%@@1
% File name             : raghuvansha14.itx
%--------------------------------------------
% Text title            : raghuvansha14
% Author                : kalidasa
% Language              : Sanskrit
% Subject               : philosophy/hinduism/religion
% Description/comments  : 
% Transliterated by     : Arvind Kolhatkar akolhatkar at rogers.com
% Proofread by          : Arvind Kolhatkar akolhatkar at rogers.com
% Latest update         : Octobber 03, 2005
% Send corrections to   : sanskrit@cheerful.com
%
% Special Instructions:
% i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty
% Transliteration scheme: ITRANS 5.2
% Site access  :         
% http://sanskrit.gde.to/
% http://www.alkhemy.com/sanskrit/
% http://sanskrit.bhaarat.com See the document project
%-----------------------------------------------------
% The text is to be used for personal studies and research only.
% Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' agreement.
% @@2
%
% Commands upto engtitle are 
% needed for devanaagarii output and formatting.
%--------------------------------------------------------

\documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article}
%\documentclass[11pt]{article}
%\usepackage{multicol}
#include=ijag.inc
#endwordvowel=.h
\portraitwide
\parindent=100pt                
\let\usedvng=\Largedvng      % for 1 column     
\pagenumbering{itrans} 
\def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}}
\def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule}
\def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines}
%%
\begin{document}

\engtitle{.. Raghuvansha 14 by Kalidas ..}## 
\itxtitle{.. kaalidaasakR^itaM raghuva.nsham sarga 14 ..}##\endtitles ## 

bhartuH praNaashaadatha shochaniiya.n dashaantara.n tatra sama.n prapanne | 
apashyataa.n daasharathii jananyau Chedaadivopaghnatarorvratatyau|| 14\-1|| 
ubhaavubhaabhyaa.n praNatau hataarii yathaakrama.n vikramashobhinau tau | 
vispaShTamasraandhatayaa na dR^iShTau dnyaatau sutasparshasukhopalambhaat|| 14\-2|| 
aanandajaH shokajamashrubaaShpastayorashiita.n shishiro bibheda | 
ga~NgaasarayvorjalamuShNatapta.n himaadrinisyanda ivaavatiirNaH|| 14\-3|| 
te putrayornaiR^itashastramaargaanaardraanivaa~Nge sadaya.n spR^ishantau | 
apiipsita.n kShatrakulaa~Nganaanaa.n na viirasuushabdamakaamayetaam|| 14\-4|| 
kleshaavahaa bharturalakShaNaaha.n siiteti naama svamudiirayantii | 
svargapratiShThasya gurormahiShyaavabhaktibhedena vadhuurvavande|| 14\-5|| 
uttiShTha vatse nanu saanujo.asau vR^ittena bhartaa shuchinaa tavaiva | 
kR^ichChra.n mahattiirNa iva priyaarhaa.n taamuuchatuste priyamapyamithyaa|| 14\-6|| 
athaabhiSheka.n raghuva.nshaketoH praarabdhamaanandajalairjananyoH | 
nirvartayaamaasuramaatyavR^iddhaastiirthaahR^itaiH kaa~nchanakumbhatoyaiH|| 14\-7|| 
saritsamudraansarasiishcha gatvaa rakShaHkapiindrairupapaaditaani | 
tasyaapatanmuurdhni jalaani jiShNorvindhyasya meghaprabhavaa ivaapaH|| 14\-8|| 
tapasviveShakriyayaapi taavadyaH prekShaNiiyaH sutaraa.n babhuuva | 
raajendranepathyavidhaanashobhaa tasyoditaasiitpunaruktadoShaa|| 14\-9|| 
