%@@1 % File name : shatashloki.itx %-------------------------------------------- % Text title : shatashloki % Author : Shankaracharya % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/religion % Description/comments : Reference in http://www.sankara.iitk.ac.in/ % Transliterated by : Subhash Prajapati subhashzp@gmail.com % Proofread by : Subhash Prajapati subhashzp@gmail.com % % Latest update : October 6, 2007 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskritdocuments.org % http://sanskrit.gde.to/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto engtitle are % needed for devanaagarii output and formatting. %------------------------------------------------------ \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. shatashlokI ..}## \itxtitle{.. shatashlokI ..}##\endtitles ## .. shrIH.. .. atha shatashlokI.. dR^iShTAnto naiva dR^iShTastribhuvanajaThare sadgurordnyAnadAtuH sparshashchettatra kalpyaH sa nayati yadaho svarNatAmashmasAram . na sparshatvaM tathApi shritacharaNayuge sadguruH svIyashiShye svIyaM sAmyaM vidhatte bhavati nirupamastena vAlaukiko.api .. 1.. yadvachchhrIkhaNDavR^ikShaprasR^itaparimalenAbhito.anye.api vR^ikShAH shashvatsaugandhyabhAjo.apyatanutanubhR^itAM tApamunmUlayanti . AchAryAllabdhabodhA api vidhivashataH saMnidhau saMsthitAnAM tredhA tApaM cha pApaM sakaruNahR^idayAH svoktibhiH kShAlayanti .. 2.. AtmAnAtmapratItiH prathamamabhihitA satyamithyAtvayogA- ddvedhA brahmapratItirnigamanigaditA svAnubhUtyopapattyA . AdyA dehAnubandhAdbhavati tadaparA sA cha sarvAtmakatvA- dAdau brahmAhamasmItyanubhava udite khalvidaM brahma pashchAt .. 3.. AtmA chidvitsukhAtmAnubhavaparichitaH sarvadehAdiyantA satyevaM mUDhabuddhirbhajati nanu jano.anityadehAtmabuddhim . bAhyo.asthisnAyumajjApalarudhiravasAcharmamedoyuganta- rviNmUtrashleShmapUrNaM svaparavapuraho saMviditvApi bhUyaH .. 4.. dehastrIputramitrAnucharahayavR^iShAstoShaheturmametthaM sarve svAyurnayanti prathitamalamamI mAMsamImAMsayeha . ete jIvanti yena vyavahR^itipaTavo yena saubhAgyabhAja- staM prANAdhIshamantargatamamR^itamamuM naiva mImAMsayanti .. 5.. kashchitkITaH kathaMchitpaTumatirabhitaH kaNTakAnAM kuTIraM kurvaMstenaiva sAkaM vyavahR^itividhaye cheShTate yAvadAyuH . tadvajjIvo.api nAnAcharitasamuditaiH karmabhiH sthUladehaM nirmAyAtraiva tiShThannanudinamamunA sAkamabhyeti bhUmau .. 6.. svIkurvanvyAghraveShaM svajaTharabhR^itaye bhIShayanyashcha mugdhA- nmatvA vyAghro.ahamitthaM sa narapashumukhAnbAdhate kiM nu sattvAn . matvA strIveShadhArI stryahamiti kurute ki naTo bharturichchhAM tadvachchhArIra AtmA pR^ithaganubhavato dehato yatsa sAkShI .. 7.. svaM bAlaM rodamAnaM chiratarasamayaM shAntimAnetumagre drAkShaM khArjUramAmraM sukadalamathavA yojayatyambikAsya . tadvachcheto.atimUDhaM bahujananabhavAnmauDhyasaMskArayogA- dbodhopAyairanekairavashamupaniShadbodhayAmAsa samyak .. 8.. yatprItyA prItimAtraM tanuyuvatitanUjArthamukhyaM sa tasmA- tpreyAnAtmAtha shokAspadamitaradataH preya etatkathaM syAt . bhAryAdyaM jIvitArthI vitarati cha vapuH svAtmanaH shreya ichchhaM- stasmAdAtmAnameva priyamadhikamupAsIta vidvAnna chAnyat .. 9.. yasmAdyAvatpriyaM syAdiha hi viShayatastAvadasminpriyatvaM yAvadduHkhaM cha yasmAdbhavati khalu tatastAvadevApriyatvam . naikasminsarvakAle.astyubhayamapi kadApyapriyo.api priyaH syA- tpreyAnapyapriyo vA satatamapi tataH preya AtmAkhyavastu .. 