%@@1
% File name             : natya22.itx
%--------------------------------------------
% Text title            : naaTyashaastra adhyaaya 22 
% Author                : Sage Bharata
% Language              : Sanskrit
% Subject               : philosophy/hinduism/culture
% Description/comments  : ????Source
% Transliterated by     : dpadmakar@hotmail.com
% Proofread by          : dpadmakar@hotmail.com
% Latest update         : October 6, 2001
% Send corrections to   : sanskrit@cheerful.com
%
% Special Instructions:
% i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty
% Transliteration scheme: ITRANS 5.2
% Site access  :         
% http://sanskrit.gde.to/
% http://www.alkhemy.com/sanskrit/
% ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html
%-----------------------------------------------------
% The text is to be used for personal studies and research only.
% Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's'
% agreement.
% @@2
%
% Commands upto #indian and others with \ mark
% are needed for devanaagarii output and formatting.
%--------------------------------------------------------

\documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article}
%\documentclass[11pt]{article}
%\usepackage{multicol}
#include=ijag.inc
#endwordvowel=.h
\portraitwide
\parindent=100pt                
\let\usedvng=\Largedvng      % for 1 column     
\pagenumbering{itrans} 
\def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}}
\def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule}
\def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines}
%%
\begin{document}

\engtitle{.. Natya Shastra Chapter 22..}##
\itxtitle{.. naaTyashaastram.h adhyaaya 22 ..}##\endtitles##
      .. shrIrastu ..
bharatamunipraNItaM naaTyashaastram.h
atha dvaavi.nsho.adhyaayaH .
saamaanyaabhinayo naama dnyeyo vaaga~NgasattvajaH .
tatra kaaryaH prayatnastu naaTya.n sattve pratishhThitam.h .. 1..
sattvaatirikto.abhinayo jyeshhTha ityabhidhiiyate .
samasattvo bhavenmadhyaH satvahiino.adhamaH smR^itaH .. 2..
avyaktaruupa.n sattva.n hi vidnyeyaM bhaavasa.nshrayam.h .
yathaasthaanarasopeta.n romaa~nchaasraadibhirguNaiH .. 3..
ala~Nkaaraastu naaTyadnyairdnyeyaa bhaavarasaashrayaaH .
yauvane.abhyadhikaaH striiNA vikaaraa vaktragaatrajaaH .. 4..
aadau  trayo.a~Ngajasteshhaa.n dasha svaabhaavikaaH pare .
ayatnajaaH punaH sapta rasabhaavopabR^i.nhitaaH .. 5..
dehaatmakaM bhavetsattva.n sattvaadbhaavaH samutthitaH .
bhaavaatsamutthito haavo haavaaddhelaa samutthitaa .. 6..
helaa  haavashcha bhaavashcha parasparasamutthitaaH .
sattvabhede bhavantyete shariire prakR^itisthitaaH  .. 7..
vaaga~Ngamukharaagaishcha sattvenaabhinayena cha .
kaverantargataM bhaavaM bhaavayanbhaava uchyate .. 8..
##[##bhaavasyaatikR^ita.n sattva.n vyatirikta.m svayonishhu .
naikaavasthaantarakR^itaM bhaava.n tamiha nirdishet.h##]## .. 9..
tatraaxibhruuvikaaraaDhyaH shR^i~NgaaraakaarasuuchakaH .
sagriivaarechako dnyeyo haavaH sthitasamutthitaH .. 10..
yo vai haavaH sa evaishhaa shR^i~NgaararasasaMbhavaa .
samaakhyaataa budhairhelaa lalitaabhinayaatmikaa .. 11..
liilaa vilaaso vichchhittirvibhramaH kiliki~nchitam.h .
moTTaayita.n kuTTimitaM bibboko lalita.n tathaa .. 12..
vihR^ita.n cheti vidnyeyaa dasha striiNaa.n svabhaavajaaH .
punareshhaa.n svaruupaaNi pravaxyaami pR^ithakpR^ithak.h .. 13..
vaaga~Ngaala~NkaaraiH shishhTaiH priitiprayojitairmadhuraiH .
ishhTajanasyaanukR^itirliilaa dnyeyaa prayogadnyaiH .. 14..
sthaanaasanagamanaanaa.n hastabhruunetrakarmaNaa.n chaiva .
utpadyate visheshho yaH shlishhTaH sa tu vilaasaH syaat.h .. 15..
maalyaachchhaadanabhuushhaNa vilepanaanaamanaadaranyaasaH .
svalpo.api paraa.n shobhaa.n janayati yasmaattu vichchhitiH .. 16..
vividhaanaamarthaanaa.n vaaga~Ngaahaaryasattvaanaam.h .
madaraagaharshhajanito vyatyaaso vibhramo dnyeyaH .. 17..
smitaruditahasitabhayaharshhagarvaduHkhashramaabhilaashhaaNaam.
sa~NkarakaraNa.n harshhaadasakR^it.h  kiliki~nchita.n dnyeyam.h .. 18..
ishhTajanasya kathaayaa.n liilaahelaadidarshane vaapi .
tadbhaavabhaavanaakR^itamuktaM moTTaayita.n naama .. 19..
keshastanadharaadigrahaNaadatiharshhasaMbhramotpannam.h .
kuTTamita.n vidnyeaya.n   sukhamapi duHkhopachaareNa .. 20...
ishhTaanaaM bhaavaanaaM praaptaavabhimaanagarvasaMbhuutaH .
striiNaamanaadarakR^ito bibboko naama vidnyeyaH .. 21..
hastapaadaa~Ngavinyaaso bhruunetroshhThaprayojitaH .
saukumaaryaadbhavedyastu lalita.n tatprakiirtitam.h .. 22..
##[##karacharaNaa~NganyaasaH sabhruunetroshhThasaMprayuktastu .
sukumaaravidhaanena striibhiuritiida.n smR^ita.n lalitam.h##]## .. 23..
vaakyaanaaM priitiyuktaanaaM praaptaanaa.n yadabhaashhaNam.h .
vyaajaatsvabhaavato vaapi vihR^ita.n naama tadbhavet.h .. 24..
##[##praaptaanaamapi vachasaa.n kriyate  yadabhaashhaNa.n hriyaa striibhiH .
vyaajaatsvabhaavato vaapyetatsamudaahR^ita.n vihR^itam.h##]## ..25..
shobhaa kaantishcha diiptishcha tathaa maadhuryameva cha .
dhairyaM praagalbhyamaudaaryamityete syurayatnajaaH  .. 26..
ruupayauvanalaavaNyairupabhogopabR^i.nhitaiH .
ala~NkaraNama~Ngaanaa.n shobheti parikiirtitaa.. 27..
vidnyeyaa cha tathaa kaantiH shobhaivaapuurNamanmathaa .
kaantirevaativistiirNaa diiptirityabhidhiiyate .. 28..
sarvaavasthaavisheshheshhu diipteshhu laliteshhu cha .
anulbaNatva.n cheshhTaayaa maadhuryamiti sa.ndnyitam.h .. 29..
chaapalenaanupahataa sarvaartheshhvavikatthanaa .
svaabhaavikii chittavR^ittirdhairyamityabhidhiiyate .. 30..
prayoganissaadhvasataa praagalbhya.n samudaahR^itam.h .
audaaryaM prashrayaH proktaH sarvaavasthaanugo budhaiH .. 31..
sukumaare bhavantyete prayoge lalitaatmike .
vilaasalalite hitvaa diipte.apyete bhavanti hi .. 32..
shobhaa vilaaso maadhurya.n sthairya.n gaambhiiryameva cha .
