%@@1 % File name : natya20.itx %-------------------------------------------- % Text title : naaTyashaastra adhyaaya 20 % Author : Sage Bharata % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/culture % Description/comments : ????Source % Transliterated by : dpadmakar@hotmail.com % Proofread by : dpadmakar@hotmail.com % Latest update : October 6, 2001 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto #indian and others with \ mark % are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Natya Shastra Chapter 20..}## \itxtitle{.. naaTyashaastram.h adhyaaya 20 ..}##\endtitles## .. shrIrastu .. bharatamunipraNItaM naaTyashaastram.h atha vi.nsho.adhyaayaH . samutthaana.n tu vR^ittiinaa.n vyaakhyaamyanupuurvashaH . yathaa vastuudbhava.n chaiva kaavyaanaa.n cha vikalpanam.h .. 1.. ekaarNava.n jagat.h kR^itvaa bhagavaanachyuto yadaa . shete sma naagaparya~Nke lokaan sa.nxipya maayayaa .. 2.. atha viiryabalonmataavasurau madhukaiaTabhau . tarjayaamaasaturdeva.n tarasaa yuddhakaa~Nxayaa .. 3.. nijabaahuu vimR^idanantau bhuutabhaavanamaxayam.h . jaanubhirmushhTibhishchaiva yodhayaamaasatuH prabhum.h .. 4.. bahubhiH parushhairvaakyairanyonyasamabhidravam.h . naanaadhixepavachanaiH kampayantaavivodadhim.h .. 5.. tayornaanaaprakaaraaNi vachaa.nsi vadatostadaa . shrutvaa tvabhihatamanaa druhiNo vaakyamabraviit.h .. 6.. kimidaM bharatiivR^ittirvaagbhireva pravartate . uttarottarasaMbaddhaa nanvimau nidhana.n nayaH .. 7.. pitaamahavachaH shrutvaa provaacha madhusuudanaH . kaaryahetormayaa brahman.h bhaaratiiya.n vinirmitaa .. 8.. vadataa.n vaakyabhuuyishhThaa bhaaratiiyaM bhavishhyati . tasmaadetau nihanmyadyetyuvaacha vachana.n hariH .. 9.. shuddhairavikR^itaira~NgaiH saa~Ngahaaraistathaa bhR^isham.h . yodhayaamaasaturdaityau yuddhamaargavishaaradau .. 10.. bhuumisa.nyogasa.nsthaanaiH padanyaasairharestadaa . atibhaaro.abhavad.h bhuumerbhaaratii tatra nirmitaa .. 11.. valgitaiH shaar~Ngadhanushhastiivrairdiiptatathairatha . satvaadhikairasaMbhraantaiH saattvatii tatra nirmitaa .. 12.. vichitraira~Ngahaaraistu devo liilaasamanvitaiH . babandha yachchhikhaapaasha.n kaishikii tatra nirmitaa .. 13.. sa.nrambhaavegabahulairnaanaachaarii samutthitaiH . niyuddhakaraNaishchitrairutpannaarabhaTii tataH .. 14.. yaa.n yaa.n devaH samaachashhTe kriyaa.n vR^ittishhu sa.nsthitaam.h . taa.n tadarthaanugairjapyeairdruhiNaH pratyapuujayat.h ..15.. yadaa hatau taavasurau hariNaa madhukaiTabhau . tato.abraviit.h padmayonirnaaraayaNamarindamam.h .. 16.. aho vichitrairvishhamaiH sphuTaiH salalitairapi . a~NgahaaraiH kR^ita.n deva tvayaa daanavanaashanam.h .. 17.. tasmaadaya.n hi lokasya niyuddhasamayakramaH . sarvashastravimoxeshhu nyaayasa.ndnyo bhavishhyati .. 18.. nyaayaashritaira~Ngahaarairnyaayaachchaiva samutthitaiH . yasmaadyuddhaani vartante tasmaanyaayaaH prakiirtitaaH .. 19.. ##[##chaariishhu cha samutpanno naanaachaariisamaashrayaH . nyaayasa.ndnyaH kR^ito hyeshha druhiNena mahaatmanaa.. 20.. tato vedeshhu nixiptaa druhiNena mahaatmanaa . punarishhvastrajaate cha naanaachaariisamaakule .. 21.. punarnaaTyaprayogeshhu naanaabhaavasamnvitaaH . vR^ittisa.ndnyaaH kR^itaa hyetaaH kaavyabandhasamaashrayaaH##]## .. 22.. charitairyasya devasya japya.n yadyaadR^isha.n kR^itam.h . R^ishhibhistaadR^ishii vR^ittiaH kR^itaa paaThyaadisa.nyutaa .. 23.. naaTyavedasamutpanaa vaaga~Ngaabhinayaatmikaa . mayaa kaavyakriayaahetoH praxiptaa druhiNaadnyayaa .. 