasya lAlanam.h .. 26.. aha.nkArAdidehAntAn.h bandhAnaj~nAnakalpitAn.h . svasvarUpAvabodhena moktumichChA mumukShutA .. 27.. mandamadhyamarUpApi vairAgyeNa shamAdinA . prasAdena guroH seyaM pravR^iddhA sUyate phalam.h .. 28.. vairAgyaM cha mumukShutvaM tIvraM yasya tu vidyate . tasminnevArthavantaH syuH phalavantaH shamAdayaH .. 29.. etayormandatA yatra viraktatvamumukShayoH . marau salIlavattatra shamAderbhAnamAtratA .. 30.. mokShakAraNasAmagr.hyAM bhaktireva garIyasI . svasvarUpAnusandhAnaM bhaktirityabhidhIyate .. 31.. svAtmatattvAnusandhAnaM bhaktirityapare jaguH . uktasAdhanasaMpannastattvajij~nAsurAtmanaH . upasIded.hguruM prAj~nyaM yasmAd.hbandhavimokShaNam.h .. 32.. shrotriyo.avR^ijino.akAmahato yo brahmavittamaH . brahmaNyuparataH shAnto nirindhana ivAnalaH . ahetukadayAsindhurbandhurAnamatAM satAm.h .. 33.. tamArAdhya guruM bhaktyA prahvaprashrayasevanaiH . prasannaM tamanuprApya pR^ichChejj~nAtavyamAtmanaH .. 34.. svAminnamaste natalokabandho kAruNyasindho patitaM bhavAbdhau . mAmuddharAtmIyakaTAkShadR^iShTyA R^ijvyAtikAruNyasudhAbhivR^iShTyA .. 35.. durvArasa.nsAradavAgnitaptaM dodhUyamAnaM duradR^iShTavAtaiH . bhItaM prapannaM paripAhi mR^ityoH sharaNyamanyadyadahaM na jAne .. 36.. shAntA mahAnto nivasanti santo vasantavallokahitaM charantaH . tIrNAH svayaM bhImabhavArNavaM janA\- nahetunAnyAnapi tArayantaH .. 37.. ayaM svabhAvaH svata eva yatpara\- shramApanodapravaNaM mahAtmanAm.h . sudhA.nshureSha svayamarkakarkasha\- prabhAbhitaptAmavati kShitiM kila .. 38.. brahmAnandarasAnubhUtikalitaiH pUrtaiH sushItairyutaiH yuShmadvAkkalashojjhitaiH shrutisukhairvAkyAmR^itaiH sechaya . sa.ntaptaM bhavatApadAvadahanajvAlAbhirenaM prabho dhanyAste bhavadIkShaNakShaNagateH pAtrIkR^itAH svIkR^itAH .. 39.. kathaM tareyaM bhavasindhumetaM kA vA gatirme katamo.astyupAyaH . jAne na ki~nchitkR^ipayA.ava mAM prabho sa.nsAraduHkhakShatimAtanuShva .. 40.. tathA vadantaM sharaNAgataM svaM sa.nsAradAvAnalatApataptam.h . nirIkShya kAruNyarasArdradR^iShTyA dadyAdabhItiM sahasA mahAtmA .. 41.. vidvAn.h sa tasmA upasattimIyuShe mumukShave sAdhu yathoktakAriNe . prashAntachittAya shamAnvitAya tattvopadeshaM kR^ipayaiva kuryAt.h .. 42.. mA bhaiShTa vidva.nstava nAstyapAyaH sa.nsArasindhostaraNe.astyupAyaH . yenaiva yAtA yatayo.asya pAraM tameva mArgaM tava nirdishAmi .. 43.. astyupAyo mahAnkashchitsa.nsArabhayanAshanaH . tena tIrtvA bhavAmbhodhiM paramAnandamApsyasi .. 44.. vedAntArthavichAreNa jAyate j~nAnamuttamam.h . tenAtyantikasa.nsAraduHkhanAsho bhavatyanu .. 45.. shraddhAbhaktidhyAnayogAmmumukShoH mukterhetUnvakti sAkShAchChrutergIH . yo vA eteShveva tiShThatyamuShya mokSho.avidyAkalpitAddehabandhAt.h .. 46.. aj~nAnayogAtparamAtmanastava hyanAtmabandhastata eva sa.nsR^itiH . tayorvivekoditabodhavahniH aj~nAnakAryaM pradahetsamUlam.h .. 47.. shiShya uvAcha . kR^ipayA shrUyatAM svAminprashno.ayaM kriyate mayA . yaduttaramahaM shrutvA kR^itArthaH syAM bhavanmukhAt.h .. 48.. ko nAma bandhaH kathameSha AgataH kathaM pratiShThAsya kathaM vimokShaH . ko.asAvanAtmA paramaH ka AtmA tayorvivekaH kathametaduchyatAm.h .. 49.. shrIguruvAcha . dhanyo.asi kR^itakR^ityo.asi pAvita te kulaM tvayA . yadavidyAbandhamuktyA brahmIbhavitumichChasi .. 50.. R^iNamochanakartAraH pituH santi sutAdayaH . bandhamochanakartA tu svasmAdanyo na kashchana .. 51.. mastakanyastabhArAderduHkhamanyairnivAryate . kShudhAdikR^itaduHkhaM tu vinA svena na kenachit.h .. 52.. pathyamauShadhasevA cha kriyate yena rogiNA . ArogyasiddhirdR^iShTA.asya nAnyAnuShThitakarmaNA .. 53.. vastusvarUpaM sphuTabodhachakShuShA svenaiva vedyaM na tu paNDitena . chandrasvarUpaM nijachakShuShaiva j~nAtavyamanyairavagamyate kim.h .. 54.. avidyAkAmakarmAdipAshabandhaM vimochitum.h . kaH shaknuyAdvinAtmAnaM kalpakoTishatairapi .. 55.. na yogena na sA.nkhyena karmaNA no na vidyayA . brahmAtmaikatvabodhena mokShaH sidhyati nAnyathA .. 56.. vINAyA rUpasaundaryaM tantrIvAdanasauShThavam.h . prajAra~njanamAtraM tanna sAmrAjyAya kalpate .. 57.. vAgvaikharI shabdajharI shAstravyAkhyAnakaushalam.h . vaiduShyaM viduShAM tadvad.hbhuktaye na tu muktaye .. 58.. avij~nAte pare tattve shAstrAdhItistu niShphalA . vij~nAte.api pare tattve shAstrAdhItistu niShphalA .. 59.. shabdajAlaM mahAraNyaM chittabhramaNakAraNam.h . ataH prayatnAjj~nAtavyaM tattvaj~naistattvamAtmanaH .. 60.. aj~nAnasarpadaShTasya brahmaj~nAnauShadhaM vinA . kimu vedaishcha shAstraishcha kimu mantraiH kimauShadhaiH .. 61.. na gachChati vinA pAnaM vyAdhirauShadhashabdataH . vinA.aparokShAnubhavaM brahmashabdairna muchyate .. 62.. akR^itvA dR^ishyavilayamaj~nAtvA tattvamAtmanaH . brahmashabdaiH kuto muktiruktimAtraphalairnR^iNAm.h .. 63.. akR^itvA shatrusa.nhAramagatvAkhilabhUshriyam.h . rAjAhamiti shabdAnno rAjA bhavitumarhati .. 64.. AptoktiM khananaM tathoparishilAdyutkarShaNaM svIkR^itiM nikShepaH samapekShate nahi bahiH shabdaistu nirgachChati . tadvad.hbrahmavidopadeshamananadhyAnAdibhirlabhyate mAyAkAryatirohitaM svamamalaM tattvaM na duryuktibhiH .. 65.. tasmAtsarvaprayatnena bhavabandhavimuktaye . svaireva yatnaH kartavyo rogAdAviva paNDitaiH .. 66.. yastvayAdya kR^itaH prashno varIyA~nChAstravinmataH . sUtraprAyo nigUDhArtho j~nAtavyashcha mumukShubhiH .. 67.. shR^iNuShvAvahito vidvanyanmayA samudIryate . tadetachChravaNAtsadyo bhavabandhAdvimokShyase .. 68.. mokShasya hetuH prathamo nigadyate vairAgyamatyantamanityavastuShu . tataH shamashchApi damastitikShA nyAsaH prasaktAkhilakarmaNAM bhR^isham.h .. 69.. tataH shR^itistanmananaM satattva\- dhyAnaM chiraM nityanirantaraM muneH . tato.avikalpaM parametya vidvAn.h ihaiva nirvANasukhaM samR^ichChati .. 70.. yad.hboddhavyaM tavedAnImAtmAnAtmavivechanam.h . taduchyate mayA samyak.h shrutvAtmanyavadhAraya .. 71.. majjAsthimedaHpalaraktacharma\- tvagAhvayairdhAtubhirebhiranvitam.h . pAdoruvakShobhujapR^iShThamastakaiH a~NgairupA~Ngairupayuktametat.h .. 72.. ahaMmametiprathitaM sharIraM mohAspadaM sthUlamitIryate budhaiH . nabhonabhasvaddahanAmbubhUmayaH sUkShmANi bhUtAni bhavanti tAni .. 73.. parasparAMshairmilitAni bhUtvA sthUlAni cha sthUlasharIrahetavaH . mAtrAstadIyA viShayA bhavanti shabdAdayaH pa~ncha sukhAya bhoktuH .. 74.. ya eShu mUDhA viShayeShu baddhA rAgorupAshena sudurdamena . AyAnti niryAntyadha UrdhvamuchchaiH svakarmadUtena javena nItAH .. 75.. shabdAdibhiH pa~nchabhireva pa~ncha pa~nchatvamApuH svaguNena baddhAH . kura~NgamAta~Ngapata~NgamIna\- bhR^i~NgA naraH pa~nchabhira~nchitaH kim.h .. 76.. doSheNa tIvro viShayaH kR^iShNasarpaviShAdapi . viShaM nihanti bhoktAraM draShTAraM chakShuShApyayam.h .. 77.. viShayAshAmahApAshAdyo vimuktaH sudustyajAt.h . sa eva kalpate muktyai nAnyaH ShaT.hshAstravedyapi .. 78.. ApAtavairAgyavato mumukShUn.h bhavAbdhipAraM pratiyAtumudyatAn.h . AshAgraho majjayate.antarAle nigR^ihya kaNThe vinivartya vegAt.h .. 79.. viShayAkhyagraho yena suviraktyasinA hataH . sa gachChati bhavAmbhodheH pAraM pratyUhavarjitaH .. 80.. viShamaviShayamArgairgachChato.anachChabuddheH pratipadamabhiyAto mR^ityurapyeSha viddhi . hitasujanagurUktyA gachChataH svasya yuktyA prabhavati phalasiddhiH satyamityeva viddhi .. 81.. mokShasya kA.nkShA yadi vai tavAsti tyajAtidUrAdviShayAnviShaM yathA . pIyUShavattoShadayAkShamArjava\- prashAntidAntIrbhaja nityamAdarAt.h .. 82.. anukShaNaM yatparihR^itya kR^ityaM anAdyavidyAkR^itabandhamokShaNam.h . dehaH parArtho.ayamamuShya poShaNe yaH sajjate sa svamanena hanti .. 83.. sharIrapoShaNArthI san.h ya AtmAnaM didR^ikShati . grAhaM dArudhiyA dhR^itvA nadi tartuM sa gachChati .. 84.. moha eva mahAmR^ityurmumukShorvapurAdiShu . moho vinirjito yena sa muktipadamarhati .. 85.. mohaM jahi mahAmR^ityuM dehadArasutAdiShu . yaM jitvA munayo yAnti tadviShNoH paramaM padam.h .. 86.. tva~N.hmAMsarudhirasnAyumedomajjAsthisa.nkulam.h . pUrNaM mUtrapurIShAbhyAM sthUlaM nindyamidaM vapuH .. 87.. pa~nchIkR^itebhyo bhUtebhyaH sthUlebhyaH pUrvakarmaNA . samutpannamidaM sthUlaM bhogAyatanamAtmanaH . avasthA jAgarastasya sthUlArthAnubhavo yataH .. 88.. bAhyendriyaiH sthUlapadArthasevAM srak.hchandanastryAdivichitrarUpAm.h . karoti jIvaH svayametadAtmanA tasmAtprashastirvapuSho.asya jAgare .. 89.. sarvA.api bAhyasa.nsAraH puruShasya yadAshrayaH . viddhi dehamidaM sthUlaM gR^ihavad.hgR^ihamedhinaH .. 90.. sthUlasya sambhavajarAmaraNAni dharmAH sthaulyAdayo bahuvidhAH shishutAdyavasthAH . varNAshramAdiniyamA bahudhA.amayAH syuH pUjAvamAnabahumAnamukhA visheShAH .. 91.. buddhIndriyANi shravaNaM tvagakShi ghrANaM cha jivhA viShayAvabodhanAt.h . vAk.hpANipAdA gudamapyupasthaH karmendriyANi pravaNena karmasu .. 92.. nigadyate.antaHkaraNaM manodhIH ahaMkR^itishchittamiti svavR^ittibhiH . manastu sa.nkalpavikalpanAdibhiH buddhiH padArthAdhyavasAyadharmataH .. 93.. atrAbhimAnAdahamityahaMkR^itiH . svArthAnusandhAnaguNena chittam.h .. 94.. prANApAnavyAnodAnasamAnA bhavatyasau prANaH . svayameva vR^ittibhedAdvikR^itibhedAtsuvarNasalilAdivat.h .. 95.. vAgAdi pa~ncha shravaNAdi pa~ncha prANAdi pa~nchAbhramukhAni pa~ncha . bud.hdhyAdyavidyApi cha kAmakarmaNI puryaShTakaM sUkShmasharIramAhuH .. 96.. idaM sharIraM shR^iNu sUkShmasa.nj~nitaM li~NgaM tvapa~nchIkR^itasambhavam.h . savAsanaM karmaphalAnubhAvakaM svAj~nAnato.anAdirupAdhirAtmanaH .. 97.. svapno bhavatyasya vibhaktyavasthA svamAtrasheSheNa vibhAti yatra . svapne tu buddhiH svayameva jAgrat.h kAlInanAnAvidhavAsanAbhiH .. 