%@@1 % File name : natya29.itx %-------------------------------------------- % Text title : naaTyashaastra adhyaaya 29 tataatodyavidhaanaM % Author : Sage Bharata % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/culture/Dance/Drama % Description/comments : % Transliterated by : Sowmya Krishnapur krsowmya@yahoo.com % Proofread by : Sowmya Krishnapur krsowmya@yahoo.com % Latest update : October 29. 2008 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskritdocuments.org/ % http://sanskrit.gde.to/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto #indian and others with \ mark % are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Natya Shastra Chapter 29 ..}## \itxtitle{.. naaTyashaastram.h adhyaaya 29 tataatodyavidhaanaM ..}##\endtitles## .. shrIrastu .. bharatamunipraNItaM naaTyashaastram.h atha ekonatriMshattamo.adhyaayaH ShaDjodiichyavatii chaiva ShaDjamadhyaa tathaiva cha | madhyapa~nchamabaahulyaat kaaryaa shR^i~NgaarahaasyayoH || 1|| ShaaDjii tvathaarShabhii chaiva svasvaraaMshaparigrahaat | viiraraudraadbhuteShvete prayojye gaanayoktR^ibhiH || 2|| niShaade.aMshe tu naiShaadii gaandhaare ShaDjakaishikii | karuNe tu rase kaaryaa jaatigaanavishaaradaiH || 3|| dhaivatii dhaivataaMshe tu biibhatse sabhayaanake | dhruvaavidhaane kartavyaa jaatirgaane prayatnataH | rasaM kaaryamavasthaaM cha GYaatvaa yojyaa prayoktR^ibhiH | ShaDjagraamaashritaa hyetaaH prayojyaa jaatayo budhaiH || 4|| ataH paraM pravakShyaami madhyamagraamasaMshrayaaH | gaandhaariiraktagaandhaaryau gaandhaaraaMshopapattitaH | karuNe tu rase kaarye niShaade.aMshe tathaiva cha || 5|| madhyamaa pa~nchamii chaiva nandayantii tathaiva cha | gaandhaarapa~nchamii chaiva madhyamodiichyavaa tathaa | madhyamapa~nchamabaahulyaat kaaryaaH shR^i~NgaarahaasyayoH || 6|| kaarmaaravii tathaa chaandhrii gaandhaarodiichyavaa tathaa | viire raudre.adbhute kaaryaaH ShaDjarShabhaaMshayojitaaH | kaishikii dhaivataaMshe tu biibhatse sabhayaanake || 7|| ekaiva ShaDjamadhyaa GYeyaa sarvarasasaMshrayaa jaatiH | tasyaastvaMshaaH sarve svaraastu vihitaaH prayogavidhau || 8|| yo yadaa balavaan yasmin svaro jaatisamaashrayaat | tatpravR^ittaM rase kaaryaM gaanaM geye prayoktR^ibhiH || 9|| madhyapa~nchamabhuuyiShThaM gaanaM shR^i~NgaarahaasyayoH | ShaDjarShabhapraayakR^itaM viiraraudraadbhuteShu cha || 10|| gaandhaaraH saptamashchaayaM karuNe gaanamiShyate | tathaa dhaivatabhuuyiShThaM biibhatse sabhayaanake || 11|| ekaiva ShaDjamadhyaa viGYeyaakhilarasaashrayaa jaatiH | tasyaastvaMshaaH sarve svaraashcha vihitaaH prayogavidhau || 12|| sarveShvaMsheShu rasaa niyamavidhaanena saMprayoktavyaaH | kaakalyantaravihitaa visheShayuktaastu balavantaH | evametaa budhairGYeyaa jaatayo naaTyasaMshrayaaH || 13|| paaThyaprayogavihitaan svaraaMshchaapi nibodhata | haasyashR^i~NgaarayoH kaaryau svarau madhyamapa~nchamau | ShaDjarShabhau cha kartavyau viiraraudraadbhuteShvatha || gaandhaarashcha niShaadashcha kartavyau karuNe rase | dhaivatashcha prayogaGYairbiibhatse sabhayaanake || ata uurdhvaM pravakShyaami