lalitaudaaryatejaa.nsi sattvabhedaastu paurushhaaH .. 33..
daaxya.n shauryamathotsaaho niichaartheshhu jugupsanam.h .
uttamaishcha guNaiH spardhaa yataH shobheti saa smR^itaa .. 34..
dhiirasa.nchaariNii dR^ishhTirgatirgovR^ishhabhaa~nchitaa .
smitapuurvamathaalaapo vilaasa iti kiirtitaH .. 35..
abhyaasatkaraNaanaa.n tu shlishhTatva.n yatra jaayate .
mahatsvapi vikaareshhu tanmaadhuryamiti smR^itam.h .. 36..
dharrmaarthakaamasa.nyuktaachchhubhaashubhasamutthitaat.h .
vyavasaayaadachalana.n sthairyamityabhisa.ndnyitam.h .. 37..
yasya prabhaavaadaakaaraa harshhakrodhabhayaadishhu .
bhaaveshhu nopalaxyante tadgaambhiiryamiti smR^itam.h .. 38..
abuddhipuurvaka.n yattu nirvikaarasvabhaajam.h .
shR^i~NgaaraakaaracheshhTatva.n lalita.n tadudaahR^itam.h .. 39..
daanamabhyupapattishcha tathaa  cha priyabhaashhaNam.h .
svajane cha pare vaapi tadaudaaryaM prakiirtitam.h  .. 40..
adhixepaavamaanaadeH prayuktasya pareNa yat.h .
praaNatyaye.apyasahana.n tattejaH samudaahR^itam.h .. 41..
sattvajo.abhinayoH puurvaM mayaa proktao dvijottamaaH .
shaariira.n chaapyaabhinaya.n vyaakhyaasyaamyanupuurvashaH .. 42..
shhaDaatmakastu shaariiro vaakya.n  suuchaa~Nkurastathaa .
shaakhaa naaTyaayita.n chaiva nivR^ittya~Nkura eva cha   .. 43..
naanaarasaarthayuktairvR^ittanibandhaiH kR^itaH sachuurNapadaiH .
praakR^itasa.nskR^itapaaTho vaakyaabhinayo budhairdnyeyaH .. 44..
vaakyartho vaakya.n vaa sattvaa~NgaiH suuchyate yadaa puurvam.h .
pashchaadvaakyaabhinayaH suuchetyabhisa.ndnyitaa saa tu .. 45..
hR^idayastho  nirvachanaira~NgaabhinayaH kR^ito nipuNasaadhyaH .
suuchaivotpattikR^ito vidnyeyastva~NkuraabhinayaH .. 46..
yattu shiromukhaja~NghorupaaNipaadairyathaakrama.n kriyate  .
shaakhaadarshanamaargaH shaakhaabhinayaH sa vidnyeyaH .. 47..
naaTyaayitamupachaarairyaH kriyate.abhinayasuuchayaa naaTye .
kaalaprakarshhahetoH praveshakaiH sa.ngamo  yaavat.h .. 48..
sthaane dhruvaasvabhinayo yaH kriyate harshhashokaroshhaadyaiH .
bhaavarasasaMprayuktairdnyeya.n naaTyaayita.n tadapi .. 49..
yatraanyokta.n vaakya.n suuchaabhinayena  yojayedanyaH .
tatsaMbandhaarthakathaM bhavennivR^ittya~NkuraH so.atha .. 50..
eteshhaa.n tu bhavenmaargo yathaabhaavarasaanvitaH .
kaavyavastushhu nirdishhTo dvaadashaabhinayaatmakaH .. 51..
aalaapashcha  pralaapashcha vilaapaH syaattathaiva cha .
anulaapo.atha sa.nlaapastvapalaapastathaiva cha  .. 52..
sandeshaashchaatideshashcha nirdeshaH syaattathaaparaH .
upadesho.apadeshashcha vyapadeshashcha kiirtitaH ..  53..
aabhaashhaNa.n tu yadvaakyamaalaapo  naama sa smR^itaH .
anarthaka.n vacho yattu pralaapaH sa tu kiirtitaH .. 54..
karuNaprabhavo yastu vilaapaH sa tu kiirtitaH .
bahusho.abhihita.n vaakyamanulaapa iti smR^itaH  .. 55..
uktipratyuktisa.nyuktaH sa.nlaapa  iti kiirtitaH .
puurvoktasyaanyathaavaado hyapalaapa iti smR^itaH .. 56..
tadida.n vachanaM bruuhiityeshha sandesha uchyate .
yattvayoktaM mayokta.n tatso.atidesha iti smR^itaH .. 57..
sa eshho.ahaM braviimiiti nirdesha iti kiirtitaH .
vyaajaantareNa  kathana.n vyapadesha ihochyate .. 58..
ida.n kuru gR^ihaaNeti hyupadeshaH prakiirtitaH .
anyaarthakathana.n yat.h syaat.h so.apadeshaH prakiirtitaH ..  59..
ete maargaastu vidnyeyaaH sarvaabhinayayojakaaH .
saptaprakaarameteshhaaM punarvaxyaami  laxaNam.h ..  60..
pratyaxashcha paroxashcha tathaa kaalakR^itaastrayaH .
aatmasthashcha   parasthashcha  prakaaraaH sapta eva tu .. 61..
eshhaa braviimi naahaM bho vadaamiiti cha yadvachaH .
pratyaxashcha paroxashcha vartamaanashcha tadbhavet.h .. 62..
aha.n karomi gachchhaami vadaami vachana.n tava .
aatmastho vartamaanashcha pratyaxashchaiva sa smR^itaH .. 63..
karishhyaami gamishhyaami vadishhyaamiiti yadvachaH .
aatmasthashcha paroxashcha bhavishhyatkaala eva cha .. 64..
hataa jitaa cha bhagnaashcha mayaa sarve dvishhadgaNaaH .
aatmasthashcha paroxashcha vR^ittakaalashcha sa smR^itaH .. 65..
##[##tvayaa hata jitaashcheti yo vadennaaTyakarmaNi .
paroxashcha parasthashcha vR^ittakaalastathaiva cha  .. 66..
eshha braviimi kurute gachchhatiityaadi yadvachaH .
parastho vartamaanashcha ##(##pratyaxashcha##)## bhavettathaa .. 67..
sa gachchhati karotiiti vachana.n yadutaahR^itam.h .
parastha.n vartamaana.n cha paroxa.n chaiva tadbhavet.h .. 68..
karishhyanti gamishhyanti vadishhyantiiti yadvachaH .
parasthameshhyatkaala.n cha paroxa.n chaiva tadbhavet.h##]## .. 69..
hastamantarataH kR^itvaa yadvadennaaTyakarmaNi .
aatmastha.n hR^idayastha.n cha paroxa.n chaiva tanmatam.h .. 70..
pareshhaamaatmanashchaiva kaalasya cha visheshhaNaat.h .
saptaprakaarasyaasyaiva bhedaa dnyeyaa anekadhaa .. 71..
ete  prayogaa vidnyeyaa maargaabhinayayojitaaH .
eteshhviha vinishhpanno vividho.abhinayo  bhavet.h .. 72..
shiro hastakaTIvaxoja~NghorukaraNeshhu tu .
samaH karmavibhaago yaH saamaanyaabhinayastu saH .. 73..
lalitairhastasa.nchaarastathaa mR^idva~NgacheshhTitaiH .
abhineyastu naaTyadnyai rasabhaavasamanvitaiH .. 74..
anuddhatamasaMbhraantamanaaviddhaa~NgacheshhTitam.h .
