%@@1 % File name : natya27.itx %-------------------------------------------- % Text title : naaTyashaastra adhyaaya 27 % Author : Sage Bharata % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/culture/Dance/Drama % Description/comments : % Transliterated by : dpadmakar@hotmail.com % Proofread by : dpadmakar@hotmail.com % Latest update : November 23, 2002 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto #indian and others with \ mark % are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Natya Shastra Chapter 27..}## \itxtitle{.. naaTyashaastram.h adhyaaya 27 ..}##\endtitles## .. shrIrastu .. bharatamunipraNItaM naaTyashaastram.h atha saptavi.nsho.adhyaaayaH siddhiinaa.n tu pravaxyaami laxaNa.n naaTakaashrayam.h . yasmaatprayogaH sarvo.aya.n siddhyarthaM.n saMpradarshitaH .. 1.. ## I will now tell the features of 'achievements' which are related to the drama since every performance is presented for the 'achievements'. 1.## siddhistu dvividhaa dnyeyaa vaa~Nmano~Ngasamudbhavaa . daivii cha maanushhii chaiva naanaabhaavasamutthitaa .. 2.. ##'achievments' are known to be two fold - arising out of speech and mind and out of body. arising out of many emotions, it is also divine and human.## dashaa~Ngaa maanushhii siddhiirdaivii tu dvividhaa smR^itaa . naanaasattvaashrayakR^itaa vaa~Nnaipathyashariirajaa .. 3.. ##The human achievements have ten types and divine is known to be two fold. It is based on various characters and born out of speech, drapery and body (of the actor).## smitaapahaasinii haasaa saadhvaho kashhTameva cha . prabaddhanaadaa cha tathaa siddhirdnyeyaatha vaa~Nmayii .. 4.. pulakaishcha saromaa~nchairabhyutthaanaistathaiva cha . cheladaanaa~NgulixepaiH shaariirii siddhirishhyate .. 5.. ki~nchichchhishhTo raso haasyo nR^ityadbhiryatra yujyate . smitena sa pratigraahyaH prexakairnityameva cha .. 6.. ki~nchidaspashhTahaasya.n yattathaa vachanameva cha . arthahaasyena tadgraahyaM prexakairnityameva hi .. 7.. viduushhakochchhedakR^itaM bhavechchhilpakR^ita.n cha yat.h . atihaasyena tadgraahyaM prexakairnityameva tu .. 8.. ahokaarastathaa kaaryo nR^iNaaM prakR^itisaMbhavaH . yaddharmapadasa.nyukta.n yathaatishayasaMbhavam.h .. 9.. tatra saadhviti yadvaakyaM prayoktavya.n hi saadhakaiH . vismayaavishhTabhaaveshhu praharshhaartheshhu chaiva hi .. 10.. karuNe.api prayoktavya.n kashhTa.n shaastrakR^itena tu . prabaddhanaadaa cha tathaa vismayaartheshhu nityashaH .. 11.. saadhixepeshhu vaakyeshhu praspanditatanuuruhaiH . kutuuhalottaraavedhairbahumaanena saadhayet.h .. 12.. diiptapradesha.n yatkaarya.n chhedyabhedyaahavaatmakam.h . savidravamathotphulla.n tathaa yuddhaniyuddhajam.h .. 13.. prakampitaa.nsashiirshha~ncha saashra.n sotthaanameva cha . tatprexakaistu kushalaissaadhyameva.n vidhaanataH .. 