10.. shreyaH preyashcha loke dvividhamabhihitaM kAmyamAtyantikaM cha kAmyaM duHkhaikabIjaM kShaNalavavirasaM tachchikIrShanti mandAH . brahmaivAtyantikaM yanniratishayasukhasyAspadaM saMshrayante tattvadnyAstachcha kAThopaniShadabhihitaM ShaDvidhAyAM cha vallyAm .. 11.. AtmAmbhodhestara~Ngo.asmyahamiti gamane bhAvayannAsanasthaH saMvitsUtrAnuviddho maNirahamiti vAsmIndriyArthapratItau . dR^iShTo.asmyAtmAvalokAditi shayanavidhau magna AnandasindhA- vantarniShTho mumukShuH sa khalu tanubhR^itA yo nayatyevamAyuH .. 12.. vairAjavyaShTirUpaM jagadakhilamidaM nAmarUpAtmakaM syA- dantaHsthaprANamukhyAtprachalati cha punarvetti sarvAnpadArthAn . nAyaM kartA na bhoktA savitR^ivaditi yo dnyAnavidnyAnapUrNaH sAkShAditthaM vijAnanvyaharati parAtmAnusaMdhAnapUrvam .. 13.. nairvedyaM dnyAnagarbha dvividhamabhihitaM tatra vairAgyamAdyaM prAyo duHkhAvalokAdbhavati gR^ihasuhR^itputravittaiShaNAdeH . anyajdnyAnopadeshAdyaduditaviShaye vAntavaddheyatA syA- tpravrajyApi dvidhA syAnniyamitamanasA dehato gehatashcha .. 14.. yaH kashchitsaukhyahetostrijagati yatate naiva duHkhasya heto- rdehe.ahatA tadutthA svaviShayamamatA cheti duHkhAspade dve . jAnanrogAbhighAtAdyanubhavati yato nityadehAtmabuddhi- rbhAryAputrArthanAshe vipadamatha parAmeti nArAtinAshe .. 15.. tiShThangehe gR^ihesho.apyatithiriva nijaM dhAma gantuM chikIrShu- rdehasthaM duHkhasaukhyaM na bhajati sahasA nirmamatvAbhimAnaH . AyAtrAyAsyatIdaM jaladapaTalavadyAtR^i yAsyatyavashyaM dehAdyaM sarvamevaM praviditavishayo yashcha tiShThatyayatnaH .. 16.. shaktyA nirmokataH svAdbahirahiriva yaH pravrajansvIyagehA- chchhAyAM mArgadrumotthAM pathika iva manAk saMshrayeddehasaMsthAm . kShutparyAptaM tarubhyaH patitaphalamayaM prArthayedbhaikShamannaM svAtmArAmaM praveShTuM sa khalu sukhamayaM pravrajeddehato.api .. 17.. kAmo buddhAvudeti prathamamiha manasyuddishatyarthajAtaM tadgR^ihNAtIndriyAsyaistadanadhigamataH krodha Avirbhavechcha . prAptAvarthasya saMrakShaNamatirudito lobha etattrayaM syA- tsarveShAM pAtahetustadiha matimatA tyAjyamadhyAtmayogAt .. 18.. dAnaM brahmArpaNaM yatkriyata iha nR^ibhiH syAtkShamAkrodhasaMdnyA shraddhAstikyaM cha satyaM saditi paramataH setusaMdnyaM chatuShkam . tatsyAdbandhAya jantoriti chatura imAndAnapUrvaishchaturbhi- stIrtvA shreyo.amR^itaM cha shrayata iha naraH svargatiM jyotirAptim .. 19.. annaM devAtithibhyo.arpitamamR^itamidaM chAnyathA moghamannaM yashchAtmArthaM vidhatte tadiha nigaditaM mR^ityurUpaM hi tasya . loke.asau kevalAgho bhavati tanubhR^itAM kevalAdI cha yaH syA- ttyaktvA prANAgnihotraM vidhivadanudinaM yo.ashnute so.api martyaH .. 20.. loke bhojaH sa evArpayati gR^ihagatAyArthine.annaM kR^ishAya yastasmai pUrNamannaM bhavati makhavidhau jAyate.ajAtashatruH . sakhye nAnnArthine yo.arpayati na sa sakhA sevamAnAya nityaM saMsaktAyAnnamasmAdvimukha iva parAvR^ittimichchhetkadaryAt .. 21.. svAdnyAnadnyAnahetU jagadudayalayau sarvasAdhAraNau sto jIveShvAsvarNagarbhaM shrutaya iti jagurhUyate svaprabodhe . vishvaM brahmaNyabodhe jagati punaridaM hUyate brahma yadva- chchhukto raupyaM cha raupye.adhikaraNamathavA hUyate.anyonyamohAt .. 22.. tuchchhatvAnnAsadAsIdgaganakusumavadbhedakaM no sadAsI- tkiM tvAbhyAmanyadAsIdvyavahR^itigatisannAsa lokastadAnIm . kiM tvarvAgeva shuktau rajatavadaparo no virAD vyomapUrvaH sharmaNyAtmanyathaitatkuhakasalilavatkiM bhavedAvarIvaH .. 