varNaala~NkaaralakShaNam | aarohii chaavarohii cha sthaayisa~nchaariNau tathaa | varNaashchatvaara evaite hyala~NkaaraastadaashrayaaH || 14|| aarohanti svaraa yatraarohiiti sa tu saMGYitaH | yatra chaivaavarohanti so.avarohii prakiirtitaH || 15|| sthiraaH svaraaH samaa yatra sthaayii varNaH sa uchyate | sa~ncharanti svaraa yatra sa sa~nchaariiti kiirtitaH || 16|| shaariirasvarasambhuutaastristhaanaguNagocharaaH | chatvaaro lakShaNopetaa varNaastatra prakiirtitaaH || 17|| evaM lakShaNasaMyuktaM yadaa varNo.anukarShati | tadaa varNasya niShpattirGYeyaa svarasamudbhavaa || 18|| ete varNaastu viGYeyaashchatvaaro giitayojakaaH | etaan samaashritaan samyagala~Nkaaraan nibodhata || 19|| prasannaadiH prasannaantaH prasannaadyanta eva cha | prasannamadhyashcha tathaa kramarechita eva cha | prastaarashcha prasaadashcha saptaite sthaayivarNagaaH || 20|| atha sa~nchaarijaan bhuuyaH kiirtyamaanaannibodhata | mandrastathaa prasannaadiH pre~Nkhito bindureva cha | sannivR^ittaH pravR^ittashcha rechitaH kampitaH samaH || 21|| kuharashchaiva veNushcha ra~nchito hyavalokitaH | aavartakaH paraavR^ittaH sa~nchaariNyashchaturdasha || 22|| niShkarShobhyuchayashchaiva hasito bindureva cha | pre~NkholitastathaakShipto vistiirNoddhaTitastathaa || 23|| hraadamaanaH sampradaanaH sandhiH prachChaadanastathaa | prasannaadiH prasannaanta ityaarohe trayodasha || 24|| vidhuutashcha trivarNashcha tathodvaahita eva cha | udgiitashcha tathaa veNirviGYeyaa hyavarohiNaH || 25|| saptaruupagataa GYeyaa ala~Nkaaraa budhaistvime | naite sarve dhruvaasviShTaaH shrutivarNaprakarShaNaat || 26|| na hi varNaprakarShastu dhruvaaNaaM siddhiriShyate | shyeno vaapyathavaa bindurye chaanyeti prakarShiNaH || 27|| te dhruvaaNaaM prayogeShu na kaaryaaH svapramaaNataH | taddhruvaaNaaM prayoge tu kaaryaa hyaarohiNaH svaraaH || 28|| yasmaadarthaanuruupaa hi dhruvaa kaaryaarthadarshikaa | varNaanaaM tu punaH kaaryaM kR^ishatvaM padasaMshrayam || 29|| ye.atra prayoge gachChanti taaMshcha varNaan nibodhata | prasannaadiH prasannaantaH prasannaadyanta eva cha || 30|| prasannamadhyamashchaiva binduH kampitarechitau | taarashchaiva hi mandrashcha tathaa taarataraH punaH | pre~Nkholitastaaramandro mandrataaraH samastathaa || 31|| sannivR^ittaH pravR^ittashcha prasaado.apaa~Nga eva cha | uurmiH pre~Nkho.avalokashcha ityete sarvavarNagaaH || 32|| sthaayivarNaadR^ite chaiShaaM saMpravakShyaami lakShaNam | kramasho diipito yaH syaat prasannaadiH sa kathyate || 33|| vyastochchaarita evaiSha prasannaanto vidhiiyate | aadyantayoH prasannatvaat prasannaadyanta iShyate || 34|| prasannamadhyo madhye tu prasannatvaadudaahR^itaH | sarvasaamyaat samo GYeyaH sthitastvekasvaro.api yaH || 35|| aadimadhyalayo yatra sa chormiriti saMGYitaH | shrutayo.antyaad dvitiiyasya mR^idumadhyaayataaH svaraaH || 36|| aayatatvaM bhavenniiche mR^idutvaM tu viparyaye | sve svare madhyamatvaM cha mR^idumadhyamayostathaa | diiptaayate karuNaanaaM shrutiinaameSha nishchayaH || 37|| bindurekakalo GYeyaH kampitashcha kalaadvayam | gataagatapravR^itto yaH