%@@1 % File name : shaakuntala.itx %-------------------------------------------- % Text title : abhij~naana shaakuntala % Author : Kalidas % Translation by : % Language : Sanskrit % Subject : hinduism/literature drama % Description/comments : % The AbhijnAnazAkuntalam of KAlidAsa % ed. by M.R. Kale Bombay 1898 (ninth ed. 1961) % Input by Muneo Tokunaga % Input finished on July 26N 1999. % From Kyoto University's Sanskrit ftp archives at % ftp://ccftp.kyoto-su.ac.jp/pub/doc/sanskrit/ % Transliterated by : Professor Muneo Tokunaga % Proofread by : Shrirang Nene snene@lds.com % Latest update : November 22, 2001 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=10pt \let\usedvng=\normaldvng \pagenumbering{itrans} \def\twocol{\begin{multicols}{2}} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\hugedvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\twocol\obeyspaceslines} \newfont{\csroman}{putr8i at 9pt} \newfont{\csromani}{putri8i at 9pt} #romanifm=romancsx.ifm #romanfont=\csroman %% \begin{document} \engtitle{.. The AbhijnAnashAkuntalam of KAlidAsa ..}## \itxtitle{.. abhiGYaanashaakuntalam ..}##\endtitles## atha abhiGYaanashaaku.ntalam.h | prathamo.a~NkaH | yaa sR^ishhTiH srashhTuraadyaa vahati vidhihutaM yaa haviryaa cha hotrii ye dve kaalaM vidhattaH shrutivishhayaguNaa yaa sthitaa vyaapya vishvam.h | yaaM aahuH sarvabiijaprakR^itiriti yayaa praaNinaH praaNavantaH pratyaxaabhiH prapannastanubhiravatu vastaabhirashhTaabhiriishaH||1|| (naandyante ) suutradhaaraH \-\- ( nepathyAbhimukhamavalokya ) Arye yadi nepathyavidhAnamavasi amitastAvadAgamyatAm.h | ( pravishya ) naTI \- Aryaputra iyamasmi | suutradhaaraH \-\- aarya abhiruupabhuuyishhThaa parishhadiyam.h | adya khalu kaalidaasagrathitavastunaa navenaabhiGYaanashaku.ntalaakhyena naaTakenopasthaatavyamasmaabhiH | tatpratipaatramaadhiiyataaM yatnaH | naTii \-\- suvihitaprayogatayaayaaryasya na kimapi parihaasyate | suutradhaaraH \-\- aarye kathayaami te bhuutaartham.h | aa paritoshhaadvidushhaaM na saadhu manye prayogaviGYaanam.h | balavadapi shixitaanaamaatmanyapratyayaM chetaH||2|| naTii \-\- aarya evametat.h | anantarakaraNiiyamaarya aaGYaapayatu | suutradhaaraH \-\- kimanyadasyaaH parishhadaH shrutiprasaadanataH | tadimameva taavadachirapravR^ittamupabhogaxamaM griishhmasamayamadhikR^itya giiyataam.h | samprati hi - subhagasalilaavagaahaaH paaTalasa.nsargasurabhivanavaataaH | prachchhaayasulabhanidraa divasaaH pariNaamaramaNiiyaaH||3|| naTii \-\- tathaa | ( iti gaayati ) iishhadiishhachchumbitaani bhramaraiH sukumaarakesarashikhaani | avata.nsayanti damamaanaaH pramadaaH shiriishhakusumaani||4|| suutradhaaraH \-\- aarya saadhu giitam.h | aho raagabaddhachittavR^ittiraalikhita iva sarvato ra~NgaH | tadidaaniiM katamatprakaraNamaashrityainamaaraadhayaamaH | naTii \-\- nanvaaryamishraiH prathamamevaaGYaptamabhiGYaanashaku.ntalaM naamaapuurvaM naaTakaM prayoge adhikriyataamiti | suutradhaaraH \-\- aarye samyaganubodhito.asmi | asminxaNe vismR^itaM khalu mayaa tat.h | kutaH | tavaasmi giitaraageNa haariNaa prasabhaM hR^itaH | eshha raajeva dushhyantaH saara~NgeNatira.nhasaa||5|| ( iti nishhkraantau ) ( prastaavanaa ) ( tataH pravishati mR^igaanusaarii sasharachaapahasto raajaa rathena suutashcha ) suutaH \-\- ( raajaanaM mR^igaM chaavalokya ) aayushhman.h | kR^ishhNasaare dadashchaxustvayi chaadhijyakaarmuke | mR^igaanusaariNaM saaxaatpashyaamiiva pinaakinam.h||6|| raajaaH \-\- suuta duuramamunaa saara~NgeNa vayamaakR^ishhTaaH | ayaM punaridaaniimapi griivaabha~NgabhiraamaM muhuranupatati syandane dattadR^ishhTiH pashchaardhena pravishhTaH sharapatanabhayaadbhuuyasaa puurvakaayam.h | darbhaiNrardhaavaliiDhaiH shramavivR^itamukhabhra.nshibhiH kiirNavartmaa pashyodagraplutatvaadviyati bahutaraM stokamurvyaam.h prayaati||7|| ( savismayam.h ) tadeshha kathamanupatata eva me prayatnaprexaNiiyaH saMvR^ittaH | suutaH \-\- aayushhman.h udghaatinii bhuumiriti mayaa rashmisaMyamanaadrathasya mandiikR^ito vegaH | tena mR^iga eshha viprakR^ishhTaantaraH saMvR^ittaH | saMprati samadeshavartinaste na duraasado bhavishhyati | raajaaH \-\- tena hi muchyantaamabhiishhavaH | suutaH \-\- yadaaGYaapayatyaayushhmaan.h | ( rathavegaM niruupya ) aayushhmanpashya pashya | mukteshhu rashmishhu niraayatapuurvakaayaa nishhkampachaamarashikhaa nibhR^itordhvakarNaaH | aatmauddhatairapi rajobhirala~Nghaniiyaa dhaavantyamii mR^igajavaaxamayeva rathyaaH||8|| raajaaH \-\- satyam.h | atiitya harito harii.nshcha vartante vaajinaH | tathaa hi | yadaaloke suuxmaM vrajati sahasaa tadvipulataaM yadardhe vichhinnaM bhavati kR^itasa.ndhaanamiva tat.h | prakR^ityaa yadvaktraM tadapi samarekhaM nayanayorna me duure ki~nchitxaNamapi na paarshve rathajjavaat.h||9|| suuta pashyainaM vyaapadyamaanam.h | ( iti sharasa.ndhaanaM naaTayati ) ( nepathye ) bho bho raajan.h aashramamR^igo.ayaM na hantavyo na hantavyaH | suutaH \-\- ( aakarNyaavalokya cha ) aayushhmanasya khalu te baaNapaatavartinaH kR^ishhTasaarasyaantare tapasvina upasthitaaH | raajaaH \-\- ( sasaMbhramam.h ) tena hi pragR^ihyantaaM vaajinaH | suutaH \-\- tathaa | ( iti rathaM sthaapayati ) (tataH pravishatyaatmanaatR^itiiyo vaikhaanasaH ) vaikhaanasaH \-\- ( hastamudyamya ) raajan.h aashramamR^igo.ayaM na hantavyo na hantavyaH | na khalu na khalu baaNaH sa.nnipaatyo.ayamasminmR^iduni mR^igashariire pushhparaashaavivaagniH | kva bata hariNakaanaaM jiivitaM chaatilolaM kva cha nishitanipaataa vajrasaaraaH sharaaste||10|| tatsaadhukR^itasa.ndhaanaM pratisa.nhara saayakam.h | aartatraaNaaya vaH shastraM na prahartumanaagasi||11|| raajaaH \-\- eshha pratisamhR^itaH | ( iti yathoktaM karoti ) vaikhaanasaH \-\- sadR^ishametat.h puruva.nshapradiipasya bhavataH | janma yasya purorva.nshe yuktaruupamidaM tava | putramevaMguNopetaM chakravartinamaapnuhi||12|| itarau \-\- ( baahuu udyamya ) sarvathaa chakravartinaM putramaapnuhi | raajaaH \-\- ( sapraNaamam.h ) pratigR^ihiitaM braahmaNavachanam.h | vaikhaanasaH \-\- raajan.h samidaaharaNaaya prasthitaa vayam.h | eshha khalu kaNvasya kulapateranumaaliniitiiramaashramo dR^ishyate | na chedanyakaaryaatipaataH pravishya pratigR^ihyataamaatitheyaH satkaaraH | api cha | ramyaastapodhanaanaaM pratihatavighnaaH kriyaaH samavalokya | GYaasyasi kiyadbhujo me raxati maurviikiNaa~Nka iti||13|| raajaaH \-\- api sa.nnihito.atra kulapatiH | vaikhaanasaH \-\- idaaniimeva duhitaraM shaku.ntalaamatithisatkaaraaya niyujya daivaM asyaaH pratikuulaM shamayituM somatiirthaM gataH | raajaaH \-\- bhavatu | taameva pashyaami | saa khalu viditabhaktiM maaM maharshheH karishhyati | vaikhaanasaH \-\- saadhayaamastaavat.h | ( iti sashishhyo nishhkraantaH ) raajaaH \-\- suuta chodayaashvaan.h puNyaashramadarshanena taavadaatmaanaM puniimahe | suutaH \-\- yadaaGYaapayatyaayushhman.h | ( iti bhuuyo rathavegaM niruupayati ) raajaaH \-\- ( samantaadavalokya ) suuta akathito.api GYaayata eva yathaayamaashramaabhogastapovanasyeti | suutaH \-\- kathamiva | raajaaH \-\- kiM na pashyati bhavaan.h | iha hi niivaaraaH shukagarbhakoTaramukhabhrashhTaastaruuNaamadhaH prasnigdhaaH kvachidi~NgudiiphalabhidaH suuchyanta evopalaaH | vishvaasopagamaadabhinnagatayaH shabdaM sahante mR^igaastoyaadhaarapathaashcha valkalashikhaanishhyandarekhaa~NkitaaH||14|| ##<##kulyaambhobhiH pavanachapalaiH shaakhino dhautamuulaa ##<##bhinno raagaH kisalayaruchaamaajyadhuumodgamena | ##<##ete chaarvaagupavanabhuvi chchhinnadarbhaankuraayaaM ##<##nashhTaa.nshakaa hariNashishavo mandamandaM charanti | suutaH \-\- sarvamupapannam.h | raajaaH \-\- ( stokamantaraM gatvaa ) tapovananivaasinaamuparodho maa bhuut.h | etaavatyeva rathaM sthaapaya yaavadavataraami | suutaH \-\- dhR^itaaH pragrahaaH | avataratvaayushhmaan.h | raajaaH \-\- ( avatiirya ) suuta viniitaveshheNa praveshhTavyaani tapovanaani naama | idaM taavadgR^ihyataam.h | ( iti suutasyaabharaNaani dhanushchopaniiyaarpayati ) suuta yaavadaashramavaasinaH pratyavexyaahamupaavarte taavadaardrapR^ishhThaaH kriyantaaM vaajinaH | suutaH \-\- tathaa | ( iti nishhkraantaH ) raajaaH \-\- ( parikramyaavalokya cha ) idamaashramadvaaram.h | yaavatpravishaami | ( pravishya | nimittaM suuchayan.h ) shaantamidamaashramapadaM sphurati cha baahuH kutaH phalamihasya | athavaa bhavitavyaanaaM dvaaraaNi bhavanti sarvatra||15|| ( nepathye ) ita itaH sakhyau | raajaaH \-\- ( karNaM dattvaa ) aye daxiNena vR^ixavaaTikaamaalaapa iva shruuyate | yaavadatra gachchhaami | ( parikramyaavalokya cha ) aye etaastapasvikanyakaaH svapramaaNaanuruupaiH sechanaghaTairbaalapaadapebhyaH payo daatuita evaabhivartante | ( nipuNaM niruupya ) aho madhuramaasaaM darshanam.h | shuddhaantadurlabhamidaM vapuraashramavaasino yadi janasya | duuriikR^itaaH khalu guNairudyaanalataa vanalataabhiH||16|| yaavadimaaM chhaayaamaashritya pratipaalayaami | ( iti vilokayan.h sthitaH ) ( tataH pravishyati yathoktavyaapaaraa saha sakhiibhyaaM shaku.ntala ) shaku.ntalaa \-\- ita itaH sakhyau | anasuuyaa \-\- halaa shakuntale tvatto.api taatakaashyapasyaashramavR^ixakaaH priyataraa iti tarkayaami | yena navamaalikaakusumapelavaapi tvameteshhaamaalavaalapuuraNe niyuktaa | shaku.ntalaa \-\- na kevalaM taataniyoga eva | asti me sodarasneho.apyeteshhu | ( iti vR^ixasechanaM ruupayati ) raajaaH \-\- kathamiyaM saa kaNvaduhitaa | asaadhudarshii khalu tatrabhavaankaashyapo ya imaamaashramadharme niyu~Nkte | idaM kilaavyaajamanoharaM vapustapaHxamaM saadhayituM ya ichchhati | dhruvaM sa niilotpalapatradhaarayaa shamiilataaM chhetumR^ishhirvyavasyati|| 17|| bhavatu | paadapaantarhita eva vishrabdhaM taavadenaaM pashyaami | ( iti tathaa karoti ) shaku.ntalaa \-\- sakhi anasuuye atipinaddhena valkalena priyaMvadayaa niyantritaa.asmi | shithilaya taavadetat.h | anasuuyaa \-\- tathaa | ( iti shithilayati ) priyaMvadaa \-\- ( sahaasam.h ) atra payodharavistaarayitR^i aatmano yauvanaM upaalabhasva | maaM kiM upaalabhase | raajaaH \-\- kaamamananuruupamasya vapushho valkalaM na punarala.nkaarashriyaM na pushhyati | kutaH | sarasijamanuviddhaM shaivalenaapi ramyaM malinamapi himaa.nshorlaxma laxmiiM tanoti | iyamadhikamanoGYaa valkalenaapi tanvii kimiva hi madhuraaNaaM maNDanaM naakR^itiinaam.h||18|| shaku.ntalaa \-\- ( agrato.avalokya ) eshha vaatiiritapallavaa~Nguliibhistvarayatiiva maaM kesaravR^ixakaH | yaavadenaM sambhaavayaami | ( iti parikraamati ) priyaMvadaa \-\- halaa shakuntale atraiva taavanmuhuurtaM tishhTha yaavatvayopagatayaa lataasanaatha ivaayaM kesaravR^ixakaH pratibhaati | shaku.ntalaa \-\- ataH khalu priyaMvadaasi tvam.h | raajaaH \-\- priyamapi tathyamaaha shaku.ntalaaM priyaMvadaa | asyaaH khalu adharaH kisalayaraagaH komalaviTapaanukaariNau baahuu | kusumamiva lobhaniiyaM yauvanama~Ngeshhu sa.nnaddham.h||19|| anasuuyaa \-\- halaa shakuntale iyaM svayamvaravadhuuH sahakaarasya tvayaa kR^itanaamadheyaa vanajyotsneti navamaalikaa | enaaM vismR^itaa.asi | shaku.ntalaa \-\- tadaatmaanamapi vismarishhyaami | ( lataamupetyaavalokya cha ) halaa ramaNiiye khalu kaala etasya lataapaadapamithunasya vyatikaraH saMvR^ittaH | navakusumayauvanaa vanajyotsnaa snigdhapallavatayopabhogaxamaH sahakaaraH | ( iti pashyantii tishhThati ) priyaMvadaa \-\- anasuuye jaanaasi kiM shaku.ntalaa vanajyotsnaamatimaatraM pashyatiiti | anasuuyaa \-\- na khalu vibhaavayaami | kathaya | priyaMvadaa \-\- yathaa vanajyotsnaanuruupeNa paadapena sa.ngataa api naamaivamahamapyaatmanonuruupaM varaM labheyeti | shaku.ntalaa \-\- eshha nuunaM tavaatmagato manorathaH | ( iti kalashamaavarjayati ) raajaaH \-\- api naama kulapateriyamasavarNaxetrasambhavaa syaat.h | athavaa kR^itaM sa.ndehena | asa.nshayaM xatraparigrahaxamaa yadaaryamasyaamabhilaashhi me manaH | sataaM hi sa.ndehapadeshhu vastushhu pramaaNamantaHkaraNa pravR^ittayaH||20|| tathaapi tattvata enaamupalasye | shaku.ntalaa \-\- ( sasaMbhramam.h ) ambho | salilasekasaMbhramodgato navamaalikaamujjhitvaa vadanaM me madhukarobhivartate | ( iti bhramarabaadhaaM ruupayati ) raajaaH \-\- ( saspR^iham.h ) chalapaa~NgaaM dR^ishhTiM spR^ishasi bahusho vepathumatiiM rahasyaakhyaayiiva svanasi mR^idu karNaantikacharaH | karau vyaadhunvatyaaH pibasi ratisarvasvamadharam.h vayaM tattvaanveshhaanmadhukara hataastvaM khalu kR^itii||21|| shaku.ntalaa \-\- na eshha dhR^ishhTo viramati | anyato gamishhyaami | kathamito.apyaagachchhati | halaa paritraayethaaM maamanena durviniitena madhukareNaabhibhuuyamaanaam.h | ubhe \-\- ( sasmitam.h ) ke aavaaM paritraatum.h | dushhya.ntamaakranda | raajaraxitavyaani tapovanaani naama | raajaaH \-\- avasaro.ayamaatmaanaM prakaashayitum.h | na bhetavyaM na bhetavyam.h -| ( ityardhokte svagatam.h ) raajabhaavastvabhiGYaato bhavet.h | bhavatu evaM taavadabhidhaasye | shaku.ntalaa \-\- ( padaantare sthitvaa | sadR^ishhTixepam.h ) kathamito.api maamanusarati | raajaaH \-\- ( satvaramupasR^itya ) aaH kaH paurave vasumatiiM shaasati shaasitari durviniitaanaam.h ayamaacharatyavinayaM mugdhaasu tapasvikanyaasu||22|| ( sarvaa raajaanaM dR^ishhTaa ki.nchidiva sambhraantaaH ) anasuuyaa \-\- aarya na khalu kimapyatyaahitam.h | iyaM nau priyasakhii madhukareNaabhibhuuyamaanaa kaatariibhuutaa | ( iti shaku.ntalaaM darshayati ) raajaaH \-\- ( shaku.ntalaabhimukho bhuutvaa ) api tapo vardhate | ( shaku.ntalaa saadhvasaadavachanaa tishhThati ) anasuuyaa \-\- idaaniimatithivisheshhalaabhena | halaa shakuntale gachchhoTajam.h | phalamishramarghamupahara | idaM paadodakaM bhavishhyati| raajaaH \-\- bhavatiinaaM suunR^itayaiva giraakR^itamaatithyam.h | priyaMvadaa \-\- tena hyasyaaM prachhaayashiitalaayaaM saptaparNavedikaayaaM muhuurtamupavishya parishramavinodaM karotvaaryaH | raajaaH \-\- nuunaM yuuyamapyanena karmaNaa parishraantaaH | anasuuyaa \-\- halaa shakuntale uchitaM naH paryupaasanamatithiinaam.h | atropavishaamaH | ( iti sarvaa upavishanti ) shaku.ntalaa \-\- ( aatmagatam.h ) kiM nu khalvimaM prexya tapovanavirodhino vikaarasya gamaniiyaasmi sa.nvR^ittaa | raajaaH \-\- ( sarvaa vilokya ) aho samavayoruuparamaNiiyaM bhavatiinaaM sauhaardam.h | priyaMvadaa \-\- ( janaantikam.h ) anasuuye ko nu khalveshha chaturagambhiiraakR^itirmadhuraM priyamaalapanprabhaavavaaniva laxyate | anasuuyaa \-\- sakhi mamaapyasti kautuuhalam.h | pR^ichchhaami taavadenam.h | ( prakaasham.h ) aaryasya madhuraalaapajanito vishrambho maaM mantrayate katama aaryeNa raajarshhiva.nsho.ala.nkriyate katamo vaa virahaparyutsukajanaH kuto deshaH kiMnimittaM vaa sukumaarataro.api tapovanagamanaparishramasyaatmaa padamupaniitaH | shaku.ntalaa \-\- ( aatmagatam.h ) hR^idaya mottaamya | eshhaa tvayaa chintitaanyanasuuyaa mantrayate | raajaaH \-\- ( aatmagatam.h ) kathamidaaniiM aatmaanaM nivedayaami kathaM vaatmaapahaaraM karomi | bhavatu | evaM taavadenaaM vaxye | ( prakaasham.h ) bhavati yaH pauraveNa raaGYaa dharmaadhikaare niyuktaH sohamavighnakriyaupalambhaaya dharmaaraNyamidaM aayaataH | ( shaku.ntalaa shR^i~NgaaralajjaaM ruupayati ) anasuuyaa \-\- ( ubhayoraakaaraM viditvaa | janaantikam.h ) halaa shakuntale yadyatraadya taataH sa.nnihito bhavet.h | shaku.ntalaa \-\- tataH kiM bhavet.h | sakhyau \-\- imaM jiivitasarvasvenaapyatithivisheshhaM kR^itaarthaM karishhyati | shaku.ntalaa \-\- yuvaamapetam.h | kimapi hR^idaye kR^itvaa matrayethe | na yuvayorvachanaM shroshhyaami | raajaaH \-\- vayamapi taavadbhavatyoH sakhiigataM kimapi pR^ichchhaamaH | sakhyau \-\- aarya anugraha iveyamabhyarthanaa | raajaaH \-\- bhagavaankaashyapaH shaashvate brahmaNi sthita iti prakaashaH | iyaM cha vaH sakhii tadaatmajeti kathametat.h | anasuuyaa \-\- shR^iNotvaaryaH | asti ko.api kaushika iti gotranaamadheyo mahaaprabhaavo raajarshhiH | raajaaH \-\- asti | shruuyate | anasuuyaa \-\- tamaavayoH priyasakhyaaH prabhavamavagachchha | ujjhitaayaaH shariirasaMvardhanaadibhistaatakaashyapo.asyaaH pitaa | raajaaH \-\- ujjhitashabdena janitaM me kautuuhalam.h | aamuulaachchhhrotumichchhaami | anasuuyaa \-\- shR^iNotv.h aaryaH | gautamiitiire puraa kila tasya raajarshherugre tapasi vartamaanasya kimapi jaatasha~Nkairdevairmenakaa naamaapsaraaH preshhitaa niyamavighnakaariNii | raajaaH \-\- astyetadanyasamaadhibhiirutvaM devaanaam.h | anasuuyaa \-\- tato vasa.ntodaarasamaye tasyaa unmaadayitR^i ruupaM prexya - ( ityardhokte lajjayaa viramati ) raajaaH \-\- parastaajGYaayata eva | sarvathaapsaraHsaMbhavaishhaa | anasuuyaa \-\- atha kim.h | raajaaH \-\- upapadyate | maanushhiishhu kathaM vaa