%@@1 %-------------------------------------------- % File name : paramArthasAraabhinavagupta.inf % Text title : paramArthasAra Abhinavagupta % Author : Abhinavagupta % Language : Sanskrit % Subject : Hinduism/philosophy/advaita % Description/comments : % Transliterated by : Suryansu Ray suryansuray at yahoo.com % Proofread by : Suryansu Ray suryansuray at yahoo.com % Translation by : % Latest update : September 23, 2007 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskritdocuments.org % http://sanskrit.gde.to %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto engtitle are % needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=50pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Paramarthasara by Abhinavagupta ..}## \itxtitle{.. shrImadabhinavaguptapraNItam paramArthasAram ..}##\endtitles ## .. OM namashcidAtmaparamArthavapuShe .. atha shrImanmahAmAheshvarAcAryavaryashrImadabhinavaguptAcAryaviracitaH paramaarthasaaraH paraM parasthaM gahanAdanAdimekaM niviShTaM bahudhA guhAsu . sarvAlayaM sarvacarAcarasthaM tvAmeva shambhuM sharaNaM prapadye .. 1.. garbhAdhivAsapUrvakamaraNAntakaduHkhacakravibhrAntaH . AdhAraM bhagavantaM shiShyaH papracchha paramArtham .. 2.. AdhArakArikAbhistaM gururabhibhAShate sma tatsAram . kathayatyabhinavaguptaH shivashAsanadRRiShTiyogena .. 3.. nijashaktivaibhavabharAdaNDacatuShTayamidaM vibhAgena . shaktirmAyA prakRRitiH pRRithvI ceti prabhAvitaM prabhuNA .. 4.. tatrAntarvishvamidaM vicitratanukaraNabhuvanasantAnam . bhoktA ca tatra dehI shiva eva gRRihItapashubhAvaH .. 5.. nAnAvidhavarNAnAM rUpaM dhatte yathA.amalaH sphaTikaH . suramAnuShapashupAdaparUpatvaM tadvadIsho.api .. 6.. gacchhati gacchhati jala iva himakarabimbaM sthite sthitiM yAti . tanukaraNabhuvanavarge tathA.ayamAtmA maheshAnaH .. 7.. rAhuradRRishyo.api yathA shashibimbasthaH prakAshate tadvat . sarvagato.apyayamAtmA viShayAshrayaNena dhImukure .. 8.. Adarshe malarahite yadvadvadanaM vibhAti tadvadayam . shivashaktipAtavimale dhItattve bhAti bhArUpaH .. 9.. bhArUpaM paripUrNaM svAtmani vishrAntito mahAnandam . icchhAsaMvitkaraNairnirbharitamanantashaktiparipUrNam .. 10.. sarvavikalpavihInaM shuddhaM shAntaM layodayavihInam . yatparatattvaM tasminvibhAti ShaTtriMshadAtmajagat .. 11.. darpaNabimbe yadvannagaragrAmAdi citramavibhAgi . bhAti vibhAgenaiva ca parasparaM darpaNAdapi ca .. 12.. vimalatamaparamabhairavabodhAttadvadvibhAgashUnyamapi . anyonyaM ca tato.api ca vibhaktamAbhAti jagadetat .. 13.. shivashaktisadAshivatAmIshvaravidyAmayIM ca tattvadashAm . shaktInAM paJNcAnAM vibhaktabhAvena bhAsayati .. 