24.. R^igvedaadbhaaratii xiptaa yajurvedaachcha saattvatii . kaishikii saamavedaachcha sheshhaa chaatharvaNaadapi .. 25.. yaa vaakpradhaanaa purushhaprayojyaa striivarjitaa sa.nkR^itapaaThyayuktaa . svanaamadheyairbharataiH prayuktaa saa bhaaratii naama bhavettu vR^ittiH .. 26.. bhedaastasyaastu vidnyeyaashchatvaaro.a~NgatvamaagataaH . prarochanaamukha.n chaiva viithii prahasana.n tathaa .. 27.. jayaabhyudayinii chaiva ma~Ngalyaa vijayaavahaa . sarvapaapaprashamanii puurvara~Nge prarochanaa .. 28.. ##[##upaxepeNa kaavyasya hetuyuktisamaashrayaa . siddhenaamantraNaa yaa tu vidnyeyaa saa prarochanaa##]## .. 29.. naTii viduushhako vaapi paaripaarshvika eva vaa . suutradhaareNa sahitaaH sa.nlaapa.n yattu kurvate .. 30.. chitrairvaakyaiH svakaaryaarotthairviitthya~Ngeranyathaapi vaa . aamukha.n tattu vidnyeyaM budhaiH prastaavanaapi vaa .. 31.. ##[##laxaNaM puurvamukta.n tu viitthyaaH prahasanasya cha . aamukhaa~Ngaanyato vaxye yathaavadanupuurvashaH##]## .. 32.. uddhaatyakaH kathoddhaataH prayogaatishayastathaa . pravR^ittakaavalagite pa~nchaa~Ngaanyaamukhasya tu .. 33.. uddhaatyakaavalagitalaxaNa.n kathitaM mayaa . sheshhaaNaa.n laxaNaM vipraa vyaakhyaasyaamyaanupuurvashaH .. 34.. sutradhaarasya vaakya.n vaa yatra vaakyaarthameva vaa . gR^ihiitaaM pravishetpaatra.n kathoddhaataH sa kiirtitaH .. 35.. prayoge tu prayoga.n tu suutradhaaraH prayojayet.h . tatashcha pravishetpaatraM prayogaatishayo hi saH .. 36.. kaalapravR^ittimaashritya varNanaa yaa prayujyate . tadaashrayaachcha paatrasya praveshastatpravR^ittakam.h .. 37.. eshhaamanyatama.n shlishhTa.n yojayitvaarthayuktibhiH . ##[##tasmaada~Ngadvayasyaapi sambhavo na nivaaryate .. 38.. paatragranthairasaMbaadha prakuryaadaamukha.n tataH . evametadbudhairdnyeyamaamukha.n vividhaashrayam.h .. 39.. laxaNaM puurvamukta.n tu viithyaaH prahasanasya cha . ##[##ityashhTaardhavikalpaa vR^ittiriyaM bhaaratii mayaabhihitaa . saattvatyaastu vidhaana.n laxaNayuktyaa pravaxyaami ##]## .. 40.. yaa saattvateneha guNena yuktaa nyaayena vR^ittena samanvitaa cha . harshhotkaTaa sa.nhR^itashokabhaavaa saa saattvatii naama bhavettu vR^ittiH .. 41.. vaaga~Ngaabhinayavatii sattvotthaanavachanaprakaraNeshhu . sattvaadhikaarayuktaa vidnyeyaa saattvatii vR^ittiH .. 42.. viiraadbhutaraudrarasaa nirastashR^i~NgaarakaruNanirvedaa . uddhatapurushhapraayaa parasparaadharshhaNakR^itaa cha .. 43.. utthaapakashcha parivartakashcha sallaapakashcha sa.nghaatyaH . chatvaaro.asyaa bhedaa vidnyeyaa naaTyakovidaiaH .. 44.. ahamapyutthaasyaami tva.n taavaddarshayaatmanaH shaktim.h . iti sa.ngharshhasamutthastajdnyairutthaapako dnyeyaH .. 45.. utthaanasamaarabdhaanarthaanutsR^ijya yo.arthayogavashaat.h . anyaanarthaan.h bhajate sa chaapi parivartako dnyeyaH .. 46.. ##[##nirdishhTavastuvishhayaH prapa~nchabaddhastrihaasyasa.nyuktaH . sa.ngharshhavisheshhakR^itastrividhaH parivartako dnyeyaH##]## .. 47.. saadharshhajo niraadharshhajo.api vaa raagavachasa.nyuktaH . saadhixepaalaapo dnyeyaH sallaapakaH so.api .. 48.. ##[##dharmaadharmasamuttha.n yatra bhavedraagadoshhasa.nyuktam.h . saadhixepa.n cha vaco dnyeyaH sa.nlaapako naama##]## .. 49.. mantrarthavaakyashaktyaa daivavashaadaatmadoshhayogaadvaa . sa.nghaatabhedajananastajdnyaiH sa.nghaatyako dnyeyaH .. 50.. ##[##bahukapaTasa.nshrayaaNaaM paropaghaataashayaprayuktaanaam.h . kuuTaanaa.n sa.nghaato vidnyeyaH kuuTasa.nghaatyaH ##]## .. 