sa pre~Nkholita iShyate || 38|| yastu kaNThe svaro.adhaH syaat sa tu taaraH prakiirtitaH | urogatastathaa mandro muurdhni taaratarastathaa || 39|| kramaagatastu yastaaraH ShaShThaH pa~nchama eva vaa | taaramandraprasannastu GYeyo mandragataH sa cha || 40|| la~Nghayitvaa paraan mandraat paraaM taaragatiM gataH | mandrataaraprasannastu viGYeyo hyavarohaNaat || 41|| prasannaantaH svaro yatra prasaadaH sa tu saMGYitaH | apaa~Ngakistu viGYeyaH svaraaNaamatha sa~ncharaat || 42|| rechitaH shirasi GYeyaH kampitaM tu kalaatrayam | kaNThe niruddhapavanaH kuharo naama jaayate || 43|| evamete tvala~Nkaaraa viGYeyaa varNasaMshrayaaH | atha giitiiH pravakShyaami Chando.akSharasamanvitaaH || 44|| shashinaa rahiteva nishaa vijaleva nadii lataa vipuShpeva | avibhuuShiteva cha strii giitirala~Nkaarahiinaa syaat || 45|| prathamaa maagadhii GYeyaa dvitiiyaa chaardhamaagadhii | sambhaavitaa tR^itiiyaa tu chaturthii pR^ithulaa smR^itaa || 46|| trinivR^ittapragiitaa yaa giitiH saa maagadhii smR^itaa | ardhataH sannivR^ittaa cha viGYeyaa hyardhamaagadhii || 47|| sambhaavitaa cha viGYeyaa gurvakSharasamanvitaa | pR^ithulaakhyaa cha viGYeyaa nityaM laghvakSharaanvitaa || 48|| etaastu giitayo GYeyaa dhruvaayogaM vinaiva hi | gaandharva eva yojyaastu nityaM gaanaprayoktR^ibhiH || 49|| giitayo gaditaaH samyag dhaatuuMshchaiva nibodhata | vistaaraH karaNashcha syaadaaviddho vya~njanastathaa | chatvaaro dhaatavo GYeyaa vaaditrakaraNaashrayaaH || 50|| sa~Nghaatajo.atha samavaayajashcha vistaarajo.anubandhakR^itaH | GYetashchatuShprakaaro dhaaturvistaarasaMGYashcha || 51|| vidhayastu smR^itaastasya puurvaM vistaara eva cha | sa~Nghaatasamavaayau tu viGYeyau tau dviatrikau || 52|| puurvashchaturvidhastatra pashchimo.aShTavidhaH smR^itaH | karaNaanaaM visheSheNa viGYeyau tau pR^ithak pR^ithak || 53|| adhashchordhvaM cha viGYeyaavadharottarajau svarau | sa~Nghaatajo vidhistveSha viGYeyo vaadanaM prati || 54|| dviruttaro dviradharastvadharaadishchottaraavasaanashcha | GYeyastathottaraadiH punarapyadharaavasaanashcha || 55|| samavaayajastathaa syaat triruttarastriradharashcha viGYeyaH | dviradharottaraadharaanto dviradharashchottaraviraamashcha || 56|| uttaramukho dviradharo dviruttaraavasaanashcha | madhyottaro dviradharo dviruttaro.apyadharamadhyashcha || 57|| anubandhastu GYeyo vyaasasamaasaachcha niyatameShaaM hi | evaM chaturdashavidho vistaaro dhaaturaakhyaataH || 58|| ribhitochchayaniiribhito hraadastu tathaanubandhaH syaat | pa~nchavidho viGYeyo viiNaavaadye karaNadhaatuH || 59|| trikapa~nchasaptanavakairyathaakramaM saMyuto bhavedvaadye | sarvairanubandhakR^itairgurvantaH syaat karaNadhaatuH || 60|| kShepaH pluto.atipaato.atikiirNamanubandhasaMGYitashchaiva | aaviddho viShTo yo dhaaturvai pa~nchavidha eva || 61|| dvitrichatuShkanavakaiH prahaaraiH kramashaH kR^itaiH | aaviddhadhaaturviGYeyaH saanubandhavibhuuShitaH || 62|| vya~njanadhaatoH puShpaM kalatalaniShkoTitaM tathoddhR^iShTam | repho.anubandhasaMGYo.anusvanitaM binduravamR^iShTam || 63|| kaniShThaa~NguShThasaMyuktaM