layataalakalaapaatapramaaNaniyataatmakam.h .. 75..
suvibhaktapadaalaapamanishhThuramakaahalam.h .
yadiidR^ishaM bhavennaaTya.n dnyeyamaabhyantara.n tu tat.h .. 76..
etadeva viparyasta.n svachchhandagaticheshhTitam.h .
anibaddhagiitavaadya.n naaTyaM baahyamiti smR^itam.h .. 77..
laxaNaabhyantaratvaaddhi  tadaabhyantaramishhyate .
shaastrabaahyaM bhavedyattu tadbaahyamiti bhaNyate .. 78..
anena laxyate yasmaat.h prayogaH karma chaiva hi .
tasmaallaxaNametaddhi naaTye.asmin.h saMprayojitam.h .. 79..
anaachaaryoshhitaa ye cha ye cha shaastrabahishhkR^itaaH .
baahyaM prayu~njate te tu adnyaatvaachaaryakii.n kriyaam.h .. 80..
shabda.n sparsha.n cha ruupa.n cha rasa.n gandha.n tathaiva cha .
indriyaanIindriyaarthaa.nshcha bhaavairabhinayedbudhaH .. 81..
kR^itvaa saaciikR^itaa.n dR^ishhTi.n shiraH paarshvanata.n tathaa .
tarjanii karNadeshe cha budhaH shabda.n vinirdishet.h .. 82..
ki~nchidaaku~nchite netre kR^itvaa bhruuxepameva cha .
tathaa.n.asagaNDayoH sparshaat.h sparshameva.n vinirdishet.h .. 83..
kR^itvaa pataakau muurdhasthau ki.nchitprachalitaananaH .
nirvarNayantyaa dR^ishhTyaa cha ruupa.n tvabhinayed.h budhaH .. 84..
ki~nchidaaku~nchite netre kR^itvotphullaa.n cha naasikaam.h .
ekochchhvaasena cheshhTau tu rasagandhau  vinirdishet.h .. 85..
pa~nchaanaamindriyaarthaanaaM bhaavaa hyete.anubhaavinaH .
shrotratva~Nnetrajihvaanaa.n ghraaNasya cha tathaiva hi .. 86..
indriyaarthaaH samanaso bhavanti hyanubhaavinaH .
na vetti hyamanaaH ki.nchidvishhayaM pa~nchadhaagatam.h .. 87..
manasastrividho bhaavo vidnyeyo.abhinaye budhaiH .
ishhTastathaa hyanishhTashcha madhyasthashcha tathaiva hi .. 88..
prahlaadanena gaatrasya tathaa pulakitena cha .
vadanasya vikaasena kuryaadishhTanidarshanam.h .. 89..
ishhTe shabde tathaa ruupe sparshe gandhe tathaa rase .
indriyairmanasaa praaptaiH saumukhya.n saMpradarshayet.h .. 90..
paraavR^ittena shirasaa netranaasaavikarshhaNaiH .
chaxushhashchaapradaanena hyanishhTamabhinirdishet.h .. 91..
naatihR^ishhTena manasaa na chaatyarthajugupsayaa .
madhyasthanaiva bhaavena madhyasthamabhinirdishet.h .. 92..
teneda.n tasya vaapiida.n sa evaM prakaroti vaa .
paroxaabhinayo yastu madhyastha iti sa smR^itaH .. 93..
aatmaanubhaavii yo.arthaH syaadaatmastha  iti sa smR^itaH .
paraarthavarNanaa yatra parasthaH sa tu sa.ndnyitaH .. 94..
praayeNa sarvabhaavaanaa.n kaamaannishhpattirishhyate .
sa chechchhaaguNasampanno bahudhaa  parikalpitaH .. 95..
dharmakaamo.arthakaamashcha moxakaamastathaiva cha .
striipu.nsayostu yogo yaH sa tu kaama iti smR^itaH .. 96..
sarvasyaiva hi lokasya sukhaduHkhanibarhaNaH .
bhuuyishhTha.n dR^ishhyate kaamaH sa sukha.n vyasaneshhvapi .. 97..
yaH striipurushhasa.nyogo ratisaMbhogakaarakaH .
sa shR^i~Ngaara iti dnyeya upachaarakR^itaH shubhaH .. 98..
bhuuyishhThameva loko.aya.n sukhamichchhati sarvadaa .
sukhasya hi striyo muula.n naanaa shiilaashchaa taaH punaH .. 99..
devadaanavagandharvaraxonaagapatatriNaam.h .
pishaachayaxavyaalaanaa.n naravaanarahastinaam.h .. 100..
mR^igamiinoshhTramakarakharasuukaravaajinaam.h .
mahiishhaajagavaadiinaa.n tulyashiilaaH striyaH smR^itaaH .. 101..
snigdhaira~Ngairupaa~Ngaishcha sthiraa mandanimeshhiNi .
arogaa diiptyupetaa cha daanasattvaarjavaanvitaa .. 102..
alpasvedaa  samarataa svalpabhuk.h  suratapriyaa .
gandhapushhparataa hR^idyaa devashiilaa~Nganaa smR^itaa .. 103..
adharmashaaThyaabhirataa  sthirakrodhaatinishhThuraa  .
madyamaa.nsapriayaa nitya.n kopanaa chaatimaaninii ..  104..
chapalaa chaatilubdhaa cha parushhaa kalahapriyaa .
iirshhyaashiilaa  chalasnehaa chaasura.n shiilamaashritaa  ,, 105..
kriiDaaparaa chaarunetraa nakhadantaiH supushhpitaiH .
sva~~Ngii cha sthirabhaashhii  cha mandaapatyaa ratipriyaa .. 106..
giite vaadye cha nR^itte cha  rataa hR^ishhTaa mR^ijaavatii .
gandharvasattvaa vidnyeyaa snigdhatvakkeshalochanaa .. 107..
bR^ihadvyaayatasarvaa~Ngii raktavistiirNalochanaa .
khararomaa divaasvapnanirataatyuchchabhaashhiNii .. 108..
nakhadantaxatakarii krodhershhyaakalahapriyaa .
nishaavihaarashiilaa cha  raaxasa.n shiilamaashritaa .. 109..
tiixNanaasaagradashanaa sutanustaamralochanaa .
niilotpalasavarNaa  cha svapnashiilaa.atikopanaa .. 110..
tiryaggatishchalaarambhaa bahushvaasaatimaaninii .
gandhamaalyaasavarataanaagasattvaa.a~Nganaa smR^itaa .. 111..
atyantavyaavR^itaasyaa cha tiixNashiilaa saritpriyaa .
suraasavaxiirarataa bahvapatyaa phalapriyaa .. 112..
nitya.n shvasanashiilaacha tathodyaanavanapriyaa  .
chapalaa  bahuvaakchhiighraa shaakuna.n sattvamaashritaa .. 113..
uunaadhikaa~Ngulikaraa raatrau nishhkuTachaariNi .
baalodvejanashiilaa cha pishunaa klishhTabhaashhiNi ..114..
surate kutsitaachaaraa romashaa~Ngii  mahaasvanaa .
pishaachasattvaa vidnyeyaa madyamaa.nsabalipriyaa .. 115..
svapnaprasvedanaa~Ngii cha sthirashayyaasanapriyaa .
medhaavinii buddhimatii madyagandhaamishhapriyaa ,, 116,,
chiradR^ishhTeshhu harshha.n cha kR^itadnyatvaadupaiti  saa .
adiirghashaayinii chaiva yaxashiilaa.a~Nganaa smR^itaa .. 117..
tulyamaanaavamaanaa yaa parushhatvak.h kharasvaraa .
