\documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=0pt \let\usedvng=\normaldvng \pagenumbering{itrans} \def\twocol{\begin{multicols}{2}} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\hugedvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\twocol\obeyspaceslines} \newfont{\csroman}{putr8i at 9pt} \newfont{\csromani}{putri8i at 9pt} #romanifm=romancsx.ifm #romanfont=\csroman %% \begin{document}\engtitle{.. niitishatak by Bhartrihari ..}## \itxtitle{.. bhartR^iharikR^ita niitishatakam.h ..}##\endtitles## || shrii || dikkaalaadyanavachchhinnaanantachinmaatramuurtaye . svaanubhuutyekanaamaaya namaH shaantaaya tejase .. 1.. yaaM chintayaami satataM mayi saa viraktaa saapyanyamichchhati janaM sa jano.anyasaktaH . asmatkR^ite cha parishushhyati kaachidanyaa dhik.h taaM cha taM cha madanaM cha imaaM cha maaM cha .. 2.. aGYaH sukhamaaraadhyaH sukhataramaaraadhyate visheshhaGYaH . GYaanalavadurvigdhaM brahmaapi naraM na ra~njayati .. 3.. praayaH kandukapaatenotpatatyaaryaH patannapi . tathaa patatyanaaryastu mR^itpiNDapatanaM tathaa .. 4.. labheta sikataasu tailamapi yatnataH piiDyanpibechcha mR^igatR^ishhNikaasu salilaM pipaasaarditaH . kadaachidapi paryaTanshashavishhaaNamaasaadayennatu pratinivishhTamuurkhajanachittamaaraadhayet.h .. 5.. vyaalaM baalamR^iNaalatantubhirasau roddhuM samujjR^imbhate chhettuM vajramaNiiM shiriishhakusumapraantena sannahyati . maadhuryaM madhubindunaa rachayituM kShaaraambudheriihate netuM vaa~nchhati yaH khalaanpathi sataaM suuktairsudhaasyandibhiH .. 6.. svaayattamekaantaguNaM vidhaatraa vinirmitaM chhadanamaGYAtaayaaH . visheshhataH sarvavidaaM samaaje vibhuushhaNaM maunamapaNDitaanaam.h .. 7.. yadaa ki~nchitaGYo.ahaM dvipa iva madaandhaH samabhavam.h tadaa sarvaGYo.asmiityabhavadavaliptaM mama manaH . yadaa ki~nchitki~nchidbudhajanasakaashaadavagatam.h tadaa muurkho.asmiiti jvara iva madome vyapagataH .. 8.. kR^imikulachitaM laalaaklinnaM vigandhi jugupsitaM nirupamarasaM priityaa khaadannaraasthi niraamishham.h . surapitamapi shvaa paarshvasthaM vilokya na sha~Nkate na hi gaNayati kShudro jantuH parigrahaphalgutaam.h .. 9.. shiraH shaarvaM svargaat.h pashupatishirastaH kShitidharaM mahiidhraaduttu~Ngaadavanimavaneshchaapi jaladhim.h . adho.adho ga~NgeyaM padamupagataa stokamathavaa vivekabhrashhTaanaaM bhavati vinipaataH shatamukhaH .. 10.. shakyo vaarayituM jalena hutabhuk.h chhatreNa suuryaatapto naagendro nishitaa~Nkushena samado daNDena gogardabhau . vyaadhirbheshhajasa~N_grahaishcha vividhairmantraprayogairvishhaM sarvasyaushhadhamasti shaastravihitaM muurkhasya naastyaushhadham.h .. 11.. saahityasa~NgiitakalaavihiinaH, saakShaatpashuH puchchhavishhaaNahiinaH . tR^iNaM na khaadannapi jiivamaanaH, tadbhaagadheyaM paramampashunaam.h .. 