%@@1 % File name : natya19.itx %-------------------------------------------- % Text title : naaTyashaastra adhyaaya 19 % Author : Sage Bharata % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/culture % Description/comments : ????Source % Transliterated by : dpadmakar@hotmail.com % Proofread by : dpadmakar@hotmail.com % Latest update : October 6, 2001 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto #indian and others with \ mark % are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Natya Shastra Chapter 19..}## \itxtitle{.. naaTyashaastram.h adhyaaya 19 ..}##\endtitles## .. shrIrastu .. bharatamunipraNItaM naaTyashaastram.h atha ekonavi.nsho.adhyaayaH . itivR^itta.n tu naaTyasya shariiraM parikiirtitam.h . pa~nchabhiH sandhibhistasya vibhaagaH samprakalpitaH .. 1.. itivR^itta.n dvidhaa chaiva budhastu parikalpayet.h . aadhikarikameka.n syaat.h praasa~Ngikamathaaparam.h .. 2.. yatkaarya.n hi phalapraaptyaa saamarthyaatparikalpyate . tadaadhikaarika.n dnyeyamanyatpraasa~Ngika.n viduH .. 3.. kaaraNaatphalayogyasya vR^itta.n syaadaadhikaarikam.h . tasyopakaraNaartha.n tu kiirtyate hyaanushha~Ngikam.h .. 4.. kaveH prayatnaannetR^INaa.n yuktaanaa.n viddhyupaashrayaat.h . kalpyate hi phalapraaptiH samutkarshhaatphalasya cha .. 5.. ##(##laukikii sukhaduHkhaakhyaa yathaavasthaa rasodbhavaa . dashadhaa manmathaavasthaa vyavasthaastrividhaa mataa ..##)## 6.. sa.nsaare phalayaage tu vyaapaaraH kaaraNasya yaH . tasyaanupuurvyaa vidnyeyaa pa~nchaavasthaa prayoktR^ibhiH .. 7.. praarambhashcha prayatnashcha tathaa praapteshcha saMbhavaH . niyataa cha phalapraaptiH phalayogashcha pa~nchamaH .. 8.. autsukyamaatrabandhastu yadbiijasya nibadhyate . mahataH phalayogasya sa phalaarambha ishhyate .. 9.. apashyataH phalapraapti.n vyaapaaro yaH phalaM prati . para.n cautsukyagamana.n sa prayatnaH prakiirtitaH .. 10.. Ishhatpraaptiryadaa kaachitphalasya parikalpate . bhaavamaatreNa tu praahurvidhidnyaaH praaptisambhavam.h .. 11.. niyataa.n tu phalapraapti.n yadaa bhaavena pashyati . niyataa.n taa.n phalapraapti.n saguNaaM parichaxate .. 12.. abhipreta.n samagra.n cha pratiruupa.n kriyaaphalam.h . itivR^itte bhavedyasmin.h phalayogaH prakiirtitaH .. 13.. sarvasyaiva hi kaaryasya praarabdhasya phalaarthibhiH . etaastvanukrameNaiva pa~nchaavasthaa bhavanti hi .. 14.. aasaa.n svabhaavabhinnaanaaM parasparasamaagamaat.h . vinyaasa ekabhaavena phalahetuH prakiirtitaH .. 15.. itivR^itta.n samaakhyaataM pratyagevaadhikaarikam.h . tadaarambhaadi kartavyaM phalaanta.n cha yathaa bhavet.h .. 16.. puurNasandhi cha kartavya.n hiinasandhyapi vaa punaH . niyamaat.h puurNasandhi syaaddhiinasandhyatha kaaaraNaat.h .. 