14.. eva.n saadhayitavyaishhaa tajdnyaiH siddhistu maanushhii . daivikii~ncha punaH siddhi.n saMpravaxyaami tattvataH .. 15.. yaa bhaavaatishayopetaa sattvayuktaa tathaiva cha . saa prexakaistu kartavyaa daivii siddhiH prayogataH .. 16.. na shabdo na yatra na xobho na chotpaatanidarshanam.h . saMpuurNataa cha ra.ngasya daivii siddhistu saa smR^itaa .. 17.. daivii cha maanushhii chaiva siddhireshhaa mayoditaa . ata uurdhvaM pravaxyaami ghaataandaivasamutthitan.h .. 18.. daivaatmaparasamutthaa trividhaa ghaataa budhaistu vidnyeyaa . autpaatikashchaturthaH kadaachidatha saMbhavatyeshhu .. 19.. vaataagnivarshhaku~njarabhuja~NgamaNDapanipaataaH . kiiTavyaalapipiilikapashupraveshanaashcha daivakakR^itaa .. 20.. ghaatanataH paramahaM parayuktaan.h saMpravaxyaami . ##[##vaivarNya.n chaacheshhTa.n vibhramitatva.n smR^itipramohashcha .. 21.. anyavachana.n cha kaavya.n tathaa.ngadoshho vihastatvam.h . ete tvaatmasamutthaa ghaataa dnyeyaa prayogadnyaiH .. 22..##]## maatsaryaaddveshhaadvaa tatpaxatvaattathaarthabhedatvaat.h . ete tu parasamutthaa dnyeyaa ghaataa budhairnityam.h .. 23.. atihasitaruditavisphoTitaanyathotkR^ishhTanaalikaapaataaH . gomayaloshhTapipiilikaavixepaashchaarisaMbhuutaaH .. 24.. autpatikaashcha ghaataa mattonmattapraveshali~NgakR^itaH . punaraatmasamutthaa ye ghaataa.nstaa.nstaan.h pravaxyaami .. 25.. vailaxaNyamacheshhTitavibhuumikatva.n smR^itipramoshhashcha . anyavachana.n cha kaavya.n tathaartanaado vihastatvam.h .. 26.. atihasitaruditavisvarapipiilikaakiiTapashuviraavaashcha . mukuTaabharaNanipaataa pushhkarajaaH kaavyadoshhaashcha .. 27.. atihasitaruditahasitaani siddhairbhaavasya duushhakaaNi syuH . kiiTapipiilikapaataa siddhi.n sarvaatmanaa ghnaanta .. 28.. vivasvaramajaatataala.n varNasvarasaMpadaa cha parihiiNam.h . adnyaatasthaanalaya.n svaragatameva.nvidha.n hanyaat.h .. 29.. mukuTaabharaNanipaataH prabaddhanaadashcha naashano bhavati . pashuvishasana.n tatha a syaadbahuvachanaghnaM prayogeshhu .. 30.. vishhama.n maanavihiina.n vimaarjana.n chaakulaprahaara.n cha . avibhaktagrahamoxaM pushhkaragatamiidR^isha.n hanti .. 31.. punarukto hyasamaaso vibhaktibhedo visandhayo.apaarthaH . traili~Ngajashcha doshhaH pratyaxaparoxasaMmohaaH .. 32.. chhandovR^ittatyaago gurulaaghavasa~Nkaro yaterbhedaH . etaani yathaa sthuula.n ghaatasthaanaaani kaavyasya .. 33.. dnyeyau tu kaavyajaatau dvau ghaataavapratikriyau nityam.h . prakR^itivyasanasamutthaH sheshhodakanaalikatvam.h .. 34.. apratibhaaga.n skhalana.n visvaramuchchaaraNa.n cha kaavyasya . asthaanabhuushhaNatvaM patanaM mukuTasya vibhra.nshaH .. 35.. vaajisyandanaku~njarakharoshhTrashibikaavimaanayaanaanaam.h . aarohaNaavataraNeshhvanabhidnyatva.n vihastvam.h .. 