14.. paramaM yatsvAtantryaM durghaTasampAdanaM maheshasya . devI mAyAshaktiH svAtmAvaraNaM shivasyaitat .. 15.. mAyAparigrahavashAdbodho malinaH pumAnpashurbhavati . kAlakalAniyatibalAdrAgAvidyAvashena sambaddhaH .. 16 . adhunaiva kiMcidevedameva sarvAtmanaiva jAnAmi . mAyAsahitaM kaJNcukaShaTkamaNorantaraN^gamidamuktam .. 17.. kambukamiva taNDulakaNaviniviShTaM bhinnamapyabhidA . bhajate tattu vishuddhiM shivamArgaunmukhyayogena .. 18.. sukhaduHkhamohamAtraM nishcayasaMkalpanAbhimAnAcca . prakRRitirathAntaHkaraNaM buddhimano.ahaN^kRRiti kramashaH .. 19.. shrotraM tvagakShi rasanA ghrANaM buddhIndriyANi shabdAdau . vAkpANipAdapAyUpasthaM karmendriyANi punaH .. 20.. eShAM grAhyo viShayaH sUkShmaH pravibhAgavarjito yaH syAt . tanmAtrapaJNcakaM tacchhabdaH sparsho maho raso gandhaH .. 21.. etatsaMsargavashAtsthUlo viShayastu bhUtapaJNcakatAm . abhyeti nabhaH pavanastejaH salilaM ca pRRithvI ca .. 22.. tuSha iva taNDulakaNikAmAvRRiNute prakRRitipUrvakaH sargaH . pRRithvIparyanto.ayaM caitanyaM dehabhAvena .. 23.. paramAvaraNaM mala iha sUkShmaM mAyAdi kaJNcukaM sthUlam . bAhyaM vigraharUpaM koshatrayaveShTito hyAtmA .. 24.. ajJNAnatimirayogAdekamapi svaM svabhAvamAtmAnam . grAhyagrAhakanAnAvaicitryeNAvabudhyeta .. 25.. rasaphANitasharkarikAguDakhaNDAdyA yathekShurasa eva . tadvadavasthAbhedAH sarve paramAtmanaH shambhoH .. 26.. vijJNAnAntaryAmiprANavirADdehajAtipiNDAntAH . vyavahAramAtrametatparamArthena tu na santyeva .. 27.. rajjvAM nAsti bhujaN^gastrAsaM kurute ca mRRityuparyantam . bhrAntermahatI shaktirna vivektuM shakyate nAma .. 28.. tadvaddharmAdharmasvarnirayotpattimaraNasukhaduHkham . varNAshramAdi cAtmanyasadapi vibhramabalAdbhavati. 29 .. etattadandhakAraM yadbhAveShu prakAshamAnatayA . AtmAnatirikteShvapi bhavatyanAtmAbhimAno.ayam .. 30.. timirAdapi timiramidaM gaNDasyopari mahAnayaM sphoTaH . yadanAtmanyapi dehaprANAdAvAtmamAnitvam.31 .. dehaprANavimarshanadhIjJNAnanabhaHprapaJNcayogena . AtmAnaM veShTayate citraM jAlena jAlakAra iva .. 32.. svajJNAnavibhavabhAsanayogenodveShTayennijAtmAnam . iti bandhamokShacitrAM krIDAM pratanoti paramashivaH .. 33,, sRRiShTisthitisaMhArA jAgratsvapnau suShuptamiti tasmin . bhAnti turIye dhAmani tathApi tairnAvRRitaM bhAti .. 34.. jAgradvishvaM bhedAtsvapnastejaH prakAshamAhAtmyAt . prAjJNaH suptAvasthA jJNAnaghanatvAttataH paraM turyam .. 35.. jaladharadhUmarajobhirmalinIkriyate yathA na gaganatalam . tadvanmAyAvikRRitibhiraparAmRRiShTaH paraH puruShaH .. 36.. ekasminghaTagagane rajasA vyApte bhavanti nAnyAni . malinAni tadvadete jIivAH sukhaduHkhabhedajuShaH .. 37.. shAnte shAnta ivAyaM hRRiShTe hRRiShTo vimohavati mUDhaH . tattvagaNe sati bhagavAnna punaH paramaarthataH sa tathA .. 