17.. ekalope chaturthasya dvilope trichaturthayoH . dvitiiyatrichaturthaanaa.n trilope lopa ishhyate .. 18.. praasa~Ngike paraarthatvaanna hyeshha niyamo bhavet.h . yadvR^itta.n sambhavettatra tadyojyamavirodhataH .. 19.. itivR^itte yathaavasthaaH pa~nchaarambhaadikaaH smR^itaaH . arthaprakR^itayaH pa~ncha tathaa biijaadikaa api .. 20.. biijaM binduH pataakaa cha prakarii kaaryameva cha . arthaprakR^itayaH pa~ncha dnyaatvaa yojyaa yathaavidhi .. 21.. svalpamaatra.n samutsR^ishhTaM bahudhaa yadvisarpati . phalaavasaana.n yacchaiva biija.n tatparikiirtitam.h .. 22.. prayojanaanaa.n vichchhede yadavichchhedakaaraNam.h . yaavatsamaaptirbandhasya sa binduH parikiirtitaH .. 23.. yadvR^itta.n tu paraartha.n syaat.h pradhaanasyopakaarakam.h pradhaanavaccha kalpyeta saa pataaketi kiirtitaa .. 24.. phalaM prakalpyate yasyaaH paraarthaayaiva kevalam.h . anubandhavihiinatvaat.h prakariiti vinirdishet.h .. 25. yadaadhikaarika.n vastu samyak.h praadnyaiH prayujyate . tadartho yaH samaarambhastatkaaryaM parikiirtitam.h .. 26.. eteshhaa.n yasya yenaartho yatashcha guNa ishhyate . tat.h pradhaana.n tu kartavya.n guNabhuutaanyataH param.h .. 27.. eko.aneko.api vaa sandhiH pataakaayaa.n tu yo bhavet.h . pradhaanaarthaanuyaayitvaadanusandhiH prakiirtyate .. 28.. aagarbhaadaavimarshaadvaa pataakaa vinivartate . kasmaadyasmaannibandho.asyaaH paraarthaH parikiirtyate .. 29.. yatraarthe chintite.anyasmin####stallin~Ngo.anyaH prayujyate . aagantukena bhaavena pataakaasthaanaka.n tu tat.h .. 30. sahasaivaarthasampattirguNavatyupakaarataH . pataakaasthaanakamidaM prathamaM parikiirtitam.h .. 31.. vachaH saatishaya.n klishhTa.n kaavyabandhasamaashrayam.h . pataakaasthaanakamida.n dvitiiayaM parikiirtitam.h .. 32.. arthopaxepaNa.n yatra liina.n savinayaM bhavet.h . shlishhTapratyuttaropeta.n tR^itiiyamidamishhyate .. 33.. dvyartho vachanavinyaasaH sushlishhTaH kaavyayojitaH . upanyaasasuyuktashca tachchaturthamudaahR^itam.h .. 34.. ##[##yatra saatishaya.n vaakyamarthopaxepaNaM bhavet.h . vinaashidR^ishhTamante cha pataakaardha.n tu tadbhavet.h ##]##.. 35.. chatushhpataakaaparama.n naaTake kaaryayishhyate . pa~nchabhiH sandhibhiryukta.n taa.nshcha vaxyaamyataH param.h ..36.. mukhaM pratimukha.n chaiva garbho vimarsha eva cha . tathaa nirvahaNa.n cheti naaTake pa~ncha sandhayaH .. 37.. ##[##pa~nchabhiH sandhibhiryuktaM pradhaanamanu kiirtyate . sheshhaaH pradhaanasandhiinaamanugraahyanusandhayaH ##]##.. 38.. yatra biijasamutpattirnaanaartharasasambhavaa . kaavye shariiraanugataa tanmukhaM parikiirtitam.h .. 39.. biijasyodghaaTana.n yatra dR^ishhTanashhTamiva kvachit.h . mukhanyastasya sarvatra tadvai pratimukha.n smR^itam.h .. 