12.. yeshhaaM na vidyaa na tapo na daanaM GYaanaM na shiilaM na guNaH na dharmaH . te martyaloke bhuvi bhaarabhUtaaH manushhyaruupeNa mR^igaaH charanti .. 13.. varaM parvatadurgeshhu bhraantaM vanacharaiH saha . na muurkhajanasamparkaH surendrabhavaneshhvapi .. 14.. shaastropaskR^itashabdasundaragiraH shishhyapradeyagamaa vikhyaataaH kavayoH vasanti vishhaye yasya prabhornirdhanaaH . tajjaaDyaM vasudhaadhipasya kavayastvarthaM vinaapiishvaraaH kutsyaaH syuH kupariikShakaa ki maNayo yairghataH paatitaaH .. 15.. harturyaati na gocharaM kimapi shaM pushhNaati yat.h sarvadaa\- .apyarthibhyaH pratipaadyamaanamanishaM praapnoti vR^iddhiM paraam.h . kalpaanteshhvapi na prayaati nidhanaM vidyaakhyamantardhanaM yeshhaaM taan.h prati maanamujjhata nR^ipaaH kastaiH saha spardhate .. 16.. adhigataparamaarthaan.h paNDitaan.h maavama.nstaa\- stR^iNamiva laghu lakShmiirnaiva taan.h sa.nruNaddhi . abhinavamadalekhaashyaamagaND asthalaanaaM na bhavati bisatanturnivaaraNaM vaaraNaanaam.h .. 17.. ambhojiniivanavihaaravilaasameva ha.nsasya hanti nitaraaM kupito vidhaataa . na tvasya dugdhajalabhedavidhau prasiddhaaM vaidagdhyakiirtimapahartumasau samarthaH .. 18.. keyuuraaNi na bhuushhayanti purushhaM haaraa na chandrojjvalaa na snaanaM na vilepanaM na kusumaM naala~NkR^itaa muurdhajaaH . vaaNyekaa samala~Nkaroti purushhaM yaa sa.nskR^itaa dhaaryate kShiiyante khalu bhuushhaNaani satataM vaagbhuushhaNaM bhuushhaNam.h .. 19.. vidyaa naama narasya ruupaM adhikaM prachchhannaguptaM dhanaM vidyaa bhogakarii yashassukhakarii vidyaa guruuNaaM guruH . vidyaa bandhujano videshagamane vidyaa paraa devataa vidyaa raajasu puujitaa na tu dhanaM vidyaavihiinaH pashuH .. 20.. kShaantishchet.h kavachena kiM kimaribhiH krodho.asti ched.h dehinaaM GYaatishchedanalena kiM yadi suhR^id.h divyaushhadhaiH kiM phalam.h . kiM sarpairyadi durjanaaH kimu dhanairvidyaanavadyaa yadi vriDaa chet.h kimu bhuushhaNaiH sukavitaa yadyasti raajyena kim.h .. 21.. daakShiNyaM svajane dayaa parajane shaaThyaM sadaa durjane priitiH saadhujane nayo nR^ipajane vidvajjane chaarjavam.h . shauryaM shatrujane kShamaa gurujane kaantaajane dhR^ishhTataa ye chaiva purushhaaH kalaasu kushalaasteshhveva lokasthitiH .. 22.. jaaDyaM dhiyo harati si~nchati vaachi satyaM maanonnatiM dishati paapamapaakaroti . chetaH prasaadayati dikShu tanoti kiirtiM satsa~NgatiH kathaya kiM na karoti puMsaam.h .. 23.. jayanti te sukR^itinaH rasasiddhaaH kaviishvaraaH . naasti yeshhaaM yashaHkaaye jaraamaraNajaM bhayam.h .. 24.. suunuH sachcharitaH satii priyatamaa svaamii prasaadonmukhaH snigdhaM mitramava~nchakaH parijaano nishhkleshalesha manaH . aakaaro ruchiraH sthirashcha vibhavo vidyaavadaataM mukhaM tushhTe vishhTapakashhTahaariNi harau sampraapyate dehinaa .. 