sa maularakShoharibhiH sasainyastuuryasvanaananditapauravargaH | 
vivesha saudhodgatalaajavarShaamuttoraNaamanvayaraajadhaaniim|| 14\-10|| 
saumitriNaa saavarajena mandamaadhuutabaalavyajano rathasthaH | 
dhR^itaatapatro bharatena saakShaadupaayasa.nghaata iva pravR^iddhaH|| 14\-11|| 
praasaadakaalaagurudhuumaraajistasyaaH puro vaayuvashena bhinnaa | 
vanaannivR^ittena raghuuttamena muktaa svaya.n veNirivaababhaase|| 14\-12|| 
shvashruujanaanuShThitachaaruveShaa.n karNiirathasthaa.n raghuviirapatniim | 
praasaadavaataayanadR^ishyabandhaiH saaketanaaryo.a~njalibhiH praNemuH|| 14\-13|| 
sphuratprabhaamaNDanamaanasuuya.n saa bibhratii shaashvatama~Ngaraagam | 
raraaja shuddheti punaH svapuryai sa.ndarshitaa vahnigateva bhartraa|| 14\-14|| 
veshmaani raamaH paribarhavanti vishraaNya sauhaardanidhiH suhR^idbhyaH | 
baaShpaayamaano balimanniketamaalekhyasheShasya piturvivesha|| 14\-15|| 
kR^itaa~njalistatra yadamba satyaannaabhrashyata svargaphalaadgururnaH | 
tachchintyamaana.n sukR^ita.n taveti jahaara lajjaa.n bharatasya maatuH || 14\-16|| 
tathaiva sugriivabibhiiShaNaadiinupaacharatkR^itrimasa.nvidhaabhiH | 
sa.nkalpamaatroditasiddhayaste kraantaa yathaa chetasi vismayena|| 14\-17|| 
sabhaajanaayopagataansa divyaanmuniinpuraskR^itya hatasya shatroH | 
shushraava tebhyaH prabhavaadi vR^itta.n svavikrame gauravamaadadhaanam|| 14\-18|| 
pratiprayaateShu tapodhaneShu sukhaadavidnyaatagataardhamaasaan | 
siitaasvahastopahR^itaagryapuujaanrakShaHkapiindraanvisasarja raamaH || 14\-19|| 
tachchaatmachintaasulabha.n vimaana.n hR^ita.n suraareH saha jiivitena | 
kailaasanaathodvahanaaya bhuuyaH puShpa.n divaH puShpakamanvama.nsta|| 14\-20|| 
piturniyogaadvanavaasameva.n nistiirya raamaH pratipannaraajyaH | 
dharmaarthakaameShu samaa.n prapede yathaa tathaivaavarajeShu vR^ittim|| 14\-21|| 
sarvaasu maatuShvapi vatsalatvaatsa nirvisheShapratipattiraasiit | 
ShaDaananaapiitapayodharaasu netaa chamuunaamiva kR^ittikaasu|| 14\-22|| 
tenaarthavaa{\m+}llobhaparaa~Nmukhena tena ghnataa vighnabhaya.n kriyaavaan | 
tenaasa lokaH pitR^imaanvinetraa tenaiva shokaapanudeva putrii|| 14\-23|| 
sa paurakaaryaaNi samiikShya kaale reme videhaadhipaterduhitraa | 
upasthitashchaaru vapustadiiya.n kR^itvopabhogotsukayeva lakShmyaa|| 14\-24|| 
tayoryathaapraarthitamindriyaarthaanaaseduShoH sadmasu chitravatsu | 
praaptaani duHkhaanyapi daNDakeShu sa.nchintyamaanaani sukhaanyabhuuvan|| 14\-25|| 
athaadhikasnigdhavilochanena mukhena siitaa sharapaaNDureNa | 
aanandayitrii pariNeturaasiidanakSharavya~njitadohadena|| 14\-26|| 
taama~Nkamaaropya kR^ishaa~NgayaShTi.n varNaantaraakraantapayodharaagraam | 
vilajjamaanaa.n rahasi pratiitaH paprachCha raamaa.n ramaNo.abhilaaSham|| 14\-27|| 
saa daShTaniivaarabaliini hi.nsraiH sa.nbaddhavaikhaanasakanyakaani | 
iyeSha bhuuyaH kushavanti gantu.n bhaagiirathiitiiratapovanaani|| 14\-28|| 
tasyai pratishrutya raghupraviirastadiipsita.n paarshvacharaanuyaataH | 
aalokayiShyanmuditaamayodhyaa.n praasaadamabhra.nlihamaaruroha|| 14\-29|| 