36.. praharaNakavachaanaamapyayathaagrahaNa.n vidhaaraNa.n chaapi . amukuTabhuushhaNayogashchirapravesho.athavaa ra~Nge .. 37.. ebhiH sthaanavisheshhairghaataa laxyaastu suuribhiH kushalaiH . yuupaagnichayanadarbhastragbhaaNDaparigrahaanmuktvaa .. 38.. siddhyaa mishro ghaatassarvagatashchaikadeshajo vaapi . naaTyakushalaiH salekhyaa siddhirvaa syaadvighaato vaa .. 39.. naalekhyo bahudinajaH sarvagato.avyaktalaxaNavisheshhaH . yastvaikadivasajaatassa pratyavaro.api lekhyassyaat.h .. 40.. jarjaramoxyasyaante siddhermoxastu naalikaayaastu . kartavyastviha satata.n naaTyadnyaiH praashnikairvidhinaa .. 41.. dainye diinatvamaayaanti te naaTye prexakaaH smR^itaaH . ye tushhTau tushhTimaayaanti shoke shoka.n vrajanti cha .. 42.. yo.anyasya mahe muurdho naa.ndiishlokaM paTheddhi devasya . svavashena puurvara~Nge siddherghaataH prayogasya ..43.. yo deshabhaavarahitaM bhaashhaakaavyaM prayojayed.hbuddhyaa . tasyaapyabhilekhyaH syaadghaato deshaH prayogadnyaiH .. 44.. kaH shakto naaTyavidhau yathaavadupapaadanaM prayogasya . kartu.n vyagramanaa vaa yathaavaduktaM paridnyaatam.h .. 45.. tasmaadgambhiiraarthaaH shabdaa ye lokavedasa.nsiddhaaH . sarvajanena graahyaa yojyaa naaTake vidhivat.h .. 46.. na cha ki~nchidguNahiina.n doshhaiH parivarjita.n na chaaki~nchit.h . tasmaannaaTyaprakR^itau doshhaa naaTyaarthato graahyaa .. 47.. na cha naadarastu kaaryo naTena vaaga~Ngasattvanepathye . rasabhaavayoshcha giiteshhvaatodye lokayuktyaa.n cha .. 48.. evametattu vidnyeya.n siddhiinaa.n laxaNaM budhaiH . ata uurdhvaM pravaxyaami praashnikaanaa.n tu laxaNam.h .. 49.. chaaritraabhijanopetaaH shaantavR^ittaaH kR^itashramaaH . yashodharmaparaashchaiva madhyasthavayasaanvitaaH .. 50.. shhaDa~NganaaTyakushalaaH prabuddhaaH shuchayaH samaaH . chaturaatodyakushalaaH vR^ittadnyaastattvadarshinaH .. 51.. deshabhaashhaavidhaanadnyaaH kalaashilpaprayojakaaH .. chaturthaabhinayopetaa rasabhaavavikalpakaaH .. 52.. shabdachchhandovidhaanadnyaa naanaashaastravichaxaNaaH . eva.n vidhaastu kartavyaaH praashnikaa dasharuupake .. 53.. avyagrairindriyaiH shuddha uuhaapohavishaaradaH . tyaktadoshhonuaraagii cha sa naaTye prexakaH smR^itaH .. 54.. na chaivete guNaaH samyak.h sarvasmin.h prexake smR^itaaH . vidnyeyasyaaprameyatvaatsa.nkiirNaanaa.n cha paarshhadi .. 55.. yadyasya shilpa.n nepathya.n karmacheshhTitameva vaa . tattathaa tena kaarya.n tu svakarmavishhayaM prati .. 56.. naanaashiilaaH prakR^itayaH shiile naaTya.n vinirmitam.h . uttamaadhamamadhyaanaa.n vR^iddhabaalishayoshhitaam.h .. 57.. tushhyanti taruNaaH kaame vidagdhaaH samayaatvite . artheshhvarthaparaashchaiva moxe chaatha viraagiNaH .. 58.. shuuraastu viiraraudreshhu niyuddheshhvaahaveshhu cha . dharmaakhyaane puraaNeshhu vR^iddhaastushhyanti nityashaH .. 