23.. bandho janmAtyayAtmA yadi na punarabhUttarhi mokSho.api nAsI- dyadvadrAtrirdinaM vA na bhavati taraNau kiM tu dR^igdoSha eShaH . aprANaM shuddhamekaM samabhavadatha tanmAyayA kartR^isaMdnyaM tasmAdanyachcha nAsItparivR^itamajayA jIvabhUtaM tadeva .. 24.. prAgAsIdbhAvarUpaM tama iti tamasA gUDhamasmAdatarkyaM kShIrAntaryadvadambho janiriha jagato nAmarUpAtmakasya . kAmAddhAtuH sisR^ikShoranugatajagataH karmabhiH saMpravR^ittA- dretorUpairmanobhiH prathamamanugataiH saMtataiH kAryamANaiH .. 25.. chatvAro.asyAH kapardA yuvatiratha bhavennUtanA nityameShA mAyA vA peshalA syAdaghaTanaghaTanApATavaM yAti yasmAt . syAdArambhe ghR^itAsyA shrutibhavavayunAnyevamAchchhAdayantI tasyAmetau suparNAviva parapuruShau tiShThato.arthapratItyA .. 26.. ekastatrAstyasa~Ngastadanu tadaparo.adnyAnasindhuM praviShTo vismR^ityAtmasvarUpaM sa vividhajagadAkAramAbhAsamaikShat . buddhyAntaryAvadaikShadvisR^ijati tamajA so.api tAmevameka- stAvadviprAstamekaM kathamapi bahudhA kalpayanti svavAgbhiH .. 27.. nAyAti pratyagAtmA prajananasamaye naiva yAtyantakAle yatso.akhaNDo.asti lai~NgaM mana iha vishati pravrajatyUrdhvamarvAk . tatkArshyaM sthUlatAM vA na bhajati vapuShaH kiMtu saMskArajAte tejomAtrA gR^ihItvA vrajati punarihAyAti taistaiH sahaiva .. 28.. AsItpUrvaM subandhurbhR^ishamavanisuro yaH purodhAH sanAte- rbrAhmyAtkUTAbhichArAtsa khalu mR^itimitastanmano.agAtkR^itAntam . tadbhrAtA shrautamantraiH punaranayaditi prAha sUktena veda- stasmAdAtmAbhiyuktaM vrajati nanu manaH karhichinnAntarAtmA .. 29.. eko niShkampa AtmA prachalati manasA dhAvamAnena tasmiM- stiShThannagre.atha pashchAnna hi tamanugataM jAnate chakShurAdyAH . yadvatpAthastara~NgaiH prachalati parito dhAvamAnaistadantaH prAkpashchAdasti teShAM pavanasamuditaistaiH prashAntairyathAvat .. 30.. ekAkyAsItsa pUrvaM mR^igayati viShayAnAnupUrvyAntarAtmA jAyA me syAtprajA vA dhanamupakaraNa karma kurvastadartham . kleshaiH prANAvasheShairmahadapi manute nAnyadasmAdgarIya- stvekAlAbhe.apyakR^itsno mR^ita iva viramatyekahAnyAkR^itArthaH .. 31.. nAsItpUrvaM na pashchAdatanudinakarAchchhAdako vArivAho dR^ishyaH kiM tvantarAsau sthagayati sa dR^ishaM pashyato nArkabimbam . no chedevaM vinArkaM jaladharapaTalaM bhAsate tarhi kasmA- ttadvadvishvaM pidhatte dR^ishamatha na paraM bhAsakaM chAlakaM svam .. 32.. bhu~njAnaH svapnarAjyaM sasakalavibhavo jAgaraM prApya bhUyo rAjyabhraShTo.ahamitthaM na bhajati viShamaM tanmR^iShA manyamAnaH . svapne kurvannagamyAgamanamukhamaghaM tena na pratyavAyI tadvajjAgraddashAyAM vyavahR^itimakhilAM svapnavadvismarechchet .. 33.. svapnAvasthAnubhUtaM shubhamatha viShamaM tanmR^iShA jAgare syA- jjAgratyAM sthUladehavyavahR^itiviShayaM tanmR^iShA svApakAle . itthaM mithyAtvasiddhAvanishamubhayathA sajjate tatra mUDhaH satye tadbhAsake.asminniha hi kuta idaM tanna vidmo vayaM hi .. 34.. jIvantaM jAgratIha svajanamatha mR^itaM svapnakAle nirIkShya nirvedaM yAtyakasmAnmR^itamamR^itamamuM vIkShya harShaM prayAti . smR^itvApyetasya jantornidhanamasuyutiM bhAShate tena sAkaM satyevaM bhAti bhUyo.alpakasamayavashAtsatyatA vA mR^iShAtvam .. 35.. svApnastrIsa~NgasaukhyAdapi bhR^ishamasato yA cha retashchyutiH syA- tsA dR^ishyA tadvadetatsphurati jagadasatkAraNaM satyakalpam . svapne satyaH pumAnsyAdyuvatiriha mR^iShaivAnayoH saMyutishcha prAtaH shukreNa vastropahatiriti yataH kalpanAmUlametat .. 