R^iddhaapaNa.n raajapatha.n sa pashyanvigaahyamaanaa.n sarayuu.n cha naubhiH | 
vilaasibhishchaadhyuShitaani pauraiH puropakaNThopavanaani reme|| 14\-30|| 
sa ki.nvadantii.n vadataa.n purogaH svavR^ittamuddishya vishuddhavR^ittaH | 
sarpaadhiraajorubhujo.apasarpa.n paprachCha bhadra.n vijitaaribhadraH|| 14\-31|| 
nirbandhapR^iShTaH sa jagaada sarva.n stuvanti pauraashcharita.n tvadiiyam | 
anyatra rakShobhavanoShitaayaaH parigrahaanmaanavadeva devyaaH|| 14\-32|| 
kalatranindaaguruNaa kilaivamabhyaahata.n kiirtiviparyayeNa | 
ayoghanenaaya ivaabhitapta.n vaidehibandhorhR^idaya.n vidadre|| 14\-33|| 
kimaatmanirvaadakathaamupekShe jaayaamadoShaamuta sa.ntyajaami | 
ityekapakShaashrayaviklavatvaadaasiitsa dolaachalachittavR^ittiH|| 14\-34|| 
nishchitya chaananyanivR^itti vaachya.n tyaagena patnyaaH parimaarShTumaichChat | 
api svadehaatkimutendriyaarthaadyashodhanaanaa.n hi yasho gariiyaH|| 14\-35|| 
sa sa.nnipatyaavarajaanhataujaastadvikriyaadarshanaluptaharShaan | 
kauliinamaatmaashrayamaachachakShe tebhyaH punashchedamuvaacha vaakyam|| 14\-36|| 
raajarShiva.nshasya raviprasuuterupasthitaH pashyata kiidR^isho.ayam | 
mattaH sadaachaarashucheH kala~NkaH payodavaataadiva darpaNasya|| 14\-37|| 
paureShu so.aha.n bahuliibhavantamapaa.n tara.ngeShviva tailabindum | 
soDhu.n na tatpuurvamavarNamiishe aalaanika.n sthaaNuriva dvipendraH|| 14\-38|| 
tasyaapanodaaya phalapravR^ittaavupasthitaayaamapi nirvyapekShaH | 
tyakShaami vaidehasutaa.n purastaatsamudranemi.n pituraadnyayeva|| 14\-39|| 
avaimi chainaamanagheti ki.ntu lokaapavaado balavaanmato me | 
Chaayaa hi bhuumeH shashino malatvenaaropitaa shuddhimataH prajaabhiH|| 14\-40|| 
rakShovadhaanto na cha me prayaaso vyarthaH sa vairapratimochanaaya | 
amarShaNaH shoNitakaa~NkShayaa ki.n padaa spR^ishanta.n dashati dvijihvaH|| 14\-41|| 
tadeva sargaH karuNaardrachittairna me bhavadbhiH pratiShedhaniiyaH | 
yadyarthitaa nirhR^itavaachyashalyaanpraaNaanmayaa dhaarayitu.n chira.n vaH|| 14\-42|| 
ityuktavanta.n janakaatmajaayaa.n nitaantaruukShaabhiniveshamiisham | 
na kashchana bhraatR^iShu teShu shakto niSheddhumaasiidanumoditu.n vaa|| 14\-43|| 
sa lakShmaNa.n lakShmaNapuurvajanmaa vilokya lokatrayagiitakiirtiH | 
saumyeti chaabhaaShya yathaarthabhaaShii sthita.n nideshe pR^ithagaadidesha|| 14\-44|| 
prajaavatii dohadasha.nsinii te tapovaneShu spR^ihayaalureva | 
sa tva.n rathii tadvyapadeshaneyaa.n praapayya vaalmiikipada.n tyajainaam|| 14\-45|| 
sa shushruvaanmaatari bhaargavena piturniyogaatprahR^ita.n dviShadvat | 
pratyagrahiidagrajashaasana.n tadaadnyaa guruuNaa.n? hyavichaaraNiiyaa|| 14\-46|| 
athaanukuulashravaNapratiitaamatrasnubhiryuktadhura.n tura.ngaiH | 
ratha.n sumantrapratipannarashmimaaropya vaidehasutaa.n pratasthe|| 14\-47|| 
saa niiyamaanaa ruchiraanpradeshaanpriya.nkaro me priya ityanandat | 
naabuddha kalpadrumataa.n vihaaya jaata.n tamaatmanyasipatravR^ikSham|| 14\-48|| 
juguuha tasyaaH pathi lakShmaNo yatsavyetareNa sphurataa tadakShNaa | 
aakhyaatamasyai guru bhaavi duHkhamatyantaluptapriyadarshanena|| 14\-49|| 
saa durnimittopagataadviShaadaatsadyaHparimlaanamukhaaravindaa | 