puShpamityabhisaMGYitam | a~NguShThaabhyaaM samaM tantryoH sparshanaM yat kalaM tu tat || 64|| vaamena piiDanaM kR^itvaa dakShiNenaahatistale | savyaa~NguShThaprahaarastu niShkoTitamihochyate || 65|| prahaaro vaamatarjanyaa uddhR^iShTamiti saMGYitam | sarvaa~NgulisamaakShepo repha ityabhisaMGYitaH |66|| talasthaane.adhastantriiNaamanusvanitamuchyate | gurvakSharakR^itaa tantrii bindurityabhisaMGYitaH || 67|| kaniShThaa~NguShThakaabhyaaM tu dakShiNaabhyaamadhomukham | tantriiShu triprahaaraM chaapyavamR^iShTaM prakiirtitam || 68|| vyaasasamaasaadeShaamanubandhaH saarvadhaatuko GYeyaH | iti dashavidhaH prayojyo viiNaayaaM vya~njano dhaatuH || 69|| ityete dhaatavaH proktaashchatvaaro lakShaNaanvitaaH | tisR^iNaamapi vR^ittiinaaM yeShu vaadyaM pratiShThitam || 70|| tisrastu vR^ittayashchitraadakShiNaavR^ittisaMGYitaaH | vaadyagiitobhayaguNaa nirdiShTaantaa yathaakramam || 71|| tisro giitivR^ittayaH praadhaanyena graahyaaH | chitraa vR^ittirdakShiNaa cheti | taasaaM taalagiitilayayatimaargapraadhaanyaani yathaasvaM vya~njakaani bhavanti | tatra chitraayaaM sa~NkShiptavaadyataaladrutalayasamaayatynaagatagrahaaNaaM praadhaanyam | tathaa vR^ittau giitavaaditradvikalaataalamadhyalayasrotogataayatisamagrahamaargaaNaaM praadhaanyam | dakShiNaayaaM giitichatuShkalataalavilambitalayagopuchChaayatyatiitagrahamaargaaNaaM praadhaanyam | sarvaasaameva vR^ittiinaaM lalitaadyaastu jaatayaH | dhaatubhiH saha saMyuktaa bhavanti guNavattaraaH || 72|| eteShaaM dhaatuunaaM samavaayaajjaatayastu jaayante | syaadudaattalalitaribhitaghanasaMGYaashchatasrastu || 73|| tatrodaaataa vistaaradhaatuviShayaa hyudaattatvaat | lalitaa vya~njanadhaatorlalitatvaadeva saMprayoktavyaa || 74|| aaviddhadhaatuviShayaa ribhitaa laghusa~nchayaad vinirdiShTaa | karaNaviShayaa cha ghanasaMGYaa gurulaghusa~nchayaattu syaat || 75|| trividhaM giite kaaryaM vaadyaM viiNaasamudbhavaM tajGYaiH | tattvaM hyanugatamoghaH sthaanaikakaraNasamaayuktaaH || 76|| layataalavarNapadayatigiityakSharabhaavakaM bhavet tattvam | giitaM tu yadanugachChatyanugatamiti tadbhavedvaadyam || 77|| aaviddhakaraNabahulaM hyuparyuparipaaNikaM drutalayaM cha | anapekShitagiitaarthaM vaadyaM tvoghe vidhaatavyam || 78|| evaM GYeyaa vaiNe vaadyavidhaane tu dhaatavastajGYaiH | lakShyaamyataH paramahaM nirgiitavidhaanasamavaayam || 79|| aashraavaNaa tathaa.arambho vaktrapaaNistathaiva cha | sa~NkhoTanaa tathaa kaaryaM punashcha parighaTTanaa || 80|| maargaasaaritametat syaalliilaakR^itamathaapi cha | aasaaritaani cha tathaa triprakaarakR^itaani tu || 81|| etaani tu bahirgiitaanyaahurvaadyavido janaaH | sataalaani hyataalaani chittavR^ittau kR^itaani tu || 82|| prayojanaM cha viGYeyaM puurvara~NgavidhiM prati | eteShaaM saMpravakShyaami lakShaNaM sanidarshanam || 83|| aasraavaNaa naama | vistaaradhaatuvihitaiH karaNaiH pravibhaagasho dvirabhyastaiH | dvishchaapi sannivR^ittaiH karaNopachayaiH krameNa syaat || 84|| guruNii tvaadaavekaadashakaM chaturdashaM sapa~nchadasham | sachaturviMshakamevaM dviguNiikR^itametadeva syaat || 85|| laghunii