syaadasya ruupasya saMbhavaH | na prabhaataralaM jyotirudeti vasudhaatalaat.h||23|| ( shaku.ntalaa.adhomukhii tishhThati ) raajaaH \-\- ( aatmagatam.h ) labdhaavakaasho me manorathaH | kiM tu sakhyaa parihaasodaahR^itaaM varapraarthanaaM shrutvaa dhR^itadvaidhiibhaavakaataraM me manaH | priyaMvadaa \-\- ( sasmitaM shaku.ntalaaM vilokya naayakaabhimukhii bhuutvaa ) punarapi vaktukaama ivaaryaH | ( shaku.ntalaa sakhiima~Ngulyaa tarjayati ) raajaaH \-\- samyagupalaxitaM bhavatyaa | asti naH sachcharitashravaNalobhaadanyadapi prashhTavyam.h | priyaMvadaa \-\- alaM vichaarya | aniyantraNaanuyogastapasvijano naama | raajaaH \-\- iti sakhiiM te GYaatumichchhaami | vaikhaanasaM kimanayaa vratamaapradaanaad - vyaapaararodhi madanasya nishhevitavyam.h | atyantamaatmasadR^ishexaNavallabhaabhiraaho nivatsyati samaM hariNaa~Nganaabhi||24|| priyaMvadaa \-\- aarya dharmacharaNe.api paravasho.ayaM janaH | guroH punarasyaa anuruupavarapradaane sa.nkalpaH | raajaaH \-\- ( aatmagatam.h ) na duravaapeyaM khalu praarthanaa | bhava hR^idaya saabhilaashhaM saMprati sa.ndehanirNayo jaataH | aasha~Nkase yadagniM tadidaM sparshaxamaM ratnam.h||25|| shaku.ntalaa \-\- ( saroshhamiva ) anasuuye gamishhyaamyaham.h | anasuuyaa \-\- kiMnimittam.h | shaku.ntalaa \-\- imaamasambaddhapralaapiniiM priyaMvadaaM aaryaayai gautamyai nivedayishhyaami | anasuuyaa \-\- sakhi na yuktamakR^itasatkaaramatithivisheshhaM visR^ijya svachhandato gamanam.h | ( shaku.ntalaa na ki.nchiduktvaa prasthitaiva ) raajaaH \-\- ( grahiitumichchhannigR^ihyaatmaanam.h | aatmagatam.h ) aho cheshhTaapratiruupikaa kaamijanamanovR^ittiH | ahaM hi anuyaasyanmunitanayaaM sahasaa vinayena vaaritaprasaraH | sthaanaadanuchchalannapi gatveva punaH pratinivR^ittaH||26|| priyaMvadaa \-\- ( shaku.ntalaaM nirudhya ) halaa na te yuktaM gantum.h | shaku.ntalaa \-\- ( sabhruubha~Ngam.h ) kiMnimittam.h | priyaMvadaa \-\- vR^ixasechane dve dhaarayasi me | ehi taavat.h | aatmaanaM mochayitvaa tato gamishhyasi | ( iti balaadenaaM nivartayati ) raajaaH \-\- bhadre vR^ixasechanaadeva parishraantaamatrabhavatiiM laxaye | tathaa hyasyaaH srastaa.nsaavatimaatralohitatalau baahuu ghaTotxepaNaadadyapi stanavepathuM janayati shvaasaH pramaaNaadhikaH | baddhaM karNashiriishharodhi vadane dharmaambhasaaM jaalakaM bandhe sra.nsini chaikahastayamitaaH paryaakulaa muurdhajaaH||27|| tadahamenaaMnR^iNaaM karomi | ( itya~NguliiyaM daatumichchhati ) ( ubhe naamamudraaxaraaNyanuvaachya parasparamavalokayataH ) raajaaH \-\- alamasmaananyathaa saMbhaavya | raaGYaH parigrahoyamiti raajapurushha maamavagachchhata | priyaMvadaa \-\- tena hi naarhatya~Nguliiyakama~Nguliiviyogam.h | aaryasya vachanenaanR^iNedaaniimeshhaa | ( ki~nchidvihasya ) halaa shakuntale mochitaasyanukampinaaryeNa | athavaa mahaaraajena | gachchhedaaniim.h | shaku.ntalaa \-\- ( aatmagatam.h ) yadyaatmanaH prabhavishhyaami | ( prakaasham.h ) kaa tvaM visrashhTavyasya roddhavyasya vaa | raajaaH \-\- ( shaku.ntalaaM vilokya | aatmagatam.h ) kiM nu khalu yathaa vayamasyaamevamiyamapyasmaanprati syaat.h | athavaa labdhaavakaashaa me praarthanaa | kutaH | vaachaM na mishrayati yadyapi madvachobhiH karNaM dadaatyabhimukhaM mayi bhaashhamaaNe | kaamaM na tishhThati madaananasaMmukhiinaa bhuuyishhThamanyavishhayaa na tu dR^ishhTirasyaaH||28|| ( nepathye ) bho bhostapasvinaH saMnihitaastapovanasattvaraxaayai bhavata | pratyaasannaH kila mR^igayaavihaarii paarthivo dushhyantaH | turagakhurahatastathaa hi reNurviTapavishhaktajalaardravalkaleshhu | patati pariNataaruNaprakaashaH shalabhasamuuha ivaashramadrumeshhu||29|| api cha | tiivraaghaatapratihatataruskandhalagnaikadantaH paadaakR^ishhTavratativalayaasa~Ngasa.njaatapaashaH | muurto vighnastapasa iva no bhinnasaara~Ngayuutho dharmaaraNyaM pravishati gajaH syandanaalokabhiitaH||30|| ( sarvaaH karNaM dattvaa ki.nchidiva sambhraantaaH ) raajaaH \-\- ( aatmagatam.h ) aho dhik.h pauraa asmadanveshhiNastapovanuparundhanti | bhavatu | pratigamishhyaamastaavat.h | sakhyau \-\- aarya anenaaraNyakavR^ittaantena paryaakulaaH smaH | anujaaniihi na uTajagamanaaya | raajaaH \-\- ( sasaMbhramam.h ) gachchhantu bhavatyaH | vayamapyaashramapiiDaa yathaa na bhavati tathaa prayatishhyaamahe | ( sarve uttishhThanti ) sakhyau \-\- aarya asaMbhaavitaatithisatkaaraM bhuuyo.api prexaNanimittaM lajjaamahe aaryaM viGYaapayitum.h | raajaaH \-\- maa maivam.h | darshanenaiva bhavatiinaaM puraskR^ito.asmi | shaku.ntalaa \-\- anasuuye abhinavakushasuuchyaa parixataM me charaNaM kurabakashaakhaaparilagnaM cha valkalam.h | taavatparipaalayata maaM yaavadetanmochayaami | ( shaku.ntalaa raajaanamavalokayantii savyaajaM vilambya saha sakhiibhyaaM nishhkraantaa ) raajaaH \-\- mandautsukyo.asmi nagaragamanaM prati | yaavadanuyaatrikaansametya naatiduure tapovanasya niveshayeyam.h | na khalu shaknomi shaku.ntalaavyaapaaraadaatmaanaM nivartayitum.h | mama hi gachchhati puraH shariiraM dhaavati pashchaadasa.nstutaM chetaH | chiinaa.nshukamiva ketoH prativaataM niiyamaanasya||31|| ( iti nishhkraantaaH sarve ) ( iti prathamo.a~NkaH | ) dvitiiyo.a~NkaH | ( tataH pravishati vishhaNNo viduushhakaH ) viduushhakaH \-\- ( niHshvasya ) bho dishhTam.h | etasya mR^igayaashiilasya raaGYo vayasyabhaavena nirviNNo.asmi | ayam.h mR^igo.ayaM vahaaro.ayaM shaarduula iti madhyaahne.api griishhmaviralapaadapachhaayaasu vanaraajishhvaahiNDayate aTaviito.aTavii | patrasa~NkarakashhaayaaNi kadushhNaani girinadiijalaani piiyante | aniyatavelaM shuulyamaa.nsabhuuyishhTha aahaaro bhujyate | turagaanudhaavanakaNDitasa.ndhe raatraavapi nikaamaM shayitavyaM naasti | tato mahatyeva pratyuushhe daasyaaHputraiH shakunilubdhakairvanagrahaNakolaahalena pratibodhito.asmi | iyatedaaniimapi piiDaa na nishhkraamati | tato gaNDasyopari piNDakaH sa.nvR^ittaH | hyaH kilaasmaasvavahiineshhu tatra bhavato mR^igaanusaareNaashramapadaM pravishhTasya taapasakanyakaa shaku.ntalaa mamaadhanyatayaa darshitaa | saamprataM nagaragamanaaya manaH kathamapi na karoti | adyaapi tasya taameva chintayato.axNoH prabhaatamaasiit.h | kaa gatiH | yaavattaM kR^itaachaaraparikramaM pashyaami | ( iti parikramyaavalokya cha ) eshha baaNaasanahastaabhiryavaniibhirvanapushhpamaalaadhaariNiibhiH parivR^ita ita evaagachhati priyavayasyaH | bhavatu | angabhangavikala iva bhuutvaa sthaasyaami | yadyevamapi naama vishramaM labheya | ( iti daNDakaashhThamavalambya sthitaH ) ( tataH pravishati yathaanirdishhTaparivaaro raajaa ) raajaaH \-\- kaamaM priyaa na sulabhaa manastu tadbhaavadarshanaashvaasi | akR^itaarthe.api manasije ratimubhayapraarthanaa kurute||1|| ( smitaM kR^itvaa ) evamaatmaabhipraayasambhaaviteshhTajanachittavR^ittiH praarthayitaa viDambyate | snigdhaM viixitamanyato.api nayane yatprerayantyaa tayaa yaataM yachcha nitambayorgurutayaa mandaM vilaasaadiva | maa gaa ityuparuddhayaa yadapi saa saasuuyamuktaa sakhii sarvaM tatkila matparaayaNamaho kaamii svataaM pashyati||2|| viduushhakaH \-\- ( tathaasthita eva ) bho vayasya na me hastapaadaM prasarati tadvaa~NmaatreNa jaapayishhyaami | jayatu jayatu bhavaan.h | raajaaH \-\- kuto.ayaM gaatropaghaataH | vidushhakaH \-\- kutaH kila svayamaxyaakuliikR^ityaashrukaaraNaM pR^ichchhasi | raajaaH \-\- na khalvaavagachchhaami | vidushhakaH \-\- bho vayasya yadvetasaH kubjaliilaaM viDambayati tatkimaatmanaH prabhaaveNa nanu nadiivegasya | raajaaH \-\- nadiivegastatra kaaraNam.h | vidushhakaH \-\- mamaapi bhavaan.h | raajaaH \-\- kathamiva | vidushhakaH \-\- evaM raajakaaryaaNyujjhitvaitaadR^isha aakulapradeshe vanacharavR^ittinaa tvayaa bhavitavyam.h | yatsatyaM pratyahaM shvaapadasamutsaaraNaiH saMxobhitasa.ndhibandhaanaaM mama gaatraaNaamaniisho.asmi saMvR^ittaH | tatprasiida me | ekaahamapi taavadvishramyataam.h | raajaaH \-\- ( svagatam.h ) ayaM chaivamaaha | mamaapi kaashyapasutaamanusmR^itya mR^igayaaviklavaM chetaH | kutaH | na namayitumadhijyamasmi shakto dhanuridamaahitasaayakaM mR^igeshhu | sahavasatimupetya yaiH priyaayaaH kR^ita iva mugdhavilokitopadeshaH||3|| vidushhakaH \-\- ( raaGYo mukhaM vilokya ) atrabhavaankimapi hR^idaye kR^itvaa mantrayate | araNye mayaa ruditamaasiit.h | raajaaH \-\- ( sasmitam.h ) kimanyat.h | anatikramaNiiyaM me suhR^idvaakyamiti sthito.asmi | vidushhakaH \-\- chira.n jiiva | ( iti gantumichhati ) raajaaH \-\- vayasya tishhTha | saavasheshhaM me vachaH | vidushhakaH \-\- aaGYaapayatu bhavaan.h | raajaaH \-\- vishraantena bhavataa mamaapyekasminnanaayaase karmaNi sahaayena bhavitavyam.h | vidushhakaH \-\- kiM modakakhaadikaayaam.h | tena hyayaM sugR^ihiitaH xaNaH | raajaaH \-\- yatra vaxyaami | kaH ko.atra bhoH | ( pravishya ) dauvaarikaH \-\- ( praNamya ) aaGYaapayatu bharttaa | raajaaH \-\- raivataka senaapatistaavadaahuuyataam.h | dauvaarikaH \-\- tathaa | ( iti nishhkramya senaapatinaa saha punaH pravishya ) eshha aaGYaavachanotkaNTho bhartetodattadR^ishhTireva tishhThati | upasarpatvaaryaH | senaapati \-\- ( raajaanamavalokya ) dR^ishhTadoshhaapi svaamini mR^igayaa kevalaM guNa eva saMvR^ittaa | tathaa hi devaH anavaratadhanurjyaasphaalanakruurapuurva ravikiraNasahishhNu svedaleshairabhinnam.h | apachitamapi gaatraM vyaayatatvaadalaxyaM girichara iva naagaH praaNasaaraM bibharti||4|| ( upetya ) jayatu jayatu svaamii | gR^ihiitashvaapadamaraNyam.h | kimanyatraavasthiiyate | raajaaH \-\- mandotsaahaH kR^ito.asmi mR^igayaapavaadinaa maadhavyena | senaapati \-\- ( janaantikam.h ) sakhe sthirapratibandho bhava | ahaM taavatsvaaminashchittavR^ittimanuvartishhye | ( prakaasham.h ) pralapatveshha vaidheyaH | nanu prabhureva nidarshanam.h | medashchhedakR^ishodaraM laghu bhavatyutthaanayogyaM vapuH sattvaanaamapi laxyate vikR^itimachchittaM bhayakrodhayoH | utkarshhaH sa cha dhanvinaaM yadishhavaH sidhyanti laxye chale mithyaiva vyasanaM vadanti mR^igayaamiidR^igvinodaH kutaH||5|| vidushhakaH \-\- apehi re utsaahahetuka | atrabhavaanprakR^itimaapannaH | tvaM taavadaTaviito.aTaviimaahiNDamaano naranaasikaalolupasya jiirNarxisya kasyaapi mukhe patishhyasi | raajaaH \-\- bhadra senaapate aashramasa.nnikR^ishhTe sthitaaH smaH | ataste vacho naabhinandaami | adya taavat.h | gaahantaaM mahishhaa nipaanasalilaM shR^i~NgairmuhustaaDitam.h chhaayaabaddhakadambakaM mR^igakulaM romanthamabhyasyatu | vishrabdhaM kriyataaM varaahatatibhirmustaaxatiH palvale vishraamaM labhataamidaM cha shithitalajyaabandhamasmaddhanuH||6|| senaapati \-\- yatprabhavishhNave rochate | raajaaH \-\- tena hi nivartaya puurvagataanvanagraahiNaH | yathaa na me sainikaastapovanamuparundhanti tathaa nishheddhavyaaH | pashya | shamapradhaaneshhu tapodhaneshhu guuDhaM hi daahaatmakamasti tejaH | sparshaanukuulaa iva suuryakaantaastadanyatejo.abhibhavaadvamanti||7|| senaapati \-\- yadaaGYaapayati svaamii | vidushhakaH \-\- dhva.nsataaM te utsaahavR^ittaantaH | ( nishhkraantaH senaapatiH ) raajaaH \-\- ( parijanaM vilokya ) apanayantu bhavatyo mR^igayaavesham.h | raivataka tvamapi svaM niyogamashuunyaM kuru | parijana \-\- yaddeva aaGYaapayati | ( iti nishhkraantaH ) vidushhakaH \-\- kR^itaM bhavataa nirmaxikam.h | saampratametasminpaadapachhaayaavirachitavitaanasanaathe shilaatale nishhiidatu bhavaanyaavadahamapi sukhAsiino bhavaami | raajaaH \-\- gachchhaagrataH | vidushhakaH \-\- etu bhavaan.h | ( ityubhau parikramyaupavishhTau ) raajaaH \-\- maadhavya anavaaptachaxuHphalo.asi | yena tvayaa darshaniiyaM na dR^ishhTam.h | vidushhakaH \-\- nanu bhavaanagrato me vartate | raajaaH \-\- sarvaH kaantamaatmiiyaM pashyati | ahaM tu taaM evaashramalalaamabhuutaaM shaku.ntalaamadhikR^itya braviimi | vidushhakaH \-\- ( svagatam.h ) bhavatu | asyaavasaraM na daasye | ( prakaasham.h ) bho vayasya te taapasakanyakaabhyarthaniiyaa dR^ishyate | raajaaH \-\- sakhe na parihaarye vastuni pauravaaNaaM manaH pravartate | surayuvatisaMbhavaM kila munerapatyaM tadujjhitaadhigatam.h | arkasyopari shithilaM chyutamiva navamaalikaakusumam.h||8|| vidushhakaH \-\- ( vihasya ) yathaa kasyaapi piNDakharjuurairudvejitasya tiNDyaaM ( tintiNyaaM ) abhilaashho bhavettathaa striiratnaparibhogiNaH bhavata iyamabhyarthanaa | raajaaH \-\- na taavadenaaM pashyaasi yenaivamavaadiiH | vidushhakaH \-\- tatkhalu ramaNiiyaM yadbhavato.api vismayamutpaadayati | raajaaH \-\- vayasya kiM bahunaa | chitre niveshya parikalpitasattvayogaa ruupochchayena manasaa vidhinaa kR^itaa nu | striiratnasR^ishhTiraparaa pratibhaati saa me dhaaturvibhutvamanuchintya vapushcha tasyaaH||9|| vidushhakaH \-\- yadyevaM pratyaadesha idaaniiM ruupavatiinaam.h | raajaaH \-\- idaM cha me manasi vartate | anaaghraataM pushhpaM kisalayamaluunaM kararuhairanaaviddhaM ratnaM madhu navamanaasvaaditarasam.h | akhaNDaM pushhyaanaaM phalamiva cha tadruupamanaghaM na jaane bhoktaaraM kamiha samupasthaasyati vidhiH||10|| vidushhakaH \-\- tena hi laghu paritraayataamenaaM bhavaan.h | maa kasyaapi tapasvina ingudiitailachikkaNashiirshhasya haste patishhyati | raajaa \-\- paravatii khalu tatrabhavatii | na cha sa.nnihito.atra gurujanaH | vidushhakaH \-\- atha bhavantamantareNa kiidR^ishastasyaa dR^ishhTiraagaH | raajaaH \-\- nisargaadevaapragalbhastapasvikanyaajanaH | tathaapi tu abhimukhe mayi samhR^itamiixitaM hasitamanyanimittakR^itodayam.h | vinayavaaritavR^ittiratastayaa na vivR^ito madano na cha saMvR^itaH||11|| vidushhakaH \-\- na khalu dR^ishhTamaatrasya tavaa~NkaM samaarohati | raajaaH \-\- mithaH prasthaane punaH shaaliinatayaapi kaamamaavishhkR^ito bhaavastatrabhavatyaa | tathaa hi | darbhaa~NkureNa charaNaH xata ityakaaNDe tanvii sthitaa katichideva padaani gatvaa | aasiidvivR^ittavadanaa cha vimochayantii shaakhaasu valkalamasaktamapi drumaaNaam.h||12|| vidushhakaH \-\- tena hi gR^ihiitapaatheyo bhava | kR^itaM tvayopavanaM tapovanamiti pashyaami | raajaaH \-\- sakhe tapasvibhiH kaishchitpariGYaato.asmi | chintaya taavatkenaapadeshena punaraashramapadaM gachchhaamaH | vidushhakaH \-\- ko.aparo.apadesho yushhmaakaM raaGYaam.h | niivaarashhashhThabhaagamasmaakamupaharantviti | raajaaH \-\- muurkha anyameva bhaagadheyamete tapasvino nirvapanti yo ratnaraashiinapi vihaayaabhinandyate | pashya | yaduttishhThati varNebhyo nR^ipaaNaaM xayi tatphalam.h | tapaHshhaDbhaagamaxayyaM dadatyaaraNyakaa hi naH||13|| ( nepathye ) hanta siddhaarthau svaH | raajaaH \-\- ( karNaM dattvaa ) aye dhiiraprashaantasvaraistapasvibhirbhavitavyam.h | ( pravishya ) dauvaarikaH \-\- jayatu jayatu bhartaa | etau dvau R^ishhikumaarau pratiihaarabhuumimupasthitau | raajaaH \-\- tena hyavilambitaM praveshaya tau | dauvaarikaH \-\- eshha praveshayaami | ( iti nishhkramya R^ishhikumaaraabhyaaM saha pravishya ) ( ubhau raajaanaM vilokayataH ) prathamaH \-\- aho diiptimato.api vishvasaniiyatAsya vapushhaH | athavaa upapannametadasmin.h R^ishhibhyo naatibhinne raajani | kutaH | adhyaakraantaa vasatiramunaapyaashrame sarvabhogye raxaayogaadayamapi tapaH pratyahaM sa.nchinoti | asyaapi dyaaM spR^ishati vashinashchaaraNadvandvagiitaH puNyaHshabdo muniriti muhuH kevalaM raajapuurvaH||14|| dvitiiyaH \-\- gautama ayaM sa balabhitsakho dushhyantaH | prathamaH \-\- atha kim.h | dvitiiyaH \-\- tena hi naitachchitraM yadayamudadhishyaamasiimaaM dharitriimekaH kR^itsnaaM nagaraparighapraa.nshubaahurbhunakti | aasha.nsante samitishhu suraa baddhavairaa hi daityairasyaadhijye dhanushhi vijayaM pauruhuute cha vajre||15|| ubhau \-\- ( upagamya ) vijayasva raajan.h | raajaaH \-\- ( aasanaadutthaaya ) abhivaadaye bhavantau | ubhau \-\- svasti bhavate | ( iti phalaanyupaharataH ) raajaaH \-\- ( sapraNaamaM parigR^ihyaH ) aaGYaapayitumichchhaami | ubhau \-\- vidito bhavaanaashramasadaamihasthaH | tena bhavantaM praarthayante | raajaaH \-\- kimaaGYaapayanti | ubhau \-\- tatrabhavataH kaNvasya maharshherasaa.nnidhyaadraxaa.nsi na ishhTivighnamutpaadayanti | tatkatipayaraatraM saarathidvitiiyena bhavataa sanaathiikriyataamaashrama iti | raajaaH \-\- anugR^ihiito.asmi | vidushhakaH \-\- ( apavaarya ) eshhedaaniimanukuulaa te.abhyarthanaa | raajaaH \-\- ( smitaM kR^itvaa ) raivataka madvachanaaduchyataaM saarathiH | sabaaNaasanaM rathamupasthaapayeti | dauvaarikaH \-\- yaddeva aaGYaapayati | ( iti nishhkraantaH ) ubhau \-\- ( saharshham.h ) anukaariNi puurveshhaaM yuktaruupamidaM tvayi | aapannaabhayasatreshhu diixitaaH khalu pauravaaH||16|| raajaaH \-\- ( sapraNaamam.h ) gachchhataaM puro bhavantau | ahamapyanupadamaagata eva | ubhau \-\- vijayasva ( iti nishhkraantau ) raajaaH \-\- maadhavya