shaThaanR^itoddhatakathaa vyaalasattvaa cha pi~NgadR^ik.h ..118..
vibhaktaa~Ngii kR^itadnyaa cha gurudevadvijapriyaa .
dharmakaamaarthanirataa hyaha~Nkaaaaaravivarjitaa .
suhR^itpriyaa sushiilaa cha maanushha.n sattvamaashritaa .. 120..
sa.nhataalpatanurhR^ishhTaa pi~Ngaromaa chhalapriyaa .
pragalbhaa chapalaa tiixNaa vR^ixaaraamavanapriyaa .. 121..
svalpamapyupakaara.n tu nitya.n  yaa bahumanyate .
prasahyaratishiilaa cha vaanara.n sattvamaashritaa .. 122..
mahaahanulalaaTaa cha shariiropachayaanvitaa .
pi~Ngaaxii romashaa~Ngii cha gandhamaalyaasavapriyaa .. 123..
kopanaa sthirachittaa  cha jalodyaanavanapriyaa .
madhuraabhirataa chaiva hastisattvaa prakiirtitaa .. 124..
svalpodarii bhagnanaasaa tanuja~Nghaa  vanapriyaa .
chalaviistiirNanayanaa chapalaa shiighragaaminii .. 125..
divaatraasaparaa nitya.n giitavaadyaratipriyaa .
nivaasasthirachittaa cha mR^igasattvaa prakiirtitaa .. 126..
diirghapiinonnatoraskaa chalaa naatinimeshhiNii .
bahubhR^ityaa bahusutaa matsyasattvaa jalapriyaa .. 127..
lamboshhThii svedabahulaa ki~nchidvikaTagaaminii .
kR^ishodarii pushhpaphalalavaNaamlakaTupriyaa .. 128..
udbandhakaTipaarshvaa cha kharanishhThurabhaashhiNii .
atyunnatakaTiigriivaa ushhTrasattvaa.aTaviipriyaa .. 129..
sthuulashiirshhaa~nchitagriivaa daaritaasyaa mahasvanaa .
dnyeyaa makarasattvaa cha kruuraa matsyaguNairyutaa .. 130..
sthuulajihvoshhThadashanaa ruuxatvakkaTubhaashhiNii .
ratiyuddhakarii dhR^ishhTaa nakhadantaxatapriyaa .. 131..
sapatniidveshhiNii daxaa chapalaa shiighragaaminii .
sarogaa bahvapatyaa cha kharasattvaa prakiirtitaa .. 132..
diirghapR^ishhThodaramukhii romashaalii balaanvitaa .
susa.nxiptalalaaTaa cha kandamuulaphalapriyaa .. 133..
kR^ishhNaa da.nshhTotkaTamukhii hrasvodarashiroruhaa .
hiinaachaaraa bahvapatyaa saukara.n sattvamaashritaa .. 134..
sthiraa vibhaktapaarshvorukaTiipR^ishhThashirodharaa .
subhagaa daanashiilaa cha R^ijusthuulashiroruhaa .. 135..
kR^ishaa cha~nchalachittaa cha snigdhavaak.hchhiighragaaminii .
kaamakrodhaparaa chaiva hayasattvaa~Nganaa smR^itaa .. 136.
sthuulapR^ishhThaaxidashanaa tanupaarshvodaraa sthiraa .
hariromaa~nchitaa raudrii lokadvishhTaa ratipriyaa .. 137...
ki~nchidunnatavaktraa cha jalakriiDaavanapriyaa .
bR^ihallalaaTaa sushroNii maahishha.n sattvamaashritaa .. 138..
kR^ishaa tanubhujoraskaa nishhTabdhasthiralochanaa .
sa.nxiptapaaNipaadaa cha suuxmaromasamaachitaa .. 139..
bhayashiilaa  jalodvignaa bahvapatyaa  vanapriyaa .
cha~nchalaa shiighragamanaa hyajasattvaa~~Nganaa smR^itaa .. 140..
udbandhagaatranayanaa vijR^imbhaNaparaayaNaa .
diirghaalpavadanaa svalpapaaNipaadavibhuushhitaa .. 141..
uchchaHsvanaa svalpanidraa krodhanaa sukR^itapriyaa .
hiinaachaaraa   kR^itadnyaa cha shvashiilaa parikiirtitaa .. 142..
pR^ithupiinoonnatashroNii tanuja~Nghaaa suhR^itpriyaa .
sa.nxiptapaaNipaadaa cha dR^iDhaarambhaa prajaahitaa .. 143..
pitR^idevaarchanarataa  satyashauchagurupriyaa .
sthiraa  parikleshasahaa gavaa.n sattva.n samaashritaa .. 144..
naanaashiilaaH striyo dnyeyaaH sva.n sva.n sattva.n samaashritaaH .
vidnyaaya cha yathaasattvamupaseveta taaH punaH .. 145..
upachaaro yathaasattva.n striiNaamalpo.api harshhadaH .
mahaanapyanyathaayukto naiva tushhTikaro bhavet.h .. 146..
yathaa saMprarthitaavaaptyaa ratiH samupajaayate .
striipu.nsayoshcha ratyarthamupachaaro vidhiiyate .. 147..
dharmaartha.n hi tapashcharyaa sukhaartha.n dharma ishhyate .
sukhasya muulaM pramadaastaasu sambhoga ishhyate .. 148..
kaamopabhaago dvividho naaTyadharme.abhidhiiyate .
baahyaabhyantaratashchaiva naariipurushhasa.nshrayaH .. 149..
aabhyantaraH paarthivaanaa.n sa cha kaaryastu naaTake .
baahyo veshyaagatashchaiva sa cha prakaraNe bhavet.h .. 150..
tatra raajopabhoga.n tu vyaakhyaasyaamyanupuurvashaH .
upachaaravidhi.n samyak.h kaamatantrasamutthitam.h .. 151..
trividhaa prakR^itiH striiNaa.n naanaasattvasamudbhavaa .
baahyaa chaabhyantaraa chaiva syaadbaahyaabhyantaraaparaa .. 152..
kuliinaabhyantaraa dnyeyaa baahyaa veshyaa~Nganaa smR^itaa .
kR^itashauchaa tu yaa naarii saa baahyaabhyantaraa smR^itaa .. 153..
antaHpuropachaare tu kulajaa kanyakaapi vaa .
na hi raajopachaare tu baahyastriibhoga ishhyate .. 154..
aabhyantaro bhavedraadnyo  baahyo baahyajanasya cha .
divyaveshaa~Nganaanaa.n hi raadnyaaM bhavati sa~NgamaH .. 155..
kulajaakaamita.n yachcha tajdnyeya.n kanyakaasvapi .
yaa  chaapi veshyaa saapyatra yathaiva kulajaa tathaa .. 156..
iha kaamasamutpatiirnaanaabhaavasamudbhavaa .
striiNaa.n vaa purushhaaNaa.n vaa uttamaadhamamadhyamaa .. 157..
shravaNaaddarshanaadruupaada~NgaliilaavicheshhTitaiH .
madhuraishcha samaalaapaiH kaamaH samupajaayate .. 158..
ruupaguNaadisameta.n kalaadividnyaanayauvanopetam.h .
dR^ishhTvaa purushhavisheshha.n naarii madanaaturaa bhavati .. 159..
tataH kaamayamaanaanaa.n nR^iNaa.n striiNaamathaapi cha .
kaamaabhaave~Ngitaaniiha tajdnyaH samupalaxayet.h .. 160..
lalitaa chalapaxmaa cha tathaa cha mukulexaNaa .
srastottarapuTaa chaiva kaamyaa dR^ishhTirbhavediha .. 161..