raadnyaH shiva.n saavarajasya bhuuyaadityaashasha.nse karaNairabaahyaiH|| 14\-50|| 
gurorniyogaadvanitaa.n vanaante saadhvii.n sumitraatanayo vihaasyan | 
avaaryatevotthitaviichihastairjahnorduhitraa sthitayaa purastaat|| 14\-51|| 
rathaatsa yantraa nigR^ihiitavaahaattaa.n bhraatR^ijaayaa.n puline.avataarya | 
ga~Ngaa.n niShaadaahR^itanauvisheShastataara sa.ndhaamiva satyasa.ndhaH|| 14\-52|| 
atha vyavasthaapitavaakkatha.nchitsaumitrirantargatabaaShpakaNThaH | 
autpaatika.n megha ivaashmavarSha.n mahiipateH shaasanamujjagaara|| 14\-53|| 
tato.abhiSha~Ngaanilavipraviddhaa prabhrashyamaanaabharaNaprasuunaa | 
svamuurtilaabhaprakR^iti.n dharitrii.n lateva siitaa sahasaa jagaama|| 14\-54|| 
ikShvaakuva.nshaprabhavaH katha.n tvaa.n tyajedakasmaatpatiraaryavR^ittaH | 
iti kShitiH sa.nshayiteva tasyai dadau pravesha.n jananii na taavat|| 14\-55|| 
saa luptasa.ndnyaa na viveda duHkha.n pratyaagataasuH samatapyataantaH | 
tasyaaH sumitraatmajayatnalabdho mohaadabhuutkaShTataraH prabodhaH|| 14\-56|| 
na chaavadadbharturavarNamaaryaa niraakariShNorvR^ijinaadR^ite.api | 
aatmaanameva.n sthiraduHkhabhaaja.n punaH punarduShkR^itina.n nininda|| 14\-57|| 
aashvaasya raamaavarajaH satii.n taamaakhyaatavaalmiikiniketamaargaH | 
nighnasya me bhartR^inidesharaukShya.n devi kShamasveti babhuuva namraH|| 14\-58|| 
siitaa tamutthaapya jagaada vaakya.n priitaasmi te saumya chiraaya jiiva | 
biDaujasaa viShNurivaagrajena bhraatraa yadittha.n paravaanasi tvam|| 14\-59|| 
shvashruujana.n sarvamanukrameNa vidnyaapaya praapitamatpraNaamaH | 
prajaaniSheka.n mayi vartamaana.n suunoranudhyaayata chetaseti|| 14\-60|| 
vaachyastvayaa madvachanaatsa raajaa vahnau vishuddhaamapi yatsamakSham | 
maa.n lokavaadashravaNaadahaasiiH shrutasya ki.n tatsadR^isha.n kulasya|| 14\-61|| 
kalyaaNabuddherathavaa tavaaya.n na kaamachaaro mayi sha~NkaniiyaH | 
mamaiva janmaantarapaatakaanaa.n vipaakavisphuurjithuraprasahyaH|| 14\-62|| 
upasthitaa.n puurvamapaatya lakShmii.n vana.n mayaa saardhamasi prapannaH | 
tadaaspada.n praapya tayaatiroShaatsoDhaasmi na tvadbhavane vasantii|| 14\-63|| 
nishaacharopaplutabhartR^ikaaNaa.n tapasviniinaa.n bhavataH prasaadaat | 
bhuutvaa sharaNyaa sharaNaarthamanya.n katha.n prapatsye tvayi diipyamaane|| 14\-64|| 
ki.nvaa tavaatyantaviyogamoghe kuryaamupekShaa.n hatajiivite.asmin | 
syaadrakShaNiiya.n yadi me na tejastadiiyamantargatamantaraayaH|| 14\-65|| 
saaha.n tapaH suuryaniviShTadR^iShTiruurdhva.n prasuuteshcharitu.n yatiShye | 
bhuuyo yathaa me jananaantare.api tvameva bhartaa na cha viprayogaH|| 14\-66|| 
nR^ipasya varNaashramapaalana.n yatsa eva dharmo manunaa pratiitaH | 
nirvaasitaapyevamatastvayaaha.n tapasvisaamaanyamavekShaNiiyaa|| 14\-67|| 
tatheti tasyaaH pratigR^ihya vaacha.n raamaanuje dR^iShTipatha.n vyatiite | 
saa muktakaNTha.n vyasanaatibhaaraachchakranda vignaa kurariiva bhuuyaH|| 14\-68|| 
nR^itya.n mayuuraaH kusumaani vR^ikShaa darbhaanupaattaanvijahurhariNyaH | 
tasyaaH prapanne samaduHkhabhaavamatyantamaasiidrudita.n vane.api|| 14\-69|| 
taamabhyagachChadruditaanukaarii kaviH kushedhmaaharaNaaya yaataH | 