apyasti shaku.ntalAdarshane kutuuhalam.h | vidushhakaH \-\- prathamaM saparivaahamaasiit.h | idaaniiM raaxasavR^ittaantena bindurapi naavasheshhitaH | raajaaH \-\- maa bhaishhiiH | nanu matsamiipe vartishhyase | vidushhakaH \-\- eshha raaxasaadraxito.asmi | ( pravishya ) dauvaarikaH \-\- sajjo ratho bharturvijayaprasthaanamapexate | eshha punarnagaraaddeviinaamAGYaptiharaH karabhaka aagataH | raajaaH \-\- ( saadaram.h ) kimambaabhiH preshhitaH | dauvaarikaH \-\- atha kim.h | raajaaH \-\- nanu praveshyataam.h | dauvaarikaH \-\- tathaa | ( iti nishhkramya karabhakeNa saha pravishya ) eshha bhartaa | upasarpa | karabhakaH \-\- jayatu jayatu bhartaa | devyaaGYaapayati | aagaamini chaturthadivase pravR^ittapaaraNo me upavaaso bhavishhyati | tatra diirghAyushhaavashyaM saMbhaavaniiyeti | raajaaH \-\- itastapasvikaaryam.h | ito gurujanaaGYaa | dvayamapyanatikramaNiiyam.h | kimatra pratividheyam.h | vidushhakaH \-\- trisha~Nkurivaantaraa tishhTha | raajaaH \-\- satyamaakuliibhuuto.asmi | kR^ityayorbhinnadeshatvaad.h dvaidhiibhavati me manaH | puraH patihataM shaile srotaH srotovaho yathaa||17|| ( vichintya ) sakhe tvamambayaa putra iti pratigR^ihiitaH | ato bhavaanitaH pratinivR^itya tapasvikaaryavyagramaanasaM maamaavedya tatrabhavatiinaaM putrakR^ityamanushhThaatumarhati | vidushhakaH \-\- na khalu maaM raxobhiirukaM gaNayasi | raajaaH \-\- ( sasmitam.h ) kathametadbhavati saMbhaavyate | vidushhakaH \-\- yathaa raajaanujena gantavyaM tathaa gachchhaami | raajaaH \-\- nanu tapovanoparodhaH pariharaNiiya iti sarvaanaanuyaatrikaa.nstvayaiva saha prasthaapayaami | vidushhakaH \-\- ( sagarvam.h ) tena hi yuvaraajo.asmiidaaniiM saMvR^ittaH | raajaaH \-\- ( svagatam.h ) chapalo.ayaM baTuH | kadaachidasmatpraarthanaamantaHpurebhyaH kathayet.h | bhavatu | enamevaM vaxye | ( viduushhakaM haste gR^ihiitvaa | prakaasham.h ) vayasya R^ishhigauravaadaashramaM gachchhaami | na khalu satyameva taapasakanyakaayaaM mamaabhilaashhaH | pashya | kva vayaM kva paroxamanmatho mR^igashaavaiH samamedhito janaH | parihaasavijalpitaM sakhe paramaarthena na gR^ihyataaM vachaH||18|| vidushhakaH \-\- atha kim.h | ( iti nishhkraantaaH sarve ) ( iti dvitiiyo.a~NkaH | ) tR^itiiyo.a~NkaH | ( tataH pravishati kushaanaadaaya yajamaanashishhyaH ) shishhyaH \-\- aho mahaanubhaavaH paarthivo dushhyantaH | yatpravishhTamaatra evaashramaM tatrabhavati nirupadravaaNi naH karmaaNi saMvR^ittaani | kaa kathaa baaNasa.ndhaane jyaashabdenaiva duurataH | hu.nkaareNeva dhanushhaH sa hi vighnaanapohati||1|| yaavadimaanvedisa.nstaraNaarthaM darbhaanR^itvigbhya upaharaami | ( parikramyaavalokya cha | aakaashe ) priyaMvade kasyidamushiiraanulepanaM mR^iNaalavanti cha naliniipatraaNi niiyante | ( shrutimabhiniiya ) kiM braviishhi | aatapala~Nghanaadbalavadasvasthaa shaku.ntalaa tasyaaH shariiranirvaapaNaayeti | tarhi yatnaadupacharyataam.h | saa khalu bhagavataH kaNvasya kulapateruchchhvasitam.h | ahamapi taavadvaitaanikaM shaantyudakamasyai gaitamiihaste visarjayishhyaami | ( iti nishhkraantaH ) vishhkambhakaH | ( tataH pravishati kaamayamaanaavastho raajaa ) raajaaH \-\- ( sachintaM niHshvasya ) jaane tapaso viiryaM saa baalaa paravatiiti me viditam.h | alamasmi tato hR^idayaM tathaapi nedaM nivartayitum.h||2|| ( madanabaadhaaM niruupya ) bhagavankusumaayudha tvayaa chandramasaa cha vishvasaniiyaabhyaamatisa.ndhiiyate kaamijanasaarthaH | kutaH | tava kusumasharatvaM shiitarashmitvamindordvayamidamayathaarthaM dR^ishyate madvidheshhu | visR^ijati himagarbhai.nragnimindurmayuukhaistvamapi kusumabaaNaanvajrasaariikaroshhi||3|| athavaa | ##( ##adyaapi nuunaM harakopavahninastvayi jvalatyaurva ivaamburaashau | ##( ##tvamanyathaa manmatha madvidhaanaaM bhasmaavasheshhaH ##( ##kathamitthamushhNaH|| anishamapi makaraketurmanaso rujamaavahannabhimato me | yadi madiraayatanayanaaM taamadhikR^itya praharatiiti||4|| ( sakhedaM parikramya ) kva nu khalu sa.nsthite karmaNi sadasyairanuGYaataH khinnamaatmaanaM vinodayaami | ( niHshvasya ) kiM nu khalu me priyaadarshanaadR^ite sharaNamanyat.h | yaavadenaamanvishhyaami | ( suuryamavalokya ) imaamugraatapavelaaM praayeNa lataavalayavatsu maaliniitiireshhu sasakhiijanaa shaku.ntalaa gamayati | tatraiva taavadgachchhaami | ( parikramya sa.nsparshaM ruupayitvaa ) aho pravaatasubhago.ayamuddeshaH | shakyamaravindasurabhiH kaNavaahii maaliniitara~NgaaNaam.h | a~Ngairana~Ngataptairaviralamaali~NgituM pavanaH||5|| ( parikramyaavalokya cha ) asminvetasaparixipte lataamaNDape sa.nnihitayaa shaku.ntalayaa bhavitavyam.h | tathaa hi | abhyunnataa purastaadavagaaDhaa jaghanagauravaatpashchaat.h | dvaare.asya paaNDusikate padapa~NktirdR^ishyate.abhinavaa||6|| yaavadviTapaantareNaavalokayaami | ( parikramya tathaa kR^itvaa | saharshham.h ) aye labdhaM netranirvaaNam.h | eshhaa me manorathapriyatamaa sakusumaastaraNaM shilaapaTTamadhishayaanaasakhiibhyaamanvaasyate | bhavatu | shroshhyaamyaasaaM vishrambhakathitaani | ( iti vilokayansthitaH ) ( tataH pravishati yathoktavyaapaaraa saha sakhiibhyaaM shaku.ntalaa ) sakhyau \-\- ( upaviijya | sasneham.h ) halaa shakuntale api sukhayati te naliniipatravaataH | shaku.ntalaa \-\- kiM viijayato maaM sakhyau | ( sakhyau vishhaadaM naaTayitvaa parasparamavalokayataH ) raajaaH \-\- balavadasvasthashariiraa shaku.ntalaa dR^ishyate | ( savitarkam.h ) tatkimayamaatapadoshhaH syaaduta yathaa me manasi vartate | ( saabhilaashhaM nirvarNya ) atha vaa kR^itaM sa.ndehena | stananyastoshiiraM prashithilamR^iNaalaikavalayaM priyaayaaH saabaadhaM kimapi kamaniiyaM vapuridam.h | samastaapaH kaamaM manasijanidaaghaprasarayorna tu griishhmasyaivaM subhagamaparaaddhaM yuvatishhu||7|| priyaMvadaa \-\- ( janaantikam.h ) anasuuye tasya raajarshheH prathamadarshanaarabhyaparyutsukeva shaku.ntalaa | kiM nu khalvasyaastannimitto.ayamaata~Nko bhavet.h | anasuuyaa \-\- sakhi mamaapiidR^ishyaasha~Nkaa hR^idayasya | bhavatu | praxyaami taavadenaam.h | ( prakaasham.h ) sakhi prashhTavyaasi kimapi | balavaankhalu te sa.ntaapaH | shaku.ntalaa \-\- ( puurvaardhena shayanaadutthaaya ) halaa kiM vaktukaamaasi | anasuuyaa \-\- halaa shakuntale anabhyantare khalvaavaaM madanagatasya vR^ittaantasya | kiM tu yaadR^ishiitihaasanibandheshhu kaamayamaanaanaamavasthaa shruuyate taadR^ishiiM tava pashyaami | kathaya ki.nnimittaM te sa.ntaapaH | vikaaraM khalu paramaarthato.aGYaatvaa.anaaraMbhaH pratiikaarasya | raajaaH \-\- anasuuyaamapyanugato madiiyastarkaH | na hi svaabhipraayeNa me darshanam.h | shaku.ntalaa \-\- ( aatmagatam.h ) balavaankhalu me.abhiniveshaH | idaaniimapi sahasaitayorna shaknomi nivedayitum.h | priyaMvadaa \-\- sakhi shakuntale sushhThu eshhaa bhaNati | kimaatmana aata~Nkamupexase | anudivasaM khalu parihiiyase.a~NgaiH | kevalaM laavaNyamayii chhaayaa tvaaM na mu~nchati | raajaaH \-\- avitathamaaha priyaMvadaa | tathaa hi xaamaxaamakapolamaananamuraH kaaThinyamuktastanaM madhyaHklaantataraH prakaamavinataava.nsau chhaviH paaNDuraa | shochyaa cha priyadarshanaa cha madanaklishhTeyamaalaxyate patraaNaamiva shoshhaNena marutaa spR^ishhTaa lataa maadhavii||8|| shaku.ntalaa \-\- sakhi kasya vaanyasya kathayishhyaami | ki.ntvaayaasayitriidaaniiM vaaM bhavishhyaami | ubhe \-\- ata eva khalu nirbandhaH | snigdhajanasa.nvibhaktaM hi duHkhaM sahyavedanaM bhavati | raajaaH \-\- pR^ishhTaa janena samaduHkhasukhena baalaa neyaM na vaxyati manogatamaadhihetum.h | dR^ishhTo vivR^itya bahusho.apyanayaa satR^ishhNamatraantare shravaNakaatarataaM gato.asmi||9|| shaku.ntalaa \-\- sakhi yataHprabhR^iti mama darshanapathamaagataH sa tapovanaraxitaa raajarshhiH | ( ityardhokte lajjaaM naaTayati ) ubhe \-\- kathayatu priyasakhii | shaku.ntalaa \-\- tata aarabhya tadgatenaabhilaashheNaitadavasthaasmi saMvR^ittaa | raajaaH \-\- ( saharshham.h ) shrutaM shrotavyam.h | smara eva taapaheturnirvaapayitaa sa eva me jaataH | divasa ivaabhrashyaamastapaatyaye jiivalokasya||10|| shaku.ntalaa \-\- tadyadi vaamanumataM tathaa vartethaaM yathaa tasya raajarshheranukampaniiyaa bhavaami | anyathaavashyaM si~nchata me tilodakam.h | raajaaH \-\- sa.nshayachchhedi vachanam.h | priyaMvadaa \-\- ( janaantikam.h ) anasuuye duuragatamanmathaa.axameyaM kaalaharaNasya | yasminbaddhabhaavaishhaa sa lalaamabhuutaH pauravaaNaam.h | tadyuktamasyaa abhilaashho.abhinanditum.h | anasuuyaa \-\- tathaa yathaa bhaNasi | priyaMvadaa \-\- ( prakaasham.h ) sakhi dishhTyaanuruupaste.abhiniveshaH | saagaramujjhitvaa kutra vaa mahaanadyavatarati | ka idaaniiM sahakaaramantareNaatimuktalataaM pallavitaaM sahate | raajaaH \-\- kimatra chitraM yadi vishaakhe shashaa~Nkalekhaamanuvartete | anasuuyaa \-\- kaH punarupaayo bhavedyenAvilambitaM nibhR^itaM cha sakhyaa manorathaM saMpaadayaavaH | priyaMvadaa \-\- nibhR^itamiti chintaniiyaM bhavet.h | shiighramiti sukaram.h | anasuuyaa \-\- kathamiva | priyaMvadaa \-\- nanu sa raajarshhirasyaaM snigdhadR^ishhTyaa suuchitaabhilaashha etaandivasaanprajaagarakR^isho laxyate | raajaaH \-\- satyamitthaMbhuuta evaasmi | tathaa hi idamashishirairantastaapaadvivarNamaNiikR^itaM nishi nishi bhujanyastaapaa~NgaprasaaribhirashrubhiH | anabhilulitajyaaghaataa~NkaM muhurmaNibandhanaatkanakavalayaM srastaM srastaM mayaa pratisaaryate||11|| priyaMvadaa \-\- ( vichintya ) halaa madanalekho.asya kriyataam.h taM sumanogopitaM kR^itvaa devaprasaadasyaapadeshena tasya hastaM praapayishhyaami | anasuuyaa \-\- rochate me sukumaaraH prayogaH kiM vaa shaku.ntalaa bhaNati | shaku.ntalaa \-\- kiM niyogo vaaM vikalpyate | priyaMvadaa \-\- tena hyaatmana upanyaasapuurvaM chintaya taavatkimapi lalitapadabandhanam.h | shaku.ntalaa \-\- halaa chintayaamyaham.h | avadhiiraNaabhiirukaM punarvepate me hR^idayam.h | raajaaH \-\- ( saharshham.h ) ayaM sa te tishhThati sa.ngamotsuko visha~Nkase bhiiru yato.avadhiiraNaam.h | labheta vaa praarthayitaa na vaa shriyaM shriyaa duraapaH kathamiipsito bhavet.h||12|| sakhyau \-\- ayi aatmaguNaavamaanini ka idaaniiM shariiranirvaapayitriiM shaaradiiM jyotsnaaM paTaantena vaarayati | shaku.ntalaa \-\- ( sasmitam.h ) niyojitedaaniimasmi | ( ityupavishhTaa chintayati ) raajaaH \-\- sthaane khalu vismR^itanimeshheNa chaxushhaa priyaamavalokayaami | yataH unnamitai kabhruulatamaananamasyaaH padaani rachayantyaaH | kaNTakitena prathayati mayyanuraagaM kapolena||13|| shaku.ntalaa \-\- halaa chintitaM mayaa giitavastu | asa.nnihitaani punarlekhanasaadhanaani | priyaMvadaa \-\- etasmi~nshukodarasukumaare naliniipatre nakhairnixiptavarNaM kuru | shaku.ntalaa \-\- ( yathoktaM ruupayitvaa ) halaa shR^iNutamidaaniiM sa~NgataarthaM na veti | ubhe \-\- avahite svaH | shaku.ntalaa \-\- ( vaachayati ) tava na jaane hR^idayaM mama punaH kaamo divaa.api raatraavapi | nirghR^iNa tapati baliiyastvayi vR^ittamanorathaayaa a~Ngaani||14|| raajaaH \-\- ( sahasopasR^itya ) tapati tanugaatri madanastvaamanishaM maaM punardahatyeva | glapayati yathaa shashaa~NkaM na tathaa hi kumudvatiiM divasaH||15|| sakhyau \-\- ( vilokya saharshhamutthaaya ) svaagatamavilambino manorathasya | ( shaku.ntalaa.abhyutthaatumichchhati ) raajaaH \-\- alamalamaayaasena | sa.ndashhTakusumashayanaanyaashuklaantabisabha~NgasurabhiiNi | guruparitaapaani na te gaatraaNyupachaaramarhanti||16|| anasuuyaa \-\- itaH shilaatalaikadeshamala.nkarotu vayasyaH | ( raajopavishati | shaku.ntalaa salajjaa tishhThati ) priyaMvadaa \-\- dvayorapi yuvayoranyonyaanuraagaH pratyaxaH | sakhiisnehaH punarmaaM punaruktavaadiniiM karoti | raajaaH \-\- bhadre naitatparihaaryam.h | vivaxitaM hyanuktamanutaapaM janayati | priyaMvadaa \-\- aapannasya vishhayanivaasino janasyaartihareNa raaGYaa bhavitavyamityeshha vo dharmaH | raajaaH \-\- naasmaatparam.h | priyaMvadaa \-\- tena hiiyamaavayoH priyasakhii tvaamuddishyedamavasthaantaraM bhagavataa madanenaaropitaa | tadarhasyabhyupapattyaa jiivitamasyaa avalambitum.h | raajaaH \-\- bhadre saadhaaraNo.ayaM praNayaH | sarvathaanugR^ihiito.asmi | shaku.ntalaa \-\- ( priyaMvadaamavalokyaM ) halaa kimantaHpuravirahaparyutsukasya raajarshheruparodhena | raajaaH \-\- sundari idamananyaparaayaNamanyathaa hR^idayasa.nnihite hR^idayaM mama | yadi samarthayase madirexaNe madanabaaNahato.asmi hataH punaH||17|| anasuuyaa \-\- vayasya bahuvallabhaa raajaanaH shruuyante | yathaa nau priyasakhii bandhujanashochaniiyaa na bhavati tathaa nirvaahaya | raajaaH \-\- bhadre kiM bahunaa parigrahabahutve.api dve pratishhThe kulasya me | samudrarasanaa chorvii sakhii cha yuvayoriyam.h||18|| ubhe \-\- nirvR^ite svaH | priyaMvadaa \-\- ( sadR^ishhTixepam.h ) anasuuye eshha itodattadR^ishhTirutsuko mR^igapotako maataramanvishhyati | ehi | sa.nyojayaava enam.h | ( ityubhe prasthite ) shaku.ntalaa \-\- halaa asharaNaasmi | anyataraa yuvayoraagachchhatu | ubhe \-\- pR^ithivyaa yaH sharaNaM sa tava samiipe vartate | ( iti nishhkraante ) shaku.ntalaa \-\- kathaM gate eva | raajaaH \-\- alamaavegena | nanvayamaaraadhayitaa janastava samiipe vartate | kiM shiitalaiH klamavinodibhiraardravaataansa~nchaarayaami naliniidalataalavR^intaiH | a~Nke nidhaaya karabhoru yathaasukhaM te saMvaahayaami charaNaavuta padmataamrau ||19|| shaku.ntalaa \-\- na maananiiyeshhvaatmaanamaparaadhayishhye | ( ityutthaaya gantumichchhati ) raajaaH \-\- sundari anirvaaNo divasaH iyaM cha te shariiraavasthaa | utsR^ijya kusumashayanaM naliniidalakalpitastanaavaraNam.h | kathamaatape gamishhyasi paribaadhaapelavaira~NgaiH||20|| ( iti balaadenaaM nivartayati ) shaku.ntalaa \-\- paurava raxa vinayam.h | madanasa.ntaptaapi na khalvaatmanaH prabhavaami | raajaaH \-\- bhiiru alaM gurUjanbhayena | dR^ishhTvaa te viditadharmaa tatrabhavaannaatra doshhaM grahiishhyati kulapatiH | pashya | gaandharveNa vivaahena bahavyo raajarshhikanyakaaH | shruuyante pariNiitaastaaH pitR^ibhishchaabhinanditaaH||21|| shaku.ntalaa \-\- mu~ncha taavanmaam.h | bhuuyo.api sakhiijanamanumaanayishhye | raajaaH \-\- bhavatu | moxyaami | shaku.ntalaa \-\- kadaa | raajaaH \-\- aparixatakomalasya yaavatkusumasyeva navasya shhaTpadena | adharasya pipaasataa mayaa te sadayaM sundari gR^ihyate raso.asya||22|| ( iti mukhamasyaaH samunnamayitumichchhati | shaku.ntalaa pariharati naaTyena ) ( nepathye ) chakravaakavadhuke aamantrayasva sahacharam.h | upasthitaa rajanii | shaku.ntalaa \-\- ( sasaMbhramam.h ) paurava asa.nshayaM mama shariiravR^ittaantopalambhaayaaryaa gautamiita evaagachchhati | tadviTapaantarito bhava | raajaaH \-\- tathaa | ( ityaatmaanamaavR^itya tishhThati ) ( tataH pravishati paatrahastaa gautamii sakhyau cha ) sakhyau \-\- ita ita aaryaa gautamii | gautamii \-\- ( shaku.ntalaamupetya ) jaate api laghusa.ntaapaani te.a~Ngaani | shaku.ntalaa \-\- aarye asti me visheshhaH | gautamii \-\- anena darbhodakena niraabaadhameva te shariiraM bhavishhyati | ( shirasi shakutalaamabhyuxya ) vatse pariNato divasaH | ehi uTajameva gachchhaamaH | ( iti prasthitaaH ) shaku.ntalaa \-\- ( aatmagatam.h ) hR^idaya prthamameva sukhopanate manorathe kaatarabhaavaM na mu~nchasi | saanushayavighaTitasya kathaM te saaMprataM sa.ntaapaH | ( padaantare sthitvaa | prakaasham.h ) lataavalaya sa.ntaapahaaraka aamantraye tvaaM bhuuyo.api paribhogaaya | ( iti duHkhena nishhkraantaa shaku.ntalaa sahetaraabhiH ) raajaa ( puurvasthaanamupetya | saniHshvaasam.h ) aho vighnavatyaH praarthitaarthasiddhayaH | mayaa hi muhura~NgulisaMvR^itaadharoshhThaM pratishhedhaaxaraviklavaabhiraamam.h | mukhama.nsavivarti paxmalaaxyaaH kathamapyunnamitaM na chumbitaM tu||23|| kva nu khalu saMprati gachchhaami | atha vaa ihaiva priyaaparibhuktamukte lataavalaye muhuurtaM sthaasyaami | ( sarvato.avalokya ) tasyaaH pushhpamayii shariiralulitaa shayyaa shilaayaamiyaM klaanto manmathalekha eshha naliniipatre nakhairarpitaH | hastaadbhrashhTamidaM bisAbharaNamityaasajyamaanexaNo nirgantuM sahasaa na vetasagR^ihaachchhaknomi shuunyaadapi||24|| ( aakaashe ) raajan.h saaya.ntane savanakarmaNi saMpravR^itte vediM hutaashanavatiiM paritaH prayastaaH | chhaayaashcharanti bahudhaa bhayamaadadhaanaaH sa.ndhyaapayodakapishaaH pishitaashanaanaam.h||25|| raajaaH \-\- ayamahamaagachchhaami | ( iti nishhkraantaH ) ( iti tR^itiiyo.a~NkaH | ) chaturtho.a~NkaH | ( tataH pravishataH kusumaavachayaM naaTayantyau sakhyau | ) anasuuyaa \-\- halaa priyaMvade yadyapi gaandharveNa vidhinaa nirvR^ittakalyaaNaa shaku.ntalaa.anuruupabhartR^igaaminii saMvR^itteti nirvR^itaM me hR^idayaM tathaapyetaavachchintaniiyam.h | priyaMvadaa \-\- kathamiva | anasuuyaa \-\- adya sa raajarshhirishhTiM parisamaapyarshhibhirvisarjita aatmano nagaraM pravishyaantaHpurasamaagata itogataM vR^ittaantaM smarati vaa na veti | priyaMvadaa \-\- visrabdhaa bhava | na taadR^ishaa aakR^itivisheshhaa guNavirodhino bhavanti | taata idaaniimimaM R^ittaantaM shrutvaa na jaane kiM pratipatsyata iti | anasuuyaa \-\- yathaahaM pashyaami tathaa tasyaanumataM bhavet.h | priyaMvadaa \-\- kathamiva | anasuuyaa \-\- guNavate kanyakaa pratipaadaniiyetyayaM taavatprathamaH sa.nkalpaH | taM yadi daivameva saMpaadayati nanvaprayaasena kR^itaartho gurujanaH | priyaMvadaa \-\- ( pushhpabhaajanaM vilokya ) sakhi avachitaani balikarmaparyaaptaani kusumaani | anasuuyaa \-\- nanu sakhyaaH shaku.ntalaayaaH saubhaagyadevataarchaniiyaa | priyaMvadaa \-\- yujyate | ( iti tadeva karmaabhinayataH ) ( nepathye ) ayamahaM bhoH | anasuuyaa \-\- ( karNaM dattvaa ) sakhi atithiinaamiva niveditam.h | priyaMvadaa \-\- nanuuTajasaMnihitaa shaku.ntalaa | anasuyaa \-\- adya punarhR^idayenaasaMnihitaa | alametaavadbhiH kusumaiH | ( iti prasthite ) ( nepathye ) aaH atithiparibhaavini vichintayantii yamananyamaanasaa tapodhanaM vetsi na maamupasthitam.h | smarishhyati tvaaM na sa bodhito.api sankathaaM pramattaH prathamaM kR^itaamiva ||1|| priyaMvadaa \-\- haa dhik.h haa dhik.h | apriyameva saMvR^ittam.h | kasminnapi puujaarhe.aparaaddhaa shuunyahR^idayaa shaku.ntalaa | ( puro.avalokya ) na khalu yasminkasminnapi | eshha durvaasaaH sulabhakopo maharshhiH | tathaa shaptvaa vegabalotphullayaa durvaarayaa gatyaa pratinivR^ittaH | anasuuyaa \-\- ko.anyo hutavahaaddagdhuM prabhavati | gachchha | paadayoH praNamya nivartayainaM yaavadahamarghodakamupakalpayaami | priyaMvadaa \-\- tathaa ( iti nishhkraantaa ) anasuuyaa \-\- ( padaantare skhalitaM niruupya ) aho aavegaskhalitayaa gatyaa prabhrashhTaM mamaagrahastaatpushhpabhaajanam.h | ( iti pushhpochchayaM ruupayati ) ( pravishya ) priyaMvadaa \-\- sakhi prakR^itivakraH sa kasyaanunayaM pratigR^ihNaati | kimapi punaH saanukroshaH kR^itaH | anasuuyaa \-\- ( sasmitam.h ) tasminbahavetadapi | kathaya | priyaMvadaa \-\- yadaa nivartituM nechchhati tadaa viGYaapito mayaa | bhagavan.h prathama iti prexyaaviGYaatatapaHprabhaavasya duhitR^ijanasya bhagavataiko.aparaadho marshhayitavya iti | anasuuyaa \-\- tatastataH | priyaMvadaa \-\- tato na me vachanamanyathaabhavitumarhati kiM tvabhiGYaanaabharaNadarshanena shaapo nivartishhyata iti mantrayamaaNa evaantarhitaH | anasuuyaa \-\- shakyamidaaniimaashvasitum.h | asti tena raajarshhiNaa saMprasthitena svanaamadheyaa~Nkitama~NguliiyakaM smaraNiiyamiti svayaM pinaddham.h | tasminsvaadhiinopaayaa shaku.ntalaa bhavishhyati | priyaMvadaa \-\- sakhi ehi | devakaaryaM taavadasyaa nirvartayaavaH | ( iti parikraamataH ) priyaMvadaa \-\- ( vilokya ) anasuuye pashya taavat.h | vaamahastopahitavadanaa.a.alikhiteva priyasakhii | bhartR^igatayaa chintayaatmaanamapi naishhaa vibhaavayati | kiM punaraagantukam.h | anasuuyaa \-\- priyaMvade dvayoreva nau mukhe eshha vR^ittaantastishhThatu | raxitavyaa khalu prakR^itipelavaa priyasakhii | priyaMvadaa \-\- ko naamoshhNodakena navamaalikaaM si~nchati | ( iti nishhkraante ) vishhkambhakaH | ( tataH pravishati suptotthitaH shishhyaH ) shishhyaH \-\- velopalaxaNaarthamaadishhTo.asmi tatrabhavataa pravaasaadupaavR^ittena kaashyapena | prakaashaM nirgatastaavadavalokayaami kiyadavashishhTaM rajanyaa iti | ( parikramyaavalokya cha ) hanta prabhaatam.h | tathaa hi | yaatyekato.astashikharaM patiroshhadhiinaamaavishhkR^itaaruNapuraHsara ekato.arkaH | tejodvayasya yugapadvyasanodayaabhyaaM loko niyamyata ivaatmadashaantareshhu|| 2|| api cha | antarhite shashini saiva kumudvatii me vR^ishhTiM na nandayati sa.nsmaraNiiyashobhaa | ishhTapravaasajanitaanyabalaajanasya duHkhaani nuunamatimaatrasuduHsahaani||3|| ( pravishyaapaTiixepeNa ) anasuuyaa \-\- yadyapi naama vishhayaparaa~Nmukhasya janasyaitanna viditaM tathaapi tena raaGYaa haku.ntalaayaamanaaryamaacharitam.h | shishhyaH \-\- yaavadupasthitaaM homavelaaM gurave nivedayaami | ( iti nishhkraantaH ) anasuuyaa \-\- pratibuddhaapi kiM karishhyaami | na ma uchiteshhvapi nijakaraNiiyeshhu hastapaadaM prasarati | kaama idaaniiM sakaamo bhavatu yenaasatyasa.ndhe jane shuddhahR^idayaa sakhii padaM kaaritaa | atha vaa durvaasaHshaapa eshha vikaarayati | anyathaa kathaM sa raajarshhistaadR^ishaani mantrayitvaitaavataH kaalasya lekhamaatramapi na visR^ijati | tadito.abhiGYaanama~NguliiyakaM tasya visR^ijaavaH | duHkhashiile tapasvijane ko.abhyarthyataam.h | nanu sakhiigaamii doshha iti vyavasitaapi na paarayaami pravaasapratinivR^ittasya taatakaashyapasya dushhyantapariNiitaamaapannasattvaaM shaku.ntalaaM nivedayitum.h | itthaMgate.asmaabhiH kiM karaNiiyam.h | ( pravishya ) priyaMvadaa \-\- ( saharshham.h ) sakhi tvarasva tvarasva shaku.ntalaayaaH prasthaanakautukaM nivartayitum.h | anasuuyaa \-\- sakhi kathametat.h | priyaMvadaa \-\- shR^iNu | idaaniiM sukhashayitapR^ichchhikaa shaku.ntalaasakaashaM gataasmi | anasuuyaa \-\- tatastataH | priyaMvadaa \-\- taavadenaaM lajjaavanatamukhiiM parishhvajya taatakaashyapenaivamabhinanditam.h | dishhTyaa dhuumaakulitadR^ishhTerapi yajamaanasya paavaka evaahutiH patitaa | vatse sushishhyaparidattaa vidyevashochaniiyaasi saMvR^ittaa | adyaiva R^ishhiraxitaaM tvaaM bhartuH sakaashaM visarjayaamiiti | anasuuyaa \-\- atha kena suuchitastaatakaashyapasya vR^ittaantaH | priyaMvadaa \-\- agnisharaNaM pravishhTasya shariiraM vinaa chhandomayyaa vaaNyaa | anasuuyaa \-\- ( savismayam.h ) kathamiva | priyaMvadaa \-\- ( sa.nskR^itamaashritya ) dushhyantenaahitaM tejo dadhaanaaM bhuutaye bhuvaH | avehi tanayaaM brahmannagnigarbhaaM shamiimiva||4|| anasuuyaa \-\- ( priyaMvadaamaashlishhya ) sakhi priyaM me | kiM tvadyaiva shaku.ntalaa niiyata ityutkaNThaasaadhaaraNaM paritoshhamanubhavaami | priyaMvadaa \-\- sakhi aavaaM taavadutkaNThaaM vinodayishhyaavaH | saa tapasvinii nirvR^itaa bhavatu | anasuuyaa \-\- tena hyetasmi.nshchuutashaakhaavalambite naalikerasamudgaka etannimittameva kaalaantaraxamaa nixiptaa mayaa kesaramaalikaa | tadimaaM hastasaMnihitaaM kuru | yaavadahamapi tasyai mR^igarochanaaM tiirthamR^ittikaaM dUrvaakisalayaaniiti ma~Ngalasamaalambhanaani virachayaami | priyaMvadaa \-\- tathaa kriyataam.h | ( anasuuyaa nishhkraantaa | priyaMvadaa naaTyena sumanaso gR^ihNaati ) ( nepathye ) gautami aadishyantaaM shaar~NgaravamishraaH shaku.ntalaanayanaaya | priyaMvadaa \-\- ( karNaM dattvaa ) anasuuye tvarasva tvarasva | ete khalu hastinaapuragaamina R^ishhayaH shabdaayyante | ( pravishya samaalambhanahastaa ) anasuuyaa \-\- sakhi ehi | gachchhaavaH | ( iti parikraamataH ) priyaMvadaa \-\- ( vilokya ) eshhaa suuryodaya eva shikhaamajjitaa pratiishhTaniivaarahastaabhiH svastivaachanikaabhistaapasiibhirabhinandyamaanaa shaku.ntalaa tishhThati | upasarpaava enaam.h | ( ityupasarpataH ) ( tataH pravishati yathoddishhTavyaapaaraa aasanasthaa shaku.ntalaa ) taapasiinaamanyatamaa \-\- ( shaku.ntalaaM prati ) jaate bharturbahumaanasuuchakaM mahaadeviishabdaM labhasva | dvitiiyaa \-\- vatse viiraprasavinii bhava | tR^itiiyaa \-\- vatse bharturbahumataa bhava | ( ityaashishho dattvaa gautamiivarjaM nishhkraantaaH ) sakhyau \-\- ( upasR^itya ) sakhi sukhamajjanaM te bhavatu | shaku.ntalaa \-\- svaagataM me sakhyoH | ito nishhiidatam.h | ubhe ( ma~NgalapaatraaNyaadaaya | upavishya ) halaa sajjaa bhava | yaavatte ma~NgalasamaalambhanaM virachayaavaH | shaku.ntalaa \-\- idamapi bahu mantavyam.h | durlabhamidaaniiM me sakhiimaNDanaM bhavishhyati | ( iti baashhpaM visR^ijati ) ubhe \-\- sakhi uchitaM na te ma~Ngalakaale roditum.h | (ityashrUNi pramR^ijya naaTyena prasaadhayataH) priyaMvadaa \-\- aabharaNochitaM ruupamaashramasulabhaiH prasaadhanairviprakaaryate | ( pravishyopaayanahastaavR^ishhikumaarakau ) ubhau \-\- idamala.nkaraNam.h | ala.nkriyataamatrabhavatii | ( sarvaa vilokya vismitaaH ) gautamii \-\- vatsa naarada kuta etat.h | prathamaH \-\- taatakaashyapaprabhaavaat.h | gautamii \-\- kiM maanasii siddhiH | dvitiiyaH \-\- na khalu | shruuyataam.h | tatrabhavataa vayamaaGYaptaaH shaku.ntalaahetorvanaspatibhyaH kusumaanyaaharateti | tata idaaniiM xaumaM kenachidindupaaNDu taruNaa maa~NgalyamaavishhkR^itaM nishhThyuutashcharaNopabhogasulabho laaxaarasaH kenachit.h | anyebhyo vanadevataakaratalairaaparvabhaagotthitai\- rdattaanyaabharaNaani tatkisalayodbhedapratidvandvibhiH||5|| priyaMvadaa \-\- ( shaku.ntalaaM vilokya ) halaa anayaabhyupapattyaa suuchitaa te bharturgehe.anubhavitavyaa raajalaxmiiH | ( shaku.ntalaa vriiDaaM ruupayati ) prathama \-\- gautama ehyehi | abhishhekottiirNaaya kaashyapaaya vanaspatisevaaM nivedayaavaH | dvitiiyaH \-\- tathaa | ( iti nishhkraantau ) sakhyau \-\- aye anupayuktabhuushhaNo.ayaM janaH | chitrakarmaparichayenaa~Ngeshhu ta aabharaNaviniyogaM kurvaH | shaku.ntalaa \-\- jaane vaaM naipuNam.h | ( ubhe naaTyenaala~NkurUtaH ) ( tataH pravishati snaanottiirNaH kaashyapaH ) | kaashyapaH \-\- yaasyatyadya shakuntaleti hR^idayaM sa.nspR^ishhTamutkaNThayaa kaNThaH stambhitabaashhpavR^ittikalushhashchintaajaDaM darshanam.h | vaiklavyaM mama taavadiidR^ishamidaM snehaadaraNyaukasaH piiDyante gR^ihiNaH kathaM nu tanayaavishleshhaduHkhairnavaiH||6|| ( iti parikraamati ) sakhyau \-\- halaa shakuntale avasitamaNDanaasi | paridhatsva saamprataM xaumayugalam.h | ( shakuntalotthaaya paridhatte ) gautamii \-\- jaate eshha te aanandaparivaahiNaa chaxushhaa parishhvajamaana iva gururupasthitaH | aachaaraM taavatpratipadyasva | shaku.ntalaa \-\- ( savriiDam.h ) taata vande | kaashyapaH \-\- vatse | yayaateriva sharmishhThaa bharturbahumataa bhava | sutaM tvamapi samraajaM seva puurumavaapnuhi||7|| gautamii \-\- bhagavaan.h varaH khalveshhaH | naashiiH | kaashyapaH \-\- vatse itaH sadyo hutaanagniinpradaxiNiikurushhva | ( sarve parikraamanti ) kaashyapaH \-\- ( R^ikchhandasaa.a.ashaaste ) amii vediM paritaH kL^iptadhishhNyaaH samidvantaH praantasa.nstiirNadarbhaaH | apaghnato duritaM havyagandhairvaitaanaastvaaM vahnayaH paavaya.ntu||8|| pratishhThasvedaaniim.h | ( sadR^ishhTixepam.h ) kva te shaar~NgaravamishraaH | ( pravishya ) shishhya \-\- bhagavan.h ime smaH | kaashyapa \-\- bhaginyaaste maargamaadeshaya | shaar~Ngarava \-\- ita ito bhavatii | ( sarve parikraamanti ) kaashyapa \-\- bho bhoH sa.nnihitaastapovanataravaH | paatuM na prathamaM vyavasyati jalaM yushhmaasvapiiteshhu yaa naadatte priyamaNDanaapi bhavataaM snehena yaa pallavam.h | aadye vaH kusumaprasuutisamaye yasyaa bhavatyutsavaH seyaM yaati shaku.ntalaa patigR^ihaM sarvairanuGYaayataam.h||9|| ( kokilaravaM suuchayitvaa ) anumatagamanaa shaku.ntalaa tarubhiriyaM vanavaasabandhubhiH | paribhR^itavirutaM kalaM yathaa prativachaniikR^itamebhiriidR^isham.h||10|| ( Akaashe ) ramyaantaraH kamaliniiharitaiH sarobhishchhaayaadrumairniyamitaarkamayuukhataapaH | bhuuyaatkusheshayarajomR^idureNurasyaaH shaantaanukuulapavanashcha shivashcha panthaaH||11|| ( sarve savismayamaakarNayanti ) gautamii \-\- jaate GYaatijanasnigdhaabhiranuGYaatagamanaasi tapovanadevataabhiH | praNama bhagavatiiH | shaku.ntalaa \-\- ( sapraNaamaM parikramya | janaantikam.h ) halaa priyaMvade aaryaputradarshanotsukaayaa apyaashramapadaM parityajantyaa duHkhena me charaNau purataH pravartete | priyaMvadaa \-\- na kevalaM tapovanavirahakaataraa sakhyeva | tvayopasthitaviyogasya tapovanasyaapi taavatsamavasthaa dR^ishyate | udgalitadarbhakavalaa mR^igyaH parityaktanartanaa mayuuraaH | apasR^itapaaNDupatraa mu~nchantyashruuNiiva lataaH||12|| shaku.ntalaa \-\- ( smR^itvaa ) taata lataabhaginiiM vanajyotsnaaM taavadaamantrayishhye | kaashyapaH \-\- avaimi te tasyaaM sodaryaasneham.h | iyaM taavaddaxiNena | shaku.ntalaa \-\- ( upetya lataamaali~Ngya ) vanajyotsne chuutasa.ngataapi maaM pratyaali~NgetogataabhiH shaakhaabaahaabhiH | adyaprabhR^iti duuraparivartinii te khalu bhavishhyaami | kaashyapaH \-\- sa.nkalpitaM prathamameva mayaa tavaarthe bhartaaramaatmasadR^ishaM sukR^itairgataa tvam.h | chuutena sa.nshritavatii navamaalikeyamasyaamahaM tvayi cha saMprati viitachintaH||13|| itaH panthaanaM pratipadyasva | shaku.ntalaa \-\- ( sakhyau prati ) halaa eshhaa dvayoryuvayorhaste nixepaH | sakhyau \-\- ayaM janaH kasya haste samarpitaH | ( iti baashhpaM viharataH ) kaashyapaH \-\- anasuuye alaM ruditvaa | nanu bhavatiibhyaameva sthiriikartavyaa shaku.ntalaa | ( sarve parikramanti ) shaku.ntalaa \-\- taata eshhoTajaparyantachaariNii garbhamantharaa mR^igavadhuuryadaa.anaghaprasavaa bhavati tadaa mahyaM kamapi priyanivedayitR^ikaM visarjayishhyatha | kaashyapaH \-\- nedaM vismarishhyaamaH | shaku.ntalaa \-\- ( gatibha~NgaM ruupayitvaa ) ko nu khalveshha nivasane me sajjate | ( iti paraavartate ) kaashyapaH \-\- vatse, yasya tvayaa vraNaviropaNami~NgudiinaaM tailaM nyashhichyata mukhe kushasuchividdhe | shyaamaakamushhTiparivardhitako jahaati so.ayaM na putrakR^itakaH padaviiM mR^igaste||14|| shaku.ntalaa \-\- vatsa kiM sahavaasaparityaaginiiM maamanusarasi | achiraprasuutayaa jananyaa vinaa vardhita eva | idaaniimapi mayaa virahitaM tvaaM taatashchintayishhyati | nivartasva taavat.h | ( iti rudatii prasthitaa ) kaashyapaH \-\- utpaxmaNornayanayoruparuddhavR^ittiM baashhpaM kuru sthiratayaa virataanubandham.h | asminnalaxitanatonnatabhuumibhaage maarge padaani khalu te vishhamiibhavanti||15|| shaar~NgaravaH \-\- bhavagaan.h | odakaantaM snigdho jano.anugantavya iti shruuyate | tadidaM sarastiiram.h | atra sa.ndishya pratigantumarhati | kaashyapaH \-\- tena hiimaaM xiiravR^ixachhaayaamaashrayaamaH | ( sarve parikramya sthitaaH ) kaashyapaH \-\- ( aatmagatam.h ) kiM nu khalu tatrabhavato dushhyantasya yuktaruupamasmaabhiH sa.ndeshhTavyam.h | ( iti chintayati ) shaku.ntalaa \-\- ( janaantikam.h ) halaa pashya | naliniipatraantaritamapi sahacharamapashyantyaaturaa chakravaakyaraTati dushhkaramahaM karomiiti | anasuuyaa \-\- sakhi maivaM mantrayasva | eshhaapi priyeNa vinaa gamayati rajaniiM vishhaadadiirghataraam.h | gurvapi virahaduHkhamaashaabandhaH saahayati||16|| kaashyapaH \-\- shaar~Ngarava iti tvayaa madvachanaatsa raajaa shaku.ntalaaM puraskR^itya vaktavyaH | shaar~NgaravaH \-\- aaGYaapayatu bhagavaan.h | kaashyapaH \-\- asmaansaadhu vichintya saMyamadhanaanuchchaiH kulaM chaatmanastvayyasyaaH kathamapybaandhavakR^itaaM snehapravR^ittiM cha taam.h | saamaanyapratipattipuurvakamiyaM daareshhu dR^ishyaa tvayaa bhaagyaayattamataH paraM na khalu tadvaachyaM vadhuubandhubhiH||17|| shaar~NgaravaH \-\- gR^ihiitaH sa.ndeshaH | kaashyapaH \-\- vatse tvamidaaniimanushaasaniiyaasi | vanaukaso.api santo laukikaGYaa vayam.h | shaar~NgaravaH \-\- na khalu dhiimataaM kashchidavishhayo naama | kaashyapaH \-\- saa tvamitaH patikulaM praapya \-\- shushruushhasva guruunkuru priyasakhiivR^ittiM sapatniijane bhartR^irviprakR^itaapi roshhaNatayaa maa sma pratiipaM gamaH | bhuuyishhThaM bhava daxiNaa parijane bhaagyeshhvanutsekinii yaantyevaM gR^ihiNiipadaM yuvatayo vaamaaH kulasyaadhayaH||18|| anasuyaa \-\- kathaM vaa gautamii manyate | gautamii \-\- etaavaanvadhuujanasyopadeshaH | jaate etatkhalu sarvamavadhaaraya | kaashyapaH \-\- vatse parishhvajasva maaM sakhiijanaM cha | shaku.ntalaa \-\- taata ita eva kiM priyaMvadaanusuuye sakhyau nivartishhyete | kaashyapa \-\- vatse ime api pradeye | na yuktamanayostatra gantum.h | tvayaa saha gautamii yaasyati | shaku.ntalaa \-\- ( pitaramaashlishhya ) kathamidaaniiM taatasyaa~NkaatparibhrashhTaa malayataTonmuulitaa chandanalateva deshaantare jiivitaM dhaarayishhyaami | kaashyapaH \-\- vatse kimevaM kaataraasi | abhijanavato bhartuH shlaaghye sthitaa gR^ihiNiipade vibhavagurubhiH kR^ityaistasya pratixaNamaakulaa | tanayamachiraatpraachiivaarkaM prasuuya cha paavanaM mama virahajaaM na tvaM vatse shuchaM gaNayishhyasi||19|| ( shaku.ntalaa pituH paadayoH patati ) kaashyapaH \-\- yadichchhaami te tadastu | shaku.ntalaa \-\- ( sakhyaavupetya ) halaa dve api maaM samameva parishhvajethaam.h | sakhyau \-\- ( tathaa kR^itvaa ) sakhi yadi naama sa raajaa pratyabhiGYaanamantharo bhavettatastasmaayidamaatmanaamadheyaa~Nkitama~NguliiyakaM darshaya | shaku.ntalaa \-\- anena sa.ndehena vaamaakampitaasmi | sakhyau \-\- maa bhaishhiiH | atisnehaH paapasha~Nkii | shaar~NgaravaH \-\- yugaantaramaaruuDhaH savitaa | tvarataamatrabhavatii | shaku.ntalaa \-\- ( aashramaabhimukhii sthitvaa ) taata