guru chaiva syaadathaaShTamaM guru bhavettathaa cha punaH | ShaT cha laghuuni tato.antye gurvaadyaashraavaNaayaaM tu || 86|| triHshamyoparipaaNau taalaavapyevameva chaikikavaan | samapaaNau dve shamye taalaavapyevamevaatha || 87|| bhuuyaH shamyaataalaavavapaaNaavuttarasthaa chaiva | cha~nchatpuTastathaa syaadevaM hyaashraavaNaataalaH || 88|| atrodaaharaNam | JhaNTuM jagati yavalitaka jambuka jhaNTuM titi cha laghu cha jhaNTum | di~Ngale gaNapatipashupatijambuka di~Ngale varabhuja diginagi chaa | titi chaadini nigichaa pashupati niitichaa || athaarambhaH | diirghaaNyaadaavaShTau dvaadasha cha laghuuni naidhanaM chaiva | chatvaari guruuNi tathaa hrasvaanyaShTau cha diirghaM cha || 89|| laghusaMGYaani chaturdhaa nidhanaM dviguNiikR^itaani diirghe dve | aShTau laghuuni naidhanamityaarambhe.akSharavidhaanam || 90|| atrodaaharaNam | JhaNTuM jhaNTuM jhaNTuM jhaNTuM jagati yavalitaka diginigichaa | di~Ngle di~Ngle titi jhajhalakuchajhalajambuka titichaa | gaNapati surapati pashupati chaa || asya tu vaadyam | kaaryaM triparvarahitairudvahanairapyatha samavarohaiH | talaribhitahraadayutaiH karaNairvistaarabhuuyiShThaiH || apachayayuktairdvistristathaa nivR^ittairdvirabhyastaiH | aarambho.apyavataraNastriparvayuktaishcha kartavyaH || taalastrikalastvaadau shamyaikakalaa kalaadvaye taalaH | dvikalaa cha punaH shamyaa taalo dvikalashcha kartavyaH || 91|| trikalashcha sannipaataH punaH pitaaputrakashcha ShaTpuurvaH | cha~nchatpuTastathaa syaadaarambhe taalayogastu || 92|| asya tu vaadyam | kaaryaM triparvarahitairudvahanairapyatha samavarohaiH | talaribhitahraadayutaiH karaNairvistaabhuuyiShThaiH || 93|| apachayayuktairdvistristathaa nivR^ittairdvirabhyastaiH | aarambho.apyavataraNastriparvayuktaishcha kartavyaH || 94|| atha vaktrapaaNiH | guruuNi pa~ncha hrasvaani ShaDgurushcha chaturguNaH | guruNii dve laghu tvekaM chatvaaryatha guruuNi hi || 95|| chatvaaryatha laghuuni syustriiNi diirghaaNi chaiva hi | laghuunyaShTau cha diirghaM cha vaktrapaaNau bhavedvidhiH || 96|| atrodaaharaNam | di~Ngale jhaNTuM jambuka jagati ya jhaNTuM di~Ngale | ghendR^iM gheTo ghaaTo bhaTTunakiTi inaM du~N || ghadugadukiTamaTanam | asya vaadyam | aaviddhakaraNayukto dvya~NgaH syaadekapravR^ittau vaa | alpavya~njanadhaaturvaadyavidhirvaktrapaaNau tu || 97|| dvikale madrake yattu shamyaataalaadipaatam | tatsarvaM vaktrapaaNau tu kaaryamaShTakalaanvitam || 98|| tasyaadhastaat punaH kaaryaM pa~nchapaaNichatuShTayam | vaktrapaaNerayaM taalo mukhapratimukhaashrayaH || 99|| atha sa~NkhoTanaa | guruNii laghuunyathaaShTau diirghaM dviguNaM tathaa cha kartavyam | laghudiirghe laghu cha punashchaturguNaM saMprakartavyam || 100|| punaraShTau hrasvaani syuriha tathaa naidhanaM cha kartavyam | sa~NkhoTanavastuvidhau hrasvaguruvidhiH samuddiShTaH || 101|| sa~NkhoTanaayaa udaaharaNaM prakalpya kR^itam | di~Ngale jagati ya valati katechaatichaatijha laghu chajhala pashupatichaa | asyaa vaadyavidhiH | adhidaNDaM hastaabhyaaM viiNaaM vinigR^ihya dakShiNaa~Ngulyaa | a~NguShThaabhyaaM cha tathaa kaaryaM