##[##valitaantaa salaalityasa.nmitairvya~njitairastathaa .
dR^ishhTiH saa lalitaa  naama striiNaamardhaavalokane ..##]## 161..
iishhtsa.nraktagaNDastu sasvedalavachitritaH .
praspandamaanaromaa~ncho mukharaago bhavediha .. 163..
kaamyenaa~NgavikaareNa sakaTaaxaniriixitaiH .
tathaabharaNasa.nsparshaiH karNakaNDuyanairapi .. 164..
a~NgushhThaagravilikhanaiH stananaabhipradarshanaiH .
nakhanistodanaachchaiva keshasa.nyamanaadapi .. 165..
veshyaameva.nvidhairbhaavairlaxayenmadanaaturaam.h .
kulajaayaastathaa chaiva pravaxyaamii~Ngitaani tu .. 166..
prahasantiiva netraabhyaaM pratata.n cha niriixate .
smayate saa niguuDha.n cha vaacha.n chaadhomukhii vadet.h .. 167..
smitottaraa mandavaakyaa svedaakaaraniguuhanii .
praspanditaadharaa chaiva chakitaa cha kulaa~Nganaa .. 168..
eva.nvidhaiH kaamali~Ngairapraaptasuratotsavaa .
dashasthaanagata.n kaama.n naanaabhaavaiH pradarshayet.h .. 169..
prathame tvabhilaashhaH syaad.h dvitiiye chintanaM bhavet.h .
anusmR^itistR^itiiye tu chaturthe guNakiirtanam.h .. 170..
udvegaH pa~nchame prokto vilaapaH shhashhTha uchyate .
unmaadaH saptame dnyeyo bhavedvyaadhistathaashhTame .. 171..
navame jaDataa chaiva dashame maraNaM bhavet.h .
striipu.nsayoreshha vidhirlaxaNa.n cha nibodhata .. 172..
vyavasaayaatsamaarabdhaH sa.nkalpechchhaasamudbhavaH .
samaagamopaayakR^itaH so.abhilaashhaH prakiirtitaH .. 173..
niryaati vishati cha muhuH karoti chaakaarameva madanasya .
tishhThati cha darshanapathe prathamasthaane sthitaa kaame .. 174..
kenopaayena saMpraaptiH katha.n vaasau bhavenmama .
duutiiniveditairbhaavairiti chintaa.n nidarshayet.h .. 175..
aakekaraardhaviprexitaani valayarashanaaparaamarshaH .
niiviinaaabhyaaH sa.nsparshana.n cha kaarya.n dvitiiye tu .. 176..
sumuhurmuhurniHshvasitairmanorathavichintanaiH .
pradveshhaachchaanyakaaryaaNaamanusmR^itirudaahR^itaa .. 177..
naivaasane na shayane dhR^itimupalabhate svakarmaNi vihastaa .
tachchintopagatatvaat.h tR^itiiyameva prayu~njiita .. 178..
a~Ngapratya~Ngaliilaabhirvaak.hcheshhTaahasitexitaiH .
naastyanyaH sadR^ishastenetyetat.h syaad.h guNakiirtanam.h .. 179..
guNakiirtanollukasanairashrusvedaapamaarjanaishchaapi .
duutyavirahavisrambhairabhinayayogashchaturthe tu .. 180..
aasane shayane chaapi na tushhyati na tishhThati .
nityamevotsukaa cha syaadudvegasthaanamaashritaa .. 181..
chintaaniHshvaasakhedena hR^iddaahaabhinayena cha .
kuryaattadevamatyantamudvegaabhinayena cha .. 182..
iha sthita ihaasiina  iha  chopagato mayaa .
iti taistairvilapitairvilaapa.n saMprayojayet.h .. 183..
udvignaatyarthamautsukyaadadhR^ityaa cha vilaapinii .
tatastatashcha bhramati vilaapasthaanamaashritaa  .. 184..
tatsa.nshritaa.n kathaa.n yu~Nkte sarvaavasthaagataapi hi .
pu.nsaH pradveshhTi chaapyanyaanunmaadaH saMprakiirtitaH .. 185..
tishhThatyanimishhadR^ishhTirdiirgha.n niHshvasiti gachchhati dhyaanam.h .
roditi vihaarakaale naaTyamida.n syaattathonmaade .. 186..
saamadaanaarthasaMbhogaiH kaamyaiH saMpreshhaNairapi .
sarvairniraakR^itaiH pashchaad.h vyaadhiH samupajaayate .. 187..
muhyati hR^idaya.n kvaapi prayaati shirasashcha vedanaa tiivraa .
na dhR^iti.n chaapyupalabhate hyashhTamamevaM prayu~njiita .. 188..
pR^ishhTaa   na ki~nchit.h prabrate na shR^iNoti  na pashyati .
haakashhTavaakyaa tuushhNiikaa jaDataayaa.n gatasmR^itiH .. 189..
akaaNDe dattahu.nkaaraa tathaa prashithilaa~Ngikaa .
shvaasagrastaananaa chaiva jaDataabhinaye bhavet.h .. 190..
sarvaiH kR^itaiH pratiikaarairyadii naasti samaagamaH .
kaamaagninaa pradiiptaayaa  jaayate maraNa.n tataH .. 191..
eva.n sthaanaani  kaaryaaNi kaamatantra.n samiixya tu .
apraaptau yaani kaamasya varjayitvaa tu naidhanam.h .. 192..
vividhaiH purushho.apyeva.n vipralambhasamudbhavaiH .
bhaavairetaani kaamasya naanaaruupaaNi yojayet.h. .. 193..
eva.n kaamayamaanaanaa.n striiNaa nR^iNaamathaapi vaa .
saamaanyaguNayogena yu~njiitaabhinayaM budhaH .. 194..
chintaaniHshvaasakhedena hR^iddaahaabhinayena cha .
tathaanugamannaachchaapi tathaivaadhvaniriixaNaat.h .. 195..
aakaashaviixaNaachchaapi tathaa diinaprabhaashhaNaat.h .
sparshanaanmoTanaachchaapi tathaa saapaashrayaashrayaat.h .. 196..
ebhirnaanaashrayotpannairvipralambhasamudbhavaiH .
kaamasthaanaani sarvaaNi bhuuyishhTha.n samprayojayet.h .. 197..
srajo bhuushhaNagandhaa.nshcha gR^ihaaNyupavanaani cha .
kaamaagninaa dahyamaanaH shiitalaani nishhevate .. 198..
pradahyamaanaH kaamaarto bahusthaanasamarditaH .
preshhayetkaamato duutiimaatmaavasthaapradarshiniim.h ..199..
sandesha.n chaiva duutyaastu pradadyaanmadanaashrayam.h .
tasyeya.n samavastheti kathayedvinayena saa .. 200..
athaaveditabhaavaartho ratyupaaya.n vichintayet.h .
aya.n vidhirvidhaanadnyaiH kaaryaH prachchhannakaamite .. 201..
vidhi.n raajopachaarasya punarvaxyaami tattvataH .
abhyantaragata.n samyak.h kaamatantrasamutthitam.h .. 202..
sukhaduHkhakR^itaan.h bhaavaan.h naanaashiilasamutthitaan.h .
yaanyaan.h prakurute raajaa taanstaan.h lokaanuvartate .. 203..
na durlabhaaH paarthivaanaa.n stryarthamaadnyaakR^itaaH guNaaH .
daaxiNyaattu samudbhuutaH kaamo ratikaro bhavet.h .. 204..