25.. praaNaaghaataannivR^ittiH paradhanaharaNe sa.nyamaH satyavaakyaM kaale shaktyaa pradaanaM yuvatijanakathaamuukabhaavaH pareshhaam.h . tR^ishhNaasrotovibha~Ngo gurushhu cha vinayaH sarvabhuutaanukampaa saamaanyaH sarvashaastreshhvanupahatavidhiH shreyasaameshha panthaaH .. 26.. praarabhyate na khalu vighnabhayena niichaiH praarabhya vighnavihataa viramanti madhyaaH .. vighnaiH punaH punarapi pratihanyamaanaaH praarabdhamuttamaguNaa na parityajanti .. 27.. asanto naabhyarthyaaH suhR^idapi na yaachyaH kR^ishadhanaH priyaa nyaayyaa vR^ittirmalinamasubha~Nge.apyasukaram.h . vipadyuchchaiH stheyaM padamanuvidheyaM cha mahataaM sataaM kenoddishhTaM vishhamamasidhaaraavratamidam.h .. 28.. kShutkShaamo.api jaraakR^isho.api shithilapraayo.api kashhTaaM dashaamaapannopi vipannadiidhitirapi praaNeshhu gachchhatsvapi . mattebhendravibhinnakumbhakavalagraasaikabaddhaspR^ihaH kiM jiirNaM tR^iNamatti maanamahataamagresaraH kesari .. 29.. svalpasnaayuvasaavasheshhamalinaM nirmaa.nsamapyasthikaM shvaa labdhvaa paritoshhameti na tu tattasya kShudhaashaantaye . si.nho jambukama~Nkamaagatamapi tyaktvaa nihanti dvipaM sarvaH kR^ichchhragato.api va~nchhati janaH satvaanurupaM phalam.h .. 30.. laan~NgulachaalanamadhashcharaNaavapaataM bhuumau nipatya vadanodaradarshanaM cha . shvaa piNDadasya kurute gajapu~Ngavastu dhiiraM vilokayati chaaTushataishcha bhu~Nkte .. 31.. parivartini sa.nsaare mR^itaH ko va na jaayate .. sa jaataH yena jaatena yaati va.nshaH samunnatiM . 32.. kusumastabakasyeva dvayii vR^ittirmanasvinaH . muurdhni vaa sarvalokasya vishiiryeta vane.athavaa .. 33.. santyanye.api bR^ihaspatiprabhR^itayaH sambhaavitaaH pa~nchashhaaH taan.h pratyeshha visheshhavikramaruchii raahurna vairaayate . dvaaveva grasate divaakaranishaapraaNeshvarau bhaasvarau bhraataH parvaNi pashya daanavapatiH shiirshhaavasheshhaakR^itiH .. 34.. vahati bhuvanashreNiM sheshhaH phaNaaphalasthitaaM kamaThapatinaa madhye pR^ishhThaM sadaa cha dhaartyate . tamapi kurute kroDaadhiinaM payodhiranaadaraa\- dahaha mahataaM niHsiimaanashcharitravibhuutayaH .. 35.. varaM pakShachchhedaH samadamaghavanmuktakulisha praharairudgachchhadbahuladahanodgaaragurubhiH . tushhaaraadreH suunorahaha pitari kleshavivashe na chaasau sampaataH payasi payasaaM patyuruchitaH .. 36.. yadachetano.api paadaiH spR^ishhTaH prajvalati saviturinakaantaH . tattejasvii purushhaH paraR^itanikR^itiM kathaM sahate .. 37.. si.nhaHshishurapi nipatati madamalinakapolabhittishhu gajeshhu . prakR^itiriyaM satvavataaM na khalu vayastejaso hetuH .. 38.. jaatiryaatu rasaataalaM guNagaNaistatraapyadho gamyataaM shiilaM shailataTaat.h patatvabhijanaH sandahyataaM vahninaa . shaurye vairiNi vajramaashu nipatatvartho.astu naH kevalaM yenaikena vinaa guNaastR^iNalavapraayaaH samastaa ime .. 