40.. udbhedastasya biijasya praaptirapraaptireva vaa . punashchaanveshhaNa.n yatra sa garbha iti sa.ndnyitaH .. 41.. garbhanirbhinnabiijaartho vilobhanakR^ito.athavaa . krodhavyasanajo vaapi sa vimarsha iti smR^itaH .. 42.. samaanayanamarthaanaaM mukhaadyaanaa.n sabiijinaam.h . naanaabhaavottaraaNaa.n yadbhavennirvahaNa.n tu tat.h .. 43.. ete tu sandhayo dnyeyaa naaTakasya prayoktR^ibhiH . tathaa prakaraNaasyaapi sheshhaaNaa.n cha nibodhata .. 44.. DimaH samavakaarashcha chatuHsandhii prakiirtitau . na tayoravamarshastu kartavyaH kavibhiH sadaa .. 45.. vyaayogehaamR^igau chaapi sadaa kaaryau trisandhikau . garbhaavamarshau na syaataa.n tayorvR^ittishcha kaishikii .. 46.. dvisandhi tu prahasana.n viithya~Nko bhaaNa eva cha . mukhanirvahane tatra kartavye kavibhiH sadaa .. 47.. ##[##viithii chaiva hi bhaaNashcha tathaa prahasanaM punaH . kaishikiivR^ittihiinaani kaaryaaNi kavibhiH sadaa ##]##.. 48.. eva.n hi sandhayaH kaaryaa dasharuupe prayoktR^ibhiH . punareshhaa.n tu sandhiinaama~Ngakalpa.n nibodhadata .. 49.. sandhinaa.n yaani vR^ittaani pradesheshhvanupuurvashaH . svasampadguNayuktaani taanya~Ngaanyupadhaarayet.h ..50.. ishhTasyaarthasya rachanaa vR^ittaantasyaanupaxayaH . raagapraaptiH prayogasya guhyaanaa.n chaiva guuhanam.h .. 51.. aashcaryavadabhikhyaanaM prakaashyaanaaM prakaaashanam.h . a~Ngaanaa.n shhaDvidha.n hyetad.h dR^IshhTa.n shaastre prayojanam.h ..52.. a~Ngahiino naro yadvannaivaarambhaxamo bhavet.h . a~Ngahiina.n tathaa kaavya.n na prayogaxamaM bhavet.h .. 53.. udaattamapi tatkaavya.n syaada~NgaiH parivarjitam.h . hiinatvaaddhi prayogasya na sataa.n ra~njayenmanaH .. 54.. kaavya.n yadapi hiinaartha.n samyada~NgaiH samanvitam.h . diiptatvaattu prayogasya shobhaameti na sa.nshayaH .. 55.. ##[##tasmaat.h sandhipradesheshhu yathaayoga.n yathaarasam.h . kavinaa~Ngaani kaaryaaNi samyaktaani nibodhata##]## .. 56.. upaxepaH parikaraH parinyaaso vilobhanam.h . yuktiH praaptiH samaadhaana.n vidhaanaM paribhaavanaa .. 57.. udbhedaH karaNaM bheda etaanya~Ngaani vai mukhe . tathaa pratimukhe chaiva shR^iNutaa~Ngaani naamataH .. 58.. vilaasaH parisarpashcha vidhuuta.n{} taapana.n tathaa . narma narmadyutishchaiva tathaa pragayaNaM punaH .. 59.. nirodhashchaiva vidnyeyaH paryupaasanameva cha . pushhpa.n vajramupanyaaso varNasa.nhaara eva cha .. 60.. etaani vai pratimukhe garbhe.a~Ngaani nibodhata . abhuutaaharaNaM maargo ruupodaaharaNe kramaH .. 61.. sa.ngrahashchaanumaana.n cha praarthanaaxiptameva cha . toTakaadhibale chaiva hyudvego vidravastathaa ..62.. etaanya~Ngaani vai garbhe hyavamarshe nibodhata . apavaadashcha sa.npheTo vidravaH shaktireva cha .. 63.. vyavasaayaH prasa~Ngashcha dyutiH khedo nishhedhanam.h .. virodhanamathaadaana.n chhaadana.n cha prarochanaa .. 