98.. kartrAdibhAvaM pratipadya rAjate yatra svayaM bhAti hyayaM parAtmA . dhImAtrakopAdhirasheShasAkShI na lipyate tatkR^itakarmaleshaiH . yasmAdasa~Ngastata eva karmabhiH na lipyate ki~nchidupAdhinA kR^itaiH .. 99.. sarvavyApR^itikaraNaM li~NgamidaM syAchchidAtmanaH puMsaH . vAsyAdikamiva takShNastenaivAtmA bhavatyasa~Ngo.ayam.h .. 100.. andhatvamandatvapaTutvadharmAH sauguNyavaiguNyavashAddhi chakShuShaH . bAdhiryamUkatvamukhAstathaiva shrotrAdidharmA na tu vetturAtmanaH .. 101.. uchCh.hvAsaniHshvAsavijR^imbhaNakShut.h prasyandanAdyutkramaNAdikAH kriyAH . prANAdikarmANi vadanti taj~nAH prANasya dharmAvashanApipAse .. 102.. antaHkaraNameteShu chakShurAdiShu varShmaNi . ahamityabhimAnena tiShThatyAbhAsatejasA .. 103.. ahaMkAraH sa vij~neyaH kartA bhoktAbhimAnyayam.h . sattvAdiguNayogena chAvasthAtrayamashnute .. 104.. viShayANAmAnukUlye sukhI duHkhI viparyaye . sukhaM duHkhaM cha taddharmaH sadAnandasya nAtmanaH .. 105.. AtmArthatvena hi preyAnviShayo na svataH priyaH . svata eva hi sarveShAmAtmA priyatamo yataH tata AtmA sadAnando nAsya duHkhaM kadAchana .. 106.. yatsuShuptau nirviShaya AtmAnando.anubhUyate . shrutiH pratyakShamaitihyamanumAnaM cha jAgrati .. 107.. avyaktanAmnI parameshashaktiH anAdyavidyA triguNAtmikA parA . kAryAnumeyA sudhiyaiva mAyA yayA jagatsarvamidaM prasUyate .. 108.. sannApyasannApyubhayAtmikA no bhinnApyabhinnApyubhayAtmikA no . sA~NgApyana~NgA hyubhayAtmikA no mahAd.hbhutA.anirvachanIyarUpA .. 109.. shuddhAdvayabrahmavibhodhanAshyA sarpabhramo rajjuvivekato yathA . rajastamaHsattvamiti prasiddhA guNAstadIyAH prathitaiH svakAryaiH .. 110.. vikShepashaktI rajasaH kriyAtmikA yataH pravR^ittiH prasR^itA purANI . rAgAdayo.asyAH prabhavanti nityaM duHkhAdayo ye manaso vikArAH .. 111.. kAmaH krodho lobhadambhAdyasUyA aha.nkArerShyAmatsarAdyAstu ghorAH . dharmA ete rAjasAH pumpravR^ittiH yasmAdeShA tadrajo bandhahetuH .. 112.. eShA.a.avR^itirnAma tamoguNasya shaktirmayA vastvavabhAsate.anyathA . saiShA nidAnaM puruShasya sa.nsR^iteH vikShepashakteH pravaNasya hetuH .. 113.. praj~nAvAnapi paNDito.api chaturo.apyatyantasUkShmAtmadR^ig.h\- vyAlIDhastamasA na vetti bahudhA saMbodhito.api sphuTam.h . bhrAntyAropitameva sAdhu kalayatyAlambate tad.hguNAn.h hantAsau prabalA durantatamasaH shaktirmahatyAvR^itiH .. 114.. abhAvanA vA viparItabhAvanA asaMbhAvanA vipratipattirasyAH . sa.nsargayuktaM na vimu~nchati dhruvaM vikShepashaktiH kShapayatyajasram.h .. 115.. aj~nAnamAlasyajaDatvanidrA\- pramAdamUDhatvamukhAstamoguNAH . etaiH prayukto nahi vetti ki.nchin.h nidrAluvatstambhavadeva tiShThati .. 116.. sattvaM vishuddhaM jalavattathApi tAbhyAM militvA saraNAya kalpate . yatrAtmabimbaH pratibimbitaH san.h prakAshayatyarka ivAkhilaM jaDam.h .. 117.. mishrasya sattvasya bhavanti dharmAH tvamAnitAdyA niyamA yamAdyAH . shraddhA cha bhaktishcha mumukShatA cha daivI cha sampattirasannivR^ittiH .. 118.. vishuddhasattvasya guNAH prasAdaH svAtmAnubhUtiH paramA prashAntiH . tR^iptiH praharShaH paramAtmaniShThA yayA sadAnandarasaM samR^ichChati .. 119.. avyaktametattriguNairniruktaM tatkAraNaM nAma sharIramAtmanaH . suShuptiretasya vibhaktyavasthA pralInasarvendriyabuddhivR^ittiH .. 120.. sarvaprakArapramitiprashAntiH bIjAtmanAvasthitireva buddheH . suShuptiretasya kila pratItiH ki.nchinna vedmIti jagatprasiddheH .. 121.. dehendriyaprANamano.ahamAdayaH sarve vikArA viShayAH sukhAdayaH . vyomAdibhUtAnyakhilaM na vishvaM avyaktaparyantamidaM hyanAtmA .. 122.. mAyA mAyAkAryaM sarvaM mahadAdidehaparyantam.h . asadidamanAtmatattvaM viddhi tvaM marumarIchikAkalpam.h .. 123.. atha te saMpravakShyAmi svarUpaM paramAtmanaH . yadvij~nAya naro bandhAnmuktaH kaivalyamashnute .. 124.. asti kashchitsvayaM nityamahaMpratyayalambanaH . avasthAtrayasAkShI sanpa~nchakoshavilakShaNaH .. 125.. yo vijAnAti sakalaM jAgratsvapnasuShuptiShu . buddhitad.hvR^ittisad.hbhAvamabhAvamahamityayam.h .. 126.. yaH pashyati svayaM sarvaM yaM na pashyati kashchana . yashchetayati bud.hdhyAdi na tadyaM chetayatyayam.h .. 127.. yena vishvamidaM vyAptaM yaM na vyApnoti ki~nchana . abhArUpamidaM sarvaM yaM bhAntyamanubhAtyayam.h .. 128.. yasya sannidhimAtreNa dehendriyamanodhiyaH . viShayeShu svakIyeShu vartante preritA iva .. 129.. aha~NkArAdidehAntA viShayAshcha sukhAdayaH . vedyante ghaTavad.h yena nityabodhasvarUpiNA .. 130.. eSho.antarAtmA puruShaH purANo nirantarAkhaNDasukhAnubhUtiH . sadaikarUpaH pratibodhamAtro yeneShitA vAgasavashcharanti .. 131.. atraiva sattvAtmani dhIguhAyAM avyAkR^itAkAsha ushatprakAshaH . AkAsha uchchai ravivatprakAshate svatejasA vishvamidaM prakAshayan.h .. 132.. j~nAtA mano.aha.nkR^itivikriyANAM dehendriyaprANakR^itakriyANAm.h . ayo.agnivattAnanuvartamAno na cheShTate no vikaroti ki~nchana .. 133.. na jAyate no mriyate na vardhate na kShIyate no vikaroti nityaH . vilIyamAne.api vapuShyamuShmi\- nna lIyate kumbha ivAmbaraM svayam.h .. 134.. prakR^itivikR^itibhinnaH shuddhabodhasvabhAvaH sadasadidamasheShaM bhAsayannirvisheShaH . vilasati paramAtmA jAgradAdiShvavasthA\- svahamahamiti sAkShAtsAkShirUpeNa buddheH .. 135.. niyamitamanasAmuM tvaM svamAtmAnamAtman.h yayamahamiti sAkShAdviddhi buddhiprasAdAt.h . janimaraNatara.ngApArasa.nsArasindhuM pratara bhava kR^itArtho brahmarUpeNa sa.nsthaH .. 136.. atrAnAtmanyahamiti matirbandha eSho.asya puMsaH prApto.aj~nAnAjjananamaraNakleshasaMpAtahetuH . yenaivAyaM vapuridamasatsatyamityAtmabud.hdhyA puShyatyukShatyavati viShayaistantubhiH koshakR^idvat.h .. 137.. atasmi.nstad.hbuddhiH prabhavati vimUDhasya tamasA vivekAbhAvAdvai sphurati bhujage rajjudhiShaNA . tato.anarthavrAto nipatati samAdAturadhikaH tato yo.asad.hgrAhaH sa hi bhavati bandhaH shR^iNu sakhe .. 138.. akhaNDanityAdvayabodhashaktyA sphurantamAtmAnamanantavaibhavam.h . samAvR^iNotyAvR^itishaktireShA tamomayI rAhurivArkabimbam.h .. 139.. tirobhUte svAtmanyamalataratejovati pumAn.h anAtmAnaM mohAdahamiti sharIraM kalayati . tataH kAmakrodhaprabhR^itibhiramuM bandhanaguNaiH paraM vikShepAkhyA rajasa urushaktirvyathayati .. 140.. mahAmohagrAhagrasanagalitAtmAvagamano dhiyo nAnAvasthAM svayamabhinayaMstad.hguNatayA . apAre sa.nsare viShayaviShapUre jalanidhau nimajyonmajyAyaM bhramati kumatiH kutsitagatiH .. 141.. bhAnuprabhAsa.njanitAbhrapa~N.hktiH bhAnuM tirodhAya vijR^imbhate yathA . AtmoditAha.nkR^itirAtmatattvaM tathA tirodhAya vijR^imbhate svayam.h .. 142.. kavalitadinanArthe durdine sAndrameghaiH vyathayati himajha.njhAvAyurugro yathaitAn.h . aviratatamasAtmanyAvR^ite mUDhabuddhiM kShapayati bahuduHkhaistIvravikShepashaktiH .. 143.. etAbhyAmeva shaktibhyAM bandhaH puMsaH samAgataH . yAbhyAM vimohito dehaM matvA.atmAnaM bhramatyayam.h .. 144.. bIjaM sa.nsR^itibhUmijasya tu tamo dehAtmadhIra~Nkuro rAgaH pallavamambu karma tu vapuH skandhoo.asavaH shAkhikAH . agrANIndriyasa.nhatishcha viShayAH puShpANi duHkhaM phalaM nAnAkarmasamud.hbhavaM bahuvidhaM bhoktAtra jIvaH khagaH .. 145.. aj~nAnamUlo.ayamanAtmabandho naisargiko.anAdirananta IritaH . janmApyayavyAdhijarAdiduHkha\- pravAhapAtaM janayatyamuShya .. 146.. nAstrairna shastrairanilena vahninA ChettuM na shakyo na cha karmakoTibhiH . vivekavij~nAnamahAsinA vinA dhAtuH prasAdena shitena ma~njunA .. 147.. shrutipramANaikamateH svadharma niShThA tayaivAtmavishuddhirasya . vishuddhabuddheH paramAtmavedanaM tenaiva sa.nsArasamUlanAshaH .. 148.. koshairannamayAdyaiH pa~nchabhirAtmA na sa.nvR^ito bhAti . nijashaktisamutpannaiH shaivAlapaTalairivAmbu vApIstham.h .. 149.. tachChaivAlApanaye samyak.h salilaM pratIyate shuddham.h . tR^iShNAsantApaharaM sadyaH saukhyapradaM paraM puMsaH .. 150.. pa~nchAnAmapi koshAnAmapavAde vibhAtyayaM shuddhaH . nityAnandaikarasaH pratyagrUpaH paraH svayaMjyotiH .. 151.. AtmAnAtmavivekaH kartavyo bandhamuktaye viduShA . tenaivAnandI bhavati svaM vij~nAya sachchidAnandam.h .. 152.. mu~njAdiShIkAmiva dR^ishyavargAt.h pratya~nchamAtmAnamasa~Ngamakriyam.h . vivichya tatra pravilApya sarvaM tadAtmanA tiShThati yaH sa muktaH .. 153.. deho.ayamannabhavano.annamayastu koshaH chAnnena jIvati vinashyati tadvihInaH . tvak.hcharmamA.nsarudhirAsthipurISharAshiH nAyaM svayaM bhavitumarhati nityashuddhaH .. 154.. pUrvaM janeradhimR^iterapi nAyamasti jAtakShaNaH kShaNaguNo.aniyatasvabhAvaH . naiko jaDashcha ghaTavatparidR^ishyamAnaH svAtmA kathaM bhavati bhAvavikAravettA .. 155.. pANipAdAdimAndeho nAtmA vya~Nge.api jIvanAt.h . tattachChakteranAshAchcha na niyamyo niyAmakaH .. 156.. dehataddharmatatkarmatadavasthAdisAkShiNaH . sata eva svataHsiddhaM tadvailakShaNyamAtmanaH .. 157.. shalyarAshirmAMsalipto malapUrNo.atikashmalaH . kathaM bhavedayaM vettA svayametadvilakShaNaH .. 158.. tva~N.hmA.nsamedo.asthipurISharAshA\- vahaMmatiM mUDhajanaH karoti . vilakShaNaM vetti vichArashIlo nijasvarUpaM paramArtha bhUtam.h .. 159.. deho.ahamityeva jaDasya buddhiH dehe cha jIve viduShastvahaMdhIH . vivekavij~nAnavato mahAtmano brahmAhamityeva matiH sadAtmani .. 160.. atrAtmabuddhiM tyaja mUDhabuddhe tva~N.hmA.nsamedo.asthipurISharAshau . sarvAtmani brahmaNi nirvikalpe kuruShva shAntiM paramAM bhajasva .. 161.. dehendriyAdAvasati bhramoditAM vidvAnaha.ntAM na jahAti yAvat.h . tAvanna tasyAsti vimuktivArtA\- pyastveSha vedAntanayAntadarshI .. 162.. ChAyAsharIre pratibimbagAtre yatsvapnadehe hR^idi kalpitA~Nge . yathAtmabuddhistava nAsti kAchi\- jjIvachCharIre cha tathaiva mA.astu .. 163.. dehAtmadhIreva nR^iNAmasaddhiyAM janmAdiduHkhaprabhavasya bIjam.h . yatastatastvaM jahi tAM prayatnAt.h tyakte tu chitte na punarbhavAshA .. 