39.. taaniindriyaaNyavikalaani tadeva naama saa buddhirapratihataa vachanaM tadeva . arthoshhmaNaa virahitaH purushhaH kShaNena so.apyanya eva bhavatiiti vichitrametat.h .. 40.. yasyaasti vittaM sa naraH kuliinaH sa paNDitaH sa shrutavaan.h guNaGYaH . sa eva vaktaa sa cha darshaniiyaH sarve guNaaH kaa~nchanamaashrayanti .. 41.. daurmantryaannR^ipatirvinashyati yatiH sa~Ngaat.h suto laalanaad.h vipro.anadhyanaat.h kulaM kutanayaachchhiilaM khalopaasanaat.h . hriirmadyaanavekShaNaadapi kR^ishhiH snehaH praavaasaashra\- yaanmaitrii chaapraNayaat.h samR^iddhiranayaat.h tyaagapramaadaaddhanam.h .. 42.. daanaM bhogo naashastisro gatayo bhavanti vittasya . yo na dadaati na bhuu~Nkte tasya tR^itiiyaa gatirbhavati .. 43.. maNiH shaNolliiDhaH samaravijayii hetidalito madakShiibo naagaH sharadi saritaH shyaanapulinaaH . kalaasheshhashchandraH suratamR^iditaa baalavanitaa tanimnaa shobhante galitavibhavaashchaarthishhu naraaH .. 44.. parikShiiNaH kashchit.h spR^ihayati yavaanaaM prasR^itaye sa pashchaat.h sampuurNaH kalayati dharitriiM tR^iNasamaam.h . atashchaanaikaantyaad.h gurulaghutayaa.artheshhu dhaninaa\- mavasthaa vastuuni prathayati cha sa~Nkochayati cha .. 45.. raajan.h dudhukShasi yadi kShitidhenum.h etaaM tenaadya vatsamiva lokamamuM pushhaaNa . tasmi.nshcha samyaganishaM pariposhhyamaaNe naanaaphalaiH phalati kalpalateva bhuumiH .. 46.. satyaanR^itaa cha parushhaa priyavaadinii cha hi.nstraa dayaalurapi chaarthaparaa vadaanyaa . nityavyayaa prachuranityadhanaagamaa cha vaaraa~Nganeva nR^ipaniitiranekarupaa .. 47.. aaGYaa kiirtiH paalanaM braahmaNaanaaM daanaM bhogaH mitrasa.nrakShaNaM cha . yeshhaamete shhaDguNaa na pravR^itaaH ko.arthasteshhaM paarthivopaashrayeNa .. 48.. yaddhaatraa nijabhaalapaTTalikhitaM stokaM vaa mahadvaa dhanaM tat.h praapnoti marusthale.api nitaraaM merau tato naadhikam.h . taddhiiro bhava vittavatsu kR^ipaNaaM vR^ittiM vR^ithaa maa kR^ithaa kuupe pashya payonidhaavapi ghaTo gR^ihNaati tulyaM jalam.h .. 49.. tvameva chaatakaadhaara iti keshhaaM na gocharaH . kimambhoda vadaasmaakaM kaarpaNyoktiM pratiikShase .. 50.. re re chaataka saavadhaanamanasaa mitra kShaNaM shruyataam.h ambhodaaH bahavo vasanti gagane sarvepinaikaadR^ishaaH . kechidvR^ishhTiibhiraadrayanti dharaNiiM garjanti kechidvR^ithaa yaM yaM pashyasi tasya tasya purato maa bruhi diinaM vachaH .. 51.. akaruNatvamakaaraNavigrahaH paradhane parayoshhiti cha spR^ihaa . sujanabandhujaneshhvasahishhNutaa prakR^itisiddhamidaM hi duraatmanaam.h .. 52.. durjanaH parihartavyo vidyayaala~NkR^ito.api san.h . maNinaa bhuushhitaH sarpaH kimasau na bhaya~NkaraH .. 