59.. na shakyamadhamairdnyaatumuttamaanaa.n vicheshhTitam.h . tattvabhaaveshhu sarveshhu tushhyanti satataM budhaaH .. 60.. baalaa muurkhaaH striyashchaiva haasyanaipathyayoH sadaa . yastushhTo tushhTimaayaati shoke shokamupaiti cha .. 61.. kruddhaH krodhe bhaye bhiitaH sa shreshhThaH prexakaH smR^itaH . evaM bhaavaanukaraNe yo yasmin.h pravishennaraH .. 62.. sa tatra prexako dnyeyo guNairebhirala~NkR^itaH . eva.n hi prexakaa dnyeyaaH prayoge dasharuupataH .. 63.. sa.ngharshhe tu samutpanne praashnikaan.h sa.nnibodhata . yadnyavinnartakashchaiva chhandovichchhabdavittathaa .. 64.. astravichchitrakR^idveshyaa gandharvo rajasevakaH . yadnyavidyadnyayoge tu nartako.abhinaye smR^itaH .. 65.. chhandovidvR^ittabandheshhu shabdavitpaaThyavistare . ishhvastravitsaushhThave tu nepathye chaiva chitrakR^it.h .. 66.. kaamopachaare veshyaa cha gaandharvaH svarakarmaNi . sevakastuupachaare syaadete vai praashnikaaH smR^itaaH .. 67.. ebhirdR^ishhTaantasa.nyuktairdoshhaa vaachyaastathaa guNaaH . ashaastradnyaa vivaadeshhu yathaa prakR^itikarmataH .. 68.. athaite prashnikaa dnyeyaaH kathitaa ye mayaanaghaaH . shaastradnyaanaadyadaa tu syaatsa.ngharshhaH shaastrasa.nshrayaH .. 69.. shaastrapraamaaNanirmaaNairvyavahaaro bhavettadaa . bhartR^iniyogaadanyo.anyavigraatspardhayaapi bharataanaam.h .. 70.. arthapataakaa hetossa.ngharshho naama saMbhavati . teshhaa.n kaarya.n vyavahaaradarshanaM paxapaataviraheNa .. 71.. kR^itvaa paNaM pataakaa.n vyavahaaraH sa bhavitavyastu . sarvairananyamatibhiH sukhopavishhTaishcha shuddhabhaavaishcha .. 72.. yairlekhakagamakasahaayaassaha siddhibhirghaataaH . naatyaasanairnaduurasa.nsthitaiH prexakaistu bhavitavyam.h .. 73.. teshhaamaasanayogo dvaadashahastasthitaH kaaryaH . yaani vihitaani puurva.n siddhisthaanaani taani laxyaaNi .. 74.. ghaataashcha laxaNiiyaaH prayogato naaTyayoge tu . daivaadghaatasamutthaaH parotthitaa vaa budhairnavairlekhyaaH .. 75.. ghaataa naaTyasamutthaa hyaatmasamutthaastu lekhyaaH syuH . ghaataa yasya tvalpaaH sa.nkhyaataaH siddhayashcha bahulaaH syuH .. 76.. vidita.n kR^itvaa raadnyastasmai deyaa pataakaa hi . sidhyatishayaatpataakaa samasiddhau paarthivaadnyayaa deyaa .. 77.. atha narapatiH samaH syaadubhayorapi saa tadaa deyaa . eva.n vidhidnyairyashhTavyo vyavahaaraH sama~njasaam.h .. 78.. svasthachittasukhaasinaiH suvishishhTairguNaarthibhiH . vimR^ishya prexakairgraahya.n sarvaraagaparaa~NgamukhaiH .. 79.. saadhana duushhaNaabhaasaH prayogasamayaashritaiH . samatvama~NgamaadhuryaM paaThyaM prakR^itayo rasaaH .. 80.. vaadya.n gaana.n sanepathyametajdnyeyaM prayatnataH . giitavaaditrataalena kalaantarakalaasu cha .. 81.. uada~Nga.n kriyate naaTya.n samantaat.h samamuchyate . a~Ngopaa~Ngasamaayukta.n giitataalalayaanvitam.h .. 