164.. karmendriyaiH pa~nchabhira~nchito.ayaM prANo bhavetprANamayastu koshaH .. yenAtmavAnannamayo.anupUrNaH pravartate.asau sakalakriyAsu .. 165.. naivAtmApi prANamayo vAyuvikAro gantA.a.agantA vAyuvadantarbahireShaH . yasmAtki~nchitkvApi na vettIShTamaniShTaM svaM vAnyaM vA ki~nchana nityaM paratantraH .. 166.. j~nAnendriyANi cha manashcha manomayaH syAt.h kosho mamAhamiti vastuvikalpahetuH . sa.nj~nAdibhedakalanAkalito balIyAM\- statpUrvakoshamabhipUrya vijR^imbhate yaH .. 167.. pa~nchendriyaiH pa~nchabhireva hotR^ibhiH prachIyamAno viShayAjyadhArayA . jAjvalyamAno bahuvAsanendhanaiH manomayAgnirdahati prapa~ncham.h .. 168.. na hyastyavidyA manaso.atiriktA mano hyavidyA bhavabandhahetuH . tasminvinaShTe sakalaM vinaShTaM vijR^imbhite.asminsakalaM vijR^imbhate .. 169.. svapne.arthashUnye sR^ijati svashaktyA bhoktrAdivishvaM mana eva sarvam.h . tathaiva jAgratyapi no visheShaH tatsarvametanmanaso vijR^imbhaNam.h .. 170.. suShuptikAle manasi pralIne naivAsti ki~nchitsakalaprasiddheH . ato manaHkalpit eva puMsaH sa.nsAra etasya na vastuto.asti .. 171.. vAyunA.a.anIyate medhaH punastenaiva nIyate . manasA kalpyate bandho mokShastenaiva kalpyate .. 172.. dehAdisarvaviShaye parikalpya rAgaM badhnAti tena puruShaM pashuvad.hguNena . vairasyamatra viShavat.h suvudhAya pashchAd.h enaM vimochayati tanmana eva bandhAt.h .. 173.. tasmAnmanaH kAraNamasya jantoH bandhasya mokShasya cha vA vidhAne . bandhasya heturmalinaM rajoguNaiH mokShasya shuddhaM virajastamaskam.h .. 174.. vivekavairAgyaguNAtirekA\- chChuddhatvamAsAdya mano vimuktyai . bhavatyato buddhimato mumukSho\- stAbhyAM dR^iDhAbhyAM bhavitavyamagre .. 175.. mano nAma mahAvyAghro viShayAraNyabhUmiShu . charatyatra na gachChantu sAdhavo ye mumukShavaH .. 176.. manaH prasUte viShayAnasheShAn.h sthUlAtmanA sUkShmatayA cha bhoktuH . sharIravarNAshramajAtibhedAn.h guNakriyAhetuphalAni nityam.h .. 177.. asa.ngachidrUpamamuM vimohya dehendriyaprANaguNairnibad.hdhya . ahaMmameti bhramayatyajasraM manaH svakR^ityeShu phalopabhuktiShu .. 178.. adhyAsadoShAtpuruShasya sa.nsR^itiH adhyAsabandhastvamunaiva kalpitaH . rajastamodoShavato.avivekino janmAdiduHkhasya nidAnametat.h .. 179.. ataH prAhurmano.avidyAM paNDitAstattvadarshinaH . yenaiva bhrAmyate vishvaM vAyunevAbhramaNDalam.h .. 180.. tanmanaHshodhanaM kAryaM prayatnena mumukShuNA . vishuddhe sati chaitasminmuktiH karaphalAyate .. 181.. mokShaikasaktyA viShayeShu rAgaM nirmUlya sa.nnyasya cha sarvakarma . sachChraddhayA yaH shravaNAdiniShTho rajaHsvabhAvaM sa dhunoti buddheH .. 182.. manomayo nApi bhavetparAtmA hyAdyantavattvAtpariNAmibhAvAt.h . duHkhAtmakatvAdviShayatvahetoH draShTA hi dR^ishyAtmatayA na dR^iShTaH .. 183.. buddhirbuddhIndriyaiH sArdhaM savR^ittiH kartR^ilakShaNaH . vij~nAnamayakoshaH syAtpuMsaH sa.nsArakAraNam.h .. 184.. anuvrajachchitpratibimbashaktiH vij~nAnasa.nj~naH prakR^itervikAraH . j~nAnakriyAvAnahamityajasraM dehendriyAdiShvabhimanyate bhR^isham.h .. 185.. anAdikAlo.ayamahaMsvabhAvo jIvaH samastavyavahAravoDhA . karoti karmANyapi pUrvavAsanaH puNyAnyapuNyAni cha tatphalAni .. 186.. bhu~N.hkte vichitrAsvapi yoniShu vraja\- nnAyAti niryAtyadha UrdhvameShaH . asyaiva vij~nAnamayasya jAgrat.h\- svapnAdyavasthAH sukhaduHkhabhogaH .. 187.. dehAdiniShThAshramadharmakarma\- guNAbhimAnaH satataM mameti . vij~nAnakosho.ayamatiprakAshaH prakR^iShTasAnnidhyavashAtparAtmanaH . ato bhavatyeSha upAdhirasya yadAtmadhIH sa.nsarati bhrameNa .. 188.. yo.ayaM vij~nAnamayaH prANeShu hR^idi sphuratyayaM jyotiH . kUTasthaH sannAtmA kartA bhoktA bhavatyupAdhisthaH .. 189.. svayaM parichChedamupetya buddheH tAdAtmyadoSheNa paraM mR^iShAtmanaH . sarvAtmakaH sannapi vIkShate svayaM svataH pR^ithak.htvena mR^ido ghaTAniva .. 190.. upAdhisambandhavashAtparAtmA hyupAdhidharmAnanubhAti tad.hguNaH . ayovikArAnavikArivanhivat.h sadaikarUpo.api paraH svabhAvAt.h .. 191.. shiShya uvAcha . bhrameNApyanyathA vA.astu jIvabhAvaH parAtmanaH . tadupAdheranAditvAnnAnAdernAsha iShyate .. 192.. ato.asya jIvabhAvo.api nityA bhavati sa.nsR^itiH . na nivarteta tanmokShaH kathaM me shrIguro vada .. 193.. shrIgururuvAcha . samyak.hpR^iShTaM tvayA vidvansAvadhAnena tachChR^iNu . prAmANikI na bhavati bhrAntyA mohitakalpanA .. 194.. bhrAntiM vinA tvasa~Ngasya niShkriyasya nirAkR^iteH . na ghaTetArthasambandho nabhaso nIlatAdivat.h .. 195.. svasya draShTurnirguNasyAkriyasya pratyagbodhAnandarUpasya buddheH . bhrAntyA prApto jIvabhAvo na satyo mohApAye nAstyavastusvabhAvAt.h .. 196.. yAvad.hbhrAntistAvadevAsya sattA mithyAj~nAnojjR^imbhitasya pramAdAt.h . rajjvAM sarpo bhrAntikAlIna eva bhrAnternAshe naiva sarpo.api tadvat.h .. 197.. anAditvamavidyAyAH kAryasyApi tatheShyate . utpannAyAM tu vidyAyAmAvidyakamanAdyapi .. 198.. prabodhe svapnavatsarvaM sahamUlaM vinashyati . anAdyapIdaM no nityaM prAgabhAva iva sphuTam.h .. 199.. anAderapi vidhvaMsaH prAgabhAvasya vIkShitaH . yad.hbud.hdhyupAdhisambamdhAtparikalpitamAtmani .. 200.. jIvatvaM na tato.anyastu svarUpeNa vilakShaNaH . sambandhastvAtmano bud.hdhyA mithyAj~nAnapuraHsaraH .. 201.. vinivR^ittirbhavettasya samyagj~nAnena nAnyathA . brahmAtmaikatvavij~nAnaM samyagj~nAnaM shrutermatam.h .. 202.. tadAtmAnAtmanoH samyagvivekenaiva sidhyati . tato vivekaH kartavyaH pratyagAtmasadAtmanoH .. 203.. jalaM pa.nkavadatyantaM pa.nkApAye jalaM sphuTam.h . yathA bhAti tathAtmApi doShAbhAve sphuTaprabhaH .. 204.. asannivR^ittau tu sadAtmanA sphuTaM pratItiretasya bhavetpratIchaH . tato nirAsaH karaNIya eva sadAtmanaH sAdhvahamAdivastunaH .. 205.. ato nAyaM parAtmA syAdvij~nAnamayashabdabhAk.h . vikAritvAjjaDatvAchcha parichChinnatvahetutaH . dR^ishyatvAd.hvyabhichAritvAnnAnityo nitya iShyate .. 206.. AnandapratibimbachumbitatanurvR^ittistamojR^imbhitA syAdAnandamayaH priyAdiguNakaH sveShTArthalAbhodayaH . puNyasyAnubhave vibhAti kR^itinAmAnandarUpaH svayaM sarvo nandati yatra sAdhu tanubhR^inmAtraH prayatnaM vinA .. 207.. Anandamayakoshasya suShuptau sphUrtirutkaTA . svapnajAgarayorIShadiShTasa.ndarshanAvinA .. 208.. naivAyamAnandamayaH parAtmA sopAdhikatvAtprakR^itervikArAt.h . kAryatvahetoH sukR^itakriyAyA vikArasa.nghAtasamAhitatvAt.h .. 209.. pa~nchAnAmapi koshAnAM niShedhe yuktitaH shruteH . tanniShedhAvadhi sAkShI bodharUpo.avashiShyate .. 210.. yo.ayamAtmA svayaMjyotiH pa~nchakoshavilakShaNaH . avasthAtrayasAkShI sannirvikAro nira~njanaH . sadAnandaH sa vij~neyaH svAtmatvena vipashchitA .. 211.. shiShya uvAcha . mithyAtvena niShiddheShu kosheShveteShu pa~nchasu . sarvAbhAvaM vinA ki~nchinna pashyAmyatra he guro . vij~neyaM kimu vastvasti svAtmanA.a.atmavipashchitA .. 212.. shrIgururuvAcha . satyamuktaM tvayA vidannipuNo.asi vichAraNe . ahamAdivikArAste tadabhAvo.ayamapyanu .. 213.. sarve yenAnubhUyante yaH svayaM nAnubhUyate . tamAtmAnaM veditAraM viddi bud.hdhyA susUkShmayA .. 214.. tatsAkShikaM bhavettattadyadyadyenAnubhUyate . kasyApyananubhUtArthe sAkShitvaM nopayujyate .. 215.. asau svasAkShiko bhAvo yataH svenAnubhUyate . ataH paraM svayaM sAkShAtpratyagAtmA na chetaraH .. 216.. jAgratsvapnasuShuptiShu sphuTataraM yo.asau samujjR^imbhate pratyagrUpatayA sadAhamahamityantaH sphurannaikadhA . nAnAkAravikArabhAgina imAn.h pashyannahaMdhImukhAn.h nityAnandachidAtmanA sphurati taM viddhi svametaM hR^idi .. 217.. ghaTodake bimbitamarkabimba\- mAlokya mUDho ravimeva manyate . tathA chidAbhAsamupAdhisa.nsthaM bhrAntyAhamityeva jaDo.abhimanyate .. 218.. ghaTaM jalaM tad.hgatamarkabimbaM vihAya sarvaM vinirIkShyate.arkaH . taTastha etattritayAvabhAsakaH svayaMprakAsho viduShA yathA tathA .. 219.. dehaM dhiyaM chitpratibimbamevaM visR^ijya buddhau nihitaM guhAyAm.h . draShTAramAtmAnamakhaNDabodhaM sarvaprakAshaM sadasadvilakShaNam.h .. 220.. nityaM vibhuM sarvagataM susUkShmaM antarbahiHshUnyamananyamAtmanaH . vij~nAya samya~N.hnijarUpametat.h pumAn.h vipApmA virajo vimR^ityuH .. 221.. vishoka Anandaghano vipashchit.h svayaM kutashchinna bibheti kashchit.h . nAnyo.asti panthA bhavabandhamukteH vinA svatattvAvagamaM mumukShoH .. 222.. brahmAbhinnatvavij~nAnaM bhavamokShasya kAraNam.h . yenAdvitIyamAnandaM brahma sampadyate budhaiH .. 223.. brahmabhUtastu sa.nsR^ityai vidvAnnAvartate punaH . vij~nAtavyamataH samyagbrahmAbhinnatvamAtmanaH .. 224.. satyaM j~nAnamanantaM brahma vishuddhaM paraM svataHsiddham.h . nityAnandaikarasaM pratyagabhinnaM nirantaraM jayati .. 225.. sadidaM paramAdvaitaM svasmAdanyasya vastuno.abhAvAt.h . na hyanyadasti ki~nchit.h samyak.h paramArthatattvabodhadashAyAm.h .. 226.. yadidaM sakalaM vishvaM nAnArUpaM pratItamaj~nAnAt.h . tatsarvaM brahmaiva pratyastAsheShabhAvanAdoSham.h .. 227.. mR^itkAryabhUto.api mR^ido na bhinnaH kumbho.asti sarvatra tu mR^itsvarUpAt.h . na kumbharUpaM pR^ithagasti kumbhaH kuto mR^iShA kalpitanAmamAtraH .. 228.. kenApi mR^id.hbhinnatayA svarUpaM ghaTasya sa.ndarshayituM na shakyate . ato ghaTaH kalpita eva mohA\- nmR^ideva satyaM paramArthabhUtam.h .. 229.. sad.hbrahmakAryaM sakalaM sadevaM tanmAtrametanna tato.anyadasti . astIti yo vakti na tasya moho vinirgato nidritavatprajalpaH .. 230.. brahmaivedaM vishvamityeva vANI shrautI brUte.atharvaniShThA variShThA . tasmAdetad.hbrahmamAtraM hi vishvaM nAdhiShThAnAd.hbhinnatA.a.aropitasya .. 231.. satyaM yadi syAjjagadetadAtmano.a na tattvahAnirnigamApramANatA . asatyavAditvamapIshituH syA\- nnaitattrayaM sAdhu hitaM mahAtmanAm.h .. 