53.. lobhashchedaguNena kiM pishunataa yadyasti kiM paatakaiH satyaM chet.h tapasaa cha kiM shuchi mano yadyasti tiirthena kim.h . saujanyaM yadi kiM guNaiH sumahimaa yadyasti kiM maNDanaiH sadvidyaa yadi kiM dhanairapayasho yadyasti kiM mR^ityunaa .. 55.. shashii divasadhuusaro galitayauvanaa kaaminii saro vigatavaarijaM mukhamanakSharaM svaakR^iteH . prabhurdhanaparaayaNaH satatadurgataH sajjano nR^ipaa~NgaNagataH khalo manasi sapta shalyaani me .. 56.. na kashchichchaNDakopaanaamaatmiiyo naama bhuubhujaam.h . hotaaramapi juhvaanaM spR^ishhTo dahati paavakaH .. 57.. maunaanmuukaH pravachanapaTurvaatulo jalpako vaa dhR^ishhTaH paarshve vasati cha sadaa duuratashchaapragalbhaH . kShaantyaa bhiiruryadi na sahate praayasho naabhijaataH sevaadharmaH paramagahano yoginaamapyagamyaH .. 58.. udbhaasitaakhilakhalasya vishru~Nkhalasya praagjaatavistR^itanijaadhamakarmavR^itteH . daivaadavaaptavibhavasya guNadvishho.asya niichasya gocharagataiH sukhamaapyate kaiH .. 59.. aarambhagurvii kShayiNii krameNa laghvii puraa vR^iddhimatii cha pashchaat.h . dinasya puurvaardhaparaardhabhinnaa chhaayeva maitrii khalasajjanaanaam.h .. 60.. mR^igamiinasajjanaanaaM tR^iNajalasantoshhavihitavR^ittinaam.h . lubdhakadhiivarapishunaa nishhkaaraNavairiNo jagati .. 61.. vaa~nchhaa sajjanasa~Ngame paraguNe priitirgurau namrataa vidyaayaaM vyasanaM svayoshhiti ratirlokaapavaadaadbhayam.h . bhaktiH shuulini shaktiraatmadamane sa.nsargamuktiH khale yeshhvete nivasanti nirmalaguNaastebhyo narebhyo namaH .. 62.. vipadi dhairyamathaabhyudaye kShamaa sadasii vaakpaTutaa yudhi vikramaH . yashasi chaabhiruchirvyasanaM shrutau prakR^itisiddhamidaM hi mahaatmanaam.h .. 63.. pradaanaM prachchhannaM gR^ihamupagate sambhramavidhiH priyaM kR^itvaa maunaM sadasi kathanaM chaapyupakR^ite . anutseko lakShmyaamanabhibhavagandhaaH parakathaaH sataaM kenoddishhTaM vishhamamasidhaaraavratamidam.h .. 64.. kare shlaaghyastyaagaH shirasi gurupaadapraNayitaa mukhe satyaa vaaNii vijayi bhujayorviiryamatulam.h . hR^idi svachchhaa vR^ittiH shrutamadhigataM cha shravaNayoH vinaapyaishvaryeNa prakR^itimahataaM maNDanamidam.h .. 65.. sampatsu mahataaM chittaM bhavatyutpalakomalam.h . aapatsu cha mahaashailashilaasa~Nghaatakarkasham.h .. 66.. santaptaayasi sa.nsthitasya payaso naamaapi na GYaayate muktaakaaratayaa tadeva naliniipatrasthitaM raajate . svaatyaaM saagarashuktimadhyapatitaM tanmauktikaM jaayate praayeNaadhamamadhyamottamaguNaH sa.nsargato jaayate .. 67.. priiNaati yaH sucharitaH pitaraM sa putro yadbhartureva hitamichchhati tat.h kalatram.h . tanmitramaapadi sukhe cha samakriyaM yad.h etat.h trayaM jagati puNyakR^ito labhante .. 68.. eko devaH keshavo vaa shivo vaa hyekaM mitraM bhuupatirvaa yatirvaa . eko vaasaH pattane vaa vane vaa hyekaa bhaaryaa sundarii vaa darii vaa .. 