38.. yadanAtmanyapi tadrUpAvabhAsanaM tatpuraa nirAkRRitya . AtmanyanAtmarUpAM bhrAntiM vidalayati paramAtmA .. 39.. itthaM vibhramayugalakasamUlavicchhedane kRRitArthasya . kartavyAntarakalanA na jAtu parayogino bhavati .. 40.. pRRithivI prakRRitirmAyA tritayamidaM vedyarUpatApatitam . advaitabhAvanabalAdbhavati hi sanmAtraparisheSham .. 41.. rashanAkuNDalakaTakaM bhedatyAgena dRRishyate yathA hema . tadvadbhedatyAge sanmAtraM sarvamAbhAti .. 42.. tadbrahma paraM shuddhaM shAntamabhedAtmakaM samaM sakalam . amRRitaM satyaM shaktau vishrAmyati bhAsvarUpAyAm .. 43.. iShyata iti vedyata iti sampAdyata iti ca bhAsvarUpeNa . aparAmRRiShTaM yadapi tu nabhaHprasUnatvamabhyeti .. 44.. shaktitrishUlaparigamayogena samastamapi parameshe . shivanAmani paramArthe visRRijyate devadevena .. 45.. punarapi ca paJNcashaktiprasaraNakrameNa bahirapi tat . aNDatrayaM vicitraM sRRiShTaM bahirAtmalAbhena .. 46.. iti shakticakrayantraM krIDAyogena vAhayandevaH . ahameva shuddharUpaH shaktimahAcakranAyakapadasthaH .. 47.. mayyeva bhAti vishvaM darpaNa iva nirmale ghaTAdIni . mattaH prasarati sarvaM svapnavicitratvamiva suptAt .. 48.. ahameva vishvarUpaH karacaraNAdisvabhAva iva dehaH . sarvasminnahameva sphurAmi bhAveShu bhAsvarUpamiva .. 49.. draShTA shrotA ghrAtA dehendriyavarjito.apyakartApi . siddhAntAgamatarkAMshcitrAnahameva racayAmi .. 50.. itthaM dvaitavikalpe galite pravilaN^ghya mohanIM mAyAm . salile salilaM kShIre kShIramiva brahmaNi layI syAt .. 51.. itthaM tattvasamUhe bhAvanayA shivamayatvamabhiyAte . kaH shokaH ko mohaH sarvaM brahmAvalokayataH .. 52.. karmaphalaM shubhamashubhaM mithyAjJNAnena saMgamAdeva . viShamo hi saMgadoShastaskarayogo.apyataskarasyeva .. 53.. lokavyavahArakRRitAM ya ihAvidyAmupAsate mUDhAH . te yAnti janmamRRityU dharmAdharmArgalAbaddhAH .. 54.. ajJNAnakAlanicitaM dharmAdharmAtmakaM tu karmApi . cirasaMcitamiva tUlaM nashyati vijJNAnadIptivashAt .. 55.. jJNAnaprAptau kRRitamapi na phalAya tato.asya janma katham . gatajanmabandhayogo bhAti shivArkaH svadIdhitibhiH .. 56.. tuShakambukakiMshArukamuktaM bIjaM yathAN^kuraM kurute . naiva tathANavamAyAkarmavimukto bhavAN^kuraM hyAtmA .. 57.. AtmajJNo na kutashcana bibheti sarvaM hi tasya nijarUpam . naiva ca shocati yasmAtparamArthe nAshitA nAsti .. 58.. atigUDhahRRidayagaJNjaprarUDhaparamArtharatnasaMcayataH . ahameveti maheshvarabhAve kA durgatiH kasya .. 59.. mokShasya naiva kiMciddhAmAsti na cApi gamanamanyatra . ajJNAnagranthibhidA svashaktyabhivyaktatA mokShaH .. 60.. bhinnAjJNAnagranthirgatasandehaH parAkRRitabhrAntiH . prakShINapuNyapApo vigrahayoge.apyasau muktaH .. 