232.. Ishvaro vastutattvaj~no na chAhaM teShvavasthitaH . na cha matsthAni bhUtAnItyevameva vyachIklR^ipat.h .. 233.. yadi satyaM bhavedvishvaM suShuptAmupalabhyatAm.h . yannopalabhyate ki~nchidato.asatsvapnavanmR^iShA .. 234.. ataH pR^itha~N.hnAsti jagatparAtmanaH pR^ithak.hpratItistu mR^iShA guNAdivat.h . AropitasyAsti kimarthavattA.a\- dhiShThAnamAbhAti tathA bhrameNa .. 235.. bhrAntasya yadyad.hbhramataH pratItaM brahmaiva tattadrajataM hi shuktiH . idaMtayA brahma sadaiva rUpyate tvAropitaM brahmaNi nAmamAtram.h .. 236.. ataH paraM brahma sadadvitIyaM vishuddhavij~nAnaghanaM nira~njanam.h . prAshAntamAdyantavihInamakriyaM nirantarAnandarasasvarUpam.h .. 237.. nirastamAyAkR^itasarvabhedaM nityaM sukhaM niShkalamaprameyam.h . arUpamavyaktamanAkhyamavyayaM jyotiH svayaM ki~nchididaM chakAsti .. 238.. j~nAtR^ij~neyaj~nAnashUnyamanantaM nirvikalpakam.h . kevalAkhaNDachinmAtraM paraM tattvaM vidurbudhAH .. 239.. aheyamanupAdeyaM manovAchAmagocharam.h . aprameyamanAdyantaM brahma pUrNamahaM mahaH .. 240.. tattvaMpadAbhyAmabhidhIyamAnayoH brahmAtmanoH shodhitayoryadIttham.h . shrutyA tayostattvamasIti samyag.h ekatvameva pratipAdyate muhuH .. 241##-## ekyaM tayorlakShitayorna vAchyayoH nigadyate.anyonyaviruddhadharmiNoH . khadyotabhAnvoriva rAjabhR^ityayoH kUpAmburAshyoH paramANumervoH .. 242.. tayorvirodho.ayamupAdhikalpito na vAstavaH kashchidupAdhireShaH . Ishasya mAyA mahadAdikAraNaM jIvasya kAryaM shR^iNu pa~nchakosham.h .. 243.. etAvupAdhI parajIvayostayoH samya~N.hnirAse na paro na jIvaH . rAjyaM narendrasya bhaTasya kheTakH tayorapohe na bhaTo na rAjA .. 244.. athAta Adesha iti shrutiH svayaM niShedhati brahmaNi kalpitaM dvayam.h . shrutipramANAnugR^ihItabodhA\- ttayornirAsaH karaNIya eva .. 245.. nedaM nedaM kalpitatvAnna satyaM rajjudR^iShTavyAlavatsvapnavachcha . itthaM dR^ishyaM sAdhuyuktyA vyapohya j~neyaH pashchAdekabhAvastayoryaH .. 246.. tatastu tau lakShaNayA sulakShyau tayorakhaNDaikarasatvasiddhaye . nAlaM jahatyA na tathA.ajahatyA kintUbhayArthAtmikayaiva bhAvyam.h .. 247.. sa devadatto.ayamitIha chaikatA viruddhadharmA.nshamapAsya kathyate . yathA tathA tattvamasItivAkye viruddhadharmAnubhayatra hitvA .. 248.. saMlakShya chinmAtratayA sadAtmanoH akhaNDabhAvaH parichIyate budhaiH . evaM mahAvAkyashatena kathyate brahmAtmanoraikyamakhaNDabhAvaH .. 249.. asthUlamityetadasannirasya siddhaM svato vyomavadapratarkyam.h . ato mR^iShAmAtramidaM pratItaM jahIhi yatsvAtmatayA gR^ihItam.h . brahmAhamityeva vishuddhabud.hdhyA viddhi svamAtmAnamakhaNDabodham.h .. 250.. mR^itkAryaM sakalaM ghaTAdi satataM mR^inmAtramevAhitaM tadvatsajjanitaM sadAtmakamidaM sanmAtramevAkhilam.h . yasmAnnAsti sataH paraM kimapi tatsatyaM sa AtmA svayaM tasmAttattvamasi prashAntamamalaM brahmAdvayaM yatparam.h .. 251.. nidrAkalpitadeshakAlaviShayaj~nAtrAdi sarvaM yathA mithyA tadvadihApi jAgrati jagatsvAj~nAnakAryatvataH . yasmAdevamidaM sharIrakaraNaprANAhamAdyapyasat.h tasmAttattvamasi prashAntamamalaM brahmAdvayaM yatparam.h .. 252.. yatra bhrAntyA kalpita tadviveke tattanmAtraM naiva tasmAdvibhinnam.h . svapne naShTaM svapnavishvaM vichitraM svasmAdbhinnaM kinnu dR^iShTaM prabodhe .. 253.. jAtinItikulagotradUragaM nAmarUpaguNadoShavarjitam.h . deshakAlaviShayAtivarti yad.h brahma tattvamasi bhAvayAtmani .. 254.. yatparaM sakalavAgagocharaM gocharaM vimalabodhachakShuShaH . shuddhachid.hghanamanAdi vastu yad.h brahma tattvamasi bhAvayAtmani .. 255.. ShaD.hbhirUrmibhirayogi yogihR^id.h\- bhAvitaM na karaNairvibhAvitam.h . bud.hdhyavedyamanavadyamasti yad.h brahma tattvamasi bhAvayAtmani .. 256.. bhrAntikalpitajagatkalAshrayaM svAshrayaM cha sadasadvilakShaNam.h . niShkalaM nirupamAnavaddhi yad.h brahma tattvamasi bhAvayAtmani .. 257.. janmavR^iddhipariNatyapakShaya\- vyAdhinAshanavihInamavyayam.h . vishvasR^iShTyavavighAtakAraNaM brahma tattvamasi bhAvayAtmani .. 258.. astabhedamanapAstalakShaNaM nistara~NgajalarAshinishchalam.h . nityamuktamavibhaktamUrti yad.h brahma tattvamasi bhAvayAtmani .. 259.. ekameva sadanekakAraNaM kAraNAntaranirAsyakAraNam.h . kAryakAraNavilakShaNaM svayaM brahma tattvamasi bhAvayAtmani .. 260.. nirvikalpakamanalpamakSharaM yatkSharAkSharavilakShaNaM param.h . nityamavyayasukhaM nira~njanaM brahma tattvamasi bhAvayAtmani .. 261.. yadvibhAti sadanekadhA bhramA\- nnAmarUpaguNavikriyAtmanA . hemavatsvayamavikriyaM sadA brahma tattvamasi bhAvayAtmani .. 262.. yachchakAstyanaparaM parAtparaM pratyagekarasamAtmalakShaNam.h . satyachitsukhamanantamavyayaM brahma tattvamasi bhAvayAtmani .. 263.. uktamarthamimamAtmani svayaM bhAvayetprathitayuktibhirdhiyA . sa.nshayAdirahitaM karAmbuvat.h tena tattvanigamo bhaviShyati .. 264.. sambodhamAtraM parishuddhatattvaM vij~nAya sa.nghe nR^ipavachcha sainye . tadAshrayaH svAtmani sarvadA sthito vilApaya brahmaNi vishvajAtam.h .. 265.. buddhau guhAyAM sadasadvilakShaNaM brahmAsti satyaM paramadvitIyam.h . tadAtmanA yo.atra vased.hguhAyAM punarna tasyA~NgaguhApraveshaH .. 266.. j~nAte vastunyapi balavatI vAsanA.anAdireShA kartA bhoktApyahamiti dR^iDhA yA.asya sa.nsArahetuH . pratyag.hdR^iShTyA.a.atmani nivasatA sApaneyA prayatnA\- nmuktiM prAhustadiha munayo vAsanAtAnavaM yat.h .. 267.. ahaM mameti yo bhAvo dehAkShAdAvanAtmani . adhyAso.ayaM nirastavyo viduShA svAtmaniShThayA .. 268.. j~nAtvA svaM pratyagAtmAnaM buddhitad.hvR^ittisAkShiNam.h . so.ahamityeva sad.hvR^ittyA.anAtmanyAtmamatiM jahi .. 269.. lokAnuvartanaM tyaktvA tyaktvA dehAnuvartanam.h . shAstrAnuvartanaM tyaktvA svAdhyAsApanayaM kuru .. 270.. lokavAsanayA jantoH shAstravAsanayApi cha . dehavAsanayA j~nAnaM yathAvannaiva jAyate .. 271 sa.nsArakArAgR^ihamokShamichCho\- rayomayaM pAdanibandhashR^i.nkhalam.h . vadanti tajj~nAH paTu vAsanAtrayaM yo.asmAdvimuktaH samupaiti muktim.h .. 272.. jalAdisa.nsargavashAtprabhUta\- durgandhadhUtA.agarudivyavAsanA . sa.ngharShaNenaiva vibhAti samya\- gvidhUyamAne sati bAhyagandhe .. 273.. antaHshritAnantadUrantavAsanA\- dhUlIviliptA paramAtmavAsanA . praj~nAtisa.ngharShaNato vishuddhA pratIyate chandanagandhavat.h sphuTam.h .. 274.. anAtmavAsanAjAlaistirobhUtAtmavAsanA . nityAtmaniShThayA teShAM nAshe bhAti svayaM sphuTam.h .. 275.. yathA yathA pratyagavasthitaM manaH tathA tathA mu~nchati bAhyavAsanAm.h . niHsheShamokShe sati vAsanAnAM AtmAnubhUtiH pratibandhashUnyA .. 276.. svAtmanyeva sadA sthitvA mano nashyati yoginaH . vAsanAnAM kShayashchAtaH svAdhyAsApanayaM kuru .. 277.. tamo dvAbhyAM rajaH sattvAtsattvaM shuddhena nashyati . tasmAtsattvamavaShTabhya svAdhyAsApanayaM kuru .. 278.. prArabdhaM puShyati vapuriti nishchitya nishchalaH . dhairyamAlambya yatnena svAdhyAsApanayaM kuru .. 279.. nAhaM jIvaH paraM brahmetyatad.hvyAvR^ittipUrvakam.h . vAsanAvegataH prAptasvAdhyAsApanayaM kuru .. 280.. shrutyA yuktyA svAnubhUtyA j~nAtvA sArvAtmyamAtmanaH . kvachidAbhAsataH prAptasvAdhyAsApanayaM kuru .. 281.. anAdAnavisargAbhyAmIShannAsti kriyA muneH . tadekaniShThayA nityaM svAdhyAsApanayaM kuru .. 282.. tattvamasyAdivAkyotthabrahmAtmaikatvabodhataH . brahmaNyAtmatvadArDhyAya svAdhyAsApanayaM kuru .. 283.. ahaMbhAvasya dehe.asminniHsheShavilayAvadhi . sAvadhAnena yuktAtmA svAdhyAsApanayaM kuru .. 284.. pratItirjIvajagatoH svapnavad.hbhAti yAvatA . tAvannirantaraM vidvansvAdhyAsApanayaM kuru .. 285.. nidrAyA lokavArtAyAH shabdAderapi vismR^iteH . kvachinnAvasaraM dattvA chintayAtmAnamAtmani .. 286.. mAtApitrormalod.hbhUtaM malamAMsamayaM vapuH . tyaktvA chANDAlavad.hdUraM brahmIbhUya kR^itI bhava .. 287.. ghaTAkAshaM mahAkAsha ivAtmAnaM parAtmani . vilApyAkhaNDabhAvena tUShNI bhava sadA mune .. 288.. svaprakAshamadhiShThAnaM svayaMbhUya sadAtmanA . brahmANDamapi piNDANDaM tyajyatAM malabhANDavat.h .. 289.. chidAtmani sadAnande dehArUDhAmahaMdhiyam.h . niveshya li~NgamutsR^ijya kevalo bhava sarvadA .. 290.. yatraiSha jagadAbhAso darpaNAntaH puraM yathA . tad.hbrahmAhamiti j~nAtvA kR^itakR^ityo bhaviShyasi .. 291.. yatsatyabhUtaM nijarUpamAdyaM chidadvayAnandamarUpamakriyam.h . tadetya mithyAvapurutsR^ijeta shailUShavadveShamupAttamAtmanaH .. 292.. sarvAtmanA dR^ishyamidaM mR^iShaiva naivAhamarthaH kShaNikatvadarshanAt.h . jAnAmyahaM sarvamiti pratItiH kuto.ahamAdeH kShaNikasya sidhyet.h .. 293.. ahaMpadArthastvahamAdisAkShI nityaM suShuptAvapi bhAvadarshanAt.h . brUte hyajo nitya iti shrutiH svayaM tatpratyagAtmA sadasadvilakShaNaH .. 294.. vikAriNAM sarvavikAravettA nityAvikAro bhavituM samarhati . manorathasvapnasuShuptiShu sphuTaM punaH punardR^iShTamasattvametayoH .. 295.. ato.abhimAnaM tyaja mA.nsapiNDe piNDAbhimAninyapi buddhikalpite . kAlatrayAbAdhyamakhaNDabodhaM j~nAtvA svamAtmAnamupaihi shAntim.h .. 296.. tyajAbhimAnaM kulagotranAma\- rUpAshrameShvArdrashavAshriteShu . li~Ngasya dharmAnapi kartR^itAdiM\- styaktA bhavAkhaNDasukhasvarUpaH .. 297.. santyanye pratibandhAH puMsaH sa.nsArahetavo dR^iShTAH . teShAmevaM mUlaM prathamavikAro bhavatyahaMkAraH .. 298.. yAvatsyAtsvasya sambandho.ahaMkAreNa durAtmanA . tAvanna leshamAtrApi muktivArtA vilakShaNA .. 299.. aha.nkAragrahAnmuktaH svarUpamupapadyate . chandravadvimalaH pUrNaH sadAnandaH svayaMprabhaH .. 300.. yo vA pure so.ahamiti pratIto bud.hdhyA praklR^iptastamasA.atimUDhayA . tasyaiva niHsheShatayA vinAshe brahmAtmabhAvaH pratibandhashUnyaH .. 301.. brahmAnandanidhirmahAbalavatA.aha.nkAraghorAhinA saMveShTyAtmani rakShyate guNamayaishchaNDestribhirmastakaiH vij~nAnAkhyamahAsinA shrutimatA vichChidya shIrShatrayaM nirmUlyAhimimaM nidhiM sukhakaraM dhIro.anubhoktuMkShamaH .. 