64.. vyavahaarashcha yuktishcha vimarshaa~Ngaanyamuuni cha . sandhirnirodho grathana.n nirNayaH paribhaashhaNam.h .. 65.. dyutiH prasaada aanandaH samayo hyupaguuhanam.h . bhaashhaNaM puurvavaakya.n cha kaavyasa.nhaara eva cha .. 66.. prashastiriti sa.nhaare dnyeyaanya~Ngaani naamataH . chatushhshhashhThi budhairdnyeyaanyetaanya~Ngaani sandhishhu .. 67.. ##[##sampaadanaarthaM biijasya samyak.h{}siddhikaraaNi cha . kaaryaaNyetaani kavibhirvibhajyaarthaani naaTake ##]## .. 68.. punareshhaaM pravaxyaami laxaNaani yathaakramam.h . kaavyaarthasya samutpattirupaxepa iti smR^itaH .. 69.. yadutpannaarthabaahulya.n dnyeyaH parikarastu saH . tannishhpattiH parinyaaso vidnyeyaH kavibhiH sadaa .. 70.. guNanirvarNana.n chaiva vilobhanamiti smR^itam.h . sampradhaaraNamarthaanaa.n yuktirityabhidhiiyate .. 71.. sukhaarthasyaabhigamanaM praaptirityabhisa.ndnyitaa . biijaarthasyopagamana.n samaadhaanamiti smR^itam.h .. 72.. sukhaduHkhakR^ito yo.arthastadvidhaanamiti smR^itam.h . kutuuhalottaraavego vidnyeyaa paribhaavanaa .. 73.. biijaarthasya praroho yaH sa udbheda iti smR^itaH . prakR^itaarthasamaarambhaH karaNa.n naama tadbhavet.h .. 74.. sa.nghaatabhedanaartho yaH sa bheda iti kiirtitaH . ##[##etaani tu mukhaa~Ngaani vaxye pratimukhe punaH##]## .. 75.. samiihaa ratibhogaarthaa vilaasa iti sa.ndnyitaH . dR^ishhTanashhTaanusaraNaM parisarpa iti smR^itaH .. 76.. kR^itasyaanunayasyaadau vidhuuta.n hyaparigrahaH . apaayadarshana.n yattu taapana.n naama tadbhaveet.h .. 77.. kriiDaartha.n vihita.n yattu haasya.n narmeti tatsmR^itam.h doshhaprachchhaadanaartha.n tu haasya.n narmadyutiH smR^itaa .. 78.. uttarottaravaakya.n tu bhavetpragayaNaM punaH . yaa tu vyasanasaMpraaptiH sa nirodhaH prakiirtitaH .. 79.. kruddhasyanunayo yastu bhavettatparyupaasanam.h . visheshhavachana.n yattu tatpushhpamiti sa.ndnyitam.h .. 80.. pratyaxaruuxa.n yadvaakya.n vajra.n tadabhidhiiyate . upapattikR^ito yo.artha upanyaasashcha sa smR^itaH .. 81.. chaaturvarNyopagamana.n varNasa.nhaara ishhyate . kapaTaapaashraya.n vaakyamabhuutaaharaNa.n viduH .. 82.. tattvaarthavachana.n chaiva maarga ityabhidhiiyate . chitraarthasamavaaye tu vitarko ruupamishhyate . yatsaatishayavadvaakya.n tadudaaharaNa.n smR^itam.h .. 83.. bhaavatattvopalabdhistu krama ityabhidhiiyate . saamadaanaadisaMpannaH sa.ngrahaH parikiirtitaH .. 84.. ruupaanuruupagamanamanumaanamiti smR^itam.h . ratiharshhotsavaanaa.n tu praarthanaa praarthanaa bhavet.h . garbhasyodbhedana.n yatsaaxiptirityabhidhiiyate .. 86.. sa.nrambhavachana.n chaiva toTaka.n tviti sa.ndnyitam.h . kapaTenaatisa.ndhaanaM bruvate.adhibalaM budhaaH .. 