61.. agnyabhidagdhaM bIjaM yathA prarohAsamarthatAmeti . jJNAnAgnidagdhamevaM karma na janmapradaM bhavati .. 62.. parimitabuddhitvena hi karmocitabhAvidehabhAvanayA . saMkucitA citiretaddehadhvaMse tathA bhavati .. 63.. yadi punaramalaM bodhaM sarvasamuttIrNaboddhRRikartRRimayam . vitatamanastamitoditabhArUpaM satyasaMkalpam .. 64.. dikkAlakalanavikalaM dhruvamavyayamIshvaraM suparipUrNam . bahutarashaktivrAtapralayodayaviracanaikakartAram .. 65.. sRRiShTyAdividhisuvedhasamAtmAnaM shivamayaM vibuddhyeta . kathamiva saMsArI syAdvitatasya kutaH kva vA saraNam .. 66.. iti yuktibhirapi siddhaM yatkarma jJNAnino na saphala.m tat . na mamedamapi tu tasyeti dArDhyato na hi phalaM loke .. 67.. itthaM sakalavikalpAnpratibuddho bhAvanAsamIraNataH . AtmajyotiShi dIpte juhvajjyotirmayo bhavati .. 68.. ashnanyadvA tadvA saMviito yena kenacicchhAntaH . yatra kvacana nivAsI vimucyate sarvabhUtAtmA .. 69.. hayamedhashatasahasrANyapi kurute brahmaghAtalakShANi . paramArthavinna puNyairna ca pApaiH spRRishyate vimalaH .. 70.. madaharShakopamanmathaviShAdabhayalobhamohaparivarjI . niHstotravaShaTkAro jaDa iva vicaredavAdamatiH .. 71.. madaharShaprabhRRitirayaM vargaH prabhavati vibhedasammohAt . advaitAtmavibodhastena kathaM spRRishyatAM nAma .. 72.. stutyaM vA hotavyaM nAsti vyatiriktamasya kiMcana ca . stotrAdinA sa tuShyenmuktastannirnamaskRRitivaShaTkaH .. 73.. ShaTtriMshattattvabhRRitaM vigraharacanAgavAkShaparipUrNam . nijamanyadatha sharIraM ghaTAdi vA tasya devagRRiham .. 74.. tatra ca paramAtmamahAbhairavashivadevatAM svashaktiyutAm . AtmAmarshanavimaladravyaiH paripUjayannAste .. 75.. bahirantaraparikalpanabhedamahAbIjanicayamarpayataH . tasyAtidIptasaMvijjvalane yatnAdvinA bhavati homaH .. 76.. dhyAnamanastamitaM punareSha hi bhagavAnvicitrarUpANi . sRRijati tadeva dhyAnaM saMkalpAlikhitasatyarUpatvam .. 77.. bhuvanAvalIM samastAM tattvakramakalpanAmathAkShagaNam . antarbodhe parivartayati ca yatso.asya japa uditaH .. 78.. sarvaM samayA dRRiShTyA yatpashyati yacca saMvidaM manute . vishvashmashAnaniratAM vigrahakhaTvAN^gakalpanAkalitAm .. 79.. vishvarasAsavapUrNaM nijakaragaM vedyakhaNDakakapAlam . rasayati ca yattadetadvratamasya sudurlabhaM ca sulabhaM ca .. 80.. iti janmanAshahInaM paramArthamaheshvarAkhyamupalabhya . upalabdhRRitAprakAshAtkRRitakRRityastiShThati yatheShTam .. 81.. vyApinamabhihitamitthaM sarvAtmAnaM vidhUtanAnAtvam . nirupamaparamAnandaM yo vetti sa tanmayo bhavati .. 82.. tIrthe shvapacagRRihe vA naShTasmRRitirapi parityajandeham . jJNAnasamakAlamuktaH kaivalyaM yAti hatashokaH .. 83.. puNyAya tIrthasevA nirayAya shvapacasadananidhanagatiH . puNyApuNyakalaN^kasparshAbhAve tu kiM tena .. 