sa~NkhoTanaavaadyam || 102|| sa~NkhoTayet svaraM vaadinaa tu saMvaadinaa tathaadhibalam | samavaayibhishcha sheShairanuvaadibhiralpakaishchaaMshaiH || 103|| vistaarachitrakaraNairdvistrirvinivartitairdvirabhyastaiH | upachayayuktaiH kramasho vadanti sa~NkhoTanaavaadyam | taalo.asyaa gaditastajGYaiH shiirShavat pa~nchapaaNinaa || 104|| atha parighaTTanaa | diirghaaNyaadaavaShTau laghuuni kuryaat punardviguNitaani | hrasvaanyapi chatvaari dviguNaani syuH sadiirghaaNi || 105|| ShoDasha laghuuni cha syuH saha nidhane chaiva kaaryaaNi | eSha parighaTTanaayaaM gurulaghuvastukramaH proktaH || 106|| etasyaamapyudaaharaNaM prakalpya kR^itam | di~Ngale di~Ngale di~Ngale di~Ngale jagati ya valati ka | titijhalakuchajhaladiginigi gaNapati chaa | chalati ka gaNapati pashupatisurapati chaa | vaadyaM chaasyaastajGYaiH sodvahanaM hastalaaghavaat kaaryam | vya~njanadhaatusamutthaM naanaakaraNaashrayopetam || 107|| sampiShTakavachchaasyaastaalaH karaNaistu dhaatusaMyuktaiH | gurulaghuyogaadevaM vihitaH kaaryo budhairnityam || 108|| maargaasaaritavaadyaM vistaaraaviddhakaraNasaMyuktam | sakalaiH satalaiH karaNairatha gurulaghusa~nchayashchaayam || 109|| chatvaari guruuNi syurlaghuuni chatvaari cha dviguNitaani | guruNii laghuunyathaaShTau guruNii chetyetat tridhaa yojyam || 110|| athavaa | chatvaari tu guruuNi syurhrasvaanyaShTau bhavanti hi | guruNii nava hrasvaani diirghamantyamathaapi cha || atrodaaharaNam | di~Ngale jhaNTuM jagati ya | thalitaka jhaNTuM titi | jhalakucha jhalatitichaa | baalaasaaritavachchaiva taalo.asya parikiirtitaH || 110|| shravaNamadhuraaNi liilaakR^itaanyabhisR^itaparisR^itaantarakR^itaani | taanyapyarthavashaadiha kartavyaani prayogavidhau || 111|| yathaasaaritaani jyeShThamadhyakaniShThaani taalapramaaNanirdiShTaani taani taalavidhaane vakShyaamaH | evametat svaragataM GYeyaM viiNaashariirajam | vipa~nchiivaadyayuktaani karaNaani nibodhata || 112|| ruupaM kR^itaM pratikR^itaM pratibhedo ruupasheShamoghashcha | ShaShThii vai pratishuShkaa tvevaM GYeyaM karaNajaatam || 113|| viiNaavaadyadviguNaM gurulaaghavavaadanaM bhavedruupam | ruupaM pratibhedakR^itaM pratikR^itamityuchyate vaadyam || 114|| yugapatkR^ite.anyakaraNaM pratibhedo diirghalaaghavakR^itaH syaat | kR^itamekasyaaM tantryaaM pratishuShkaa naama viGYeyaa || 115|| viiNaavaadyaviraame.apyaviratakaraNaM tu ruupasheShaH syaat | aaviddhakaraNayukto hyuparyuparipaaNikastvoghaH || 116|| kaaryaM dhruvaavidhaane praayeNa hi koNavaadanaM tajGYaiH | sthaanapraaptyarthaM chedyattatra bhavedayaM niyamaH || 117|| tachchaughatulyakaraNaM vaachyaM kaaryaM vipa~nchyaastu | saptatantrii bhavechchitraa vipa~nchii tu bhavennava | koNavaadanaa vipa~nchii syaachchitraa chaa~Ngulivaadanaa || 118|| tatavaadyavidhaanamidaM sarvaM proktaM samaasayogena | vakShyaamyatashcha bhuuyaH suShiraatodyaprayogaM tu || 119|| || iti bharatiiye naaTyashaastre tataatodyavidhaanaM naama ekonatriMshattamo.adhyaayaH|| ## Encoded by Sowmya Krishnapur krsowmya@yahoo at com \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}