kadaa nu bhuuyastapovanaM prexishhye | kaashyapa \-\- shruuyataam.h | bhuutvaa chiraaya chaturantamahiisapatnii daushhyantimapratirathaM tanayaM niveshya | bhartraa tadarpitakuTumbabhareNa saardhaM shaante karishhyasi padaM punaraashrame.asmin.h||20|| gautamii \-\- jaate parihiiyate gamanavelaa | nivartaya pitaram.h | atha vaa chireNaapi punaH punareshhaivaM mantrayishhyate | nivartataaM bhavaan.h | kaashyapaH \-\- vatse uparudhyate tapo.anushhThaanam.h | shaku.ntalaa \-\- ( bhuuyaH pitaramaashlishhya ) tapashcharaNapiiDitaM taatashariiram.h | tanmaatimaatraM mama kR^ita utkaNThasva | kaashyapaH \-\- ( saniHshvaasam.h ) shamameshhyati mama shokaH kathaM nu vatse tvayaa rachitapuurvam.h | uTajadvaaraviruuDhaM niivaarabaliM vilokayataH||21|| gachchha | shivaaste panthaanaH santu | ( nishhkraantaa shaku.ntalaa sahayaayinashcha ) sakhyau \-\- ( shaku.ntalaaM vilokya ) haa dhik.h haa dhik.h | antarhitaa shaku.ntalaa vanaraajyaa | kaashyapaH \-\- ( saniHshvaasam.h ) anasuuye gatavatii vaaM sahachaariNii | nigR^ihya shokamanugachchhataM maaM prasthitam.h | ubhe \-\- taata shaku.ntalaavirahitaM shuunyamiva tapovanaM kathaM pravishaavaH | kaashyapaH \-\- snehavR^ittirevaMdarshinii | ( savimarshaM parikramya ) hanta bhoH shaku.ntalaaM patikulaM visR^ijya labdhamidaaniiM svaasthyam.h | kutaH | artho hi kanyaa parakiiya eva taamadya saMpreshhya parigrahiituH | jaato mamaayaM vishadaH prakaamaM pratyarpitanyaasa ivaantaraatmaa||22|| ( iti nishhkraantaaH sarve ) ( iti chaturtho.a~NkaH | ) pa~nchamo.a~NkaH | ( tataH pravishatyaasanastho raajaa viduushhakashcha ) vidushhakaH \-\- ( karNaM dattvaa ) bho vayasya sa.ngiitashaalaantare.avadhaanaM dehi | kalavishuddhaayaa giiteH svarasaMyogaH shruuyate | jaane trayabhavatii ha.nsapadikaa varNaparichayaM karotiiti | raajaaH \-\- tuushhNiiM bhava | yaavadaakarNayaami | ( aakaashe giiyate ) abhinavamadhulolupastvaM tathaa parichumbya chuutama~njariim.h | kamalavasatimaatranirvR^ito madhukara vismR^ito.asyenaaM katham.h||1|| raajaaH \-\- aho raagaparivaahiNii giitiH | vidushhakaH \-\- kiM taavadgiityaa avagato.axaraarthaH | raajaaH \-\- ( smitaM kR^itvaa ) sakR^itkR^itapraNayo.ayaM janaH | tadasyaa deviiM vasumatiimantareNa mahadupaalambhanaM gato.asmi | sakhe maadhavya madvachanaaduchyataaM ha.nsapadikaa | nipuNamupaalabdhaaH sma iti | vidushhakaH \-\- yadbhavaanaaGYaapayati | ( utthaaya ) bho vayasya gR^ihiitasya tayaa parakiiyairhastaiH shikhaNDake taaDyamaanasyaapsarasaa viitaraagasyeva naastiidaaniiM me moxaH | raajaaH \-\- gachchha | naagarikavR^ittyaa saMGYaapayainaam.h | vidushhakaH \-\- kaa gatiH | ( iti nishhkraantaaH ) raajaaH \-\- ( aatmagatam.h ) kiM nu khalu giitamevaMvidhaarthamaakarNyeshhTajanavirahaadR^itepi balavadutkaNThitosmi | athavaa | ramyaaNi viixya madhuraa.nshcha nishamya shabdaanparyutsuko bhavati yatsukhito.api jantuH | tachchetasaa smarati nuunamabodhapuurvaM bhaavasthiraaNi jananaantarasauhR^idaani||2|| ( iti paryaakulastishhThati ) ( tataH pravishati ka~nchukii ) ka~nchukii \-\- aho nu khalviidR^ishiimavasthaaM pratipanno.asmi | aachaara ityavahitena mayaa gR^ihiitaa yaa vetrayashhTiravarodhagR^iheshhu raaGYaH | kaale gate bahutithe mama saiva jaataa prasthaanaviklavagateravalambanaarthaa||3|| bhoH kaamaM dharmakaaryamanatipaatyaM devasya | tathaapiidaaniimeva dharmaasanaadutthitaaya punaruparodhakaari kaNvashishhyaagamanamasmai notsahe nivedayitum.h | atha vaa.avishramo.ayaM lokatantraadhikaaraH | kutaH | bhaanuH sakR^idyuktatura~Nga eva raatriMdivaM gandhavahaH prayaati | sheshhaH sadaivaahitabhuumibhaaraH shhashhThaa.nshavR^itterapi dharma eshhaH|| 4|| yaavanniyogamanutishhThaami | ( parikramyaavalokya cha ) eshha devaH prajaaH prajaaH svaa iva tantrayitvaa nishhevate shraantamanaa viviktam.h | yuuthaani sa.nchaarya raviprataptaH shiitaM divaa sthaanamiva dvipendraH||5|| ( upagamya ) jayatu jayatu devaH | ete khalu himagirerupatyakaaraNyavaasinaH kaashyapasa.ndeshamaadaaya sastriikaastapasvinaH saMpraaptaaH | shrutvaa devaH pramaaNam.h | raajaaH \-\- ( saadaram.h ) kiM kaashyapasa.ndeshahaariNaH | ka~nchukii \-\- atha kim.h | raajaaH \-\- tena hi madvachanaadviGYaapyataamupaadhyaayaH somaraataH | amuunaashramavaasinaH shrautena vidhinaa satkR^itya svayameva praveshayitumarhasiiti | ahamapyatra tapasvidarshanochite pradeshe sthitaH pratipaalayaami | ka`nchukii \-\- yadaaGYaapayati devaH | ( iti nishhkraantaH ) raajaaH \-\- ( utthaaya ) vetravati agnisharaNamaargamaadeshaya | pratihaarii \-\- ita ito devaH | raajaaH \-\- ( parikraamati | adhikaarakhedaM niruupya ) sarvaH praarthitamarthamadhigamya sukhii saMpadyate jantuH | raaGYaaM tu charitaarthataa duHkhottaraiva | autsukyamaatramavasaayayati pratishhThaa klishnaati labdhaparipaalanavR^ittireva | naatishramaapanayanaaya yathaa shramaaya raajyaM svahastadhR^itadaNDamivaatapatram.h||6|| ( nepathye ) vaitaalikau \-\- vijayataaM devaH | prathamaH \-\- svasukhanirabhilaashhaH khidyase lokahetoH pratidinamathavaa te vR^ittirevaMvidhaiva | anubhavati hi muurdhnaa padapastiivramushhNaM shamayati paritaapaM chhaayayaa sa.nshritaanaam.h||7|| dvitiiyaH \-\- niyamayasi vimaargaprasthitaanaattadaNDaH prashamayasi vivaadaM kalpase raxaNaaya | atanushhu vibhaveshhu GYaatayaH santu naama tvayi tu parisamaaptaM bandhukR^ityaM prajaanaam.h||8|| raajaaH \-\- ete klaantamanasaH punarnaviikR^itaaH smaH | ( iti parikraamati ) pratihaarii \-\- eshha abhinavasaMmaarjanasashriikaH saMnihitahomadhenuragnisharaNaalindaH | aarohatu devaH | raajaaH \-\- ( aaruhya parijanaa.nsaavalambii tishhThati ) vetravati kimuddishya bhagavataa kaashyapena matsakaashamR^ishhayaH preshhitaaH syuH | kiM taavadvratinaamupoDhatapasaaM vighnaistapo duushhitaM dharmaaraNyachareshhu kenachiduta praaNishhvasachcheshhTitam.h | aahosvitprasavo mamaapacharitairvishhTambhito viirudhaamityaaruuDhabahupratarkamaparichchhedaakulaM me manaH||9|| pratihaarii \-\- sucharitanandina R^ishhayo devaM sabhaajayitumaagataa iti tarkayaami | ( tataH pravishanti gautamiisahitaaH shaku.ntalaaM puraskR^itya munayaH | purashchaishhaaM ka~nchukii purohitashcha ) ka~nchukii \-\- ita ito bhavantaH | shaar~NgaravaH \-\- shaaradvata | mahaabhaagaH kaamaM narapatirabhinnasthitirasau na kashchidvarNaanaamapathamapakR^ishhTo.api bhajate | tathaapiidaM shashvatparichitaviviktena manasaa janaakiirNaM manye hutavahapariitaM gR^ihamiva||10|| shaaradvataH \-\- sthaane bhavaanpurapraveshaaditthaMbhuutaH saMvR^ittaH | ahamapi abhyaktamapi snaataH shuchirashuchimiva prabuddha iva suptam.h | baddhamiva svairagatirjanamiha sukhasa~Nginamavaimi||11|| shaku.ntalaa \-\- ( nimittaM suuchayitvaa ) aho kiM me vaametarannayanaM visphurati | gautamii \-\- jaate pratihatamama~Ngalam.h | sukhaani te bhartR^ikuladevataa vitarantu | ( iti parikraamati ) purohitaH \-\- ( raajaanaM nirdishya ) bho bhostapasvinaH asaavatrabhavaanvarNaashramaaNaaM raxitaa praageva muktaasano vaH pratipaalayati | pashyatainam.h | shaar~NgaravaH \-\- bho mahaabraahmaNa kaamametadabhinandaniiyaM tathaapi vayamatra madhyasthaaH | kutaH bhavanti namraastaravaH phalaagamairnavaambubhirduuravilambino ghanaaH | anuddhataaH satpurushhaaH samR^iddhibhiH svabhaava evaishha paropakaariNaam.h ||12|| pratiihaarii \-\- deva prasannamukhavarNaa dR^ishyante | jaanaami vishrabdhakaaryaa R^ishhayaH | raajaaH \-\- ( shaku.ntalaaM dR^ishhTvaa ) athaatrabhavatii kaa svidavaguNThanavatii naatiparisphuTashariiralaavaNyaa | madhye tapodhanaanaaM kisalayamiva paaNDupatraaNaam.h||13|| pratiihaarii \-\- deva kutuuhalagarbhaH prahito na me tarkaH prasarati | nanu darshaniiyaa punarasyaa aakR^itirlaxyate | raajaaH \-\- bhavatu | anirvarNaniiyaM parakalatram.h | shaku.ntalaa \-\- ( hastamurasi kR^itvaa | aatmagatam.h ) hR^idaya kimevaM vepase | aaryaputrasya bhaavamavadhaarya dhiiraM taavadbhava | purohitaH \-\- ( puro gatvaa ) ete vidhivadarchitaastapasvinaH | kashchideshhaamupaadhyaayasa.ndeshaH | taM devaH shrotumarhati | raajaaH \-\- avahito.asmi | R^ishhayaH \-\- ( hastaanudyamya ) vijayasva raajan.h | raajaaH \-\- sarvaanabhivaadaye | R^ishhayaH \-\- ishhTena yujyasva | raajaaH \-\- api nirvighnatapaso munayaH | R^ishhayaH \-\- kuto dharmakriyaavighnaH sataaM raxitari tvayi | tamastapati dharmaa.nshau kathamaavirbhavishhyati||14|| raajaaH \-\- arthavaankhalu me raajashabdaH | atha bhagavaanlokaanugrahaaya kushalii kaashyapaH | shaar~NgaravaH \-\- svaadhiinakushalaaH siddhimantaH | sa bhavantamanaamayaprashnapuurvakamidamaaha | raajaaH \-\- kimaaGYaapayati bhagavaan.h | shaar~NgaravaH \-\- yanmithaHsamayaadimaaM madiiyaaM duhitaraM bhavaanupaaya.nsta tanmayaa priitimataa yuvayoranuGYaatam.h | kutaH tvamarhataaM praagrasaraH smR^ito.asi naH shaku.ntalaa muurtimatii cha satkriyaa | samaanaya.nstulyaguNaM vadhuuvaraM chirasya vaachyaM na gataH prajaapatiH||15|| tadidaaniimaapannasattveyaM pratigR^ihyataaM sahadharmaacharaNaayeti | gautamii \-\- aarya kimapi vaktukaamaasmi | na me vachanaavasaro.asti | kathamiti | naapexito gurujano.anayaa tvayaa pR^ishhTo na bandhujanaH | ekaikasminneva charite bhaNaami kimekaikam.h||16|| shaku.ntalaa \-\- ( aatmagatam.h ) kiM nu khalvaaryaputro bhaNati | raajaaH \-\- kimidamupanyastam.h | shaku.ntalaa \-\- ( aatmagatam.h ) paavakaH khalu vachanopanyaasaH | shaar~NgaravaH \-\- kathamidaM naama | bhavanta eva sutaraaM lokavR^ittaantanishhNaataaH | satiimapi GYaatikulaikasa.nshrayaaM jano.anyathaa bhartR^imatiiM visha~Nkate | ataH samiipe pariNeturishhyate | priyaa.apriyaa vaa pramadaa svabandhubhiH||17|| raajaaH \-\- kimatrabhavatii mayaa pariNiitapuurvaa | shaku.ntalaa \-\- ( savishhaadam.h aatmagatam.h ) hR^idaya saaMprataM te aasha~Nkaa | shaar~NgaravaH \-\- kiM kR^itakaaryadveshho dharmaM prati vimukhataa | kR^itaavaGYaa | raajaaH \-\- kuto.ayamasatkalpanaaprashnaH | shaar~NgaravaH \-\- muurchchhantyamii vikaaraaH praayeNaishvaryamatteshhu||18|| raajaaH \-\- visheshheNadhixipto.asmi | gautamii \-\- jaate muhuurtaM maa lajjasva | apaneshhyaami taavatte.avaguNThanam.h | tatastvaaM bhartaabhiGYaasyati | ( iti yathoktaM karoti ) raajaaH \-\- ( shaku.ntalaaM nirvarNya | aatmagatam.h ) idamupanatamevaM ruupamaklishhTakaanti prathamaparigR^ihiitaM syaanna vetyavyavasyan.h | bhramara iva vibhaate kundamantastushhaaraM na cha khalu parobhoktuM naapi shaknomi haatum.h||19|| ( iti vichaarayansthitaH ) pratiihaarii \-\- ( svagatam.h ) aho dharmaapexitaa bhartuH | idR^ishaM naama sukhopanataM ruupaM dR^ishhTaa ko.anyo vichaarayati | shaar~NgaravaH \-\- bho raajan.h kimiti joshhamaasyate | raajaaH \-\- bhostapodhanaaH chintayannapi na khalu sviikaraNamatrabhavatyaaH smaraami | tatkathamimaamabhivyaktasattvalaxaNaaM pratyaatmaanaM xetriNamaasha~NkamaanaH pratipatsye | shaku.ntalaa \-\- ( apavaarya ) aaryasya pariNaya eva sa.ndehaH | kuta idaaniiM me duuraadhirohiNyaashaa | shaar~NgaravaH\-\- maa taavat.h | kR^itaabhimarshaamanumanyamaanaH sutaaM tvayaa naama munirvimaanyaH | mushhTaM pratigraahayataa svamarthaM paatriikR^ito dasyurivaasi yena||| 20|| shaaradvataH \-\- shaar~Ngarava virama tvamidaaniim.h | shakuntale vaktavyamuktamasmaabhiH | so.ayamatrabhavaanevamaaha | diiyataamasmai pratyayaprativachanam.h | shaku.ntalaa \-\- ( apavaarya ) idamavasthaantaraM gate taadR^ishe.anuraage kiM vaa smaaritena | aatmedaaniiM me shochaniiya iti vyavasitametat.h | ( prakaasham.h ) aaryaputra \- ( ityardhokte ) saMshayita idaaniiM pariNaye naishha samudaachaaraH | paurava yuktaM naama te tathaa puraashramapade svabhaavottaanahR^idayamimaM janaM samayapuurvaM prataarya saaMpratamiidR^ishairaxaraiH pratyaakhyaatum.h | raajaaH \-\- ( karNau vidhaaya ) shaantaM paapam.h | vyapadeshamaavilayituM kimiihase janamimaM cha paatayitum.h | kuula.nkashheva sindhuH prasannamambhastaTataruM cha||21|| shaku.ntalaa \-\- bhavatu | yadi paramaarthataH paraparigrahasha~Nkinaa tvayaivaM pravR^ittaM tadabhiGYaanenaanena tavaasha~Nkaamapaneshhyaami | raajaaH \-\- udaaraH kalpaH | shaku.ntalaa \-\- ( mudraasthaanaM paraamR^ishya ) haa dhik.h haa dhik.h | a~Nguliiyakashuunyaa me.a~NguliH | ( iti savishhaadaM gautamiimavexate ) gautamii \-\- nuunaM te shakraavataaraabhyantare shachiitiirthasalilaM vandamaanaayaaH prabhrashhTama~Nguliiyakam.h | raajaaH \-\- ( sasmitam.h ) idaM tatpratyutpannamati straiNamiti yaduchyate | shaku.ntalaa \-\- atra taavadvidhinaa darshitaM prabhutvam.h | aparaM te kathayishhyaami | raajaaH \-\- shrotavyamidaaniiM saMvR^ittam.h | shaku.ntalaa \-\- nanvekasmindivase navamaalikaamaNDape naliniipatrabhaajanagatamudakaM tava haste saMnihitamaasiit.h | raajaaH \-\- shR^iNumastaavat.h | shaku.ntalaa \-\- tatxaNe sa me putrakR^itako diirghaapaa~Ngo naama mR^igapotaka upasthitaH | tvayaayaM taavatprathamaM pibatvityanukampinopachchhandita udakena | na punaste.aparichayaadhdastaabhyaasamupagataH | pashchaattasminneva mayaa gR^ihiite salile.anena kR^itaH praNayaH | tadaa tvamitthaM prahasito.asi | sarvaH saga.ndheshhu vishvasiti | dvaavapyatraaraNyakaaviti | raajaaH \-\- evamaadibhiraatmakaaryanirvartiniinaamanR^itamayavaa~NmadhubhiraakR^ishhyante vishhayiNaH | gautamii \-\- mahaabhaaga naarhasyevaM mantrayitum.h | tapovanasaMvardhito.anabhiGYo.ayaM janaH kaitavasya | raajaaH \-\- taapasavR^iddhe | striiNaamashixitapaTutvamamaanushhiishhu sa.ndR^ishyate kimuta yaaH pratibodhavatyaH | praagantarixagamanaastvamapatyajaatamanyairdvijaiH parabhR^itaaH khalu poshhayanti||22|| shaku.ntalaa \-\- ( saroshham.h ) anaarya aatmano hR^idayaanumaanena prexase | ka idaaniimanyo dharmaka~nchukapraveshinastR^iNachchhannakuupopamasya tavaanukR^itiM pratipatsyate | raajaaH \-\- ( aatmagatam.h ) sa.ndigdhabuddhiM maaM kurvannakaitava ivaasyaaH kopo laxyate | tathaa hyanayaa mayyeva vismaraNadaaruNachittavR^ittau vR^ittaM rahaH praNayamapratipadyamaane | bhedaadbhruvoH kuTilayoratilohitaaxyaa bhagnaM sharaasanamivaatirushhaa smarasya||23|| ( prakaasham.h ) bhadre prathitaM dushhyantasya charitam.h | tathaapiidaM na dR^ishyate | shaku.ntalaa \-\- sushhThu taavadatra svachchhandachaariNii kR^itaasmi yaahamasya puruva.nshapratyayena mukhamadhorhR^idayavishhasya hastaabhyaasamupagataa | shaar~NgaravaH \-\- itthamaatmakR^itaM chaapalaM dahati | ataH pariixya kartavyaM visheshhaatsa.ngataM rahaH | aGYaatahR^idayeshhvevaM vairiibhavati sauhR^idam.h||24|| raajaaH \-\- ayi bhoH kimatrabhavatiipratyayaadevaasmaansaMyutadoshhaaxaraiH xiNutha | shaar~NgaravaH \-\-( saasuuyam.h ) shrutaM bhavadbhiradharottaram.h | aa janmanaH shaaThyamashixito yastasyaapramaaNaM vachanaM janasya | paraatisa.ndhaanamadhiiyate yairvidyeti te santu kilaaptavaachaH||25|| raajaaH \-\- bhoH satyavaadin.h abhyupagataM taavadasmaabhirevam.h | kiM punarimaamatisa.ndhaaya labhyate | shaar~NgaravaH \-\- vinipaataH | raajaaH \-\- vinipaataH pauravaiH praarthyata iti na shraddheyametat.h | shaaradvataH\-\- shaar~Ngarava kimuttareNa | anushhThito guroH sa.ndeshaH | pratinivartaamahe vayam.h | ( raajaanaM prati ) tadeshhaa bhavataH kaantaa tyaja vainaaM gR^ihaaNa vaa | upapannaa hi daareshhu prabhutaa sarvatomukhii||26|| gautami gachchhaagrataH | ( iti prasthitaaH ) shaku.ntalaa \-\- kathamanena kitavena vipralabdhaasmi | yuuyamapi maaM parityajatha | ( ityanupratishhThate ) gautamii \-\- ( sthitvaa ) vatsa shaar~Ngarava anugachchhatiiyaM khalu naH karuNaparidevinii shaku.ntalaa | pratyaadeshaparushhe bhartari kiM vaa me putrikaa karotu | shaar~NgaravaH \-\- ( saroshhaM nivR^itya ) kiM purobhaage svaatantryamavalambase | ( shaku.ntalaa bhiitaa vepate ) shaar~NgaravaH \-\- shaku.ntale | yadi yathaa vadati xitipastathaa tvamasi kiM piturutkulayaa tvayaa | atha tu vetsi shuchi vratamaatmanaH patikule tava daasyamapi xamam.h||27|| tishhTha | saadhayaamo vayam.h | raajaaH \-\- bhostapasvin.h kimatrabhavatiiM vipralabhase | kumudaanyeva shashaa~NkaH savitaa bodhayati pa~Nkajaanyeva | vashinaaM hi paraparigrahasa.nshleshhaparaa~Nmukhii vR^ittiH||28|| shaar~NgaravaH \-\- yadaa tu puurvavR^ittamanyasa~NgaadvismR^ito bhavaa.nstadaa kathamadharmabhiiruH | raajaaH \-\- bhavantamevaatra gurulaaghavaM pR^ichchhaami | muuDhaH syaamahameshhaa vaa vadenmithyeti sa.nshaye | daaratyaagii bhavaamyaaho parastriisparshapaa.nsulaH||29|| purohitaH \-\- ( vichaarya ) yadi taavadevaM kriyataam.h | raajaaH \-\- anushaastu maaM bhavaan.h | purohitaH \-\- atrabhavatii taavadaaprasavaadasmadgR^ihe tishhThatu | kuta idamuchyata iti chet.h | tvaM saadhubhiraadishhTapuurvaH prathamameva chakravartinaM putraM janayishhyasiiti | sa chenmunidauhitrastallaxaNopapanno bhavishhyati abhinandya shuddhaantamenaaM praveshayishhyasi | viparyaye tu piturasyaaH samiipanayanamavasthitameva | raajaaH \-\- yathaa gurubhyo rochate | purohitaH \-\- vatse anugachchha maam.h | shaku.ntalaa \-\- bhagavati vasudhe dehi me vivaram.h | ( iti rudatii prasthitaa | nishhkraantaa saha purodhasaa tapasvibhishcha ) ( raajaa shaapavyavahitasmR^itiH shaku.ntalaagatameva chintayati ) ( nepathye ) aashcharyamaashcharyam.h | raajaaH \-\- ( aakarNya ) kiM nu khalu syaat.h | ( pravishya ) purohitaH \-\- ( savismayam.h ) deva adbhutaM khalu saMvR^ittam.h | raajaaH \-\- kimiva | purohitaH \-\- deva paraavR^itteshhu kaNvashishhyeshhu - saa nindantii svaani bhaagyaani baalaa baahuutxepaM krandituM cha pravR^ittaa | raajaaH \-\- kiM cha | purohitaH \-\- striisa.nsthaanaM chaapsarastiirthamaaraadutxipyainaaM jyotirekaM jagaama||30|| ( sarve vismayaM ruupayanti ) raajaaH \-\- bhagavan.h praagapi so.asmaabhirarthaH pratyaadishhTa eva | kiM vR^ithaa tarkeNaanvishhyate | vishraamyatu bhavaan.h | purohita \-\- ( vilokya ) vijayasva | ( iti nishhkraantaH ) raajaaH \-\- vetravati paryaakulo.asmi | shayanabhuumimaargamaadeshaya | pratiihaarii \-\- ita ito devaH | ( iti prasthitaa ) raajaaH \-\- kaamaM pratyaadishhTaaM smaraami na parigrahaM munestanayaam.h | balavattu duuyamaanaM pratyaayayatiiva maaM hR^idayam.h||31|| ( iti nishhkraantaaH sarve ) ( iti pa~nchamo.a~NkaH | ) shhashhTho.a~NkaH | ( tataH pravishati naagarikaH shyaalaH pashchaadbaddhaM purushhamaadaaya raxiNau cha ) raxiNau \-\- ( purushhaM taaDayitvaa ) are kumbhiiraka kathaya kutra tvayetanmaNibandhanotkiirNanaamadheyaM raajakiiyama~NguliiyakaM samaasaaditam.h | purushhaH \-\- ( bhiitinaaTitakena ) prasiidantu bhaavamishraaH | naahamiidR^ishakarmakaarii | prathamaH \-\- kiM shobhano braahmaNa iti kR^itvaa ( kalayitvaa ) raaGYaa pratigraho dattaH | purushhaH \-\- shR^iNutedaaniim.h | ahaM shakraavataaraabhyantaravaasii dhiivaraH | dvitiyaH \-\-paaTachchara kimasmaabhirjaatiH pR^ishhTaa | shyaalaH \-\- suuchaka kathayatu sarvananukrameNa | mainamantaraa pratibadhniitam.h | ubhau \-\- yadaavutta aaGYaapayati | kathaya | purushhaH \-\- ahaM jaalodgaalaadibhirmatsyabandhanopaayaiH kuTumbabharaNaM karomi | shyaalaH \-\- ( vihasya ) vishuddha idaaniimaajiivaH | purushhaH \-\- bhartaH maa evaM bhaNa | sahajaM kila yadvininditaM na khalu tatkarma vivarjaniiyam.h | pashumaaraNakarmadaaruNo.anukampaamR^idureva shrotriyaH||1|| shyaalaH \-\- tatastataH | purushhaH \-\- ekasmindivase khaNDasho rohitamatsyo mayaa kalpitaH | yaavattasyodaraabhyantare prexe taavadidaM ratnabhaasurama~NguliiyakaM dR^ishhTam.h | pashchaadahamasya vikrayaaya darshayangR^ihiito bhaavamishraiH | maarayata vaa mu~nchata vaa | ayamasyaagamavR^ittaantaH | shyaalaH \-\- jaanuka visragandhii godhaadii matsyabandha eva niHsa.nshayam.h | a~Nguliiyakadarshanamasya vimarshayitavyam.h | raajakulameva gachchhaamaH | raxiNau \-\- tathaa | gachchha are granthibhedaka | ( sarve parikraamanti ) shyaalaH \-\- suuchaka imaM gopuradvaare.apramattau pratipaalayataM yaavadidama~NguliiyakaM yathaagamanaM bharte nivedya tataH shaasanaM pratiishhya nishhkraamaami | ubhau \-\- pravishatvaavuttaH svaamiprasaadaaya | ( iti nishhkraantaH shyaalaH ) prathamaH \-\- jaanuka chiraayate khalvaavuttaH | dvitiiyaH \-\- nanvavasaropasarpaNiiyaa raajaanaH | prathamaH \-\- jaanuka sphurato mama hastaavasya vadhasya sumanasaH pinaddhum.h | ( iti purushhaM nirdishati ) purushhaH \-\- naarhati bhaavo.akaaraNamaaraNo bhavitum.h | dvitiiyaH \-\- ( vilokya ) eshha nau svaamii patrahasto raajashaasanaM pratiishhyetomukho dR^ishyate | gR^idhrabalirbhavishhyasi shuno mukhaM vaa draxyaasi | ( pravishya ) shyaalaH \-\- suuchaka muchyataameshha jaalopajiivii | upapannaH khalvasyaa~NguliiyakasyaagamaH | suuchakaH \-\- yathaavutto bhaNati | eshha yamasadanaM pravishya pratinivR^ittaH | ( iti purushhaM parimuktabandhanaM karoti ) purushhaH \-\- ( shyaalaM praNamya ) bhartaH atha kiidR^isho ma aajiivaH | shyaalaH \-\- eshha bhartraa~NguliiyakamuulyasaMmitaH prasaado.api daapitaH | ( iti purushhaaya svaM prayachchhati ) purushhaH \-\- ( sapraNaamaM pratigR^ihya ) bhartaH anugR^ihiito.asmi | suuchakaH \-\- eshha naamaanugraho yachchhuulaadavataarya hastiskandhe pratishhThaapitaH | jaanuka \-\- aavutta paaritoshhikaM kathayati tenaa~Nguliiyakena bhartuH saMmatena bhavitavyamiti | shyaalaH \-\- na tasminmahaarhaM ratnaM bharturbahumatamiti tarkayaami | tasya darshanena bhartraa.abhimato janaH smR^itaH | muhuurtaM prakR^itigambhiiro.api paryashrunayana aasiit.h | suuchakaH \-\- sevitaM naamaavuttena | jaanukaH \-\- nanu bhaNa | asya kR^ite maatsyikabharturiti | ( iti purushhamasuuyayaa pashyati ) purushhaH \-\- bhaTTaaraka ito.ardhaM yushhmaakaM sumanomuulyaM bhavatu | jaanukaH \-\- etaavadyujyate | shyaalaH \-\- dhiivara mahattarastvaM priyavayasyaka idaaniiM me saMvR^ittaH | kaadambariisaaxikamasmaakaM prathamasauhR^idamishhyate | tachchhauNDikaapaNameva gachchhaamaH | (iti nishhkraantaaH sarve) praveshakaH | ( tataH pravishatyaakaashayaanena saanumatii naamaapsaraaH ) saanumatii \-\- nirvartitaM mayaa paryaayanirvartaniiyamapsarastiirthasaa.nnidhyaM yaavatsaadhujanasyabhishhekakaala iti saaMpratamasya raajarshherudantaM pratyaxiikarishhyaami | menakaasambandhena shariirabhuutaa me shaku.ntalaa | tayaa cha duhitR^inimittamaadishhTapuurvaasmi | ( samantaadavalokya ) kiM nu khalu R^ituutsave.api nirutsavaarambhamiva raajakulaM dR^ishyate | asti me vibhavaH praNidhaanena sarvaM pariGYaatum.h | kiM tu sakhyaa aadaro mayaa maanayitavyaH | bhavatu | anayorevodyaanapaalikayostiraskariNiipratichchhannaa paarshvavartinii bhuutvopalapsye | ( iti naaTyenaavatiirya sthitaa ) ( tataH pravishati chuutaa~Nkuramavalokayantii cheTii | aparaa cha pR^ishhThatastasyaaH ) prathamaa \-\- aataamraharitapaaNDura jiivitasarvaM vasantamaasasya ( yoH ) | dR^ishhTo.asi chuutakoraka R^ituma~Ngala tvaaM prasaadayaami||2|| dvitiiyaa \-\- parabhR^itike kimekaakinii mantrayase | prathamaa \-\- madhukarike chuutakalikaaM dR^ishhTtvonmattaa parabhR^itikaa bhavati | dvitiiyaa \-\- ( saharshhaM tvarayopagamya ) kathamupasthito madhumaasaH | prathamaa \-\- madhukarike tavedaaniiM kaala eshha madavibhramagiitaanaam.h | dvitiiyaa \-\- sakhi avalambasva maaM yaavadagrapaadasthitaa bhuutvaa chuutakalikaaM gR^ihiitvaa kaamadevaarchanaM karomi | prathamaa \-\- yadi mamaapi khalvardhamarchanaphalasya | dvitiiyaa \-\- akathite.apyetatsaMpadyate yata ekameva nau jiiviitaM dvidhaasthitaM shariiram.h | ( sakhiimavalambya sthitaa chuutaa~NkuraM gR^ihNaati ) aye apratibuddho.api chuutaprasavo.atra bandhanabha~Ngasurabhirbhavati | ( iti kapotahastakaM kR^itvaa ) tvamasi mayaa chuutaa~Nkura dattaH kaamaaya gR^ihiitadhanushhe | pathikajanayuvatilaxyaH pa~nchaabhyadhikaH sharo bhava||3|| ( iti chuutaa~NkuraM xipati ) ( pravishyaapaTiixepeNa kupitaH ) | ka~nchukii \-\- maa taavadanaatmaGYe | devena pratishhiddhe vasantotsave tvamaamrakalikaabha~NgaM kimaarabhase | ubhe \-\- ( bhiite ) prasiidatvaaryaH | agR^ihiitaarthe aavaam.h | ka~nchukii \-\- na kila shrutaM yuvaabhyaaM yadvaasantikaistarubhirapi devasya shaasanaM pramaaNiikR^itaM tadaashrayibhiH patribhishcha | tathaa hi chuutaanaaM chiranirgataapi kalikaa badhnaati na svaM rajaH saMnaddhaM yadapi sthitaM kurabakaM tatkorakaavasthayaa | kaNTheshhu skhalitaM gate.api shishire pu.nskokilaanaaM rutaM sha~Nke saMharati smaro.api chakitastuuNaardhakR^ishhTaM sharam.h||4|| sanumatii \-\- naasti sa.ndehaH | mahaaprabhaavo raajarshhiH | prathamaa \-\- aarya kati divasaanyaavayormitraavasunaa raashhTriyeNa bhaTTiniipaadamuulaM preshhitayoH | atra cha nau pramadavanasya paalanakarma samarpitam.h | tadaagantukatayaa.ashrutapuurva aavaabhyaameshha vR^ittaantaH | ka~nchukii \-\- bhavatu | na punarevaM pravartitavyam.h | ubhe \-\- aarya kautuuhalaM nau | yadyanena janena shrotavyaM kathayatvaaryaH kiMnimittaM bhartraa vasantotsavaH pratishhiddhaH | saanumatii \-\- utsavapriyaaH khalu manushhyaaH | guruNaa kaaraNena bhavitavyam.h | ka~nchukii \-\- bahuliibhuutametatkiM na kathyate | kimatrabhavatyoH karNapathaM naayaataM shaku.ntalaapratyaadeshakauliinam.h | ubhe \-\- shrutaM raashhTriyamukhaadyaavada~Nguliiyakadarshanam.h | ka~nchukii \-\- tena hyalpaM kathayitavyam.h | yadaiva khalu svaa~NguliiyakadarshanaadanusmR^itaM devena satyamuuDhapuurvaa me tatrabhavatii rahasi shaku.ntalaa mohaatpratyaadishhTeti tadaaprabhR^ityeva pashchaattaapamupagato devaH | tathaa hi ramyaM dveshhTi yathaa puraa prakR^itibhirna pratyahaM sevyate shayyaapraantavivartanairvigamayatyunnidra eva xapaaH | daaxiNyena dadaati vaachamuchitaamantaHpurebhyo yadaa gotreshhu skhalitastadaa bhavati cha vriiDaavilaxashchiram.h||5|| saanumatii \-\- priyaM me | ka~nchukii \-\- asmaatprabhavato vaimanasyaadutsavaH pratyaakhyaataH | ubhe \-\- yujyate | ( nepathye ) etu etu bhavaan.h | ka~nchukii \-\- ( karNaM dattvaa ) aye | ita evaabhivartate devaH | svakarmaanushhThiiyataam.h | ubhe \-\- tathaa | (iti nishhkraante) ( tataH pravishati pashchaattaapasadR^ishaveshho raajaa viduushhakaH pratiihaarii cha | ) ka~nchukii \-\- ( raajaanamavalokya ) aho sarvaasvavasthaasu ramaNiiyatvamaakR^itivisheshhaaNaam.h | evamutsuko.api priyadarshano devaH | tathaa hi pratyaadishhTavisheshhamaNDanavidhirvaamaprakoshhThaarpitaM bibhratkaa~nchanamekameva valayaM shvaasoparaktaadharaH | chintaajaagaraNaprataantanayanastejoguNaadaatmanaH sa.nskaarollikhito mahaamaNiriva xiiNo.api naalaxyate||6|| saanumatii \-\- ( raajaanaM dR^ishhTvaa ) sthaane khalu pratyaadeshavimaanitaa.apyasya kR^ite shaku.ntalaa klaamyati | raajaaH \-\- ( dhyaanamandaM parikramya ) prathamaM saara~Ngaaxyaa priyayaa pratibodhyamaanamapi suptam.h | anushayaduHkhaayedaM hatahR^idayaM saMprati vibuddham.h||7|| saanumatii \-\- nanviidR^ishaani tapasvinyaa bhaagadheyaani | viduushhakaH \-\- ( apavaarya ) la~Nghita eshha bhuuyo.api shaku.ntalaavyaadhinaa | na jaane kathaM chikitsitavyo bhavishhyatiiti | ka~nchukii \-\- ( upagamya ) jayatu jayatu devaH | mahaaraaja pratyavexitaaH pramadavanabhuumayaH yathaakaamamadhyaastaaM vinodasthaanaani mahaaraajaH | raajaaH \-\- vetravati madvachanaadamaatyamaaryapishunaM bruuhi | chiraprabodhaanna saMbhaavitamasmaabhiradya dharmaasanamadhyaasitum.h | yatpratyavexitaM paurakaaryamaaryeNa tatpatramaaropya diiyataamiti | pratiihaarii \-\- yaddeva aaGYaapayati | ( iti nishhkraantaa ) raajaaH \-\- vaataayana tvamapi svaM niyogamashuunyaM kuru | ka~nchukii \-\- yadaaGYaapayati devaH | ( iti nishhkraantaH ) viduushhakaH \-\- kR^itaM bhavataa nirmaxikam.h | saamprataM shishiraatapachchhedaramaNiiye.asminpramadavanoddesha aatmaanaM ramayishhyasi | raajaaH \-\- vayasya yaduchyate randhropanipaatino.anarthaa iti tadvyabhichaari vachaH | kutaH munisutaapraNayasmR^itirodhinaa mama cha muktamidaM tamasaa manaH | manasijena sakhe praharishhyataa dhanushhi chuutasharashcha niveshitaH||8|| viduushhakaH \-\- tishhTha taavat.h | anena daNDakaashhThena kandarpabaaNaM naashayishhyaami | ( iti daNDakaashhThamudyamya chuutaa~NkuraM paatayitumichchhati ) raajaaH \-\- ( sasmitam.h ) bhavatu | dR^ishhTaM brahmavarchasam.h | sakhe kvopavishhTaH priyaayaaH ki.nchidanukaariNiishhu lataasu dR^ishhTiM vilobhayaami | vishhuushhaka \-\- nanvaasannaparichaarikaa chaturikaa bhavataa sa.ndishhTaa | maadhaviimaNDapa imaaM velaamativaahayishhye | tatra me chitraphalakagataaM svahastalikhitaaM tatrabhavatyaaH shaku.ntalaayaaH pratikR^itimaanayeti | raajaaH \-\- iidR^ishaM hR^idayavinodanasthaanam.h | tattameva maargamaadeshaya | viduushhakaH \-\- ita ito bhavaan.h | ( ubhau parikramataH | saanumatyanugachchhati ) viduushhakaH \-\- eshha maNishilaapaTTakasanaatho maadhaviimaNDapa upahaararamaNiiyatayaa niHsa.nshayaM svaagateneva nau pratiichchhati | tatpravishya nishhiidatu bhavaan.h | ( ubhau praveshaM kR^itvopavishhTau ) saanumatii \-\- lataasa.nshritaa draxyaami taavatsakhyaaH pratikR^itam.h | tatastasyai bharturbahumukhamanuraagaM nivedayishhyaami | ( iti tathaa kR^itvaa sthitaa ) raajaaH \-\- sakhe sarvamidaaniiM smaraami shaku.ntalaayaaH prathamavR^ittaantam.h | kathitavaanasmi bhavate cha | sa bhavaanpratyaadeshavelaayaaM matsamiipagato naasiit.h | puurvamapi na tvayaa kadaachitsa.nkiirtitaM tatrabhavatyaa naama | kachchidahamiva vismR^itavaanasi tvam.h | viduushhakaH \-\- na vismaraami | kiM tu sarvaM kathayitvaavasaane punastvayaa parihaasavijalpa eshha na bhuutaartha ityaakhyaatam.h | mayaapi mR^itpiNDabuddhinaa tathaiva gR^ihiitam.h | athavaa bhavitavyataa khalu balavatii | saanumatii \-\- evaM nvidam.h | raajaaH \-\- ( dhyaatvaa ) sakhe traayasva maam.h | viduushhakaH \-\- bhoH kimetat.h | anupapannaM khalviidR^ishaM tvayi | kadaapi satpurushhaaH shokavaastavyaa na bhavanti | nanu pravaate.api nishhkampaa girayaH | raajaaH \-\- vayasya niraakaraNaviklavaayaaH priyaayaaH samavasthaamanusmR^itya balavadasharaNo.asmi | saa hi itaH pratyaadeshaatsvajanamanugantuM vyavasitaa sthitaa tishhThetyuchchairvadati gurushishhye gurusame | punardR^ishhTiM baashhpaprasarakalushhaamarpitavatii mayi kruure yattatsavishhamiva shalyaM dahati maam.h||9|| saanumatii \-\- aho | iidR^ishii svakaaryaparataa | asya sa.ntaapenaahaM rame | viduushhakaH \-\- bhoH asti me tarkaH kenaapi tatrabhavatyaakaashachaariNaa niiteti | raajaaH \-\- kaH patidevataamanyaH paraamarshhTumutsaheta | menakaa kila sakhyaaste janmapratishhTheti shrutavaanasmi | tatsahachaariNiibhiH sakhii te hR^iteti me hR^idayamaasha~Nkate | saanumatii \-\- saMmohaH khalu vismayaniiyo na pratibodhaH | viduushhakaH \-\- yadyevamasti khalu samaagamaH kaalena tatrabhavatyaa | raajaaH \-\- kathamiva | viduushhakaH \-\- na khalu maataapitarau bhartR^iviyogaduHkhitaaM duhitaraM chiraM drashhTuM paarayataH | raajaaH \-\- vayasya | svapno nu maayaa nu matibhramo nu klishhTaM nu taavatphalameva puNyam.h | asaMnivR^ittyai tadatiitamete manorathaa naama taTaprapaataaH||10|| viduushhakaH \-\- maivam.h | nanva~Nguliiyakameva nidarshanamavashyaM bhaavyachintaniiyaH samaagamo bhavatiiti | raajaaH \-\- ( a~NguliiyakaM vilokya ) aye idaM taavadasulabhasthaanabhra.nshi shochaniiyam.h | tava sucharitama~Nguliiya nuunaM pratanu mameva vibhaavyate phalena | aruNanakhamanoharaasu tasyaashchyutamasi labdhapadaM yada~Nguliishhu||11|| saanumatii \-\- yadyanyahastagataM bhavetsatyameva shochaniiyaM bhavet.h | viduushhakaH \-\- bhoH iyaM naamamudraa kenodhdaatena tatrabhavatyaa hastaabhyaasaM praapitaa | saanumatii \-\- mamaapi kautuuhalenaakaarita eshhaH | raajaaH \-\- shruuyataam.h | svanagaraaya prasthitaM maaM priyaa sabaashhpamaaha kiyachchireNaaryaputraH pratipattiM daasyatiiti | viduushhakaH \-\- tatastataH | raajaaH \-\- pashchaadimaaM mudraaM tada~Ngulau niveshayataa mayaa pratyabhihitaa | ekaikamatra divase divase madiiyaM naamaaxaraM gaNaya gachchhasi yaavadantam.h | taavatpriye madavarodhagR^ihapraveshaM netaa janastava samiipamupaishhyatiiti ||12|| tachcha daaruNaatmanaa mayaa mohaannaanushhThitam.h | saanumatii \-\- ramaNiiyaH khalvavadhirvidhinaa visaMvaaditaH | viduushhakaH \-\- atha kathaM dhiivarakalpitasya rohitamatsyasyodaraabhyantara aasiit.h | raajaaH \-\- shachiitiirthaM vandamaanaayaaH sakhyaaste hastaadga~Ngaasrotasi paribhrashhTam.h | viduushhakaH \-\- yujyate | saanumatii \-\- ata eva tapasvinyaaH shaku.ntalaayaa adharmabhiirorasya raajarshheH pariNaye sa.ndeha aasiit.h | atha vedR^isho.anuraago.abhiGYaanamapexate | kathamivaitat.h | raajaaH \-\- upaalapsye taavadidama~Nguliiyakam.h | viduushhakaH \-\- ( aatmagatam.h ) gR^ihiito.anena panthaa unmattaanaam.h | raajaaH \-\- kathaM nu taM bandhurakomalaa~NguliM karaM vihaayaasi nimagnamambhasi | athavaa | achetanaM naama guNaM na laxayenmayaiva kasmaadavadhiiritaa priyaa||13|| viduushhakaH \-\- ( aatmagatam.h ) kathaM bubhuxayaa khaaditavyo.asmi | raajaaH \-\- priye akaaraNaparityaagaanushayataptahR^idayastaavadanukampyataamayaM janaH punardarshanena | ( pravishyaapaTiixepeNa chitraphalakahastaa ) chaturikaa \-\- iyaM chitragataa bhaTTinii | ( iti chitraphalakaM darshayati ) viduushhakaH \-\- ( vilokya ) saadhu vayasya | madhuraavasthaanadarshaniiyo bhaavaanupraveshaH | skhalatiiva me dR^ishhTirnimnonnatapradesheshhu | saanumatii \-\- aho eshhaa raajarshhernipuNataa | jaane sakhyagrato me vartata iti | raajaaH \-\- yadyatsaadhu na chitre syaatkriyate tattadanyathaa | tathaapi tasyaa laavaNyaM rekhayaa ki~nchidanvitam.h||14|| saanumatii \-\- sadR^ishametatpashchaattaapaguroH snehasyaanavalepasya cha | viduushhakaH \-\- bhoH idaaniiM tisrastatrabhavatyo dR^ishyante | sarvaashcha darshaniiyaaH | katamaa.atra tatrabhavatii shaku.ntalaa | saanumatii \-\- anabhiGYaH khalviidR^ishasya ruupasya moghadR^ishhTirayaM janaH | raajaaH \-\- tvaM taavatkatamaaM tarkayasi | viduushhakaH \-\- tarkayaami yaishhaa shithilabandhanodvaantakusumena keshaantenodbhinnasvedabindunaa vadanena visheshhato.apasR^itaabhyaaM baahubhyaamavasekasnigdhataruNapallavasya chuutapaadapasya paarshva ishhatparishraantevaalikhitaa saa shaku.ntalaa | itare sakhyaaviti | raajaaH \-\- nipuNo bhavaan.h | astyatra me bhaavachihnam.h | svinnaa~Ngulivinivesho rekhaapraanteshhu dR^ishyate malinaH | ashru cha kapolapatitaM dR^ishyamidaM varNikochchhvaasaat.h||15|| chaturike ardhalikhitametadvinodasthaanam.h | gachchha | vartikaaM taavadaanaya | chaturikaa \-\- aarya maadhavya avalambasva chitraphalakaM yaavadaagachchhaami | raajaaH \-\- ahamevaitadavalambe | ( iti yathoktaM karoti ) ( nishhkraantaa cheTi ) raajaaH \-\- ( niHshvasya ) saaxaatpriyaamupagataamapahaaya puurvaM chitraarpitaaM punarimaaM bahu manyamaanaH | strotovahaaM pathi nikaamajalaamatiitya jaataH sakhe praNayavaanmR^igatR^ishhNikaayaam.h||16|| viduushhakaH \-\- ( aatmagatam.h ) eshho.atrabhavaannadiimatikramya mR^igatR^ishhNikaaM sa~NkraantaH | ( prakaasham.h ) bhoH aparaM kimatra lekhitavyam.h | saanumati \-\- yo yaH pradeshaH sakhyaa me.abhiruupastaM tamaalekhitukaamo bhavet.h | raajaaH \-\- shruuyataam.h | kaaryaa saikataliinaha.nsamithunaa srotovahaa maalinii paadaastaamabhito nishhaNNahariNaa gauriiguroH paavanaaH | shaakhaalambitavalkalasya cha tarornirmaatumichchhaamyadhaH shR^i~Nge kR^ishhNamR^igasya vaamanayanaM kaNDuuyamaanaaM mR^igiim.h||17|| viduushhakaH \-\- ( aatmagatam.h ) yathaahaM pashyaami puuritavyamanena chitraphalakaM lambakuurchaanaaM taapasaanaaM kadambaiH | raajaaH \-\- vayasya anyashcha | shaku.ntalaayaaH prasaadhanamabhipretamatra vismR^itamasmaabhiH | viduushhakaH \-\- kimiva | saanumatii \-\- vanavaasasya saukumaaryasya vinayasya cha yatsadR^ishaM bhavishhyati | raajaaH \-\- kR^itaM na karNaarpitabandhanaM sakhe shiriishhamaagaNDavilambikesaram.h | na vaa sharachchandramariichikomalaM mR^iNaalasuutraM rachita stanaantare|| 18|| viduushhakaH \-\- bhoH kiM nu tatrabhavatii raktakuvalayapallavashobhinaa.agrahastena mukhamaavaarya chakitachakiteva sthitaa | ( saavadhaanaM niruupya dR^ishhTvaa ) aaH eshha daasyaaHputraH kusumarasapaaTachcharastatrabhavatyaa vadanakamalamabhila~Nghate madhukaraH | raajaaH \-\- nanu vaaryataameshha dhR^ishhTaH | viduushhakaH \-\- bhavaanevaaviniitaanaaM shaasitaa.asya vaaraNe prabhavishhyati | raajaaH \-\- yujyate | ayi bhoH kusumalataapriyaatithe kimatra paripatanakhedamanubhavasi | eshhaa kusumanishhaNNaa tR^ishhitaapi satii bhavantamanuraktaa pratipaalayati madhukarii na khalu madhu vinaa tvayaa pibati||19|| saanumatii \-\- adyaabhijaataM khalveshha vaaritaH | viduushhakaH \-\- pratishhiddhaapi vaamaishhaa jaatiH | raajaaH \-\- evaM bho na me shaasane tishhThasi | shruuyataaM tarhi saMprati | aklishhTabaalatarupallavalobhaniiyaM piitaM mayaa sadayameva ratotsaveshhu | bimbaadharaM spR^ishasi chedbhramara priyaayaastvaaM kaarayaami kamalodarabandhanastham.h||20|| viduushhakaH \-\- evaM tiixNadaNDasya kiM na bheshhyati | ( prahasya | aatmagatam.h ) eshha taavadunmattaH | ahamapyetasya sa~NgenedR^ishavarNa iva saMvR^ittaH | ( prakaasham.h ) bhoH chitraM khalvetat.h | raajaaH \-\- kathaM chitram.h | saanumatii \-\- ahamapiidaaniimavagataarthaa | kiM punaryathaalikhitaanubhaavyeshhaH | raajaaH \-\- vayasya kimidamanushhThitaM paurobhaagyam.h | darshanasukhamanubhavataH saaxaadiva tanmayena hR^idayena | smR^itikaariNaa tvayaa me punarapi chitriikR^itaa kaantaa||21|| ( iti baashhpaM viharati ) saanumatii \-\- puurvaaparavirodhyapuurva eshha virahamaargaH | raajaaH \-\- vayasya kathamevamavishraantaduHkhamanubhavaami | prajaagaraatkhiliibhuutastasyaaH svapne samaagamaH | baashhpastu na dadaatyenaaM drashhTuM chitragataamapi||22|| saanumatii \-\- sarvathaa pramaarjitaM tvayaa pratyaadeshaduHkhaM shaku.ntalaayaaH | ( pravishya ) chaturikaa \-\- jayatu bhartaa | vartikaakaraNDakaM gR^ihiitvetomukhaM prasthitaasmi | raajaaH \-\- kiM cha | chaturikaa \-\- sa me hastaadantaraa taralikaadvitiiyayaa devyaa vasumatyaahamevaaryaputrasyopaneshhyaamiiti sabalaatkaaraM gR^ihiitaH | viduushhakaH \-\- dishhTyaa tvaM muktaa | chaturikaa \-\- yaavaddevyaa viTapalagnamuttariiyaM taralikaa mochayati taavanmayaa nirvaahita aatmaa | raajaaH \-\- vayasya upasthitaa devii bahumaanagarvitaa cha | bhavaanimaaM pratikR^itiM raxatu | viduushhakaH \-\- aatmaanamiti bhaNa | ( chitraphalakamaadaayotthaaya cha ) yadi bhavaanantaHpurakuuTavaaguraato moxyate tadaa maaM meghapratichchhande praasaade shabdaayaya | ( iti drutapadaM nishhkraantaH ) saanumatii \-\- anyasa.nkraantahR^idayo.api prathamasaMbhaavanaamapexate | atishithilasauhaarda idaaniimeshhaH | ( pravishya patrahastaa ) pratiihaarii \-\- jayatu jayatu devaH | raajaaH \-\- vetravati na khalvantaraa dR^ishhTaa tvayaa devii | pratiihaarii \-\- atha kim.h | patrahastaaM maaM prexya pratinivR^ittaa | raajaaH \-\- kaaryaGYaa kaaryoparodhaM me pariharati | pratiihaarii \-\- deva amaatyo viGYaapayati | arthajaatasya gaNanaabahulatayaikameva paurakaaryamavexitaM taddevaH patraaruuDhaM pratyaxiikarotviti | raajaaH \-\- itaH patraM darshaya | ( pratihaaryupanayati ) raajaaH \-\- ( anuvaachya ) katham.h | samudravyavahaarii saarthavaaho dhanamitro naama nauvyasane vipannaH | anapatyashcha kila tapasvii | raajagaamii tasyaarthasa.nchaya ityetadamaatyena likhitam.h | kashhTaM khalvanapatyataa | vetravati bahudhanatvaadbahupatniikena tatrabhavataa bhavitavyam.h | vichaaryataaM yadi kaachidaapannasattvaa tasya bhaaryaasu syaat.h | pratiihaarii \-\- deva idaaniimeva saaketakasya shreshhThino duhitaa nirvR^ittapu.nsavanaa jaayaasya shruuyate | raajaaH \-\- nanu garbhaH pitryaM rikthamarhati | gachchha | evamamaatyaM bruuhi | pratiihaarii \-\- yaddeva aaGYaapayati | ( iti prasthitaa ) raajaaH \-\- ehi taavat.h | pratiihaarii \-\- iyamasmi | raajaaH \-\- kimanena sa.ntatirasti naastiiti | yena yena viyujyante prajaaH snigdhena bandhunaa | sa sa paapaadR^ite taasaaM dushhyanta iti ghushhyataam.h||23|| pratiihaarii \-\- evaM naama ghoshhayitavyam.h | ( nishhkramya | punaH pravishhya ) kaale pravR^ishhTamivaabhinanditaM devasya shaasanam.h | raajaaH \-\- ( diirghamushhNaM cha niHshvasya ) evaM bhoH sa.ntatichhedaniravalambaanaaM kulaanaaM muulapurushhaavasaane saMpadaH paramupatishhThante | mamaapyante puruva.nshashriya eshha eva vR^ittaantaH | pratiihaarii \-\- pratihatamama~Ngalam.h | raajaaH \-\- dhi~Nmaamupasthitashreyovamaaninam.h | saanumatii \-\- asa.nshayaM sakhiimeva hR^idaye kR^itvaa nindito.anenaatmaa | raajaaH \-\- saMropite.apyaatmani dharmapatnii tyaktaa mayaa naama kulapratishhThaa | kalpishhyamaaNaa mahate phalaaya vasu.ndharaa kaala ivoptabiijaa||24|| saanumatii \-\- aparichchhinnedaaniiM te sa.ntatirbhavishhyati | chaturikaa \-\- ( janaantikam.h ) aye anena saarthavaahavR^ittaantena dviguNodvego bhartaa | enamaashvaasayituM meghapratichchhandaadaaryaM maadhavyaM gR^ihiitvaagachchha | pratiihaarii \-\- sushhThu bhaNasi | ( iti nishhkraantaa ) raajaaH \-\- aho dushhyantasya sa.nshayamaaruuDhaaH piNDabhaajaH | kutaH | asmaatparaM bata yathaashruti saMbhR^itaani ko naH kule nivapanaani niyachchhatiiti | nuunaM prasuutivikalena mayaa prasiktaM dhautaashrusheshhamudakaM pitaraH pibanti||25|| ( iti mohamupagataH ) chaturikaa \-\- ( sasaMbhramamavalokya ) samaashvasitu samaashvasitu bhartaa | saanumatii \-\- haa dhik.h haa dhik.h | sati khalu diipe vyavadhaanadoshheNaishho.andhakaaradoshhamanubhavati | ahamidaaniimeva nirvR^itaM karomi | atha vaa shrutaM mayaa shaku.ntalaaM samaashvaasayantyaa mahendrajananyaa mukhaadyaGYabhaagotsukaa devaa eva tathaanushhThaasyanti yathaachireNa dharmapatniiM bhartaabhinandishhyatiiti | tadyuktametaM kaalaM pratipaalayitum.h | yaavadanena vR^ittaantena priyasakhiiM samaashvaasayaami | ( ityudbhraantakena nishhkraantaa ) ( nepathye ) abrahmaNyam.h | raajaaH \-\- ( pratyaagataH | karNaM dattvaa ) aye maadhavyasyevaartasvaraH | kaH ko.atra bhoH | ( pravishya ) pratiihaarii \-\- ( sasambhramam.h ) paritraayataaM devaH sa.nshayagataM vayasyam.h | raajaaH \-\- kenaattagandho maaNavakaH | pratiihaarii \-\- adR^ishhTaruupeNa kenaapi sattvenaatikramya meghapratichchhandasya praasaadasyaagrabhuumimaaropitaH | raajaaH \-\- ( utthaaya ) maa taavat.h | mamaapi sattvairabhibhuuyante gR^ihaaH | atha vaa | ahanyahanyaatmana eva taavajGYaatuM pramaadaskhalitaM na shakyam.h | prajaasu kaH ke pathaa prayaatiityasheshhato veditumasti shaktiH||26|| ( nepathye ) bho vayasya avihaa avihaa | raajaaH \-\- ( gatibhedena parikraaman.h ) sakhe na bhetavyam.h | ( nepathye ) ( punastadeva paThitvaa ) kathaM na bheshhyaami | eshha maaM ko.api pratyavanatashirodharamixumiva tribha~NgaM karoti | raajaaH \-\- ( sadR^ishhTixepam.h ) dhanustaavat.h | ( pravishya shaar~Ngahastaa ) yavanii \-\- bhartaH etadhdastaavaapasahitaM sharaasanam.h | ( raajaa sasharaM dhanuraadatte ) ( nepathye ) eshha tvaamabhinavakaNThashoNitaarthii shaarduulaH pashumiva hanmi cheshhTamaanam.h | aartaanaaM bhayamapanetumaattadhanvaa dushhyantastava sharaNaM bhavatvidaaniim.h||27|| raajaaH \-\- ( saroshham.h ) kathaM maamevoddishati | tishhTha kuNapaashana | tvamidaaniiM na bhavishhyasi | ( shaar~Ngamaaropya ) vetravati sopaanamaargamaadeshaya | pratihaarii \-\- ita ito devaH | ( sarve satvaramupasarpanti ) raajaaH \-\- ( samantaadvilokya ) shuunyaM khalvidam.h | ( nepathye ) avihaa | avihaa | ahaM atrabhavantaM pashyaami | tvaM maaM na pashyasi | biDaalagR^ihiito muushhaka iva niraasho.asmi jiivite saMvR^ittaH | raajaaH \-\- bhostiraskariNiigarvita madiiyamastraM tvaaM draxyati | eshha tamishhuM sa.ndadhe | yo hanishhyati vadhyaM tvaaM raxyaM raxishhyati dvijam.h | ha.nso hi xiiramaadatte tanmishraa varjayatyapaH||28|| ( ityastraM sa.ndhatte ) ( tataH pravishati viduushhakamutsR^ijya maataliH ) maataliH \-\- kR^itaa sharavyaM hariNaa tavaasuraaH sharaasanaM teshhu vikR^ishhyataamidam.h | prasaadasaumyaani sataaM suhR^ijjane patanti chaxuu.nshhi na daaruNaaH sharaaH ||29|| raajaaH \-\- ( sasambhramamastramupasa.nharan.h ) aye maataliH | svaagataM mahendrasaarathe | ( pravishya ) viduushhakaH \-\- ahaM yeneshhTipashumaaraM maaritaH so.anena svaagatenaabhinadyate | maataliH \-\- ( sasmitam.h ) aayushhmanshruuyataaM yadarthamasmi hariNaa bhavatsakaashaM preshhitaH | raajaaH \-\- avahito.asmi | maataliH \-\- asti kaalanemiprasuutirdurjayo naama daanavagaNaH | raajaaH \-\- asti | shrutapuurvaM mayaa naaradaat.h | maataliH \-\- sakhyuste sa kila shatakratorajayya stasya tvaM raNashirasi smR^ito nihantaa | uchchhettuM prabhavati yanna saptasaptistannaishaM timiramapaakaroti chandraH ||30|| sa bhavaanaattashastra eva idaaniimaindrarathamaaruhya vijayaaya pratishhThataam.h | raajaaH \-\- anugR^ihiito.ahamanayaa maghavataH saMbhaavanayaa | atha maadhavyaM prati bhavataa kimevaM prayuktam.h | maataliH \-\- tadapi kathyate | kiMchinnimittaadapi manaHsa.ntaapaadaayushhmaanmayaa viklavo dR^ishhTaH | pashchaatkopayitumaayushhmantaM tathaa kR^itavaanasmi | kutaH | jvalati chalitendhano.agnirviprakR^itaH pannagaH phaNaaM kurute | praayaH svaM mahimaanaM xobhaatpratipadyate hi janaH||31|| raajaaH \-\- ( janaantikam.h ) vayasya anatikramaNiiyaa divaspateraaGYaa | tadatra parigataarthaM kR^itvaa madvachanaadamaatyapishunaM bruuhi | tvanmatiH kevalaa taavat.h paripaalayatu prajaaH | adhijyamidamanyasminkarmaNi vyaapR^itaM dhanuH||32|| iti | viduushhakaH \-\- yadbhavaanaaGYaapayati | ( iti nishhkraantaH ) maataliH \-\- aayushhmaanrathamaarohatu | ( raajaa rathaarohaNaM naaTyati ) ( nishhkraantaaH sarve ) ( iti shhashhTho a~NkaH | ) saptamo.a~NkaH | ( tataH pravishatyaakaashayaanena rathaadhiruuDho raajaa maatalishcha ) raajaaH \-\- maatale anushhThitanidesho.api maghavataH satkriyaavisheshhaadanupayuktamivaatmaanaM samarthaye | maataliH \-\- ( sasmitam.h ) aayushhman.h ubhayamapyaparitoshhaM samarthaye | prathamopakR^itaM marutvataH pratipattyaa laghu manyate bhavaan.h | gaNayatyavadaanavismito bhavataH so.api na satkriyaaguNaan.h||1|| raajaaH \-\- maatale maa maivam.h | sa khalu manorathaanaamapyabhuumirvisarjanaavasarasatkaaraH | mama hi divaukasaaM samaxamardhaasanopaveshitasya | antargatapraarthanamantikasthaM jayantamudviixya kR^itasmitena | aamR^ishhTavaxoharichandanaa~Nkaa mandaaramaalaa hariNaa pinaddhaa||2|| maataliH \-\- kimiva naamaayushhmaanamareshvaraannaarhati | pashya | sukhaparasya harerubhayaiH kR^itaM tridivamuddhR^itadaanavakaNTakam.h | tava sharairadhunaa nataparvabhiH purushhakesariNashcha puraa nakhaiH||3|| raajaaH \-\- atra khalu shatakratoreva mahimaa stutyaH | sidhyanti karmasu mahatsvapi yanniyojyaaH | saMbhaavanaaguNamavehi tamiishvaraaNaam.h | kiM vaa.abhavishhyadaruNastamasaaM vibhettaa taM chetsahasrakiraNo dhuri naakarishhyat.h||4|| maataliH \-\- sadR^ishaM tavaitat.h | ( stokamantaramatiitya ) aayushhman.h itaH pashya naakapR^ishhThapratishhThitasya saubhaagyamaatmayashasaH | vichchhittisheshhaiH surasundariiNaaM varNairamii kalpalataa.nshukeshhu | vichintya giitaxamamarthajaataM divaukasastvachcharitaM likhanti||5|| raajaaH \-\- maatale asurasaMprahaarotsukena puurvedyurdivamadhirohataa mayaa na laxitaH svargamaargaH | katamasminmarutaaM pathi vartaamahe | maataliH \-\- trisrotasaM vahati yo gaganapratishhThaaM jyotii.nshhi vartayati cha pravibhaktarashmiH | tasya dvitiiyaharivikramanistamaskaM vaayorimaM parivahasya vadanti maargam.h ||6|| raajaaH \-\- maatale ataH khalu sabaahyaantaHkaraNo mamaantaraatmaa prasiidati | ( rathaa~Ngamavalokya ) meghapadaviimavatiirNau svaH | maataliH \-\- kathamavagamyate | raajaaH \-\- ayamaravivarebhyashchaatakairnishhpatadbhirharibhirachirabhaasaaM tejasaa chaanuliptaiH | gatamupari ghanaanaaM vaarigarbhodaraaNaaM pishunayati rathaste shiikaraklinnanemiH||7|| maataliH \-\- xaNaadaayushhmaansvaadhikaarabhuumau vartishhyate | raajaaH \-\- ( adho.avalokya ) maatale vegaavataraNaadaashcharyadarshanaH saMlaxyate manushhyalokaH | tathaa hi | shailaanaamavarohatiiva shikharaadunmajjataaM medinii | parNaabhyantaraliinataaM vijahati skandhodayaatpaadapaaH | sa.ntaanaistanubhaavanashhTasalilaa vyaktiM bhajantyaapagaaH | kenaapyutxipateva pashya bhuvanaM matpaarshvamaaniiyate||8|| maataliH \-\- saadhu dR^ishhTam.h | ( sabahumaanamavalokya ) aho udaararamaNiiyaa pR^ithivii | raajaaH \-\- maatale katamo.ayaM puurvaaparasamudraavagaaDhaH kanakarasanisyandii saa.ndhya iva meghaparighaH saanumaanaalokyate | maatali \-\- aayushhman.h eshha khalu hemakuuTo naama kiMpurushhaparvatastapaHsa.nsiddhixetram.h | pashya | svaayaMbhuvaanmariicheryaH prababhuuva prajaapatiH | suraasuraguruH so.atra sapatniikastapasyati||9|| raajaaH \-\- tena hyanatikramaNiiyaani shreyaa.nsi | pradaxiNiikR^itya bhagavantaM gantumichchhaami | maataliH \-\- prathamaH kalpaH | ( naaTyenaavatiirNau ) raajaaH \-\- ( savismayam.h ) upoDhashabdaa na rathaa~NganemayaH pravartamaanaM na cha dR^ishyate rajaH | abhuutalasparshanatayaa.aniruddhatastavaavatiirNo.api ratho na laxyate||10|| maataliH \-\- etaavaaneva shatakratoraayushhmatashcha visheshhaH | raajaaH \-\- maatale katamasminpradeshe maariichaashramaH | maataliH \-\- ( hastena darshayan.h ) valmiikaardhanimagnamuurtirurasaa sa.ndashhTasarpatvachaa kaNThe jiirNalataaprataanavalayenaatyarthasaMpiiDitaH | a.nsavyaapi shakuntaniiDanichitaM bibhrajjaTaamaNDalaM yatra sthaaNurivaachalo munirasaavabhyarkabimbaM sthitaH||11|| raajaaH \-\- namaste kashhTatapase | maataliH \-\- ( saMyatapragrahaM rathaM kR^itvaa ) etau aditiparivardhitamandaaravR^ixaM prajaapateraashramaM pravishhTau svaH | raajaaH \-\- svargaadadhikataraM nirvR^itisthaanam.h amR^itahR^idamivaavagaaDho.asmi | maataliH \-\- ( rathaM sthaapayitvaa ) avataratvaayushhmaan.h | raajaaH \-\- ( avatiirya ) maatale bhavaankathamidaaniim.h | maataliH \-\- saMyantrito mayaa rathaH | vayamapyavataraamaH | ( tathaa kR^itvaa ) ita aayushhman.h | ( parikramya ) dR^ishyantaamatrabhavataamR^ishhiiNaaM tapovanabhuumayaH | raajaaH \-\- nanu vismayaadavalokayaami | praaNaanaamanilena vR^ittiruchitaa satkalpavR^ixe vane toye kaa~nchanapadmareNukapishe dharmaabhishhekakriyaa | dhyaanaM ratnashilaataleshhu vibudhastriisaMnidhau saMyamo yatkaa~Nxanti tapobhiranyamunayastasmi.nstapasyantyamii||12|| maataliH \-\- utsarpiNii khalu mahataaM praarthanaa | ( parikramya | aakaashe ) aye vR^iddhashaakalya kimanutishhThati bhagavaanmaariichaH | kiM braviishhi | daaxaayaNyaa prativrataardhamadhikR^itya pR^ishhTastasyai maharshhipatniisahitaayai kathayatiiti | raajaaH \-\- ( karNaM dattvaa ) aye pratipaalyaavasaraH khalu prastaavaH | maataliH \-\- ( raajaanamavalokya ) asminnashokavR^ixamuule taavadaastaamaayushhmaan.h yaavattvaamindragurave nivedayitumantaraanveshhii bhavaami | raajaaH \-\- yathaa bhavaanmanyate | ( iti sthitaH ) maataliH \-\- aayushhman.h saadhayaamyaham.h | ( iti nishhkraantaH ) raajaaH \-\- ( nimittaM suuchayitvaa ) manorathaaya naasha.nse kiM baaho spandase vR^ithaa | puurvaavadhiiritaM shreyo duHkhaM hi parivartate||13|| ( nepathye ) maa khalu chaapalaM kuru | kathaM gata evaatmanaH prakR^itim.h | raajaaH \-\- ( karNaM dattvaa ) abhuumiriyamavinayasya | ko nu khalveshha nishhidhyate | ( shabdaanusaareNaavalokya | savismayam.h ) aye ko nu khalvayamanubadhyamaanastapasviniibhyaamabaalasattvo baalaH | ardhapiitastanaM maaturaamardaklishhTakesaram.h | prakriiDituM siMhashishuM balaatkaareNa karshhati||14|| ( tataH pravishati yathaanirdishhTakarmaa tapasviniibhyaaM baalaH ) baalaH \-\- jR^imbhasva siMha dantaa.nste gaNayishhye | prathamaa \-\- aviniita kiM no.apatyanirvisheshhaaNi sattvaani viprakaroshhi | hanta vardhate te saMrambhaH | sthaane khalu R^ishhijanena sarvadamana iti kR^itanaamadheyo.asi | raajaaH \-\- kiM nu khalu baale.asminnaurasa iva putre snihyati me manaH | nuunamanapatyataa maaM vatsalayati | dvitiiyaa \-\- eshhaa khalu kesariNii tvaaM la~Nghayati yadyasyaaH putrakaM na mu~nchasi | baalaH \-\- ( sasmitam.h ) aho baliiyaH khalu bhiito.asmi | ( ityadharaM darshayati ) raajaaH \-\- mahatastejaso biijaM baalo.ayaM pratibhaati me | sphuli~Ngaavasthayaa vahniredhaapexa iva sthitaH||15|| prathamaa \-\- vatsa enaM baalamR^igendraM mu~ncha | aparaM te kriiDanakaM daasyaami | baalaH \-\- kutra | dehyetat.h | ( iti hastaM prasaarayati ) raajaaH \-\- kathaM chakravartilaxaNamapyanena dhaaryate | tathaa hyasya | pralobhyavastupraNayaprasaarito vibhaati jaalagrathitaa~NguliH karaH | alaxyapatraantaramiddharaagayaa navoshhasaa bhinnamivaikapa~Nkajam.h||16|| dvitiiyaa \-\- suvrate na shakya eshha vaachaamaatreNa viramayitum.h | gachchha tvam.h | madiiya uTaje maarkaNDeyasyarshhikumaarasya varNachitrito mR^ittikaamayuurastishhThati | tamasyopahara | prathamaa \-\- tathaa | ( iti nishhkraantaa ) baalaH \-\- anenaiva taavatkriiDishhyaami | ( iti taapasiiM vilokya hasati ) raajaaH \-\- spR^ihayaami khalu durlalitaayasmai | aalaxyadantamukulaananimittahaasairavyaktavarNaramaNiiyavachaHpravR^ittiin.h | a~NkaashrayapraNayinastanayaanvahanto dhanyaastada~Ngarajasaa maliniibhavanti|| 17|| taapasii \-\- bhavatu | na maamayaM gaNayati | ( paarshvamavalokya ) ko.atra R^ishhikumaaraaNaam.h | ( raajaanamavalokya ) bhadramukha ehi taavat.h | mochayaanena durmochahastagraheNa Dimbhaliilayaa baadhyamaanaM baalamR^igendram.h | ( \-durmoka\- ) raajaaH \-\- ( upagamya | sasmitam.h ) ayi bho maharshhiputra | evamaashramaviruddhavR^ittinaa saMyamaH kimiti janmatastvayaa | sattvasa.nshraya sukho.api duushhyate kR^ishhNasarpashishuneva chandanaH||18 || taapasii \-\- bhadramukha na khalvayamR^ishhikumaaraH | raajaaH \-\- aakaarasadR^ishaM cheshhTitamevaasya kathayati | sthaanapratyayaattu vayamevaMtarkiNaH | ( yathaabhyarthitamanutishhThanbaalasparshamupalabhya | aatmagatam.h ) anena kasyaapi kulaa~NkureNa spR^ishhTasya gaatreshhu sukhaM mamaivam.h | kaaM nirvR^itiM chetasi tasya kuryaadyasyaayama~NkaatkR^itinaH praruuDhaH||19 || taapasii \-\- ( ubhau nirvarNya ) aashcharyamaashcharyam.h | raajaaH \-\- aarye kimiva | taapasii \-\- asya baalakasya te.api saMvaadinyaakR^itiriti vismitaa.asmi | aparichitasyaapi te.apratilomaH saMvR^itta iti | raajaaH \-\- ( baalakamupalaalayan.h ) na chenmunikumaaro.ayamatha ko sya vyapadeshaH | taapasii \-\- puruva.nshaH | raajaaH \-\- ( aatmagatam.h ) kathamekaanvayo mama | ataH khalu madanukaariNamenamatrabhavatii manyate | astyetatpauravaaNaamantyaM kulavratam.h | bhavaneshhu rasaadhikeshhu puurvaM xitiraxaarthamushanti ye nivaasam.h | niyataikavratiyataani pashchaattarumuulaani gR^ihiibhavanti teshhaam.h||20|| ( prakaasham.h ) na punaraatmagatyaa maanushhaaNaameshha vishhayaH | taapasii \-\- yathaa bhadramukho bhaNati | apsaraHsambandhenaasya jananyatra devagurostapovane prasuutaa | raajaaH \-\- ( apavaarya ) hanta dvitiiyamidamaashaajananam.h | ( prakaasham.h ) atha saa tatrabhavatii kimaakhyasya raajarshheH patnii | taapasii \-\- kastasya dharmadaaraparityaagino naama sa.nkiirtayituM chintayishhyati | raajaaH \-\- ( svagatam.h ) iyaM khalu kathaa maameva laxyiikaroti | yadi taavadasya shishormaataraM naamataH pR^ichchhaami | atha vaa.anaaryaH paradaaravyavahaaraH | ( pravishhya mR^inmayuurahastaa ) taapasii \-\- sarvadamana shaku.ntalaavaNyaM prexasva | baalaH \-\- ( sadR^ishhTixepam.h ) kutra vaa mama maataa | ubhe \-\- naamasaadR^ishyena va~nchito maatR^ivatsalaH | dvitiiyaa \-\- vatsa asya mR^ittikaamayuurasya ramyatvaM pashyeti bhaNito.asi | raajaaH \-\- ( aatmagatam.h ) kiM vaa shakuntaletyasyaa maaturaakhyaa | santi punarnaamadheyasaadR^ishyaani | api naama mR^igatR^ishhNikeva naamamaatraprastaavo me vishhaadaaya kalpate | baalaH \-\- maataH rochate ma eshha bhadramayuuraH | ( iti kriiDanakamaadatte ) prathamaa \-\- ( vilokya | sodvegam.h ) aho raxaakaraNDakamasya maNibandhe na dR^ishyate | raajaaH \-\- alamaavegena | nanvidamasya siMhashaavavimardaatparibhrashhTam.h | ( ityaadaatumichchhati ) ubhe \-\- maa khalvetadavalambya katham.h | gR^ihiitamanena | ( iti vismayaaduronihitahaste parasparamavalokayataH ) raajaaH \-\- kimarthaM pratishhiddhaaH smaH | prathamaa \-\- shR^iNotu mahaaraajaH | eshhaa.aparaajitaa naamaushhadhirasya jaatakarmasamaye bhagavataa maariichena dattaa | etaaM kila maataapitaraavaatmaanaM cha varjayitvaa.aparo bhuumipatitaaM na gR^ihNaati | raajaaH \-\- atha gR^ihNaati | prathamaa \-\- tatastaM sarpo bhuutvaa dashati | raajaaH \-\- bhavatiibhyaaM kadaachidasyaaH pratyaxiikR^itaa vikriyaa | ubhe \-\- anekashaH | raajaaH \-\- ( saharshham.h | aatmagatam.h ) kathamiva saMpuurNamapi me manorathaM naabhinandaami | ( iti baalaM parishhvajate ) dvitiiyaa \-\- suvrate ehi | imaM vR^ittaantaM niyamavyaapR^itaayai shaku.ntalaayai nivedayaavaH | ( iti nishhkraante ) baalaH \-\- mu~ncha maam.h | yaavanmaatuH sakaashaM gamishhyaami | raajaaH \-\- putraka mayaa sahaiva maataramabhinandishhyasi | baalaH \-\- mama khalu taato dushhyantaH | na tvam.h | raajaaH \-\- ( sasmitam.h ) eshha vivaada eva pratyaayayati | ( tataH pravishatyekaveNiidharaa shaku.ntalaa ) shaku.ntalaa \-\- vikaarakaale.api prakR^itisthaaM sarvadamanasyaushhadhiM shrutvaa na me aashaa.a.asiidaatmano bhaagadheyeshhu | atha vaa yathaa saanumatyaa.a.akhyaataM tathaa sambhaavyata etat.h | raajaaH \-\- ( shaku.ntalaaM vilokya ) aye seyamatrabhavatii shaku.ntalaa yaishhaa vasane paridhuusare vasaanaa niyamaxaamamukhii dhR^itaikaveNiH | atinishhkaruNasya shuddhashiilaa mama diirghaM virahavrataM bibharti||21|| shaku.ntalaa \-\- ( pashchaattaapavivarNaM raajaanaM dR^ishhTvaa ) na khalvaaryaputra iva | tataH ka eshha idaaniiM kR^itaraxaama~NgalaM daarakaM me gaatrasa.nsargeNa duushhayati | baalaH \-\- ( maataramupetya ) maataH eshha ko.api purushho maaM putra ityaali~Ngati | raajaaH \-\- priye krauryamapi me tvayi prayuktamanukuulapariNaamaM saMvR^ittaM yadahamidaaniiM tvayaa pratyabhiGYaatamaatmaanaM pashyaami | shaku.ntalaa \-\- ( aatmagatam.h ) hR^idaya samaashvasihi samaashvasihi | parityaktamatsareNaanukampitaasmi daivena | aaryaputraH khalveshhaH | raajaaH \-\- priye | smR^itibhinnamohatamaso dishhTyaa pramukhe sthitaasi me sumukhi | uparaagaante shashinaH samupagataa rohiNii yogam.h||22|| shaku.ntalaa \-\- jayatu jayatvaaryaputraH | (ityardhokte baashhpakaNThii viramati) raajaaH \-\- sundari | baashhpeNa pratishhiddhe.api jayashabde jitaM mayaa | yatte dR^ishhTamasa.nskaarapaaTaloshhThapuTaM mukham.h||23|| baalaH \-\- maataH ka eshhaH | shaku.ntalaa \-\- vatsa te bhaagadheyaani pR^ichchha | raajaaH \-\- ( shaku.ntalaayaaH paadayoH praNipatya ) sutanu hR^idayaatpratyaadeshavyaliikamapaitu te kimapi manasaH saMmoho me tadaa balavaanabhuut.h | prabalatamasaamevaMpraayaaH shubheshhu hi vR^ittayaH srajamapi shirasyandhaH xiptaaM dhunotyahisha~Nkayaa||24|| shaku.ntalaa \-\- uttishhThatvaaryaputraH | nuunaM me sucharitapratibandhakaM puraakR^itaM teshhu divaseshhu pariNaamaabhimukhamaasiidyena saanukrosho.apyaaryaputro mayi virasaH saMvR^ittaH | ( raajottishhThati ) shaku.ntalaa \-\- atha kathamaaryaputreNa smR^ito duHkhabhaagyayaM janaH | raajaaH \-\- uddhR^itavishhaadashalyaH kathayishhyaami | mohaanmayaa sutanu puurvamupexitaste yo baddhabinduradharaM paribaadhamaanaH | taM taavadaakuTilapaxmavilagnamadya baashhpaM pramR^ijya vigataanushayo bhaveyam.h||25|| ( iti yathoktamanutishhThati ) shaku.ntalaa \-\- ( naamamudraaM dR^ishhTvaa ) aaryaputra idaM tada~Nguliiyakam.h | raajaaH \-\- asmaada~Nguliiyopalambhaatkhalu smR^itirupalabdhaa | shaku.ntalaa \-\- vishhamaM kR^itamanena yattadaa.a.aryaputrasya pratyayakaale durlabhamaasiit.h | raajaaH \-\- tena hi R^itusamavaayachihnaM pratipadyataaM lataa kusumam.h | shaku.ntalaa \-\- naasya vishvasimi | aaryaputra evaitaddhaarayatu | ( tataH pravishati maataliH ) maataliH \-\- dishhTyaa dharmapatniisamaagamena putramukhadarshanena chaayushhmaanvardhate | raajaaH \-\- abhuutsaMpaaditasvaaduphalo me manorathaH | maatale na khalu vidito.ayamaakhaNDalena vR^ittaantaH syaat.h | maataliH \-\- ( sasmitam.h ) kimiishvaraaNaaM paroxam.h | etvaayushhmaan.h | bhagavaanmaariichaste darshanaM vitarati | raajaaH \-\- shakuntale avalambyataaM putraH | tvaaM puraskR^itya bhagavantaM drashhTumichchhaami | shaku.ntalaa \-\- jihremyaaryaputreNa saha gurusamiipaM gantum.h | raajaaH \-\- apyaacharitavyamabhyudayakaaleshhu | ehyehi | ( sarve parikraamanti ) ( tataH pravishatyadityaa saardhamaasanastho maariichaH ) maariichaH \-\- ( raajaanamavalokya ) daaxaayaNi | putrasya te raNashirasyayamagrayaayii dushhyanta ityabhihito bhuvanasya bhartaa | chaapena yasya vinivartitakarma jaataM tatkoTimatkulishamaabharaNaM maghonaH||26|| aditiH \-\- saMbhaavaniiyaanubhaavaa.asyaakR^itiH | maataliH \-\- aayushhman.h etau putrapriitipishunena chaxushhaa divaukasaaM pitaraavaayushhmantamavalokayataH | taavupasarpa | raajaaH \-\- maatale | praahurdvaadashadhaa sthitasya munayo yattejasaH kaaraNaM bhartaaraM bhuvanatrayasya sushhuve yadyaGYabhaageshvaram.h | yasminnaatmabhavaH paro.api purushhashchakre bhavaayaaspadaM dvandvaM daxamariichisaMbhavamidaM tatsrashhTurekaantaram.h||27|| maataliH \-\- atha kim.h | raajaaH \-\- ( upagamya ) ubhaabhyaamapi vaasavaniyojyo dushhyantaH praNamati | maariicha \-\- vatsa chiraM jiiva | pR^ithiviiM paalaya | aditiH \-\- vatsa apratiratho bhava | shaku.ntalaa \-\- daarakasahitaa vaaM paadavadanaM karomi | maariichaH \-\- vatse | aakhaNDalasamo bhartaa jayantapratimaH sutaH | aashiiranyaa na te yogyaa paulomiisadR^ishii bhava||28|| aditiH \-\- jaate bharturbahumataa bhava | ayaM cha diirghaayurvatsaka ubhayakulanandano bhavatu | upavishata | ( sarve prajaapatimabhita upavishanti ) maariichaH \-\- ( ekaikaM nirdi.nshan.h ) dishhTyaa shaku.ntalaa saadhvii sadapatyamidaM bhavaan.h | shraddhaa vittaM vidhishcheti tritayaM tatsamaagatam.h||29|| raajaaH \-\- bhagavan.h | praagabhipretasiddhiH | pashchaaddarshanam.h | ato.apuurvaH khalu vo.anugrahaH | kutaH | udeti puurvaM kusumaM tataH phalaM ghanodayaH praaktadanantaraM payaH | nimittanaimittikayorayaM kramastava prasaadasya purastu saMpadaH||30|| maataliH \-\- evaM vidhaataaraH prasiidanti | raajaaH \-\- bhagavan.h imaamaaGYaakariiM vo gaandharveNa vivaahavidhinopayamya kasyachitkaalasya bandhubhiraaniitaaM smR^itishaithilyaatpratyaadishannaparaaddho.asmi tatrabhavato yushhmatsagotrasya kaNvasya | pashchaada~NguliiyakadarshanaaduuDhapuurvaaM tadduhitaramavagato.aham.h | tachchitramiva me pratibhaati | yathaa gajo neti samaxaruupe tasminnapakraamati sa.nshayaH syaat.h | padaani dR^ishhTvaa tu bhavetpratiitistathaavidho me manaso vikaaraH||31|| maariichaH \-\- vatsa alamaatmaaparaadhasha~Nkayaa | saMmoho.api tvayyanupapannaH | shruuyataam.h | raajaaH \-\- avahito.asmi | maariichaH \-\- yadaivaapsarastiirthaavataraNaatpratyaxavaiklavyaaM shaku.ntalaamaadaaya menakaa daaxaayaNiimupagataa tadaiva dhyaanaadavagato.asmi durvaasasaH shaapaadiyaM tapasvinii sahadharmachaariNiitvayaa pratyaadishhTaa naanyatheti | sa chaayama~NguliiyakadarshanaavasaanaH | raajaaH \-\- ( sochchhvaasam.h ) eshha vachaniiyaanmukto.asmi | shaku.ntalaa \-\- ( svagatam.h ) dishhTyaa.akaaraNapratyaadeshii naaryaputraH | na punaH shaptamaatmaanaM smaraami | atha vaa praapto mayaa sa hi shaapo virahashuunyahR^idayayaa na viditaH | ataH sakhiibhyaaM sa.ndishhTaasmi bhartura~NguliiyakaM darshayitavyamiti | maariichaH \-\- vatse charitaarthaasi | tadidaaniiM sahadharmachaariNaM prati na tvayaa manyuH kaaryaH | pashya | shaapaadasi pratihataa smR^itirodharuuxe bhartaryapetatamasi prabhutaa tavaiva | chhaayaa na muurchhati malopahataprasaade shuddhe tu darpaNatale sulabhaavakaashaa||32|| raajaaH \-\- yathaaha bhagavaan.h | maariichaH \-\- vatsa kachchidabhinanditastvayaa vidhivadasmaabhiranushhThitajaatakarmaa putra eshha shaakuntaleyaH | raajaaH \-\- bhagavan.h atra khalu me va.nshapratishhThaa | ( iti baalaM hastena gR^ihNaati ) maariichaH \-\- tathaabhaavinamenaM chakravartinamavagachchhatu bhavaan.h | pashya | rathenaanuddhaatastimitagatinaa tiirNajaladhiH puraa saptadviipaaM jayati vasudhaamapratirathaH | ihaayaM sattvaanaaM prasabhadamanaatsarvadamanaH punaryaasyatyaakhyaaM bharata iti lokasya bharaNaat.h||33|| raajaaH \-\- bhagavataa kR^itasa.nskaare sarvamasminvayamaashaasmahe | aditiH \-\- bhagavan.h asyaa duhitR^imanorathasaMpatteH kaNvo.api taavatchchhrutavistaaraH kriyataam.h | duhitR^ivatsalaa menakehaivopacharantii tishhThati | shaku.ntalaa \-\- ( aatmagatam.h ) manorathaH khalu me bhaNito bhagavatyaa | maariichaH \-\- tapaHprabhavaatpratyaxaM sarvameva tatrabhavataH | raajaaH \-\- ataH khalu mama naatikruddho muniH | maariichaH \-\- tathaapyasau priyamasmaabhiH prashhTavyaH | kaH ko.atra bhoH | ( pravishya ) shishhyaH \-\- bhagavan.h ayamasmi | maariichaH \-\- gaalava idaaniimeva vihaayasaa gatvaa mama vachanaattatrabhavate kaNvaaya priyamaavedaya yathaa putravatii shaku.ntalaa tachchhaapanivR^ittau smR^itimataa dushhyantena pratigR^ihiiteti | shishhyaH \-\- yadaaGYaapayati bhagavaan.h | ( iti nishhkraantaH ) maariichaH \-\- vatsa tvamapi svaapatyadaarasahitaH sakhyuraakhaNDalasya rathamaaruhya te raajadhaaniiM pratishhThasva | raajaaH \-\- yadaaGYaapayati bhagavaan.h | maariichaH \-\- api cha | tava bhavatu biDaujaaH praajyavR^ishhTiH prajaasu tvamapi vitatayaGYo vajriNaM priiNayasva | yugashataparivartaanevamanyonyakR^ityairnayatamu\- bhayalokaanugrahashlaaghaniiyaiH||34|| raajaaH \-\- bhagavan.h yathaashakti shreyase yatishhye | maariichaH \-\- vatsa kiM te bhuuyaH priyamupakaromi | raajaaH \-\- ataH paramapi priyamasti | yadiiha bhagavaanpriyaM kartumichchhati tarhiidamastu | ( bharatavaakyam.h ) pravartataaM prakR^itihitaaya paarthivaH sarasvatii shrutamahataaM mahiiyataam.h | mamaapi cha xapayatu niilalohitaH punarbhavaM parigatashaktiraatmabhuuH||35|| ( nishhkraantaaH sarve ) ( iti saptamo.a~NkaH | ) samaaptamidamabhiGYaanashaku.ntalaM naama naaTakam.h | ##\medskip\hrule\medskip The AbhijnAnazAkuntalam of KAlidAsa ed. by M.R. Kale Bombay 1898 (ninth ed. 1961) Input by Muneo Tokunaga Input finished on July 26N 1999. From Kyoto University's Sanskrit ftp archives at ftp://ccftp.kyoto-su.ac.jp/pub/doc/sanskrit/ The text is proofread by Shrirang Nene snene@lds.com \end{multicols}\medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}