69.. namratvenonnamantaH paraguNakathanaiH svaan.h guNaan.h khyaapayantaH svaarthaan.h sampaadayanto vitatapR^ithutaraarambhayatnaaH paraarthe . kShaantyaivaakSheparukShaakSharamukharamukhaan.h durjanaan.h duushhayantaH santaH saashcharyacharyaa jagati bahumataaH kasya naabhyarchaniiyaaH .. 70.. bhavanti namraastaravaH phalodgamaiH navaambubhirduuravilambino ghanaaH . anuddhataaH satpurushhaaH samR^iddhibhiH svabhaava evaishha paropakaariNaam.h .. 71.. shrotraM shrutenaiva na kuNDalena daanena paaNirna tu ka~NkaNena . vibhaati kaayaH karuNaaparaaNaaM paropakaarairna tu chandanena .. 72.. paapaannivaarayati yojayate hitaaya guhyaM niguuhati guNaan.h prakaTiikaroti . aapadgataM cha na jahaati dadaati kaale sanmitralakShaNamidaM nigadanti santaH .. 73.. padmaakaraM dinakaro vikachiikaroti chandro vikaasayati kairavachakravaalam.h . naabhyarthito jaladharo.api jalaM dadaati santaH svayaM parahite vihitaabhiyogaaH .. 74.. ete satpurushhaaH paraarthaghaTakaaH svaarthaM parityajya ye . saamaanyaastu paraarthamudyamabhR^itaH svaarthaavirodhena ye .. te.amii maanavaraakShasaaH parahitaM svaarthaaya vighnanti ye . ye vighnanti nirarthakaM parahitaM te ke na jaaniimahe .. 75.. kShiireNaatmagatodakaaya hi guNaa dattaaH puraa te.akhilaaH kShiirottapamavekShya tena payasaa svaatmaa kR^ishaanau hutaH . gantuM paavakamunmanastadabhavad.h dR^ishhTvaa tu mitraapadaM yuktaM tena jalena shaamyati sataaM maitrii punastviidR^ishii .. 76.. itaH svapiti keshavaH kulamitastadiiyadviishhaa mitashcha sharaNaarthinaaM shikhariNaaM gaNaaH sherate . ito.api vaDavaanalaH saha samastasa.nvartakaiH aho vitatamuurjitaM bhaarasahaM cha sindhorvapuH .. 77.. tR^ishhNaaM chhindhi bhaja kShamaaM jahi madaM paape ratiM maa kR^ithaaH satyaM bruuhyanuyaahi saadhupadaviiM sevasva vidvajjanam.h . maanyaan.h maanaya vidvishho.apyanunaya prakhyaapaya prashrayaM kiirtiM paalaya duHkhite kuru dayaametat.h sataaM cheshhTitam.h .. 78.. manasi vachasi kaaye puNyapiiyushhapuurNaaH tribhuvanamupakaarashreNibhiH priiNayantaH . paraguNaparamaaNuun.h parvatiikR^itya nityaM nijahR^idi vikasantaH santi santaH kiyantaH .. 79.. kiM tena hemagiriNaa rajataadriNaa vaa yatraashritaashcha taravastaravata eva . manyaamahe malayameva yadaashrayeNa ka~NkolanimbakuTajaa api chandanaaH syuH .. 80.. ratnairmahaarhaistutushhurna devaa na bhejire bhiimavishheNa bhiitim.h . sudhaaM vinaa na prayayurviraamaM na nishchitaarthaad.h viramanti dhiiraaH .. 81.. kvachit.h pR^ithviishayyaH kvachidapi cha parya~NkashayanaH kvachichchhaakaahaaraH kvachidapi cha shaalyodanaruchiH . kvachit.h kanthaadhaarii kvachidapi cha divyaambaradharo manasvii kaaryaarthii na gaNayati duHkhaM na cha sukham.h .. 82.. aishvaryasya vibhuushhaNaM sujanataa shauryasya vaaksa.nyamo GYaanasyopashamaH shrutasya vinayo vittasya paatre vyayaH . akrodhastapasaH kShamaa prabhaviiturdharmasya nirvyaajataa sarveshhaamapi sarvakaaraNamidaM shiilaM paraM bhuushhaNam.h .. 