87.. bhaya.n nR^ipaaridasyuutthamudvegaH parikiirtitaH . sha~Nkaa bhayatraasakR^ito vidrayaH samudaahR^itaH .. 88.. doshhaprakhyaapana.n yattu so.apavaada iti smR^itaH . roshhagrathitavaakya.n tu saMpheTaH parikiirtitaH .. 89.. guruvyatikramo yastu sa dravaH parikiirtitaH . virodhiprashamo yashcha sa shaktiH parikiirtitaa ..90.. vyavasaayashcha vidnyeyaH pratidnyaahetusaMbhavaH . prasa~Ngashchaiva vidnyeyo guruuNaa parikiirtanam.h .. 91.. vaakyamaadharshhasa.nyukta.n dyutistajdnyairudaahR^itaa . manashcheshhTaavinishhpannaH shramaH kheda udaahR^itaH .. 92.. iipsitaarthapratiighaataH pratishhedhaH prakiirtitaH . kaaryaatyayopagamana.n virodhanamiti smR^itam.h .. 93.. biijakaaryopagamanamaataanamiti sa.ndnyitam.h . apamaanakR^ita.n vaakya.n kaaryaartha.n chchhaadanaM bhavet.h .. 94.. prarochanaa sa vidnyeyaa sa.nhaaraarthapradarshinii . ##[##pratyaxavachana.n yattu sa vyaahaara iti smR^itaH .. 95.. savichchheda.n vacho yatra saa yuktiriti sa.ndnyitaa . dnyeyaa vichalanaa tajdnyairavamaanaarthasa.nyuta##]## .. 96.. ##[##etaanyavamR^ishe.a~Ngaani sa.nhaare tu nibodhata##]## . mukhabiijopagamana.n sandhirityabhidhiiyate .. 97.. kaaryasyaanveshhaNa.n yuktyaa nirodha iti kiirtitaH . upaxepastu kaaryaaNaa.n grathanaM parikiirtitam.h .. 98.. anubhuutaarthakathana.n nirNayaH samudaahR^itaH . parivaadakR^ita.n yasyaattadaahuH paribhaashhaNam.h .. 99.. labdhasyaarthasya shamana.n dyutimaachaxate punaH . samaagamastathaarthaanaamaanandaH parikiirtitaH .. 100.. duHkhasyaapagamo yastu samayaH sa nigadyate . shushruushhaadyupasaMpannaH prasaadaH priitiruchyate .. 101.. adbhutasya tu saMpraaptiruupaguuhanamishhyate . saamadaanaadi saMpannaM bhaashhaNa.n samudaahR^itam.h ..102.. puurvavaakya.n tu vidnyeya.n yathoktaarthapradarshanam.h . varapradaanasaMpraaptiH kaavyasa.nhaara ishhyate .. 103.. nR^ipadeshaprashaantishcha prashastirabhidhiiyate . yathaasandhi tu kartavyaanyetaanya~Ngaani naaTake .. 104.. kavibhiH kaavyakushalai rasabhaavamapexya tu . saMmishraaNi kadaachittu dvitriyogena vaa punaH .. 105.. dnyaatvaa kaaryamavasthaa.n cha kaaryaaNya~Ngaani sandhishhu . eteshhaameva chaa~Ngaanaa.n saMbaddhaanyarthayuktitaH .. 106.. sandhyantaraaNi sandhiinaa.n visheshhaastvekavi.nshatiH . saamabhedastathaa daNDaH pradaana.n vadha eva cha .. 107.. pratyutpannamatitva.n cha gotraskhalitameva cha . saahasa.n cha bhaya.n chaiva hriirmaayaa krodha eva cha .. 108.. ojaH sa.nvaraNaM bhraantistathaa hetvapadhaaraNam.h . duuto lekhastathaa svapnashchitraM mada iti smR^itam.h .. 109.. ##[##vishhkambhachuulikaa chaiva tatha chaiva praveshakaH . a~Nkaavataaro.a~Nkamukhamarthopaxepapa~nchakam.h ..110.. madhyamapurushhaniyojyo naaTakamukhasandhimaatrasa.nchaaraH . vishhkambhakastu kaaryaH purohitaamaatyaka~nchukibhiH .. 