302.. yAvadvA yatki~nchidviShadoShasphUrtirasti cheddehe . kathamArogyAya bhavettadvadahantApi yogino muktyai .. 303.. ahamo.atyantanivR^ittyA tatkR^itanAnAvikalpasa.nhR^ityA . pratyaktattvavivekAdidamahamasmIti vindate tattvam.h .. 304.. aha.nkAre kartaryahamiti matiM mu~ncha sahasA vikArAtmanyAtmapratiphalajuShi svasthitimuShi . yadadhyAsAtprAptA janimR^itijarAduHkhabahulA pratIchashchinmUrtestava sukhatanoH sa.nsR^itiriyam.h .. 305.. sadaikarUpasya chidAtmano vibho\- rAnandamUrteranavadyakIrteH . naivAnyathA kvApyavikAriNaste vinAhamadhyAsamamuShya sa.nsR^itiH .. 306.. tasmAdaha.nkAramimaM svashatruM bhokturgale kaNTakavatpratItam.h . vichChidya vij~nAnamahAsinA sphuTaM bhu~N.hkShvAtmasAmrAjyasukhaM yatheShTam.h .. 307.. tato.ahamAdervinivartya vR^ittiM sa.ntyaktarAgaH paramArthalAbhAt.h . tUShNIM samAssvAtmasukhAnubhUtyA pUrNAtmanA brahmaNi nirvikalpaH .. 308.. samUlakR^itto.api mahAnahaM punaH vyullekhitaH syAdyadi chetasA kShaNam.h . sa.njIvya vikShepashataM karoti nabhasvatA prAvR^iShi vArido yathA .. 309.. nigR^ihya shatrorahamo.avakAshaH kvachinna deyo viShayAnuchintayA . sa eva sa.njIvanaheturasya prakShINajambIratarorivAmbu .. 310.. dehAtmanA sa.nsthita eva kAmI vilakShaNaH kAmayitA kathaM syAt.h . ato.arthasandhAnaparatvameva bhedaprasaktyA bhavabandhahetuH .. 311.. kAryapravardhanAd.hbIjapravR^iddhiH paridR^ishyate . kAryanAshAd.hbIjanAshastasmAtkAryaM nirodhayet.h .. 312.. vAsanAvR^iddhitaH kAryaM kAryavR^id.hdhyA cha vAsanA . vardhate sarvathA puMsaH sa.nsAro na nivartate .. 313.. sa.nsArabandhavichChittyai tad.h dvayaM pradahedyatiH . vAsanAvR^iddhiretAbhyAM chintayA kriyayA bahiH .. 314.. tAbhyAM pravardhamAnA sA sUte sa.nsR^itimAtmanaH . trayANAM cha kShayopAyaH sarvAvasthAsu sarvadA .. 315.. sarvatra sarvataH sarvabrahmamAtrAvalokanaiH . sad.hbhAvavAsanAdArDhyAttat.htrayaM layamashnute .. 316.. kriyAnAshe bhavechchintAnAsho.asmAdvAsanAkShayaH . vAsanAprakShayo mokShaH sA jIvanmuktiriShyate .. 317.. sadvAsanAsphUrtivijR^imbhaNe sati hyasau vilInApyahamAdivAsanA . atiprakR^iShTApyaruNaprabhAyAM vilIyate sAdhu yathA tamisrA .. 318.. tamastamaHkAryamanarthajAlaM na dR^ishyate satyudite dineshe . tathA.advayAnandarasAnubhUtau naivAsti bandho na cha duHkhagandhaH .. 319.. dR^ishyaM pratItaM pravilApayansan.h sanmAtramAnandaghanaM vibhAvayan.h . samAhitaH sanbahirantaraM vA kAlaM nayethAH sati karmabandhe .. 320.. pramAdo brahmaniShThAyAM na kartavyaH kadAchana . pramAdo mR^ityurityAha bhagavAnbrahmaNaH sutaH .. 321.. na pramAdAdanartho.anyo j~nAninaH svasvarUpataH . tato mohastato.ahaMdhIstato bandhastato vyathA .. 322.. viShayAbhimukhaM dR^iShTvA vidvA.nsamapi vismR^itiH . vikShepayati dhIdoShairyoShA jAramiva priyam.h .. 323.. yathApakR^iShTaM shaivAlaM kShaNamAtraM na tiShThati . AvR^iNoti tathA mAyA prAj~naM vApi parA~N.hmukham.h .. 324.. lakShyachyutaM chedyadi chittamIShad.h bahirmukhaM sannipatettatastataH . pramAdataH prachyutakelikandukaH sopAnapa~N.hktau patito yathA tathA .. 325.. viShayeShvAvishachchetaH sa.nkalpayati tad.hguNAn.h . samyaksa.nkalpanAtkAmaH kAmAtpuMsaH pravartanam.h .. 326.. ataH pramAdAnna paro.asti mR^ityuH vivekino brahmavidaH samAdhau . samAhitaH siddhimupaiti samyak.h samAhitAtmA bhava sAvadhAnaH .. 327.. tataH svarUpavibhra.nsho vibhraShTastu patatyadhaH . patitasya vinA nAshaM punarnAroha IkShyate .. 328.. sa.nkalpaM varjayettasmAtsarvAnarthasya kAraNam.h . jIvato yasya kaivalyaM videhe sa cha kevalaH . yatki~nchit pashyato bhedaM bhayaM brUte yajuHshrutiH .. 329.. yadA kadA vApi vipashchideSha brahmaNyanante.apyaNumAtrabhedam.h . pashyatyathAmuShya bhayaM tadaiva yadvIkShitaM bhinnatayA pramAdAt.h .. 330.. shrutismR^itinyAyashatairniShiddhe dR^ishye.atra yaH svAtmamatiM karoti . upaiti duHkhopari duHkhajAtaM niShiddhakartA sa malimlucho yathA .. 331.. satyAbhisa.ndhAnarato vimukto mahattvamAtmIyamupaiti nityam.h . mithyAbhisandhAnaratastu nashyed.h dR^iShTaM tadetadyadachaurachaurayoH .. 332.. yatirasadanusandhiM bandhahetuM vihAya svayamayamahamasmItyAtmadR^iShTyaiva tiShThet.h sukhayati nanu niShThA brahmaNi svAnubhUtyA harati paramavidyAkAryaduHkhaM pratItam.h .. 333.. bAhyAnusandhiH parivardhayetphalaM durvAsanAmeva tatastato.adhikAm.h . j~nAtvA vivekaiH parihR^itya bAhyaM svAtmAnusandhiM vidadhIta nityam.h .. 334.. bAhye niruddhe manasaH prasannatA manaHprasAde paramAtmadarshanam.h . tasminsudR^iShTe bhavabandhanAsho bahirnirodhaH padavI vimukteH .. 335.. kaH paNDitaH sansadasadvivekI shrutipramANaH paramArthadarshI . jAnanhi kuryAdasato.avalambaM svapAtahetoH shishuvanmumukShuH .. 336.. dehAdisa.nsaktimato na muktiH muktasya dehAdyabhimatyabhAvaH . suptasya no jAgaraNaM na jAgrataH svapnastayorbhinnaguNAshrayatvAt.h .. 337.. antarbahiH svaM sthiraja~NgameShu j~nAtvA.a.atmanAdhAratayA vilokya . tyaktAkhilopAdhirakhaNDarUpaH pUrNAtmanA yaH sthita eSha muktaH .. 338.. sarvAtmanA bandhavimuktihetuH sarvAtmabhAvAnna paro.asti kashchit.h . dR^ishyAgrahe satyupapadyate.asau sarvAtmabhAvo.asya sadAtmaniShThayA .. 339.. dR^ishyasyAgrahaNaM kathaM nu ghaTate dehAtmanA tiShThato bAhyArthAnubhavaprasaktamanasastattatkriyAM kurvataH . sa.nnyastAkhiladharmakarmaviShayairnityAtmaniShThAparaiH tattvaj~naiH karaNIyamAtmani sadAnandechChubhiryatnataH .. 340.. sarvAtmasiddhaye bhikShoH kR^itashravaNakarmaNaH . samAdhiM vidadhAtyeShA shAnto dAnta iti shrutiH .. 341.. ArUDhashakterahamo vinAshaH kartunna shakya sahasApi paNDitaiH . ye nirvikalpAkhyasamAdhinishchalAH tAnantarA.anantabhavA hi vAsanAH .. 342.. ahaMbud.hdhyaiva mohinyA yojayitvA.a.avR^iterbalAt.h . vikShepashaktiH puruShaM vikShepayati tad.hguNaiH .. 343.. vikShepashaktivijayo viShamo vidhAtuM niHsheShamAvaraNashaktinivR^ittyabhAve . dR^igdR^ishyayoH sphuTapayojalavadvibhAge nashyettadAvaraNamAtmani cha svabhAvAt.h . niHsa.nshayena bhavati pratibandhashUnyo vikShepaNaM na hi tadA yadi chenmR^iShArthe .. 344.. samyagvivekaH sphuTabodhajanyo vibhajya dR^igdR^ishyapadArthatattvam.h . Chinatti mAyAkR^itamohabandhaM yasmAdvimuktastu punarna sa.nsR^itiH .. 345.. parAvaraikatvavivekavanhiH dahatyavidyAgahanaM hyasheSham.h . kiM syAtpunaH sa.nsaraNasya bIjaM advaitabhAvaM samupeyuSho.asya .. 346.. AvaraNasya nivR^ittirbhavati hi samyak.hpadArthadarshanataH . mithyAj~nAnavinAshastadvikShepajanitaduHkhanivR^ittiH .. 347.. etattritayaM dR^iShTaM samyagrajjusvarUpavij~nAnAt.h . tasmAdvastusatattvaM j~nAtavyaM bandhamuktaye viduShA .. 348.. ayo.agniyogAdiva satsamanvayAn.h mAtrAdirUpeNa vijR^imbhate dhIH . tatkAryametad.hdvitayaM yato mR^iShA dR^iShTaM bhramasvapnamanoratheShu .. 349.. tato vikArAH prakR^iterahaMmukhA dehAvasAnA viShayAshcha sarve . kShaNe.anyathAbhAvitayA hyamIShA\- masattvamAtmA tu kadApi nAnyathA .. 350.. nityAdvayAkhaNDachidekarUpo bud.hdhyAdisAkShI sadasadvilakShaNaH . ahaMpadapratyayalakShitArthaH pratyak.h sadAnandaghanaH parAtmA .. 351.. itthaM vipashchitsadasadvibhajya nishchitya tattvaM nijabodhadR^iShTyA . j~nAtvA svamAtmAnamakhaNDabodhaM tebhyo vimuktaH svayameva shAmyati .. 352.. aj~nAnahR^idayagrantherniHsheShavilayastadA . samAdhinA.avikalpena yadA.advaitAtmadarshanam.h .. 353.. tvamahamidamitIyaM kalpanA buddhidoShAt.h prabhavati paramAtmanyadvaye nirvisheShe . pravilasati samAdhAvasya sarvo vikalpo vilayanamupagachChedvastutattvAvadhR^ityA .. 354.. shAnto dAntaH paramuparataH kShAntiyuktaH samAdhiM kurvannityaM kalayati yatiH svasya sarvAtmabhAvam.h . tenAvidyAtimirajanitAnsAdhu dagdhvA vikalpAn.h brahmAkR^ityA nivasati sukhaM niShkriyo nirvikalpaH .. 355.. samAhitA ye pravilApya bAhyaM shrotrAdi chetaH svamahaM chidAtmani . ta eva muktA bhavapAshabandhaiH nAnye tu pArokShyakathAbhidhAyinaH .. 356.. upAdhibhedAtsvayameva bhidyate chopAdhyapohe svayameva kevalaH . tasmAdupAdhervilayAya vidvAn.h vasetsadA.akalpasamAdhiniShThayA .. 357.. sati sakto naro yAti sadbhAvaM hyekaniShThayA . kITako bhramaraM dhyAyan.h bhramaratvAya kalpate .. 358.. kriyAntarAsaktimapAsya kITako dhyAyannalitvaM hyalibhAvamR^ichChati . tathaiva yogI paramAtmatattvaM dhyAtvA samAyAti tadekaniShThayA .. 359.. atIva sUkShmaM paramAtmatattvaM na sthUladR^iShTyA pratipattumarhati . samAdhinAtyantasusUkShmavR^ityA j~nAtavyamAryairatishuddhabuddhibhiH .. 360.. yathA suvarNaM puTapAkashodhitaM tyaktvA malaM svAtmaguNaM samR^ichChati . tathA manaH sattvarajastamomalaM dhyAnena santyajya sameti tattvam.h .. 361.. nirantarAbhyAsavashAttaditthaM pakvaM mano brahmaNi lIyate yadA . tadA samAdhiH savikalpavarjitaH svato.advayAnandarasAnubhAvakaH .. 362.. samAdhinA.anena samastavAsanA\- granthervinAsho.akhilakarmanAshaH . antarbahiH sarvata eva sarvadA svarUpavisphUrtirayatnataH syAt.h .. 363.. shruteH shataguNaM vidyAnmananaM mananAdapi . nididhyAsaM lakShaguNamanantaM nirvikalpakam.h .. 364.. nirvikalpakasamAdhinA sphuTaM brahmatattvamavagamyate dhruvam.h . nAnyathA chalatayA manogateH pratyayAntaravimishritaM bhavet.h .. 365.. ataH samAdhatsva yatendriyaH san.h nirantaraM shAntamanAH pratIchi . vidhvaMsaya dhvAntamanAdyavidyayA kR^itaM sadekatvavilokanena .. 366.. yogasya prathamadvAraM vA~N.hnirodho.aparigrahaH . nirAshA cha nirIhA cha nityamekAntashIlatA .. 367.. ekAntasthitirindriyoparamaNe heturdamashchetasaH saMrodhe karaNaM shamena vilayaM yAyAdahaMvAsanA . tenAnandarasAnubhUtirachalA brAhmI sadA yoginaH tasmAchchittanirodha eva satataM kAryaH prayatno muneH .. 