bahumaanena deviinaa.n vallabhaanaaM bhayena cha .
prachchhannakaamita.n raadnyaa kaaryaM parijanaM prati .. 205..
yadyapyasti narendraaNaa.n kaamatantramanekadhaa .
prachchhannaakaamita.n yattu tadvai ratikaraM bhavet.h .. 206..
yadvaamaabhiniveshitva.n yatashcha vinivaaryate .
durlabhatva.n cha yannaaryaaH saa kaamasya paraa ratiH .. 207..
raadnyaamantaHpurajane divaasambhoga ishhyate .
vaasoapachaaro yashcaiashhaa.n sa raatrau parikiirtitaH .. 208..
paripaaTyaaM phalaarthe vaa nave prasava eva vaa .
duHkhe chaiva pramode cha shhaDete vaasakaaH smR^itaaH .. 209..
uchite vaasake striinaamR^itukaale.api vaa  nR^ipaiH .
preshhyaaNaamathaveshhTaanaa.n kaarya.n chaivopasarpaNam.h .210..
tatra vaasakasajjaa cha virahotkaNThitaapi vaa .
svaadhiinabhartR^ikaa chaapi kalahaantaritaapi vaa .. 211..
khaNDitaa vipralabdhaa vaa tathaa proshhitabhartR^ikaa .
tathaabhisaarikaa chaiva dnyeyaastvashhTau tu nayikaaH .. 212..
uchite vaasakae yaa tu ratisaMbhogalaalasaa .
maNDana.n kurute hR^ishhTaa saa vai vaasakasajjikaa .. 213..
anekakaaryavyaasa~Ngaadyasyaa naagachchhati priyaH .
tadanaagataduHkhaartaa virahotkaNThitaa tu saa .. 214..
surataatirasairbaddho yasyaaH paarshve tu naayakaH .
saandraamodaguNapraaptaa bhavet.h svaadhiinabhartR^ikaa .. 215..
iirshhyaakalahanishhkraanto yasyaa naagachchhati priyaH .
saamarshhavashasaMpraaptaa kalahaantaritaa bhavet.h .. 216..
vyaasa~Ngaaduchite yasyaa vaasake naagataH priyaH .
tadanaagamaduHkhaartaa khaNDitaa saa prakiirtitaa .. 217..
yasyaa duutiiM priyaH preshhya dattvaa sa.nketameva vaa .
naagataH kaaraNeneha vipralabdhaa tu saa bhavet.h .. 218..
naanaakaaryaaNi sandhaaya yasyaa vai proshhitaH priyaH .
saaruuDhaalakakeshaantaa bhavet.h proshhitabhartR^ikaa .. 219..
hitvaa lajjaa.n tu yaa shlishhTaa madena madanena cha .
abhisaarayate kaanta.n saa bhavedabhisaarikaa .. 220..
aasvavasthaasu vidnyeyaa naayikaa naaTakaashrayaa .
etaasaa.n chaiva vaxyaami kaamatantramanekadhaa .. 221..
chintaaniHshvaasakhedena hR^iddaahaabhinayena cha .
sakhiibhiH saha sa.nlaapairaatmaavasthaavalokanaiH .. 222..
glaanidainyaashrupaataishcha roshhasyaagamanena cha .
nirbhuushhaNamR^ijaatvena duHkhena ruditena cha .. 223..
khaNDitaa vipralabdhaa vaa kalahaantaritaapi vaa .
tathaa proshhitakaantaa cha bhaavaanetaan.h prayojayet.h .. 224..
vichitrojjvalaveshhaa tu pramododyotitaaananaa .
udiirNashobhaa cha tathaa kaaryaa svaadhiinabhartR^ikaa .. 225..
veshyaayaaH kulajaayaayaashcha preshhyaayaashcha prayoktR^ibhiH .
ebhirbhaavavisheshhaistu kartavyamabhisaaraNam .. 226..
samadaa mR^iducheshhTaa cha tathaa parijanaavR^itaa .
naanaabharaNachitraa~Ngii gachchhedveshyaa~Nganaa shanaiH .. 227..
sa.nliinaa sveshhu gaatreshhu trastaa vinamitaananaa .
avakuNThanasa.nvitaa hachchhettu kulajaa~Nganaa .. 228..
madaskhalitasa.nlaapaa vibhramotphullalochanaa .
aaviddhagatisa.nchaaraa gachchhetpreshhyaa samuddhatam.h .. 229..
gatvaa saa chedyadaa tatra pashyetsuptaM priya.n tadaa .
anena tuupachaareNa tasya kuryaatprabodhanam.h .. 230..
ala~NkaareNa kulajaa veshyaa gandhaistu shiitalaiH .
preshhyaa tu vastravyajanaiH kurviita pratibodhanam.h .. 231..
kulaa~Nganaanaamevaaya.n noktaH kaamaashrayo vidhiH .
sarvaavasthaanubhaavya.n hi yasmaadbhavati naaTakam.h .. 232..
navakaamapravR^ittaayaa kruddhaayaa vaa samaagame .
saapadeshairupaayaistu vaasaka.n saMprayojayet.h .. 233..
naanaala~NkaravastraaNi gandhamaalyaani chaiva hi .
priyayojitabhuktaani nishheveta mudaanvitaH .. 234..
na tathaa bhavati manushhyo madanavashaH kaaminiimalabhamaanaH .
dviguNopajaataharshho bhavati yatha sa~NgataH priyayaa .. 235..
vilaasabhaave~NgitavaakyaliilaamaadhuryavistaaraguNopapannaH .
parasparapremaniriixitena samaagamaH kaamakR^itastu kaaryaH .. 236..
tataH pravR^itte madane upachaarasamudbhave .
vaasopachaaraH kartavyo naayakaagamanaM prati .. 237..
gandhamaalye gR^ihiitvaa tu chuurNavaasastathaiva cha .
aadarsho liilayaa gR^ihyashchhandato vaa punaH punaH .. 238..
vaasopachaare naatyarthaM bhuushhaNagrahaNaM bhavet.h .
rashanaanuupurapraaya.n svanavachcha prashasyate .. 239..
naambaragrahaNa.n ra~Nge na snaana.n na vilepanam.h .
naa~njana.n naa~Ngaraagashcha keshasa.nyamana.n tathaa .. 140..
naapraavR^ittaa naikavastraa  na raagamadharasya tu .
uttamaa madhyamaa vaapi kurviita pramadaa kvachit.h .. 241..
adhamaanaaM bhavedeshha sarva eva vidhiH sadaa .
kaaraNaantaramaasaadya tasmaadapi na kaarayet.h .. 242..
preshhyaadiinaa.n cha naariiNaa.n naraaNaa.n vaapi naaTake .
bhuushhaNagrahaNa.n kaaryaM pushhpagrahaNameva cha .. 243..
gR^ihiitamaNDanaa chaapi pratiixeta priyaagamam.h .
liilayaa maNDita.n veshha.n kuryaadyanna virudhyate .. 244..
vidhivadvaasaka.n kuryaannaayikaa  naayakaagame .
pratiixamaaNaa cha tato naalikaashabdamaadishet.h .. 245..
shrutvaa tu naalikaashabda.n  naayakaagamaviklavaa .
vishhaNNaa vepamaanaa cha gachchhettoraNameva cha .. 246..
toraNa.n vaamahastena kavaaTa.n daxiNena cha .
gR^ihiitvaa toraNaashlishhTaa saMpratiixeta naayakam.h .. 247..
sha~Nkaa.n chintaaM bhaya.n chaiva prakuryaattoraNaashritaa .