36.. pashyantyArAmamasya pratidivasamamI jantavaH svApakAle pashyatyenaM na kashchitkaraNagaNamR^ite mAyayA krIDamAnam . jAgratyarthavrajAnAmatha cha tanubhR^itAM bhAsakaM chAlakaM vA no jAnIte suShuptau paramasukhamayaM kashchidAshcharyametat .. 37.. svapne mantropadeshaH shravaNaparichitaH satya eSha prabodhe svApnAdeva prasAdAdabhilaShitaphalaM satyatAM prAtareti . satyaprAptistvasatyAdapi bhavati tathA kiM cha tatsvaprakAshaM yenedaM bhAti sarvaM charamacharamathochchAvachaM dR^ishyajAtam .. 38.. madhyaprANaM suShuptau svajanimanuvishantyagnisUryAdayo.amI vAgAdyAH prANavAyuM tadiha nigaditA glAnireShAM na vAyoH . tebhyo dR^ishyAvabhAso bhrama iti viditaH shuktikAraupyakalpaH prANAyAmavrataM tachchhrutishirasi mataM svAtmalabdhau na chAnyat .. 39.. no.akasmAdArdramedhaH spR^ishati cha dahanaH kiM tu shuShkaM nidAghA- dArdraM cheto.anubandhaiH kR^itasukR^itamapi svoktakarmaprajArthaiH . tadvajdnyAnAgniretatspR^ishati na sahasA kiM tu vairAgyashuShkaM tasmAchchhuddho virAgaH prathamamabhihitastena vidnyAnasiddhiH .. 40.. yatki~nchinnAmarUpAtmakamidamasadevoditaM bhAti bhUmau yenAnekaprakArairvyavaharati jagadyena teneshvareNa . tadvatprachchhAdanIyaM nibhR^itarashanayA yadvadeSha dvijihva- stena tyaktena bhojyaM sukhamanatishayaM mA gR^idho.anyaddhanAdyam .. 41.. jIvanmuktirmumukShoH prathamamatha tato muktirAtyantikI cha te.abhyAsadnyAnayogAdgurucharaNakR^ipApA~Ngasa~Ngena labdhAt . abhyAso.api dvidhA syAdadhikaraNavashAddaihiko mAnasashcha shArIrastvAsanAdyo hyuparatiraparo dnyAnayogaH puroktaH .. 42.. sarvAnunmUlya kAmAnhR^idi kR^itanilayAnkShiptasha~NkUnivochchai- rdIryaddehAbhimAnastyajati chapalatAmAtmadattAvadhAnaH . yAtyUrdhvasthAnamuchchaiH kR^itasukR^itabharo nADikAbhirvichitraM nIlashvetAruNAbhiH sravadamR^itabharaM gR^ihyamANAtmasaukhyaH .. 43.. prApashyadvishvamAtmetyayamiha puruShaH shokamohAdyatItaH shukraM brahmAdhyagachchhatsa khalu sakalavitsarvasiddhyAspadaM hi . vismR^itya sthUlasUkShmaprabhR^itivapurasau sarvasaMkalpashUnyo jIvanmuktasturIyaM padamadhigatavAnpuNyapApairvihInaH .. 44.. yaH sattvAkAravR^ittau pratiphalati yuvA dehamAtrAvR^ito.api taddharmairbAlyavAddhryAdibhiranupahataH prANa AvirbabhUva . shreyAnsAdhyastametaM sunipuNamatayaH satyasaMkalpabhAjo hyabhyAsAddevayantaH pariNatamanasA sAkamUrdhvaM nayanti .. 45.. prAyo.akAmo.astakAmo niratishayasukhAyAtmakAmastadAsau tatprAptAvAptakAmaH sthitacharamadashastasya dehAvasAne . prANA naivotkramanti kramaviratimitAH svasvahetau tadAnIM kvAyaM jIvo vilIno lavaNamiva jale.akhaNDa Atmaiva pashchAt .. 46.. piNDIbhUtaM yadantarjalanidhisalilaM yAti tatsaindhavAkhyaM bhUyaH prakShiptamasminvilayamupagataM nAmarUpe jahAti . prAdnyastadvatparAtmanyatha bhajati layaM tasya cheto himAMshau vAgagnau chakShurarke payasi punarasR^igretasI dikShu karNau .. 47.. kShIrAntaryadvadAjyaM madhurimaviditaM tatpR^ithagbhUtamasmA- dbhUteShu brahma tadvadvyavahR^itividitaM shrAntavishrAntibIjam . yaM labdhvA lAbhamanyaM tR^iNamiva manute yatra nodeti bhItiH sAndrAnandaM yadantaH sphurati tadamR^itaM viddhyato hyanyadArtam .. 48.. otaH protashcha tantuShviha vitatapaTashchitravarNeShu chitra- stasmi~njidnyAsyamAne nanu bhavati paTaH sUtramAtrAvasheShaH . tadvadvishvaM vichitraM naganagaranaragrAmapashvAdirUpaM protaM vairAjarUpe sa viyati tadapi brahmaNi protamotam .. 