368.. vAchaM niyachChAtmani taM niyachCha buddhau dhiyaM yachCha cha buddhisAkShiNi . taM chApi pUrNAtmani nirvikalpe vilApya shAntiM paramAM bhajasva .. 369.. dehaprANendriyamanobud.hdhyAdibhirupAdhibhiH . yairyairvR^itteHsamAyogastattadbhAvo.asya yoginaH .. 370.. tannivR^ittyA muneH samyak.h sarvoparamaNaM sukham.h . sa.ndR^ishyate sadAnandarasAnubhavaviplavaH .. 371.. antastyAgo bahistyAgo viraktasyaiva yujyate . tyajatyantarbahiHsa~NgaM viraktastu mumukShayA .. 372.. bahistu viShayaiH sa~NgaM tathAntarahamAdibhiH . virakta eva shaknoti tyaktuM brahmaNi niShThitaH .. 373.. vairAgyabodhau puruShasya pakShivat.h pakShau vijAnIhi vichakShaNa tvam.h . vimuktisaudhAgralatAdhirohaNaM tAbhyAM vinA nAnyatareNa sidhyati .. 374.. atyantavairAgyavataH samAdhiH samAhitasyaiva dR^iDhaprabodhaH . prabuddhatattvasya hi bandhamuktiH muktAtmano nityasukhAnubhUtiH .. 375.. vairAgyAnna paraM sukhasya janakaM pashyAmi vashyAtmanaH tachchechChuddhatarAtmabodhasahitaM svArAjyasAmrAjyadhuk.h . etad.hdvAramajasramuktiyuvateryasmAttvamasmAtparaM sarvatrAspR^ihayA sadAtmani sadA praj~nAM kuru shreyase .. 376.. AshAM Chinddhi viShopameShu viShayeShveShaiva mR^ityoH kR^iti\- styaktvA jAtikulAshrameShvabhimatiM mu~nchAtidUrAtkriyAH . dehAdAvasati tyajAtmadhiShaNAM praj~nAM kuruShvAtmani tvaM draShTAsyamano.asi nirdvayaparaM brahmAsi yadvastutaH .. 377.. lakShye brahmaNi mAnasaM dR^iDhataraM sa.nsthApya bAhyendriyaM svasthAne viniveshya nishchalatanushchopekShya dehasthitim.h . brahmAtmaikyamupetya tanmayatayA chAkhaNDavR^ittyA.anishaM brahmAnandarasaM pibAtmani mudA shUnyaiH kimanyairbhR^isham.h .. 378.. anAtmachintanaM tyaktvA kashmalaM duHkhakAraNam.h . chintayAtmAnamAnandarUpaM yanmuktikAraNam.h .. 379.. eSha svayaMjyotirasheShasAkShI vij~nAnakosho vilasatyajasram.h . lakShyaM vidhAyainamasadvilakShaNa\- makhaNDavR^ittyA.a.atmatayA.anubhAvaya .. 380.. etamachChInnayA vR^ittyA pratyayAntarashUnyayA . ullekhayanvijAnIyAtsvasvarUpatayA sphuTam.h .. 381.. atrAtmatvaM dR^iDhIkurvannahamAdiShu sa.ntyajan.h . udAsInatayA teShu tiShThetsphuTaghaTAdivat.h .. 382.. vishuddhamantaHkaraNaM svarUpe niveshya sAkShiNyavabodhamAtre . shanaiH shanairnishchalatAmupAnayan.h pUrNaM svamevAnuvilokayettataH .. 383.. dehendriyaprANamano.ahamAdibhiH svAj~nAnaklR^iptairakhilairupAdhibhiH . vimuktamAtmAnamakhaNDarUpaM pUrNaM mahAkAshamivAvalokayet.h .. 384.. ghaTakalashakusUlasUchimukhyaiH gaganamupAdhishatairvimuktamekam.h . bhavati na vividhaM tathaiva shuddhaM paramahamAdivimuktamekameva .. 385.. brahmAdistambaparyantA mR^iShAmAtrA upAdhayaH . tataH pUrNaM svamAtmAnaM pashyedekAtmanA sthitam.h .. 386.. yatra bhrAntyA kalpitaM tadviveke tattanmAtraM naiva tasmAdvibhinnam.h . bhrAnternAshe bhAti dR^iShTAhitattvaM rajjustadvadvishvamAtmasvarUpam.h .. 387.. svayaM brahmA svayaM viShNuH svayamindraH svayaM shivaH . svayaM vishvamidaM sarvaM svasmAdanyanna ki~nchana .. 388.. antaH svayaM chApi bahiH svayaM cha svayaM purastAt.h svayameva pashchAt.h . svayaM hyAvAchyAM svayamapyudIchyAM tathopariShTAtsvayamapyadhastAt.h .. 389.. tara~Ngaphenabhramabud.hbudAdi sarvaM svarUpeNa jalaM yathA tathA . chideva dehAdyahamantametat.h sarvaM chidevaikarasaM vishuddham.h .. 390.. sadevedaM sarvaM jagadavagataM vA~N.hmanasayoH sato.anyannAstyeva prakR^itiparasImni sthitavataH . pR^ithak.h kiM mR^itsnAyAH kalashaghaTakumbhAdyavagataM vadatyeSha bhrAntastvamahamiti mAyAmadirayA .. 391.. kriyAsamabhihAreNa yatra nAnyaditi shrutiH . bravIti dvaitarAhityaM mithyAdhyAsanivR^ittaye .. 392.. AkAshavannirmalanirvikalpaM niHsImaniHspandananirvikAram.h . antarbahiHshUnyamananyamadvayaM svayaM paraM brahma kimasti bodhyam.h .. 393.. vaktavyaM kimu vidyate.atra bahudhA brahmaiva jIvaH svayaM brahmaitajjagadAtataM nu sakalaM brahmAdvitIyaM shrutiH . brahmaivAhamiti prabuddhamatayaH sa.ntyaktabAhyAH sphuTaM brahmIbhUya vasanti santatachidAnandAtmanaitad.hdhruvam.h .. 394.. jahi malamayakoshe.ahaMdhiyotthApitAshAM prasabhamanilakalpe li~Ngadehe.api pashchAt.h . nigamagaditakIrtiM nityamAnandamUrtiM svayamiti parichIya brahmarUpeNa tiShTha .. 395.. shavAkAraM yAvadbhajati manujastAvadashuchiH parebhyaH syAtklesho jananamaraNavyAdhinilayaH . yadAtmAnaM shuddhaM kalayati shivAkAramachalam.h tadA tebhyo mukto bhavati hi tadAha shrutirapi .. 396.. svAtmanyAropitAsheShAbhAsavastunirAsataH . svayameva paraM brahma pUrNamadvayamakriyam.h .. 397.. samAhitAyAM sati chittavR^ittau parAtmani brahmaNi nirvikalpe . na dR^ishyate kashchidayaM vikalpaH prajalpamAtraH parishiShyate yataH .. 398.. asatkalpo vikalpo.ayaM vishvamityekavastuni . nirvikAre nirAkAre nirvisheShe bhidA kutaH .. 399.. draShTudarshanadR^ishyAdibhAvashUnyaikavastuni . nirvikAre nirAkAre nirvisheShe bhidA kutaH .. 400.. kalpArNava ivAtyantaparipUrNaikavastuni . nirvikAre nirAkAre nirvisheShe bhidA kutaH .. 401.. tejasIva tamo yatra pralInaM bhrAntikAraNam.h . advitIye pare tattve nirvisheShe bhidA kutaH .. 402.. ekAtmake pare tattve bhedavArtA kathaM vaset.h . suShuptau sukhamAtrAyAM bhedaH kenAvalokitaH .. 403.. na hyasti vishvaM paratattvabodhAt.h sadAtmani brahmaNi nirvikalpe . kAlatraye nApyahirIkShito guNe na hyambubindurmR^igatR^iShNikAyAm.h .. 404.. mAyAmAtramidaM dvaitamadvaitaM paramArthataH . iti brUte shrutiH sAkShAtsuShuptAvanubhUyate .. 405.. ananyatvamadhiShThAnAdAropyasya nirIkShitam.h . paNDitai rajjusarpAdau vikalpo bhrAntijIvanaH .. 406.. chittamUlo vikalpo.ayaM chittAbhAve na kashchana . atashchittaM samAdhehi pratyagrUpe parAtmani .. 407.. kimapi satatabodhaM kevalAnandarUpaM nirupamamativelaM nityamuktaM nirIham.h . niravadhigaganAbhaM niShkalaM nirvikalpaM hR^idi kalayati vidvAn.h brahma pUrNaM samAdhau .. 408.. prakR^itivikR^itishUnyaM bhAvanAtItabhAvaM samarasamasamAnaM mAnasambandhadUram.h . nigamavachanasiddhaM nityamasmatprasiddhaM hR^idi kalayati vidvAn.h brahma pUrNaM samAdhau .. 409.. ajaramamaramastAbhAvavastusvarUpaM stimitasalilarAshiprakhyamAkhyAvihInam.h . shamitaguNavikAraM shAshvataM shAntamekaM hR^idi kalayati vidvAn.h brahma pUrNaM samAdhau .. 410.. samAhitAntaHkaraNaH svarUpe vilokayAtmAnamakhaNDavaibhavam.h . vichChinddhi bandhaM bhavagandhagandhitaM yatnena puMstvaM saphalIkuruShva .. 411##-## sarvopAdhivinirmuktaM sachchidAnandamadvayam.h . bhAvayAtmAnamAtmasthaM na bhUyaH kalpase.adhvane .. 412.. ChAyeva puMsaH paridR^ishyamAn\- mAbhAsarUpeNa phalAnubhUtyA . sharIramArAchChavavannirastaM punarna sa.ndhatta idaM mahAtmA .. 413.. satatavimalabodhAnandarUpaM sametya tyaja jaDamalarUpopAdhimetaM sudUre . atha punarapi naiSha smaryatAM vAntavastu smaraNaviShayabhUtaM kalpate kutsanAya .. 414.. samUlametatparidAhya vahnau sadAtmani brahmaNi nirvikalpe . tataH svayaM nityavishuddhabodhA\- nandAtmanA tiShThati vidvariShThaH .. 415.. prArabdhasUtragrathitaM sharIraM prayAtu vA tiShThatu goriva srak.h . na tatpunaH pashyati tattvavettA\- . a.anandAtmani brahmaNi lInavR^ittiH .. 416.. akhaNDAnandamAtmAnaM vij~nAya svasvarUpataH . kimichChan.h kasya vA hetordehaM puShNAti tattvavit.h .. 417.. sa.nsiddhasya phalaM tvetajjIvanmuktasya yoginaH . bahirantaH sadAnandarasAsvAdanamAtmani .. 418.. vairAgyasya phalaM bodho bodhasyoparatiH phalam.h . svAnandAnubhavAchChAntireShaivoparateH phalam.h .. 419.. yadyuttarottarAbhAvaH pUrvapUrvantu niShphalam.h . nivR^ittiH paramA tR^iptirAnando.anupamaH svataH .. 420.. dR^iShTaduHkheShvanudvego vidyAyAH prastutaM phalam.h . yatkR^itaM bhrAntivelAyAM nAnA karma jugupsitam.h . pashchAnnaro vivekena tatkathaM kartumarhati .. 421.. vidyAphalaM syAdasato nivR^ittiH pravR^ittiraj~nAnaphalaM tadIkShitam.h . tajj~nAj~nayoryanmR^igatR^iShNikAdau nochedvidAM dR^iShTaphalaM kimasmAt.h .. 422.. aj~nAnahR^idayagranthervinAsho yadyasheShataH . anichChorviShayaH kiM nu pravR^itteH kAraNaM svataH .. 423.. vAsanAnudayo bhogye vairAgasya tadAvadhiH . ahaMbhAvodayAbhAvo bodhasya paramAvadhiH . lInavR^ittairanutpattirmaryAdoparatestu sA .. 424.. brahmAkAratayA sadA sthitatayA nirmuktabAhyArthadhI\- ranyAveditabhogyabhogakalano nidrAluvad.hbAlavat.h . svapnAlokitalokavajjagadidaM pashyankvachillabdhadhI\- rAste kashchidanantapuNyaphalabhugdhanyaH sa mAnyo bhuvi .. 425.. sthitapraj~no yatirayaM yaH sadAnandamashnute . brahmaNyeva vilInAtmA nirvikAro viniShkriyaH .. 426.. brahmAtmanoH shodhitayorekabhAvAvagAhinI . nirvikalpA cha chinmAtrA vR^ittiH praj~neti kathyate . susthitA.asau bhavedyasya sthitapraj~naH sa uchyate .. 427.. yasya sthitA bhavetpraj~nA yasyAnando nirantaraH . prapa~ncho vismR^itaprAyaH sa jIvanmukta iShyate .. 428.. lInadhIrapi jAgarti jAgraddharmavivarjitaH . bodho nirvAsano yasya sa jIvanmukta iShyate .. 429.. shAntasa.nsArakalanaH kalAvAnapi niShkalaH . yasya chittaM vinishchintaM sa jIvanmukta iShyate .. 430.. vartamAne.api dehe.asmi~nChAyAvadanuvartini . ahantAmamatA.abhAvo jIvanmuktasya lakShaNam.h .. 431.. atItAnanusandhAnaM bhaviShyadavichAraNam.h . audAsInyamapi prAptaM jIvanmuktasya lakShaNam.h .. 432.. guNadoShavishiShTe.asminsvabhAvena vilakShaNe . sarvatra samadarshitvaM jIvanmuktasya lakShaNam.h .. 433.. iShTAniShTArthasamprAptau samadarshitayA.a.atmani . ubhayatrAvikAritvaM jIvanmuktasya lakShaNam.h .. 434.. brahmAnandarasAsvAdAsaktachittatayA yateH . antarbahiravij~nAnaM jIvanmuktasya lakShaNam.h .. 435.. dehendriyAdau kartavye mamAhaMbhAvavarjitaH . audAsInyena yastiShThetsa jIvanmuktalakShaNaH .. 