adR^ishhTvaa ramaNa.n naarii vishhaNNaa cha xaNaM bhavet.h .. 248..
diirgha.n chaiva viniHshvasya nayanaambu nipaatayet.h .
sanna.n cha hR^idaya.n kR^itvaa visR^ijetada~Ngamaasane .. 249..
vyaaxepaadvimR^ishechchaapi naayakaagamanaM prati .
taistairvichaaraNopaayaiH shubhaashubhasamutthitaiH .. 250..
gurukaaryeNa mitrairvaa mantriNaa raajyachintayaa .
anubaddhaH priya.n ki.n nu vR^ito vallabhayaapi vaa .. 251..
utpaataannirdishechchaapi shubhaashubhasamutthitaan.h .
nimitairaatmasa.nsthaistu sphuritaiH spandiataistathaa .. 252..
shobhaneshhu tu kaaryeshhu nimitta.n vaamataH striyaaH .
anishhTeshhvatha sarveshhu nimitta.n daxiNaM bhavet.h .. 253..
savya.n netra.n lalaaTa.n cha bhruunaasoshhTha.n tathaiva cha .
urubaahustana.n chaiva sphuredyadi samaagamaH .. 254..
eteshhamanyathaabhaave durnimitta.n vinirdishet.h .
darshane durnimittasya moha.n gachchhetxaNa.n tataH .. 255..
anaagame naayakasya kaaryo gaNDaashrayaH karaH .
bhuushhaNe chaapyavadnyaana.n rodana.n cha samaacharet.h .. 256..
atha chechchhobhana.n tatsyaannimitta.n naayakaagame .
suuchyo naayikayaasanno gandhaaghraaNena naayakaH .. 257..
dR^ishhTvaa chotthaaya sa.nhR^ishhTaa pratyudgachchhedyathaavidhi .
tataH kaanta.n niriixeta praharshhotphullalochanaa .. 258..
sakhiiskandhaarpitakaraa kR^itvaa sthaanakamaayatam.h .
darshayeta tataH kaanta.n sachihna.n sarasavraNam.h .. 159..
yadi syaadaparaaddhastu kR^itaistaistairupakramaiH .
upaalambhakR^iatairvaakyairupaalabhyastu naayakaH .. 260..
maanaapamaanasaMmohairavahitthabhayakramaiH .
vachanasya samutpattiH striiNaamiirshhyaakR^itaa bhavet.h .. 261..
visraMbhasneharaageshhu sandehe praNaye tathaa .
paritoshhe cha gharshhe cha daaxiNyaaxepavibhrame .. 262..
dharmaarthakaamayogeshhu prachchhannavachaneshhu cha .
haasye kutuuhale chaiva saMbhrame vyasane tathaa .. 263..
striipu.nsayoH krodhakR^ite pR^itha~Nmishre tathaapi vaa .
anaabhaashhyo.api saMbhaashhyaH priya ebhistu kaaraNaiH .. 264..
yatra sneho bhavettatra hiirshhyaa madanasaMbhavaa .
chatasro yonayastasyaaH kiirtyamaanaa nibodhata .. 265..
vaimanasya.n vyaliika.n cha vipriyaM manyureva cha .
eteshhaa.n saMpravaxyaami laxaNaani yathaakramam.h .. 266..
nidraakhedaalasagati.n sachihna.n sarasavraNam.h .
evavidhaM priya.n dR^ishhTvaa vaimanasyaM bhavet.h striyaaH .. 267..
nidraabhyasuuyitaavexaNena roshhaprakampamaanaa~Ngyaa .
saadhviti sushhThviti vacanaiH shobhata ityevamabhineyam.h .. 268..
bahudhaa vaaryamaaNo.api yastasminneva dR^ishyate .
sa.ngharshhamatsaraattatra vyaliika.n jaayate striyaaH .. 269..
kR^itvorasi vaamakara.n daxiNahasta.n tathaa vidhunvantyaa .
caraNavinishhThambhena cha kaaryo.abhinayo vyaliike tu .. 270..
jiivantyaa tvayi jiivaami daaso.aha.n tva.n cha me priyaa .
uktvaiva.n yo.anyathaa kuryaadvipriya.n tatra jaayate .. 271..
duutiilekhaprativachanabhedanaiH krodhahasitaruditaishcha  .
vipriyakaraNe.abhinayaH sashiraHkampaishcha  kartavyaH .. 272..
pratipaxasakaashaattu yaH saubhaagyavikatthanaH .
upasarpet.h sachinhnastu manyustatropajaayate .. 273..
valayaparivartanairatha sushithalamutxepeNena rashanaayaaH .
manyustvabhinetavyaH sasha~NkitaM baashhpapuurNaaxyaa .. 274..
dR^ishhTvaa sthitaM priyatama.n sasha~Nkita.n saaparaadhamatilajjam.h .
iirshhyaavachanasamutthaiH khedayitavyo hyupaalambhaiH .. 275..
na cha nishhThuramabhibhaashhyo na chaapyatikrodhanastu parihaasaH .
baashhponmishrairvachanairaatmopanyaasasa.nyuktaiH .. 276..
madhyaa~Ngulya~NgushhThaagravichyavaatpaaNinorasi kR^itena .
udvartitanetratayaa pratatairabhiviixaNaishchaapi .. 277..
kaTihastavivartanayaa vichchhinnatayaa tathaa~njaleH karaNaat.h .
muurdhabhramaNaniha~nchitanipaatasa.nshleashhNaachchaapi .. 278..
avahitthaviixaNaadvaa a~Ngulibha~Ngena tarjanailalitaiH .
ebhirbhaavavisheshhairanunayaneshhvabhinayaH kaaryaH .. 279..
shobhase saadhu dR^ishhTo.asi gachchha tva.n kiM.n vilambase .
maa maa.n  spraaxiiH priyaa yatra tatra yaa te hR^idi sthitaa .. 280..
gachchhetyuktvaa paraavR^itya vinivR^ittaantareNa tu .
kenachidvachanaarthena praharshha.n yojayetpunaH .. 281..
rabhasagrahaNaachchaapi haste vastre cha muurdhani .
kaaryaM prasaadana.n naaryaa hyaparaadha.n samiixya tu .. 282..
haste vastre.atha keshaante naaryaapyatha gR^ihiitayaa .
kaantamevopasarpantyaa kartavyaM moxaNa.n shanaiH .. 283..
gR^ihiitaayaatha keshaante haste vastre.athavaa punaH .
huM mu~nchetyupasarpantyaa vaachyaH sparshaalasaM priyaH .. 284..
paadaagrasthitayaa naaryaa ki.nchitkuTTamitotkaTam.h .
ashvakraantena  kartavya.n keshaanaaM moxaNa.n shanaiH .. 285..
amuchyamaane keshaante sa.njaatasvedaleshayaa .
ha.n hu mu~nchaapasarpeti vaachyaH sparshaalasaa~Ngayaa .. 286..
gachchheti roshhavaakyena gatvaa pratinivR^itya cha .
kenachidvachanaarthena vaachya.n yaasyasi neti cha .. 287..
vidhuunanena hastena hu.nkaara.n saMprayojayet.h .
sa chaavadhuunane kaaryaH shapathairvyaaja eva cha .. 288..
axNoH sa.nvaraNe kaaryaM pR^ishhThatashchopaguuhanam.h .
naaryaastvapahR^ite vastre diipachchhaadanameva cha .. 289..
taavat.h khedayitavyastu yaavatpaadagato bhavet.h .
tatashcharaNayoryaate kuryaadduutiiniriixaNam.h .. 290..
utthaapyaali~Ngayechchaiva naayikaa naayaka.n tataH .