51.. ityashhTaardhavikalpaa vR^ittiriya.n saattvatii mayaabhihitaa . kaishikyaastvatha laxaNamataHpara.n saMpravaxyaami .. 52.. yaa shlaxNanaipathyavisheshhachitraa striisa.nyutaa yaa bahunR^ittagiitaa . kaamopabhogaprabhavopachaaraa taa.n kaishikii.n vR^ittimudaaharanti .. 53.. ##[##bahuvadyanR^ittagiitaa shR^i~Ngaaraabhinayachitranaipathyaa . maalyaala~Nkaarayuktaa prashastaveshhaa cha kaantaa cha .. 54.. citrapadavaakyabandhairala~NkR^itaa hasitaruditaroshhaadaiH . striipurushhakaamayuktaa vidnyeyaa kaishikiivR^ittiH##]## .. 55.. narma cha narmasphu~njo narmasphoTo.atha narmagarbhashcha . kaishikyaashchatvaaro bhedaa hyete samaakhyaataaH .. 56.. aasthaapitashR^i~Ngaara.n vishuddhakaraNa.n nivR^ittaviirarasam.h . haasyapravachanabahula.n narma trividha.n vijaaniiyaat.h .. 57.. iirshhyaakrodhapraaya.n sopaalambhakaraNaanuviddha.n cha . aatmopaxepakR^ita.n savipralambha.n smR^ita.n narma .. 58.. navasa~Ngamasambhogo ratisamudayaveshhavaakyasa.nyuktaH . dnyeyo narmasphu~njo hyavasaanabhayaatmakashchaiva .. 59.. vividhaanaaM bhavaanaa.n lavairlavairbhuushhito bahuvisheshhaiH . asamagraaxiptaraso narmasphoTastu vidnyeyaH .. 60.. vidnyaanaruupashobhaa dhanaadibhirnaayako gaNairyatra . prachchhanaa.n vyavaharte karyavashhaannarmagarbho.asau .. 61.. ##[##puurvasthitau vipadyeta naayako yatra chaaparastishhThet.h . tamapiiha narmagarbha.n vidyaannaaTyaprayogeshhu ##]## .. 62.. ityashhTaarshavikalpaa vR^ittiriya.n kaishikii mayaabhihitaa . ata uurdhvamuddhatarasaamarabhaTi.n sampravaxyyami .. 63.. aarabhaTapraayaguNaa tathaiva bahukapaTava~nchanopetaa . dambhaanR^itavachanavatii tvaarabhaTii naama vidnyeyaa .. 64.. ##[##aavapaataaplula~Ngitaani chchhedyaani maayaakR^itamindrajaalam.h . chitraaNI yuddhaani cha yatra nitya.n taa.n taadR^ishiimaarabhaTii.n vadanti .. 65.. shaaDguNyasamaarbdhaa haThaatisandhaanavidravopetaa . laabhaalaabhaarthakR^itaa vidnyeyaa vR^ittiraarabhaTI .. 66.. sa.nxiptakaavapatau vastuutthaapanamathaapi saMpheTaH . ete hyasyaa bhedaa laxaNameshhaM pravaxyaami .. 67.. anvarthashilpayukto bahupustotthaanachitranepathyaH . sa.nxiptavastu vishhayo dnyeyaH sa.nxiptakao naama .. 68.. bhayaharshhasamutthaana.n vidravavinipaatasambhramaacharaNam.h . xiprapraveshanirgamamavapaatamima.n vijaaniiyaat.h .. 69.. sarvarasasamaasakR^ita.n savidravvvidravaashraya.n vvapi . naaTya.n vibhaavyate yattadvastuutthaapana.n dnyeyam.h .. 70.. sa.nrambhasaMprayukto bahuyuddhakapaTanirbhedaH . shastrapraharabahulaH sampheTo naama vidnyeyaH .. 71.. evametaa budhairdnyeyaa vR^ittayo naaTyasa.nshrayaa . rasaprayogamaasaa.n cha kiirtyamaana.n nibodhata .. 72.. haasyashR^i~Ngarabahulaa kaishikii parichaxitaa . sattvatii chaapi vidnyeyaa viiraadbhutashamaashrayaaH .. 73.. raudre bhayaanake chaiva vidnyeyaarabhaTI budhaiH . biibhatse karuNe chaiva bhaaratii saMprakiirtitaa .. 74.. ##[## na hyekarasaja.n kavya.n ki~nchidasti prayogataH . bhaavo vaapi raso vaapi pravR^ittirvR^ittireva vaa .. 75.. sarveshhaa.n samavetaanaa.n yasya ruupaM bhavedbahu . sa mantavyo rasa sthaayi sheshhaaH sa~nchaariNaH smR^itaaH##]## .. 76.. vR^ityanta esho.abhinayo mayokto vaaga~Ngasattvaprabhavo yathaavad.h . aahaaryamevaabhinayaM prayoge vaxyaami nepathyakR^ita.n tu bhuuyaH .. 77.. iti bhaaratiiye naaTyashaastre vR^ittivikalpana.n naama vi.nsho.adhyaayaH ## Encoded by Padmakar Dadegaonkar dpadmakar@hotmail.com \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}