436.. vij~nAta Atmano yasya brahmabhAvaH shruterbalAt.h . bhavabandhavinirmuktaH sa jIvanmuktalakShaNaH .. 437.. dehendriyeShvahaMbhAva idaMbhAvastadanyake . yasya no bhavataH kvApi sa jIvanmukta iShyate .. 438.. na pratyagbrahmaNorbhedaM kadApi brahmasargayoH . praj~nayA yo vijAniti sa jIvanmuktalakShaNaH .. 439.. sAdhubhiH pUjyamAne.asminpIDyamAne.api durjanaiH . samabhAvo bhavedyasya sa jIvanmuktalakShaNaH .. 440.. yatra praviShTA viShayAH pareritA nadIpravAhA iva vArirAshau . linanti sanmAtratayA na vikriyAM utpAdayantyeSha yatirvimuktaH .. 441.. vij~nAtabrahmatattvasya yathApUrvaM na sa.nsR^itiH . asti chenna sa vij~nAtabrahmabhAvo bahirmukhaH .. 442.. prAchInavAsanAvegAdasau sa.nsaratIti chet.h . na sadekatvavij~nAnAnmandI bhavati vAsanA .. 443.. atyantakAmukasyApi vR^ittiH kuNThati mAtari . tathaiva brahmaNi j~nAte pUrNAnande manIShiNaH .. 444.. nididhyAsanashIlasya bAhyapratyaya IkShyate . bravIti shrutiretasya prArabdhaM phaladarshanAt.h .. 445.. sukhAdyanubhavo yAvattAvatprArabdhamiShyate . phalodayaH kriyApUrvo niShkriyo na hi kutrachit.h .. 446.. ahaM brahmeti vij~nAnAtkalpakoTishatArjitam.h . sa~nchitaM vilayaM yAti prabodhAtsvapnakarmavat.h .. 447.. yatkR^itaM svapnavelAyAM puNyaM vA pApamulbaNam.h . suptotthitasya kintatsyAtsvargAya narakAya vA .. 448.. svamasa~NgamudAsInaM parij~nAya nabho yathA . na shliShyati cha yakki~nchitkadAchid.hbhAvikarmabhiH .. 449.. na nabho ghaTayogena surAgandhena lipyate . tathAtmopAdhiyogena taddharmairnaiva lipyate .. 450.. j~nAnodayAtpurArabdhaM karmaj~nAnAnna nashyati . adatvA svaphalaM lakShyamuddishyotsR^iShTabANavat.h .. 451.. vyAghrabud.hdhyA vinirmukto bANaH pashchAttu gomatau . na tiShThati Chinatyeva lakShyaM vegena nirbharam.h .. 452.. prArabdhaM balavattaraM khalu vidAM bhogena tasya kShayaH samyagj~nAnahutAshanena vilayaH prAksa.nchitAgAminAm.h . brahmAtmaikyamavekShya tanmayatayA ye sarvadA sa.nsthitAH teShAM tattritayaM nahi kvachidapi brahmaiva te nirguNam.h .. 453.. upAdhitAdAtmyavihInakevala\- brahmAtmanaivAtmani tiShThato muneH . prArabdhasad.hbhAvakathA na yuktA svapnArthasaMbandhakatheva jAgrataH .. 454.. na hi prabuddhaH pratibhAsadehe dehopayoginyapi cha prapa~nche . karotyahantAM mamatAnidantAM kintu svayaM tiShThati jAgareNa .. 455.. na tasya mithyArthasamarthanechChA na sa.ngrahastajjagato.api dR^iShTaH . tatrAnuvR^ittiryadi chenmR^iShArthe na nidrayA mukta itIShyate dhruvam.h .. 456.. tadvatpare brahmaNi vartamAnaH sadAtmanA tiShThati nAnyadIkShate . smR^itiryathA svapnavilokitArthe tathA vidaH prAshanamochanAdau .. 457.. karmaNA nirmito dehaH prArabdhaM tasya kalpyatAm.h . nAnAderAtmano yuktaM naivAtmA karmanirmitaH .. 458.. ajo nityaH shAshvata iti brUte shrutiramoghavAk.h . tadAtmanA tiShThato.asya kutaH prArabdhakalpanA .. 459.. prArabdhaM sidhyati tadA yadA dehAtmanA sthitiH . dehAtmabhAvo naiveShTaH prArabdhaM tyajyatAmataH .. 460.. sharIrasyApi prArabdhakalpanA bhrAntireva hi . adhyastasya kutaH sattvamasatyasya kuto janiH . ajAtasya kuto nAshaH prArabdhamasataH kutaH .. 461.. j~nAnenAj~nAnakAryasya samUlasya layo yadi . tiShThatyayaM kathaM deha iti sha~NkAvato jaDAn.h .. 462.. samAdhAtuM bAhyadR^iShTyA prArabdhaM vadati shrutiH . na tu dehAdisatyatvabodhanAya vipashchitAm.h .. 463.. paripUrNamanAdyantamaprameyamavikriyam.h . ekamevAdvayaM brahma neha nAnAsti ki~nchana .. 464.. sad.hghanaM chid.hghanaM nityamAnandaghanamakriyam.h . ekamevAdvayaM brahma neha nAnAsti ki~nchana .. 465.. pratyagekarasaM pUrNamanantaM sarvatomukham.h . ekamevAdvayaM brahma neha nAnAsti ki~nchana .. 466.. aheyamanupAdeyamanAdeyamanAshrayam.h . ekamevAdvayaM brahma neha nAnAsti ki~nchana .. 467.. nirguNaM niShkalaM sUkShmaM nirvikalpaM nira~njanam.h . ekamevAdvayaM brahma neha nAnAsti ki~nchana .. 468.. anirUpya svarUpaM yanmanovAchAmagocharam.h . ekamevAdvayaM brahma neha nAnAsti ki~nchana .. 469.. satsamR^iddhaM svataHsiddhaM shuddhaM buddhamanIdR^isham.h . ekamevAdvayaM brahma neha nAnAsti ki~nchana .. 470.. nirastarAgA vinirastabhogAH shAntAH sudAntA yatayo mahAntaH . vij~nAya tattvaM parametadante prAptAH parAM nirvR^itimAtmayogAt.h .. 471.. bhavAnapIdaM paratattvamAtmanaH svarUpamAnandaghanaM vichArya . vidhUya mohaM svamanaHprakalpitaM muktaH kR^itArtho bhavatu prabuddhaH .. 472.. samAdhinA sAdhuvinishchalAtmanA pashyAtmatattvaM sphuTabodhachakShuShA . niHsa.nshayaM samyagavekShitashche\- chChrutaH padArtho na punarvikalpyate .. 473.. svasyAvidyAbandhasambandhamokShA\- tsatyaj~nAnAnandarUpAtmalabdhau . shAstraM yuktirdeshikoktiH pramANaM chAntaHsiddhA svAnubhUtiH pramANam.h .. 474.. bandho mokShashcha tR^iptishcha chintA.a.arogyakShudhAdayaH . svenaiva vedyA yajj~nAnaM pareShAmAnumAnikam.h .. 475.. taTasthitA bodhayanti guravaH shrutayo yathA . praj~nayaiva taredvidvAnIshvarAnugR^ihItayA .. 476.. svAnubhUtyA svayaM j~nAtvA svamAtmAnamakhaNDitam.h . sa.nsiddhaH sammukhaM tiShThennirvikalpAtmanA.a.atmani .. 477.. vedAntasiddhAntaniruktireShA brahmaiva jIvaH sakalaM jagachcha . akhaNDarUpasthitireva mokSho brahmAdvitIye shrutayaH pramANam.h .. 478.. iti guruvachanAchChrutipramANAt.h paramavagamya satattvamAtmayuktyA . prashamitakaraNaH samAhitAtmA kvachidachalAkR^itirAtmaniShThato.abhUt.h .. 479.. ki~nchitkAlaM samAdhAya pare brahmaNi mAnasam.h . utthAya paramAnandAdidaM vachanamabravIt.h .. 480.. buddhirvinaShTA galitA pravR^ittiH brahmAtmanorekatayA.adhigatyA . idaM na jAne.apyanidaM na jAne kiM vA kiyadvA sukhamastyapAram.h .. 481.. vAchA vaktumashakyameva manasA mantuM na vA shakyate svAnandAmR^itapUrapUritaparabrahmAmbudhervaibhavam.h . ambhorAshivishIrNavArShikashilAbhAvaM bhajanme mano yasyAMshAMshalave vilInamadhunA.a.anandAtmanA nirvR^itam.h .. 482.. kva gataM kena vA nItaM kutra lInamidaM jagat.h . adhunaiva mayA dR^iShTaM nAsti kiM mahadadbhutam.h .. 483.. kiM heyaM kimupAdeyaM kimanyatkiM vilakShaNam.h . akhaNDAnandapIyUShapUrNe brahmamahArNave .. 484.. na ki~nchidatra pashyAmi na shR^iNomi na ved.hmyaham.h . svAtmanaiva sadAnandarUpeNAsmi vilakShaNaH .. 485.. namo namaste gurave mahAtmane vimuktasa~NgAya saduttamAya . nityAdvayAnandarasasvarUpiNe bhUmne sadA.apAradayAmbudhAmne .. 486.. yatkaTAkShashashisAndrachandrikA\- pAtadhUtabhavatApajashramaH . prAptavAnahamakhaNDavaibhavA\- nandamAtmapadamakShayaM kShaNAt.h .. 487.. dhanyo.ahaM kR^itakR^ityo.ahaM vimukto.ahaM bhavagrahAt.h . nityAnandasvarUpo.ahaM pUrNo.ahaM tvadanugrahAt.h .. 488.. asa~Ngo.ahamana~Ngo.ahamali~Ngo.ahamabha~NguraH . prashAnto.ahamananto.ahamamalo.ahaM chirantanaH .. 489.. akartAhamabhoktAhamavikAro.ahamakriyaH . shuddhabodhasvarUpo.ahaM kevalo.ahaM sadAshivaH .. 490.. draShTuH shroturvaktuH karturbhokturvibhinna evAham.h . nityanirantaraniShkriyaniHsImAsa~NgapUrNabodhAtmA .. 491.. nAhamidaM nAhamado.apyubhayoravabhAsakaM paraM shuddham.h . bAhyAbhyantarashUnyaM pUrNaM brahmAdvitIyamevAham.h .. 492.. nirupamamanAditattvaM tvamahamidamada iti kalpanAdUram.h . nityAnandaikarasaM satyaM brahmAdvitIyamevAham.h .. 493.. nArAyaNo.ahaM narakAntako.ahaM purAntako.ahaM puruSho.ahamIshaH . akhaNDabodho.ahamasheShasAkShI nirIshvaro.ahaM nirahaM cha nirmamaH .. 494.. sarveShu bhUteShvahameva sa.nsthito j~nAnAtmanA.antarbahirAshrayaH san.h . bhoktA cha bhogyaM svayameva sarvaM yadyatpR^ithagdR^iShTamidantayA purA .. 495.. mayyakhaNDasukhAmbhodhau bahudhA vishvavIchayaH . utpadyante vilIyante mAyAmArutavibhramAt.h .. 496.. sthulAdibhAvA mayi kalpitA bhramA\- dAropitAnusphuraNena lokaiH . kAle yathA kalpakavatsarAya\- NartvA dayo niShkalanirvikalpe .. 497.. AropitaM nAshrayadUShakaM bhavet.h kadApi mUDhairatidoShadUShitaiH . nArdrikarotyUSharabhUmibhAgaM marIchikAvAri mahApravAhaH .. 498.. AkAshavallepavidUrago.ahaM Adityavad.hbhAsyavilakShaNo.aham.h . ahAryavannityavinishchalo.ahaM ambhodhivatpAravivarjito.aham.h .. 499.. na me dehena sambandho megheneva vihAyasaH . ataH kuto me taddharmA jAgratsvapnasuShuptayaH .. 500.. upAdhirAyAti sa eva gachChati sa eva karmANi karoti bhu~N.hkte . sa eva jIryan.h mriyate sadAhaM kulAdrivannishchala eva sa.nsthitaH .. 501.. na me pravR^ittirna cha me nivR^ittiH sadaikarUpasya nira.nshakasya . ekAtmako yo niviDo nirantaro vyomeva pUrNaH sa kathaM nu cheShTate .. 502.. puNyAni pApAni nirindriyasya nishchetaso nirvikR^iternirAkR^iteH . kuto mamAkhaNDasukhAnubhUteH brUte hyananvAgatamityapi shrutiH .. 503.. ChAyayA spR^iShTamuShNaM vA shItaM vA suShThu duHShThu vA . na spR^ishatyeva yatki~nchitpuruShaM tadvilakShaNam.h .. 504.. na sAkShiNaM sAkShyadharmAH sa.nspR^ishanti vilakShaNam.h . avikAramudAsInaM gR^ihadharmAH pradIpavat.h .. 505.. raveryathA karmaNi sAkShibhAvo vahneryathA dAhaniyAmakatvam.h . rajjoryathA.a.aropitavastusa~NgaH tathaiva kUTasthachidAtmano me .. 506.. kartApi vA kArayitApi nAhaM bhoktApi vA bhojayitApi nAham.h . draShTApi vA darshayitApi nAhaM so.ahaM svayaMjyotiranIdR^igAtmA .. 507.. chalatyupAdhau pratibimbalaulya\- maupAdhikaM mUDhadhiyo nayanti . svabimbabhUtaM ravivadviniShkriyaM kartAsmi bhoktAsmi hato.asmi heti .. 508.. jale vApi sthale vApi luThatveSha jaDAtmakaH . nAhaM vilipye taddharmairghaTadharmairnabho yathA .. 509.. kartR^itvabhoktR^itvakhalatvamattatA\- jaDatvabaddhatvavimuktatAdayaH . buddhervikalpA na tu santi vastutaH svasminpare brahmaNi kevale.advaye .. 510.. santu vikArAH prakR^iterdashadhA shatadhA sahasradhA vApi . kiM me.asa~Ngachitastairna ghanaH kvachidambaraM spR^ishati .. 