111.. shuddhaH sa.nkiirNo vaa dvividho vishhkaMbhakastu vidnyeyaH . madhyamapaatraiH shuddhaH sa.nkiirNo niichamadhyakR^itaH .. 112.. antaryavanikaasa.nsthaiH suutaadibhiranekadhaa . arthopaxepaNa.n yattu kriyate saa hi chuulikaa .. 113.. a~Nkaantaraanusaaarii sa.nxepaarthamadhikR^itya binduunaam.h . prakaraNanaaTakavishhaye praveshako naama vidnyeyaH .. 114.. a~Nkaanta eva chaa~Nko nipatati yasmin.h prayogamaasaadya . biijaarthayuktiyukto dnyeyo hya~Nkaavataaro.asau .. 115.. vishhlishhTamukhama~Nkasya striyaa vaa purushheNa vaa . yadupaxipyate puurva.n tada~Nkamukhamuchyate ##]## .. 116.. anyaanyapi laasyavidhaava~Ngaani tu naaTakopayogiini . asmaadviniHsR^itaani tu bhaaNa ivaiakaprayojyaani .. 117.. ##[##bhaaNaakR^itivallaasya.n vidnyeya.n tvekapaatrahaarya.n vaa . prakaraNavaduuhya kaaryaasa.nstavayukta.n vividhabhaavam.h##]## .. 118.. geyapada.n sthitapaaThyamaasiinaM pushhpagaNDikaa . prachchhedaka.n trimuuDha.n cha saindhavaakhya.n dvimuuDhakam.h .. 119.. uttamottamaka.n chaivamuktapratyuktameva cha . laasye dashavidha.n hyetada~NganirdeshalaxaNam.h .. 120.. aasaneshhuupavishhTairyattantriibhaaNDopabR^i.nhitam.h . gaayaneairgiiyate shushhka.n tadgeyapadamuchyate .. 121.. ##[##yaa nR^ityatyaasanaa naarii geyaM priyaguNaanvitam.h . saa~Ngopaa~Ngavidhaanena tadgeyapadamuchyate ##]## .. 122.. praakR^ita.n yadviyuktaa tu paThedaattarasa.n sthitaa . madanaanalataptaa~Ngii sthitapaaThya.n taduchyate .. 123.. ##[##bahuchaariisamaayuktaM pa~nchapaaNikalaanugam.h . cha~nchatpuTena vaa yukta.n sthitapaaThya.n vidhiiyate ##]##.. 124.. aasiinamaasyate yatra sarvaatodyavivarjitam.h . aprasaaritagaatra.n cha chintaashokasamanvitam.h .. 125.. nR^ittaani vividhaani syurgeya.n gaane cha sa.nshritan.h . cheshhTaabhishchaashrayaH pu.nsaa yatra saa pushhpagaNDikaa .. 126.. ##[##yatra strii naraveshheNa lalita.n sa.nskR^itaM paThet.h . sakhiinaa.n tu vinodaaya saa dnyeyaa pushhpagaNDikaa .. 127.. nR^itta.n tu vividha.n yatra giita.n chaatodyasa.nyutam.h . striyaH pu.nvachcha cheshhTante saa dnyeyaa pushhpagaNDikaa##]## .. 128.. prachchhedakaH sa vidnyeyo yatra chandraatapaahataaH . striyaH priyeshhu sajjante hyapi vipriyakaarishhu .. 129.. anishhThurashlaxNapada.n samavR^ittairala~NkR^itam.h . naaTyaM purushhabhaavaaDhya.n trimuuDhakamiti smR^itam.h .. 130.. paatra.n vibhrashhTasa.nketa.n suvyaktakaraNaanvitam.h . praakR^itairvachanairyukta.n viduH saindhavakaM budhaaH .. 131.. ##[##ruupavaadyaadisa.nyuktaM paaThyena cha vivarjitam.h . naaTya.n hi tattu vidnyeya.n saindhava.n naaTyakovidaiH##]## .. 132.. mukhapratimukhopeta.n chaturashrapadakramam.h . shlishhTabhaavarasopeta.n vaichitryaartha.m dvimuuDhake .. 