83.. nindantu niitinipuNaa yadi vaa stuvantu lakShmiH samaavishatu gachchhatu va yatheshhTam.h . adyaiva vaa maraNamastu yugaantare vaa nyaayyaatpathaH pravichalanti padaM na dhiiraaH .. 84.. paatito.api karaaghaatairutpatatyeva kandukaH . praayeNa saadhuvR^ittanaamasthaayinyo vipattayaH .. 85.. aalasyaM hi manushhyaaNaam.h shariirastho mahaanripuH . naastyudyamasamo bandhuH kurvaaNo naavasiidati .. 86.. chhinno.api rohati taruschandraH kShiiNo.api vardhate loke . iti vimR^ishantaH santaH santapyante na loke.asmin.h .. 87.. netaa yasya bR^ihaspatiH praharaNaM vajraM suraaH sainikaaH svargo durgamanugrahaH khalu harerairaavato vaaraNaH . ityaishvaryabalaanvito.api balabhid.h bhagnaH paraiH sa~Ngare tad.h vyaktaM nanu daivameva sharaNaM dhig.h dhig.h vR^ithaa paurushham.h .. 88.. bhagnaashasya karaNDapiNDitatanormlaanendriyasya kShudhaa kR^itvaakhurvivaraM svayaM nipatito naktaM mukhe bhoginaH . tR^iptastatpishitena satvaramasau tenaiva yaataH pathaa lokaaH pashyata daivameva hi nR^iNaaM vR^iddhau kShaye kaaraNam.h . 89.. kaaryaayattaM phalaM pu.nsaaM buddhiH karmaanusaariNii . tathaapi sudhiyaa bhaavyaM suvichaaryaiva kurvataa .. 90.. khalvaaTo divaseshvarasya kiraNaiH santaapito mastake vaa~nchhandeshamanaatapaM vidhivashaattaalasya muulaM gataH . tatrochchairmahataa phalena patataa bhagnaM sashabdaM shiraH praayo gachchhati yatra bhaagyarahitastatraapadaaM bhaajanam.h .. 91.. ravinishaakarayorgrahapiiDanaM gajabhuja~Ngamayorapi bandhanaM . matimataaM cha vilokya daridrataaM vidhiraho balavaaniti me matiH .. 92.. sR^ijati taavadasheshhaguNaakaraM purushharatnamala~NkaraNaM bhuvaH . tadapi tatkShaNabha~Ngi karoti chedahaha kashhTamapaNDitataa vidheH .. 93.. patraM naiva yadaa kariiraviTape doshho vasantasya kiM noluuko.apyavalokate yadi divaa suuryasya kiM duushhaNam.h . dhaaraa naiva patanti chaatakamukhe meghasya kiM duushhaNaM yatpuurvaM vidhinaa lalaaTalikhitaM tanmaarjituM kaH kShamaH .. 94.. namasyaamo devaannanu hatavidheste.api vashagaa vidhirvandyaH so.api pratiniyatakarmaikaphaladaH . phalaM karmaayattaM yadi kimamaraiH ki~ncha vidhinaa namastatkarmabhyo vidhirapi na yebhyaH prabhavati .. 95.. brahmaa yena kulaalavanniyamito brahmaaNDbhaaNDodare vishhNuryena dashaavataaragahane kShipto mahaasa~NkaTe . rudro yena kapaalapaaNipuTake bhiikShaaTanaM kaaritaH suuryo bhraamyati nityameva gagane tasmai namaH karmaNe .. 96.. naivaakR^itiH phalati naiva kulaM na shiilaM vidyaapi naiva na cha yatnakR^itaapi sevaa . bhaagyaani puurvatapasaa khalu sa~nchitaani kaale phalanti purushhasya yathaiva vR^ikShaaH .. 