49.. rUpaM rUpaM pratIdaM pratiphalanavashAtprAtirUpyaM prapede hyeko draShTA dvitIyo bhavati cha salile sarvato.anantarUpaH . indro mAyAbhirAste shrutiriti vadati vyApakaM brahma tasmA- jjIvatvaM yAtyakasmAdativimalatare bimbitaM buddhyupAdhau .. 50.. tajdnyAH pashyanti buddhyA paramabalavato mAyayAktaM pata~NgaM buddhAvantaHsamudre pratiphalitamarIchyAspadaM vedhasastam . yAdR^igyAvAnupAdhiH pratiphalati tathA brahma tasminyathAsyaM prAptAdarshAnurUpaM pratiphalati yathAvasthitaM satsadaiva .. 51.. eko bhAnustadasthaH pratiphalanavashAdyastvanekodakAnta- rnAnAtvaM yAtyupAdhisthitigatisamatAM chApi tadvatparAtmA . bhUteShUchchAvacheShu pratiphalita ivAbhAti tAvatsvabhAvA- vachchhinno yaH paraM tu sphuTamanupahato bhAti tAvatsvabhAvaiH .. 52.. yadvatpIyUSharashmau dinakarakiraNairbimbitaireti sAndraM nAshaM naishaM tamisraM gR^ihagatamathavA mUrchhitaiH kAMsyapAtre . tadvadbuddhau parAtmadyutibhiranupadaM bimbitAbhiH samantA- dbhAsante hIndriyAsyaprasR^itibhiranishaM rUpamukhyAH padArthAH .. 53.. pUrNAtmAnAtmabhedAttrividhamiha paraM buddhyavachchhinnamanya- ttatraivAbhAsamAtraM gaganamiva jale triprakAraM vibhAti . ambhovachchhinnamasminpratiphalitamataH pAthasontarbahishcha pUrNAvachchhinnayoge vrajati layamavidyA svakAryaiH sahaiva .. 54.. dR^ishyante dArunAryo yugapadagaNitAH stambhasUtraprayuktAH saMgItaM darshayantyo vyavahR^itimaparAM lokasiddhAM cha sarvAm . sarvatrAnupraviShTAdabhinavavibhavAdyAvadarthAnubandhA- ttadvatsUtrAtmasaMdnyAdvyavaharati jagadbhUrbhuvaHsvarmahAntam .. 55.. tatsatyaM yattrikAleShvanupahatamadaH prANadigvyomamukhyaM yasminvishrAntamAste tadiha nigaditaM brahma satyasya satyam . nAstyanyatkiMcha yadvatparamadhikamato nAma satyasya satyaM sachcha tyachcheti mUrtAdyupahitamavaraM satyamasyApi satyam .. 56.. yatki~nchidbhAtyasatyaM vyavahR^itiviShaye raupyasarpAmbumukhyaM tadvai satyAshrayeNetyayamiha niyamaH sAvadhirlokasiddhaH . tadvai satyasya satye jagadakhilamidaM brahmaNi prAvirAsI- nmithyAbhUtaM pratItaM bhavati khalu yatastachcha satyaM vadanti .. 57.. yatrAkAshAvakAshaH kalayati cha kalAmAtratA yatra kAlo yatraivAshAvasAnaM bR^ihadiha hi virAT pUrvamarvAgivAste . sUtraM yatrAvirAsInmahadapi mahatastaddhi pUrNAchcha pUrNaM saMpUrNAdarNavAderapi bhavati yathA pUrNamekArNavAmbhaH .. 58.. antaH sarvauShadhInAM pR^ithagamitarasairgandhavIryairvipAkai- rekaM pAthodapAthaH pariNamati yathA tadvadevAntarAtmA . nAnAbhUtasvabhAvairvahati vasumatI yena vishvaM payodo varShatyuchchairhutAshaH pachati dahati vA yena sarvAntaro.asau .. 59.. bhUteShvAtmAnamAtmanyanugatamakhilaM bhUtajAtaM prapashye- tprAyaH pAthastara~NgAnvayavadatha chiraM sarvamAtmaiva pashyet . ekaM brahmAdvitIyaM shrutishirasi mataM neha nAnAsti kiM chi- nmR^ityorApnoti mR^ityuM sa iha jagadidaM yastu nAneva pashyet .. 60.. prAkpashchAdasti kumbhAdgaganamidamiti pratyaye satyapIdaM kumbhotpattAvudeti pralayamupagate nashyatItyanyadesham . nIte kumbhena sAkaM vrajati bhajati vA tatpramANAnukArA- vitthaM mithyApratItiH sphurati tanubhR^itAM vishvatastadvadAtmA .. 61.. yAvAnpiNDo guDasya sphurati madhurimaivAsti sarvo.api tAvA- nyAvAnkarpUrapiNDaH pariNamati sadAmoda evAtra tAvAn . vishvaM yAvadvibhAti drumanaganagarArAmachaityAbhirAmaM tAvachchaitanyamekaM pravikasati yato.ante tadAtmAvasheSham .. 62.. vAdyAnnAdAnubhUtiryadapi tadapi sA nUnamAghAtagamyA vAdyAghAtadhvanInAM na pR^ithaganubhavaH kiM tu tatsAhacharyAt . mAyopAdAnametatsahacharitamiva brahmaNAbhAti tadva- ttasminpratyakpratIte na kimapi viShayIbhAvamApnoti yasmAt .. 