84.. tuShakambukasupRRithakkRRitataNDulakaNatuShadalAntarakShepaH . taNDulakaNasya kurute na punastadrUpatAdAtmyam .. 85.. tadvatkaJNcukapaTalIpRRithakkRRitA saMvidatra saMskArAt . tiShThantyapi muktAtmA tatsparshavivarjitA bhavati .. 86.. kushalatamashilpikalpitavimalIbhAvaH samudgakopAdheH . malino.api maNirupAdhervicchhede svacchhaparamArthaH .. 87.. evaM sadgurushAsanavimalasthiti vedanaM tanUpAdheH . muktamapyupAdhyantarashUnyamivAbhAti shivarUpam .. 88.. shAstrAdiprAmANyAdavicalitashraddhayApi tanmayatAm . prAptaH sa eva pUrvaM svargaM narakaM manuShyatvam .. 89.. antyaH kShaNastu tasminpuNyAM pApAM ca vA sthitiM puShyan . mUDhAnAM sahakAribhAvaM gacchhati gatau tu na sa hetuH .. 90.. ye.api tadAtmatvena viduH pashupakShisarIsRRipAdayaH svagatim . te.api purAtanasambodhasaMskRRitAstAM gatiM yAnti .. 91.. svargamayo nirayamayastadayaM dehAntarAlagaH puruShaH . tadbhaN^ge svaucityAddehAntarayogamabhyeti .. 92.. evaM jJNAnAvasare svAtmA sakRRidasya yAdRRigavabhAtaH . tAdRRisha eva tadAsau na dehapAte.anyathA bhavati .. 93.. karaNagaNasampramoShaH smRRitinAshaH shvAsakalilatAcchhedaH . marmasu rujAvisheShAH sharIrasaMskArajo bhogaH .. 94.. sa kathaM vigrahayoge sati na bhavettena mohayoge.api . maraNAvasare jJNAnI na cyavate svAtmaparamArthAt .. 95.. paramArthamArgamenaM jhaTiti yadA gurumukhAtsamabhyeti . atitIvrashaktipAtAttadaiva nirvighnameva shivaH .. 96.. sarvottIrNaM rUpaM sopAnapadakrameNa saMshrayataH . paratattvarUDhilAbhe paryante shivamayIbhaavaH .. 97.. tasya tu paramArthamayIM dhArAmagatasya madhyavishrAnteH . tatpadalAbhotsukacetaso.api maraNaM kadAcitsyAt .. 98.. yogabhraShTaH shAstre kathito.asau citrabhogabhuvanapatiH . vishrAntisthAnavashAdbhUtvA janmAntare shiviibhavati .. 99.. paramArthamArgamenaM hyabhyasyAprApya yogamapi nAma . suralokabhogabhAgI muditamanA modate suciram .. 100.. viShayeShu sArvabhaumaH sarvajanaiH pUjyate yathA rAjA . bhuvaneShu sarvadevairyogabhraShTastathA pUjyaH .. 101.. mahatA kAlena punarmAnuShyaM prApya yogamabhyasya . prApnoti divyamamRRitaM yasmAdAvartate na punaH .. 102.. tasmAtsanmArge.asminnirato yaH kashcideti sa shivatvam . iti matvA paramArthe yathAtathApi prayatanIyam .. 103.. idamabhinavaguptoditasaMkShepaM dhyAyataH paraM brahma . acirAdeva shivatvaM nijahRRidayAveshamabhyeti .. 104.. AryAshatena tadidaM saMkShiptaM shAstrasAramatigUDham . abhinavaguptena mayA shivacaraNasmaraNadIptena .. 105.. iti shrImahAmAheshvarAcAryAbhinavaguptaviracitaH paramArthasAraH .. \medskip\hrule\medskip ## Encoded and proofread by \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}