82.. gaanavaadyasamatva.n cha tadbudhaiH samamuchyate . sanirbhugnamuraH kR^itvaa chaturashrakrutau karau .. 83.. griivaa~nchitaa tathaa karyaa tva~Ngamaadhuryameva cha . puurvroktaaniiha sheshhaaNi yaani dravyaaNi saadhakai h.. 84.. vadyaadiinaaM punarvupraa laxaNa.n sannibodhata . vaadyaprabhR^itayo gaana.n vaadyamaaNaani nirdishet.h .. 85.. yaani sthaanaani siddhiinaa.n taiH siddhi.n tu prakaashayet.h . harshhaada~Ngasamudbhuutaa.n naanaarasasamutthitaam.h .. 86.. vaarakaalaastu vidnyeyaa naaTyadnyairvividhaashrayaaH . divasaishchaiva raatrishcha tayorvaaraan.h nibodhata .. 87.. puurvaahNastvatha madhyaahnastvaparaahNastathaiva cha . divaa samutthaa vidnyeyaa naaTyavaaraaH prayogataH .. 88.. praadoshhikaardharaatrishcha tathaa praabhaatiko.aparaH . naaTyavaaraa bhavantyete raatraavityanupuurvashaH .. 89.. eteshhaa.n atra yadyojya.n naaTyakaarya.n rasaashrayam.h . tadaha.n saMpravaxyaami vaarakaalasamaashrayam.h .. 90.. yachchhrotraramaNiiya.n syaaddharmotthanakR^ita.n cha yat.h . puurvaahNe tatprayoktavya.n shuddha.n vaa vikR^ita.n tathaa .. 91.. sattvotthaanaguNairyukta.n vaadyabhuuyishhThameva cha . pushhkala.n sattvayukta.n cha aparaahNe prayojayet.h .. 92.. kaishikiivR^ittisa.nyukta.n shR^i~Ngaarasasa.nshrayam.h . nR^ityavaaditragiitaaDhyaM pradoshhe naaTyamishhyate .. 93.. yannarmahaasyabahula.n karuNapraayameva cha . prabhaatakaale tatkaarya.n naaTya.n nidraavinaashanam.h .. 94.. ardharaatre niyu~njiita samadhyaahne tathaiva cha . sandhyaabhojanakaale cha naaTya.n naiva prayojayet.h .. 95.. eva.n kaala.n cha desha.n cha samiixya cha balaabalam.h . nitya.n naaTyaM prayu~njiita yathaabhaava.n yathaarasam.h .. 96.. athava deshakaalau cha na pariixyau prayoktR^ibhiH yathaivaadnyaapayedbhartaa tadaa yojyamasa.nshayam.h. . 97.. tathaa samudiaataashchaiva vidnyeyaa naaTakaashritaaH . paatraM prayogamR^iddhishcha vidnyeyaastu trayo guNaaH .. 98.. buddhimatva.n suruupatva.n layataaladnyataa tathaa . rasabhaavadnyataa chaiva vayassthatva.n kutuuhalam.h .. 99.. grahaNa.n dhaaraNa.n chaiva gaatraavaikalyameva cha . nijasaadhvasatotsaaha iti paatragato vidhiH .. 100.. suvaadyataa sugaanatva.n supaaThyatva.n tathaiva cha . shaastrakarmasamaayogaH prayoga iti sa.ndnyitaH .. 101.. shuchibhuushhaNataayaa.n tu maalyaabharaNavaasasaam.h . vichitrarachanaa chaiva samR^iddhiriti sa.ndnyitaa .. 102.. yadaa samuditaaH sarve ekiibhuutaa bhavanti hi . ala~NkaaraaH sakutapaa mantavyo naaTakaashrayaaH .. 103.. etadukta.n dvijashreshhThaaH siddhiinaa.n laxaNaM mayaa . ata uurdhvaM pravaxyaamyaatodyaanaa.n vikalpanam.h .. 104.. iti bhaaratiiye naaTyashaastre siddhivya~njako naama saptavi.nsho.adhyaayaH .. ## Encoded by Padmakar Dadegaonkar dpadmakar@hotmail.com \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}