63.. dR^iShTaH sAkShAdidAnImiha khalu jagatAmIshvaraH saMvidAtmA vidnyAtaH sthANureko gaganavadabhitaH sarvabhUtAntarAtmA . dR^iShTaM brahmAtiriktaM sakalamidamasadrUpamAbhAsamAtraM shuddhaM brahmAhamasmItyaviratamadhunAtraiva tiShThedanIhaH .. 64.. indrendrANyoH prakAmaM suratasukhajuShoH syAdratAntaH suShupti- stasyAmAnandasAndraM padamatigahanaM yatsa AnandakoshaH . tasminno veda ki~nchinniratishayasukhAbhyantare lIyamAno duHkhI syAdbodhitaH sanniti kushalamatirbodhayennaiva suptam .. 65.. sarve nandanti jIvA adhigatayashasA gR^ihNatA chakShurAdI- nantaH sarvopakartrA bahirapi cha suShuptau yathA tulyasaMsthAH . eteShAM kilbiShaspR^igjaTharabhR^itikR^ite yo bahirvR^ittirAste tvakchakShuHshrotranAsArasanavashamito yAti shokaM cha moham .. 66.. jAgratyAmantarAtmA viShayasukhakR^ite.anekayatnAnvidhAsya- ~nshrAmyatsarvendriyaugho.adhigatamapi sukhaM vismaranyAti nidrAm . vishrAmAya svarUpe tvatitarasulabhaM tena chAtIndriyaM hi sukhaM sarvottamaM syAt pariNativirasAdindriyotthAtsukhAchcha .. 67.. pakShAvabhyasya pakShI janayati marutaM tena yAtyuchchadeshaM labdhvA vAyuM mahAntaM shramamapanayati svIyapakShau prasArya . duHsaMkalpairvikalpairviShayamanu kadarthIkR^itaM chittameta- tkhinnaM vishrAmahetoH svapiti chiramaho hastapAdAnprasArya .. 68.. AshliShyAtmAnamAtmA na kimapi sahasaivAntaraM veda bAhyaM yadvatkAmI videshAtsadanamupagato gADhamAshliShya kAntAm . yAtyastaM tatra lokavyavahR^itirakhilA puNyapApAnubandhaH shoko moho bhayaM vA samaviShamamidaM na smaratyeva kiMchit .. 69.. alpAnalpaprapa~nchapralaya uparatishchendriyANAM sukhApti- rjIvanmuktau suShuptau tritayamapi samaM kiM tu tatrAsti bhedaH . prAksaMskArAtprasuptaH punarapi cha parAvR^ittimeti prabuddho nashyatsaMskArajAto na sa kila punarAvartate yashcha muktaH .. 70.. AnandAnyashcha sarvAnanubhavati nR^ipaH sarvasaMpatsamR^iddha stasyAnandaH sa ekaH sa khalu shataguNaH sanpradiShTaH pitRR^INAm . AdevabrahmalokaM shatashataguNitAste yadantargatAH syu- rbrahmAnandaH sa eko.astyatha viShayasukhAnyasya mAtrA bhavanti .. 71.. yatrAnandAshcha modAH pramuda iti mudashchAsate sarva ete yatrAptAH sarvakAmAH syurakhilaviramAtkevalIbhAva Aste . mAM tatrAnandasAndre kR^idhi chiramamR^itaM somapIyUShapUrNAM dhArAmindrAya dehItyapi nigamagiro bhrUyugAntargatAya .. 72.. AtmAkampaH sukhAtmA sphurati tadaparA tvanyathaiva sphurantI sthairyaM vA cha~nchalatvaM manasi pariNatiM yAti tatratyamasmin . chA~nchalyaM duHkhaheturmanasa idamaho yAvadiShTArthalabdhi- stasyAM yAvatsthiratvaM manasi viShayajaM syAtsukhaM tAvadeva .. 73.. yadvatsaukhyaM ratAnte nimiShamiha manasyekatAne rase syA- tsthairyaM yAvatsuShuptau sukhamanatishayaM tAvadevAtha muktau . nityAnandaH prashAnte hR^idi tadiha sukhasthairyayoH sAhacharyaM nityAnandasya mAtrA viShayasukhamidaM yujyate tena vaktum .. 74.. shrAntaM svAntaM sa bAhyavyavahR^itibhiridaM tAH samAkR^iShya sarvA- stattatsaMskArayuktaM hyuparamati parAvR^ittamichchhannidAnam . svApnAnsaMskArajAtaprajanitaviShayAnsvApnadehe.anubhUtA- nprojjhyAntaH pratyagAtmapravaNamidamagAdbhUri vishrAmamasmin .. 75.. svapne bhogaH sukhAderbhavati nanu kutaH sAdhane mUrchhamAne svApnaM dehAntaraM tadvyavahR^itikushalaM navyamutpadyate chet . tatsAmagryA abhAvAtkuta idamuditaM taddhi sAMkalpikaM che- ttatkiM svApne ratAnte vapuShi nipatite dR^ishyate shukramokShaH .. 