97.. vane raNe shatrujalaagnimadhye mahaarNave parvatamastake vaa . suptaM pramattaM vishhamasthitaM vaa rakShanti puNyaani puraa kR^itaani .. 98 yaa saadhuu.nshcha khalaan.h karoti vidushho muurkhaan.h hitaan.h dveshhiNaH pratyakShaM kurute parokShamamR^itaM haalaahalaM tatkShaNaat.h . tamaaraadhaya satkriyaaM bhagavatiiM bhoktuM phalaM vaa~nchhitaM he saadho vyasanairguNeshhu vipuleshhvaasthaaM vR^ithaa maa kR^ithaaH .. 99.. guNavadaguNavadvaa kurvataa kaaryajaataM pariNatiravadhaaryaa yatnataH paNDitena . atirabhasakR^itaanaaM karmaNaamaavipatteH bhavati hR^idayadaahii shalyatulyo vipaakaH .. 100.. sthaalyaaM vaiduuryamayyaaM pachati tilakaNaa.nshchaandanairindhanaughaiH sauvarNairlaa~Ngalaagrairvilikhati vasudhaamarkamuulasya hetoH . kR^itvaa karpurakhaNDaan.h vR^itimiha kurute kodravaaNaaM samantaat.h praapyemaaM karmabhuumiM na charati manujo yastapo mandabhaagyaH .. 101.. majjatvambhasi yaatu merushikharaM shatruun.h jayatvaavahe vaaNijyaM kR^ishhisevane cha sakalaa vidyaaH kalaaH shikShataam.h . aakaashaM vipulaM prayaatu khagavat.h kR^itvaa prayatnaM paraM naabhaavyaM bhavatiiha karmavashato bhaavyasya naashaH kutaH .. 102.. bhiimaM vanaM bhavati tasya puraM pradhaanaM sarvo janaH svajanataamupaayati tasya . kR^itsnaa cha bhuurbhavati sannidhiratnapuurNaa yasyaasti puurvasukR^itaM vipulaM narasya .. 103.. ko laabho guNisa~NgamaH kimasukhaM praaGYetaraiH sa~NgatiH kaa haaniH samayachyutirnipuNataa kaa dharmatatve ratiH . kaH shuuro vijitendriyaH priyatamaa kaanuvrataa kiM dhanaM vidyaa kiM sukhamapravaasagamanaM raajyaM kimaaGYaaphalam.h .. 104.. apriyavachanadaridraiH priyavachanaaDhyaiH svadaaraparitushhTaiH . paraparivaadanivR^ittaiH kvachitkvachinmaNDitaa vasudhaa .. 105.. kadarthitasyaapi hi dhairyavR^itterna shakyate dhairyaguNaH pramaarshhTum.h . adhomukhasyaapi kR^itasya vanhernaadhaH shikhaa yaati kadaachideva .. 106.. kaantaakaTaakShavishikhaa na lunanti yasya chittaM na nirdahati kopakR^ishaanitaapaH . karshhanti bhuurivishhayaashcha na lobhapaashaiH lokatrayaM jayati kR^itsnamidaM sa dhiiraH .. 107.. ekenaapi hi shureNa paadaakraantaM mahiitalam.h . kriyate bhaaskareNeva sphaarasphuritatejasaa .. 108.. vahnistasya jalaayate jalanidhiH kulyaayate tatkShaNaat.h meruH svalpashilaayate mR^igapatiH sadyaH kura~Ngaayate . vyaalo maalyaguNaayate vishharasaH piiyuushhavarshhaayate yasyaa~Nge.akhilalokavallabhatamaM shiilaM samunmiilati .. 109.. lajjaaguNaughajananiiM jananiimiva svaaM atyantashuddhahR^idayaamanuvartamaanaam.h . tejasvinaH sukhamasuunapi santyajanti satyavratavyasanino na punaH pratiGYaam.h .. 110.. \centerline{.. iti niitishatakaM saMpuurNam.h..} ## \medskip\hrule {\rm Please send corrections to Atul Narkhede (atul@sgi.com) } \end{multicols}\medskip\hrule\obeylines {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}