133.. uttamottamaka.n vidyaadanekarasasa.nshrayam.h . vichitraiH lokabandhaishcha helaahaavavichitritam.h .. 134.. kopaprasaadajanita.n saadhixepapadaashrayam.h . uktapratyuktameva.n syaachchitragiitaarthayojitam.h .. 135.. yatra priyaakR^iti.n dR^ishhTvaa vinodayati maanasam.h . madanaanalataptaa~Ngii tachchitrapadamuchyate .. 136.. dR^ishhTvaa svapne priya.n yatra madanaanalataapitaa . karotivividhaan.h bhaavaa.nstadvai bhaavikamuchyate .. 137.. eteshhaa.n laasyavidhau vidnyeya.n laxaNaM prayogadnyaiH . tadihaiva tu yannauktaM prasa~NgavinivR^ittahetostu ..138.. pa~nchasandhi chaturvR^itti chatuHshhashhTya~Ngasa.nyutam.h . shhaT.htri.nshallaxaNopeta.n guNaala~Nkaarabhuushhitam.h .. 139.. mahaarasaM mahaabhogamudaattavacanaanvitam.h . mahaapurushhasa.nchaara.n saadhvaachaarajanapriyam.h ..140.. sushlishhTasandhisa.nyoga.n suprayoga.n sukhaashrayam.h . mR^idushabdaabhidhaana.n cha kaviH kuryaattu naaTakam.h ..141.. avasthaa yaa tu lokasya sukhaduHkhasamudbhavaa . naanaapurushhasa.nchaaraa naaTake.asau vidhiiyate .. 142.. na tajdnyaana.n na tachchhilpa.n na saa vidyaa na saa kalaa . na tat.h karma na vaa yogo naaTye.asimnyanna dR^ishyate .. 143.. yo.aya.n svabhaavo lokasya naanaavasthaantaraatmakaH . so.a~Ngaadyabhinayairyukto naaTyamityabhidhiiyate .. 144.. devataanaamR^ishhiinaa.n cha raadnyaa.n chotkR^ishhTamedhasaam.h . puurvavR^ittaanucharita.n naaTaka.n naama tadbhavet.h. ..145.. yasmaatsvabhaava.n sa.ntyajya saa~Ngopaa~NgagatikramaiH . prayujyate dnyaayate cha tasmaadvai naaTaka.n smR^itam.h. ..146.. sarvabhaavaiH sarvarasaiH sarvakarmapravR^ittibhiH . naanaavasthaantaropeta.n naaTaka.n sa.nvidhiiyate .. 147.. ##[##anekashilpajaataani naikakarmakriayaaNi cha . taanyasheshhaaNi ruupaaNi kartavyaani prayoktR^ibhiH ##]## .. 148.. lokasvabhaava.n sa.nprexya naraaNaa.n cha balaabalam.h . sa.nbhoga.n chaiva yukti.n cha tataH kaarya.n tu naaTakam.h .. 149.. bhavishhyati yuge praayo bhavishhyantyabudhaa naraaH . ye chaapi hi bhavishhyanti te yatnashrutabuddhayaH .. 150.. karmashilpaani shaastraaNi vichaxaNabalaani cha . sarvaaNyetaani nashyanti yadaa lokaH praNashyati .. 151.. tadeva.n lokabhaashhaaNaaM prasamiixya balaabalam.h . mR^idushabda.n sukhaartha.n cha kaviH kuryaattu naaTakam.h .152.. chaikriiDitaadyaiH shabdaistu kaavyabandhaa bhavanti ye . veshyaa iva na te bhaanti kamaNDaludharairdvijaiH .. 153.. dasharuupavidhaana.n cha mayaa prokta.n dvijottamaaH . ataH paraM pravaxyaami vR^ittiinaamiha laxaNam.h ..154.. iti bhaaratiiye naaTyashaastre sandhiniruupaNa.n naamadhyaaya ekonavi.nshaH .. ## Encoded by Padmakar Dadegaonkar dpadmakar@hotmail.com \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}