76.. bhItyA rodityanena pravadati hasati shlAghate nUnamasmA- tsvapne.apya~Nge.anubandhaM tyajati na sahasA mUrchhite.apyantarAtmA . pUrvaM ye ye.anubhUtAstanuyuvatihayavyAghradeshAdayo.arthA- statsaMskArasvarUpAnsR^ijati punaramU~nshritya saMskAradeham .. 77.. saMdhau jAgratsuShuptyoranubhavaviditA svApnyavasthA dvitIyA tatrAtmajyotirAste puruSha iha samAkR^iShya sarvendriyANi . saMveShya sthUladehaM samuchitashayane svIyabhAsAntarAtmA pashyansaMskArarUpAnabhimataviShayAnyAti kutrApi tadvat .. 78.. rakShanprANaiH kulAyaM nijashayanagataM shvAsamAtrAvasheShai- rmA bhUttatpretakalpAkR^itikamiti punaH sArameyAdibhakShyam . svapne svIyaprabhAvAtsR^ijati hayarathAnnimagnagAH palvalAni krIDAsthAnAnyanekAnyapi suhR^idabalAputramitrAnukArAn .. 79.. mAta~NgavyAghradasyudviShaduragakapInkutrachitpreyasIbhiH krIDannAste hasanvA viharati kuhachinmR^iShTamashnAti chAnnam . mlechchhatvaM prAptavAnasmyahamiti kuhachichchha~NkitaH svIyalokA- dAste vyAghrAdibhItyA prachalati kuhachidroditi grasyamAnaH .. 80.. yo yo dR^iggocharo.artho bhavati sa sa tadA tadgatAtmasvarUpA- vidnyAnotpadyamAnaH sphurati nanu yathA shuktikAdnyAnahetuH . raupyAbhAso mR^iShaiva sphurati cha kiraNadnyAnato.ambho bhuja~Ngo rajjvadnyAnAnnimeShaM sukhabhayakR^idato dR^iShTisR^iShTaM kiledam .. 81.. mAyAdhyAsAshrayeNa pravitatamakhilaM yanmayA tena matsthA- nyetAnyeteShu nAhaM yadapi hi rajataM bhAti shuktau na raupye . shuktyaMshastena bhUtAnyapi mayi na vasantIti viShvagvinetA prAhAsmAddR^ishyajAtaM sakalamapi mR^iShaivendrajAlopameyam .. 82.. hetuH karmaiva loke sukhataditarayorevamadnyo.aviditvA mitraM vA shatruritthaM vyavaharati mR^iShA yAdnyavalkyArtabhAgau . yatkarmaivochatuH prAgjanakanR^ipagR^ihe chakratustatprashaMsAM vaMshottaMso yadUnAmiti vadati na ko.apyatra tiShThatyakarmA .. 83.. vR^ikShachchhede kuThAraH prabhavati yadapi prANinodyastathApi prAyo.annaM tR^iptihetustadapi nigaditaM kAraNaM bhoktR^iyatnaH . prAchInaM karma tadvadviShamasamaphalaprAptihetustathApi svAtantryaM nashvare.asminna hi khalu ghaTate prerako.asyAntarAtmA .. 84.. smR^ityA lokeShu varNAshramavihitamado nityakAmyAdi karma sarvaM brahmArpaNaM syAditi nigamagiraH saMgirante.atiramyam . yannAsAnetrajihvAkaracharaNashiraHshrotrasaMtarpaNena tuShyeda~NgIva sAkShAttaruriva sakalo mUlasaMtarpaNena .. 85.. yaH praityAtmAnabhidnyaH shrutividapi tathAkarmakR^itkarmaNo.asya nAshaH syAdalpabhogAtpunaravataraNe duHkhabhogo mahIyAn . AtmAbhidnyasya lipsorapi bhavati mahA~nshAshvataH siddhibhogo hyAtmA tasmAdupAsyaH khalu tadadhigame sarvasaukhyAnyalipsoH .. 86.. sUryAdyairarthabhAnaM na hi bhavati punaH kevalairnAtra chitraM sUryAtsUryapratItirna bhavati sahasA nApi chandrasya chandrAt . agneragneshcha kiM tu sphurati ravimukhaM chakShuShashchitprayuktA- dAtmajyotistato.ayaM puruSha iha maho devatAnAM cha chitram .. 87.. prANenAmbhAMsi bhUyaH pibati punarasAvannamashnAti tatra tatpAkaM jATharo.agnistadupahitabalo drAkchhanairvA karoti . vyAnaH sarvA~NganADIShvatha nayati rasaM prANasaMtarpaNArthaM niHsAraM pUtigandhaM tyajati bahirayaM dehato.apAnasaMdnyaH .. 88.. vyApAraM dehasaMsthaH prativapurakhilaM pa~nchavR^ittyAtmako.asau prANaH sarvendriyANAmadhipatiranishaM sattayA nirvivAdam . yasyetthaM chidghanasya sphuTamiha kurute so.asmi sarvasya sAkShI prANasya prANa eSho.apyakhilatanubhR^itAM chakShuShashchakShureShaH .. 