niShaadaviddhaaNDajadarshanotthaH shlokatvamaapadyata yasya shokaH|| 14\-70|| 
tamashru netraavaraNa.n pramR^ijya siitaa vilaapaadvirataa vavande | 
tasyai munirdohadali~Ngadarshii daashvaansuputraashiShamityuvaacha|| 14\-71|| 
jaane visR^iShTaa.n praNidhaanatastvaa.n mithyaapavaadakShubhitena bhartraa | 
tanmaa vyathiShThaa viShayaantarastva.n praaptaasi vaidehi piturniketam|| 14\-72|| 
utkhaatalokatrayakaNTake.api satyapratidnye.apyavikatthane.api | 
tvaa.n pratyakasmaatkaluShapravR^ittaavastyeva manyurbharataagraje me|| 14\-73|| 
tavorukiirtiH shvashuraH sakhaa me sataa.n bhavochChedakaraH pitaa te | 
dhuri sthitaa tva.n patidevataanaa.n ki.n tanna yenaasi mamaanukampyaa|| 14\-74|| 
tapasvisa.nsargaviniitasattve tapovane viitabhayaa vasaasmin | 
ito bhaviShyatyanaghaprasuuterapatyasa.nskaaramayovidhiste|| 14\-75|| 
ashuunyatiiraa.n munisa.nniveshaistamopahantrii.n tamasaa.n vagaahya | 
tatsaikatotsa~NgabalikriyaabhiH sa.npatsyate te manasaH prasaadaH|| 14\-76|| 
puShpa.n phala.n chaartavamaaharantyo biija.n cha baaleyamakR^iShTarohi | 
vinodayiShyanti navaabhiSha~Ngaamudaaravaacho munikanyakaastvaam|| 14\-77|| 
payoghaTairaashramabaalavR^ikShaansa.nvardhayantii svabalaanuruupaiH | 
asa.nshaya.n praaktanayopapatteH stana.ndhayapriitimavaapsyasi tvam|| 14\-78|| 
anugrahapratyabhinandinii.n taa.n vaalmiikiraadaaya dayaardrachetaaH | 
saaya.n mR^igaadhyaasitavedipaarshva.n svamaashrama.n shaantamR^iga.n ninaaya|| 14\-79|| 
taamarpayaamaasa cha shokadiinaa.n tadaagamapriitiShu taapasiiShu | 
nirviShTasaaraa.n pitR^ibhirhimaa.nshorantyaa.n kalaa.n darsha ivauShadhiiShu|| 14\-80|| 
taa i~NgudiisnehakR^itapradiipamaastiirNamedhyaajinatalpamantaH | 
tasyai saparyaanupada.n dinaante nivaasahetoruTaja.n viteruH || 14\-81|| 
tatraabhiShekaprayataa vasantii prayuktapuujaa vidhinaatithibhyaH | 
vanyena saa valkalinii shariira.n patyuH prajaasa.ntataye babhaara|| 14\-82|| 
api prabhuH saanushayo.adhunaa syaatkimutsukaH shakrajito.api hantaa | 
shasha.nsa siitaaparidevanaantamanuShThita.n shaasanamagrajaaya|| 14\-83|| 
babhuuva raamaH sahasaa sabaaShpastuShaaravarShiiva sahasyachandraH | 
kauliinabhiitena gR^ihaannirastaa na tena vaidehasutaa manastaH|| 14\-84|| 
nigR^ihya shoka.n svayameva dhiimaanvarNaashramaavekShaNajaagaruukaH | 
sa bhraatR^isaadhaaraNabhogamR^iddha.n raajya.n rajoriktamanaaH shashaasa|| 14\-85|| 
taamekabhaaryaa.n parivaadabhiiroH saadhviimapi tyaktavato nR^ipasya | 
vakShasyasa.nghaTTasukha.n vasantii reje sapatniirahiteva lakShmiiH|| 14\-86|| 
siitaa.n hitvaa dashamukharipurnopameye yadanyaa.n 
tasyaa eva pratikR^itisakho yatkratuunaajahaara | 
vR^ittaantena shravaNaviShayapraapiNaa tena bhartuH 
saa durvaara.n kathamapi parityaagaduHkha.n viShehe|| 14\-87|| 

iti shriiraghuva.nshe mahaakaavye kavishriikaalidaasakR^itau 
siitaaparityaago naama chaturdashaH sargaH || 
## 
Encoded and Proofread by Arvind Kolhatkar akolhatkar at rogers.com 
\medskip\hrule\obeylines
\medskip
{\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com}
{\rm Last updated \today}
\end{document}