ratibhogagataa hR^ishhTaa shayanaabhimukhii vrajet.h .. 291..
etadgiitavidhaanena sukumaareNa yojayet.h .
yadaa shR^i~Ngaarasa.nyukta.n ratisambhogakaaraNam.h .. 292..
yadaa chaakaashapurushhaparasthavachanaashrayam.h .
bhavetkaavya.n tadaa hyeshha kartavyo.abhinayaH striyaa .. 293..
yadantapurasambandha.n kaaryaM bhavati naaTake .
shR^i~Ngaararasasa.nyukta.n tatraapyeshha vidhirbhavet.. 294..
na kaarya.n shayana.n ra~Nge naaTyadharma.n vijaanataa .
kenachidvachanaarthena a~Nkachchhedo vidhiiyate .. 295..
yadvaa shayiitaarthavashaadekaakii sahito.api vaa .
chumbanaali~Ngana.n chaiva tatha guhya.n cha yadbhavet.h .. 296..
dantachchhedya.n nakhachchhedya.n niiviisra.nsanameva cha .
stanaantaravimarda.n cha ra~Ngamadhye na kaarayet.h .. 297..
bhojana.n salilakriiDaa tathaa lajjaakara.n cha yat.h .
eva.nvidhaM bhavedyadyattattadra~Nge na kaarayet.h .. 298..
pitaaputrasnushhaashvashruudR^ishya.n yasmaattu naaTakam.h .
tasmaadetaani sarvaaNi varjaniiyaani yatnataH .. 299..
vaakyaiH saatishayaiH shravyairmadhurairnaatinishhThuraiH .
hitopadeshasa.nyuktaistajdnyaH kuryaattu naaTakam.h .. 300..
evamantaHpurakR^itaH kaaryastvabhinayo budhaH .
samaagame.atha naariiNaa.n vaachyaani madanaashraye .. 301..
priyeshhu vachanaaniiha yaani taani nibodhata .
priayaH kaanto viniitashcha naathaH svaamyatha jiivitam.h .. 302..
nandanashchetyabhipriite vachanaani bhavanti hi .
duHshiilo.atha duraachaaraH shaTho vaamo vikatthanaH .. 303..
nirlajjo nishhThurashchaiava priyaH krodhe.abhidhiiyate .
yo vipriya.n na kurute na chaayuktaM prabhaashhate .. 304..
tathaarjavasamaachaaraH sa priyastvabhidhiiyate .
anyanaariisamudbhuuta.n chihna.n yasya na dR^ishhyate .. 305..
adhare vaa shariire vaa sa kaanta iti bhaashhyate .
sa.nkruddhe.api hi yo naaryaa nottaraM pratipadyate .. 306..
parushha.n vaa na vadati viniitaH saa.abhidhiiyate .
hitaishhii raxaNe shakto na maanii na  cha matsarii .. 307..
sarvakaaryeshhvasaMmuuDhaH sa naatha iti sa.ndnyitaH .
saamadaanaarthasaMbhogaistathaa laalanapaalanaiH .. 308..
naarii.n nishhevate yastu sa svaamiityabhidhiiyate .
naariipsitairabhipraayairnipuNa.n shayanakriyaam.h .. 309..
karoti yastu saMbhoge sa jiivitamiti smR^itaH .
kuliino dhR^itimaandaxo daxiNo vaagvishaaradaH .. 310..
shlaaghaniiyaH sakhiimadhye nandanaH so.abhidhiiyate .
ete vachanavinyaasaa ratipriitikaraaH smR^itaaH .. 311..
tathaa chaapriitivaakyaani gadato me nibodhata .
nishhThurashchaahishhNushcha maani dhR^ishhTo vikatthanaH .. 312..
anavasthitachittashcha duHshiila iti sa smR^itaH .
taaDanaM bandhana.n chaapi yo vimR^ishya samaacharet.h .. 313..
tathaa parushhavaakyashcha duraachaaraH sa tanyate .
vaachaiava madhuro yastu karmaNa nopapaadakaH .. 314..
yoshhitaH ki~nchidapyartha.n sa shaThaH paribhaashhyate .
vaaryate yatra yatraarthe tattadeva karoti yaH .. 315..
vipariitaniveshii cha sa vaama iti sa.ndnyitaH .
sarasavraNachihno yaH striisaubhaagyavikatthanaH .. 316..
atimaanii tathaa stabdho vikatthana iti smR^itaH .
vaaryamaaNo dR^iDhatara.n yo naariimupasarpati .. 317..
sachihnaaH saaparaadhashcha sa nirlajja iti smR^itaH .
yo.aparaaddhastu sahasaa naarii.n sevitumichchhati .. 318..
aprasaadanabuddhishcha nishhThuraH so.abhidhiiyate .
ete vacanavinyaasaaH priyaapriyavibhaashhitaaH .. 319..
nartakiisa.nshritaaH kaaryaa bahavo.anye.api naaTake .
eshha giitavidhaane tu sukumaare vidhirbhavet.h .. 320..
shR^i~NgaararasasaMbhuuto ratisaMbhogakhedanaH .
yachchaivaakaashapurushhaM parasthavachanaashrayam.h .. 321..
shR^i~Ngaara eva.n vaachya.n syaattatraapyeshha kramo bhavet.h .
yadvaa purusaMbandha.n kaaryaM bhavati naaTake .. 322..
shR^i~Ngaararasasa.nyukta.n tatraapyeshha kramo bhavet.h .
evamantaHpuragataH prayojyo.abhinayo bhavet.h .. 323..
divyaa~Nganaanaa.n tu vidhi.n vyaakhyaasyamyanupuurvashaH .
nityamevojvalo veshho nityaM pramuditaM manaH .. 324..
nityameva sukhaH kaalo devaanaa.n lalitaashrayaH .
na chairshhyaa naiva cha krodho naasuuyaa na prasaadanam.h .. 325..
divyaanaa.n dR^ishhyate puMsaa.n shR^i~Ngaare yoshhitaa.n tathaa .
ye bhaavaa maanushhaaNaa.n syuryada~Nga.n yachcha cheshhTitam.h ..326..
sarva.n tadeva kartavya.n divyairmaanushhasa~Ngame .
yadaa maanushhasaMbhogo divyaanaa.n yoshhitaaM bhavat.h .. 327..
tadaa sarvaaH prakartavyaa ye bhaavaa maanushhaashrayaaH .
shaapabhra.nshaattu divyaanaa.n tathaa chaapatyalipsayaa .. 328..
kaaryo maanushhasa.nyogaH shR^i~Ngaararasasa.nshrayaH .
pushhpairbhuushhaNajaiH shabdairadR^ishyaapi pralobhayet.h .. 329..
punaH sa.ndarshana.n dattvaa xaNaadantaritaa bhavet.h .
vastraabharaNamaalyaadyairlekhasaMpreshhaNairapi .. 330..
iidR^ishairupachaaraistu samunmaadyastu naayakaH .
unmaadanaatsamudbhuutaH kaamo ratikaro bhavet.h .. 331..
svabhaavopagato yastu naasaavatyarthabhaavikaH .
eva.n raajopachaaro hi kartavyo.abhyantaraashrayaH .. 332..
baahyamapyupachaara.n  tu pravaxyaamyatha vaishike .
iti bhaaratiiye naaTyashaastre saamaanyaabhinayo naamaadhyaayo dvaavi.nshaH ..
##
Encoded by Padmakar Dadegaonkar dpadmakar@hotmail.com
\medskip\hrule\obeylines
\medskip
{\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com}
{\rm Last updated \today}
\end{document}