511.. avyaktAdisthUlaparyantametat.h vishvaM yatrAbhAsamAtraM pratItam.h . vyomaprakhyaM sUkShmamAdyantahInaM brahmAdvaitaM yattadevAhamasmi .. 512.. sarvAdhAraM sarvavastuprakAshaM sarvAkAraM sarvagaM sarvashUnyam.h . nityaM shuddhaM nishchalaM nirvikalpaM brahmAdvaitaM yattadevAhamasmi .. 513.. yatpratyastAsheShamAyAvisheShaM pratyagrUpaM pratyayAgamyamAnam.h . satyaj~nAnAnantamAnandarUpaM brahmAdvaitaM yattadevAhamasmi .. 514.. niShkriyo.asmyavikAro.asmi niShkalo.asmi nirAkR^itiH . nirvikalpo.asmi nityo.asmi nirAlambo.asmi nirdvayaH .. 515.. sarvAtmako.ahaM sarvo.ahaM sarvAtIto.ahamadvayaH . kevalAkhaNDabodho.ahamAnando.ahaM nirantaraH .. 516.. svArAjyasAmrAjyavibhUtireShA bhavatkR^ipAshrImahimaprasAdAt.h . prAptA mayA shrIgurave mahAtmane namo namaste.astu punarnamo.astu .. 517.. mahAsvapne mAyAkR^itajanijarAmR^ityugahane bhramantaM klishyantaM bahulataratApairanudinam.h . aha.nkAravyAghravyathitamimamatyantakR^ipayA prabodhya prasvApAtparamavitavAnmAmasi guro .. 518.. namastasmai sadaikasmai kasmaichinmahase namaH . yadetadvishvarUpeNa rAjate gururAja te .. 519.. iti natamavalokya shiShyavaryaM samadhigatAtmasukhaM prabuddhatattvam.h . pramuditahR^idayaM sa deshikendraH punaridamAha vachaH paraM mahAtmA .. 520.. brahmapratyayasantatirjagadato brahmaiva tatsarvataH pashyAdhyAtmadR^ishA prashAntamanasA sarvAsvavasthAsvapi . rUpAdanyadavekShitaM kimabhitashchakShuShmatAM dR^ishyate tadvad.hbrahmavidaH sataH kimaparaM buddhervihArAspadam.h .. 521.. kastAM parAnandarasAnubhUti\- mR^itsR^ijya shUnyeShu rameta vidvAn.h . chandre mahAhlAdini dIpyamAne chitrendumAlokayituM ka ichChet.h .. 522.. asatpadArthAnubhavena ki~nchin.h na hyasti tR^iptirna cha duHkhahAniH . tadadvayAnandarasAnubhUtyA tR^iptaH sukhaM tiShTha sadAtmaniShThayA .. 523.. svameva sarvathA pashyanmanyamAnaH svamadvayam.h . svAnandamanubhu~njAnaH kAlaM naya mahAmate .. 524.. akhaNDabodhAtmani nirvikalpe vikalpanaM vyomni puraprakalpanam.h . tadadvayAnandamayAtmanA sadA shAntiM parAmetya bhajasva maunam.h .. 525.. tUShNImavasthA paramopashAntiH buddherasatkalpavikalpahetoH . brahmAtmano brahmavido mahAtmano yatrAdvayAnandasukhaM nirantaram.h .. 526.. nAsti nirvAsanAnmaunAtparaM sukhakR^iduttamam.h . vij~nAtAtmasvarUpasya svAnandarasapAyinaH .. 527.. gachCha.nstiShThannupavisha~nChayAno vA.anyathApi vA . yathechChayA vasedvidvAnAtmArAmaH sadA muniH .. 528.. na deshakAlAsanadigyamAdi\- lakShyAdyapekShA.apratibaddhavR^itteH . sa.nsiddhatattvasya mahAtmano.asti svavedane kA niyamAdyavasthA .. 529.. ghaTo.ayamiti vij~nAtuM niyamaH ko.anvavekShate . vinA pramANasuShThutvaM yasminsati padArthadhIH .. 530.. ayamAtmA nityasiddhaH pramANe sati bhAsate . na deshaM nApi kAlaM na shuddhiM vApyapekShate .. 531.. devadatto.ahamotyetadvij~nAnaM nirapekShakam.h . tadvad.hbrahmavido.apyasya brahmAhamiti vedanam.h .. 532.. bhAnuneva jagatsarvaM bhAsate yasya tejasA . anAtmakamasattuchChaM kiM nu tasyAvabhAsakam.h .. 533.. vedashAstrapurANAni bhUtAni sakalAnyapi . yenArthavanti taM kinnu vij~nAtAraM prakAshayet.h .. 534.. eSha svayaMjyotiranantashaktiH AtmA.aprameyaH sakalAnubhUtiH . yameva vij~nAya vimuktabandho jayatyayaM brahmaviduttamottamaH .. 535.. na khidyate no viShayaiH pramodate na sajjate nApi virajyate cha . svasminsadA krIDati nandati svayaM nirantarAnandarasena tR^iptaH .. 536.. kShudhAM dehavyathAM tyaktvA bAlaH krIDati vastuniH . tathaiva vidvAn.h ramate nirmamo nirahaM sukhI .. 537.. chintAshUnyamadainyabhaikShamashanaM pAnaM saridvAriShu svAtantryeNa nira.nkushA sthitirabhIrnidrA shmashAne vane . vastraM kShAlanashoShaNAdirahitaM digvAstu shayyA mahI sa.nchAro nigamAntavIthiShu vidAM krIDA pare brahmaNi .. 538.. vimAnamAlambya sharIrametad.h bhunaktyasheShAnviShayAnupasthitAn.h . parechChayA bAlavadAtmavettA yo.avyaktali~Ngo.ananuShaktabAhyaH .. 539.. digambaro vApi cha sAmbaro vA tvagambaro vApi chidambarasthaH . unmattavadvApi cha bAlavadvA pishAchavadvApi charatyavanyAm.h .. 540.. kAmAnniShkAmarUpI sa.nshcharatyekachAro muniH . svAtmanaiva sadA tuShTaH svayaM sarvAtmanA sthitaH .. 541.. kvachinmUDho vidvAn.h kvachidapi mahArAjavibhavaH kvachid.hbhrAntaH saumyaH kvachidajagarAchArakalitaH . kvachitpAtrIbhUtaH kvachidavamataH kvApyaviditaH charatyevaM prAj~naH satataparamAnandasukhitaH .. 542.. nirdhano.api sadA tuShTo.apyasahAyo mahAbalaH . nityatR^ipto.apyabhu~njAno.apyasamaH samadarshanaH .. 543.. api kurvannakurvANashchAbhoktA phalabhogyapi . sharIryapyasharIryeSha parichChinno.api sarvagaH .. 544.. asharIraM sadA santamimaM brahmavidaM kvachit.h . priyApriye na spR^ishatastathaiva cha shubhAshubhe .. 545.. sthUlAdisambandhavato.abhimAninaH sukhaM cha duHkhaM cha shubhAshubhe cha . vidhvastabandhasya sadAtmano muneH kutaH shubhaM vA.apyashubhaM phalaM vA .. 546.. tamasA grastavadbhAnAdagrasto.api ravirjanaiH . grasta ityuchyate bhrAntyAM hyaj~nAtvA vastulakShaNam.h .. 547.. tadvaddehAdibandhebhyo vimuktaM brahmavittamam.h . pashyanti dehivanmUDhAH sharIrAbhAsadarshanAt.h .. 548.. ahirnirlvayanIM vAyaM muktvA dehaM tu tiShThati . itastatashchAlyamAno yatki~nchitprANavAyunA .. 549.. strotasA nIyate dAru yathA nimnonnatasthalam.h . daivena nIyate deho yathAkAlopabhuktiShu .. 550.. prArabdhakarmaparikalpitavAsanAbhiH sa.nsArivachcharati bhuktiShu muktadehaH . siddhaH svayaM vasati sAkShivadatra tUShNIM chakrasya mUlamiva kalpavikalpashUnyaH .. 551.. naivendriyANi viShayeShu niyu.nkta eSha naivApayu.nkta upadarshanalakShaNasthaH . naiva kriyAphalamapIShadavekShate sa svAnandasAndrarasapAnasumattachittaH .. 552.. lakShyAlakShyagatiM tyaktvA yastiShThetkevalAtmanA . shiva eva svayaM sAkShAdayaM brahmaviduttamaH .. 553.. jIvanneva sadA muktaH kR^itArtho brahmavittamaH . upAdhinAshAd.hbrahmaiva san.h brahmApyeti nirdvayam.h .. 554.. shailUSho veShasad.hbhAvAbhAvayoshcha yathA pumAn.h . tathaiva brahmavichChreShThaH sadA brahmaiva nAparaH .. 555.. yatra kvApi vishIrNaM satparNamiva tarorvapuH patatAt.h . brahmIbhUtasya yateH prAgeva tachchidagninA dagdham.h .. 556.. sadAtmani brahmaNi tiShThato muneH pUrNA.advayAnandamayAtmanA sadA . na deshakAlAdyuchitapratIkShA tva~N.hmA.nsaviT.hpiNDavisarjanAya .. 557.. dehasya mokSho no mokSho na daNDasya kamaNDaloH . avidyAhR^idayagranthimokSho mokSho yatastataH .. 558.. kulyAyAmatha nadyAM vA shivakShetre.api chatvare . parNaM patati chettena taroH kiM nu shubhAshubham.h .. 559.. patrasya puShpasya phalasya nAshavad.h\- dehendriyaprANadhiyAM vinAshaH . naivAtmanaH svasya sadAtmakasyA\- nandAkR^itervR^ikShavadasti chaiShaH .. 560.. praj~nAnaghana ityAtmalakShaNaM satyasUchakam.h . anUdyaupAdhikasyaiva kathayanti vinAshanam.h .. 561.. avinAshI vA are.ayamAtmeti shrutirAtmanaH . prabravItyavinAshitvaM vinashyatsu vikAriShu .. 562.. pAShANavR^ikShatR^iNadhAnyakaDa~NkarAdyA dagdhA bhavanti hi mR^ideva yathA tathaiva . dehendriyAsumana Adi samastadR^ishyaM j~nAnAgnidagdhamupayAti parAtmabhAvam.h .. 563.. vilakShaNaM yathA dhvAntaM lIyate bhAnutejasi . tathaiva sakalaM dR^ishyaM brahmaNi pravilIyate .. 564.. ghaTe naShTe yathA vyoma vyomaiva bhavati sphuTam.h . tathaivopAdhivilaye brahmaiva brahmavitsvayam.h .. 565.. kShIraM kShIre yathA kShiptaM tailaM taile jalaM jale . sa.nyuktamekatAM yAti tathA.a.atmanyAtmavinmuniH .. 566.. evaM videhakaivalyaM sanmAtratvamakhaNDitam.h . brahmabhAvaM prapadyaiSha yatirnAvartate punaH .. 567.. sadAtmaikatvavij~nAnadagdhAvidyAdivarShmaNaH . amuShya brahmabhUtatvAd.h brahmaNaH kuta udbhavaH .. 568.. mAyAklR^iptau bandhamokShau na staH svAtmani vastutaH . yathA rajjau niShkriyAyAM sarpAbhAsavinirgamau .. 569.. AvR^iteH sadasattvAbhyAM vaktavye bandhamokShaNe . nAvR^itirbrahmaNaH kAchidanyAbhAvAdanAvR^itam.h . yadyastyadvaitahAniH syAd.h dvaitaM no sahate shrutiH .. 570.. bandha~ncha mokSha~ncha mR^iShaiva mUDhA buddherguNaM vastuni kalpayanti . dR^igAvR^itiM meghakR^itAM yathA ravau yato.advayA.asa~NgachidetadakSharam.h .. 571.. astIti pratyayo yashcha yashcha nAstIti vastuni . buddhereva guNAvetau na tu nityasya vastunaH .. 572.. atastau mAyayA klR^iptau bandhamokShau na chAtmani . niShkale niShkriye shAnte niravadye nira~njane . advitIye pare tattve vyomavatkalpanA kutaH .. 573.. na nirodho na chotpattirna baddho na cha sAdhakaH . na mumukShurna vai mukta ityeShA paramArthatA .. 574.. sakalanigamachUDAsvAntasiddhAntarUpaM paramidamatiguhyaM darshitaM te mayAdya . apagatakalidoShaM kAmanirmuktabuddhiM svasutavadasakR^ittvAM bhAvyitvA mumukShum.h .. 575.. iti shrutvA gurorvAkyaM prashrayeNa kR^itAnatiH . sa tena samanuj~nAto yayau nirmuktabandhanaH .. 576.. gurureva sadAnandasindhau nirmagnamAnasaH . pAvayanvasudhAM sarvA.n vichachAra nirantaraH .. 577.. ityAchAryasya shiShyasya sa.nvAdenAtmalakShaNam.h . nirUpitaM mumukShUNAM sukhabodhopapattaye .. 578.. hitamidamupadeshamAdriyantAM vihitanirastasamastachittadoShAH . bhavasukhaviratAH prashAntachittAH shrutirasikA yatayo mumukShavo ye .. 579.. sa.nsArAdhvani tApabhAnukiraNaprodbhUtadAhavyathA\- khinnAnAM jalakA.nkShayA marubhuvi bhrAntyA paribhrAmyatAm.h . atyAsannasudhAmbudhiM sukhakaraM brahmAdvayaM darshaya\- tyeShA sha~NkarabhAratI vijayate nirvANasa.ndAyinI .. 580.. .. iti sha.nkarAchAryavirachitaM vivekachUDAmaNi .. .. AUM tatsat.h .. ## Encoded by NA \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} {\rm http://sanskritdocuments.org} \end{document}