89.. yaM bhAntaM chidghanaikaM kShitijalapavanAdityachandrAdayo ye bhAsA tasyaiva chAnu praviralagatayo bhAnti tasminvasanti . vidyutpu~njo.agnisaMgho.apyuDugaNavitatirbhAsayetkiM pareshaM jyotiH shAntaM hyanantaM kavimajamamaraM shAshvataM janmashUnyam .. 90.. tadbrahmaivAhamasmItyanubhava udito yasya kasyApi chedvai puMsaH shrIsadgurUNAmatulitakaruNApUrNapIyUShadR^iShTyA . jIvanmuktaH sa eva bhramavidhuramanA nirgate.anAdyupAdhau nityAnandaikadhAma pravishati paramaM naShTasaMdehavR^ittiH .. 91.. no deho nendriyANi kSharamatichapalaM no mano naiva buddhiH prANo naivAhamasmItyakhilajaDamidaM vastujAtaM kathaM syAm . nAhaMkAro na dArA gR^ihasutasujanakShetravittAdi dUraM sAkShI chitpratyagAtmA nikhilajagadadhiShThAnabhUtaH shivo.aham .. 92.. dR^ishyaM yadrUpametadbhavati cha vishadaM nIlapItAdyanekaM sarvasyaitasya dR^igvai sphuradanubhavato lochanaM chaikarUpam . taddR^ishyaM mAnasaM dR^ikpariNataviShayAkAradhIvR^ittayo.api dR^ishyA dR^igrUpa eva prabhuriha sa tathA dR^ishyate naiva sAkShI .. 93.. rajjvadnyAnAdbhuja~Ngastadupari sahasA bhAti mandAndhakAre svAtmAdnyAnAttathAsau bhR^ishamasukhamabhUdAtmano jIvabhAvaH . AptoktyAhibhramAnte sa cha khalu viditA rajjurekA tathAhaM kUTastho naiva jIvo nijaguruvachasA sAkShibhUtaH shivo.aham .. 94.. kiM jyotiste vadasvAhani raviriha me chandradIpAdi rAtrau syAdevaM bhAnudIpAdikaparikalane kiM tava jyotirasti . chakShustanmIlane kiM bhavati cha sutarAM dhIrdhiyaH kiM prakAshe tatraivAhaM tatastvaM tadasi paramakaM jyotirasmi prabho.aham .. 95.. kaMchitkAlaM sthitaH kau punariha bhajate naiva dehAdisaMghaM yAvatprArabdhabhogaM kathamapi sa sukhaM cheShTate.asa~NgabuddhyA . nirdvandvo nityashuddho vigalitamamatAhaMkR^itirnityatR^ipto brahmAnandasvarUpaH sthiramatirachalo nirgatAsheShamohaH .. 96.. jIvAtmabrahmabhedaM dalayati sahasA yatprakAshaikarUpaM vidnyAnaM tachcha buddhau samuditamatulaM yasya puMsaH pavitram . mAyA tenaiva tasya kShayamupagamitA saMsR^iteH kAraNaM yA naShTA sA kAyakartrI punarapi bhavitA naiva vidnyAnamAtrAt .. 97.. vishvaM neti pramANAdvigalitajagadAkArabhAnastyajedvai pItvA yadvatphalAmbhastyajati cha sutarAM tatphalaM saurabhADhyam . samyaksachchidghanaikAmR^itasukhakabalAsvAdapUrNo hR^idAsau dnyAtvA niHsAramevaM jagadakhilamidaM svaprabhaH shAntachittaH .. 98.. kShIyante chAsya karmANyapi khalu hR^idayagranthirudbhidyate vai chchhidyante saMshayA ye janimR^itiphaladA dR^iShTamAtre pareshe . tasmiMshchinmAtrarUpe guNamalarahite tattvamasyAdilakShye kUTasthe pratyagAtmanyakhilavidhimanogochare brahmaNIshe .. 99.. Adau madhye tathAnte janimR^itiphaladaM karmamUlaM vishAlaM dnyAtvA saMsAravR^ikShaM bhramamadamuditAshokatAnekapatram . kAmakrodhAdishAkhaM sutapashuvanitAkanyakApakShisaMghaM chhitvAsa~NgAsinainaM paTumatirabhitashchintayedvAsudevam .. 100.. jAtaM mayyeva sarva punarapi mayi tatsaMsthitaM chaiva vishvaM sarvaM mayyeva yAti pravilayamiti tadbrahma chaivAhamasmi . yasya smR^ityA cha yadnyAdyakhilashubhavidhau suprayAtIha kAryaM nyUnaM saMpUrNatAM vai tamahamatimudaivAchyutaM saMnato.asmi .. 101.. iti shrImatparamahaMsaparivrAjakAchAryasya shrIgovindabhagava\- tpUjyapAdashiShyasya shrImachchhaMkarabhagavataH kR^itau shatashlokI samAptA .. ## Proofread by Subhash Prajapati subhashzp@gmail.com Processed by Sunder Hattangadi, reference www.sankara.iitk.ac.in \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}