%@@1 % File name : natya14.itx %-------------------------------------------- % Text title : naaTyashaastra adhyaaya 14 vaachikaabhinaye ChandovidhaanaM % Author : Sage Bharata % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/culture/Dance/Drama % Description/comments : % Transliterated by : Sowmya Krishnapur krsowmya@yahoo.com % Proofread by : Sowmya Krishnapur krsowmya@yahoo.com % Latest update : February 27, 2005 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % http://sanskrit.bhaarat.com See the document project %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto #indian and others with \ mark % are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Natya Shastra Chapter 14 ..}## \itxtitle{.. naaTyashaastram.h adhyaaya 14 ..}##\endtitles## .. shrIrastu .. bharatamunipraNItaM naaTyashaastram.h atha chaturdasho.adhyaayaH yo vaagabhinayaH prokto mayaa puurvaM dvijottamaaH | lakShaNaM tasya vakShyaami svaravya~njanasambhavam || 1|| vaachi yatnastu kartavyo naaTyasyeyaM tanuH smR^itaa | a~Nganepathyasattvaani vaakyaarthaM vya~njayanti hi || 2|| vaa~Nmayaaniiha shaastraaNi vaa~N{}niShThaani tathaiva cha | tasmaadvaachaH paraM naasti vaag hi sarvasya kaaraNam || 3|| aagamanaamaakhyaatanipaatopasargasamaasataddhitairyuktaH | sandhivachanavibhaktyupagrahaniyukto vaachikaabhinayaH || 4|| dvividhaM hi smR^itaM paaThyaM saMskR^itaM praakR^itaM tathaa | tayorvibhaagaM vakShyaami yathaavadanupuurvashaH || 5|| vya~njanaani svaraashchaiva sandhayo.atha vibhaktayaH | naamaakhyaatopasargaashcha nipaataastaddhitaastathaa || 6|| etaira~NgaiH samaasaishcha naanaadhaatusamaashrayam | viGYeyaM saMskR^itaM paaThyaM prayoga~ncha nibodhata || 7|| akaaraadyaaH svaraa GYeyaa aukaaraantaashchaturdasha | hakaaraantaani kaadiini vya~njanaani vidurbudhaaH || 8|| tatra svaraashchaturdasha - a aa i ii u uu R^i R^I L^i L^I e ai o au iti svaraa GYeyaaH || kaadiini vya~njanaani yathaa - ka kha ga gha ~Na cha Cha ja jha ~na Ta Tha Da Dha Na ta tha da dha na pa pha ba bha ma ya ra la va sha Sha sa ha iti vya~njanavargaH | varge varge samaakhyaatau dvau varNau praagavasthitau | aghoShaa iti ye tvanye saghoShaaH saMprakiirtitaaH || 9|| aShTau sthaanaani varNaanaamuraH kaNThaH shirastathaa | jihvaamuulashcha dantaashcha naasikoShThau cha taalu cha || 10|| a ku ha visarjaniiyaaH kaNThyaaH | i chu ya shaastaalavyaaH | R^i Tu ra Shaa muurdhanyaaH | L^i tu la saa dantyaaH | u puupadhmaaniiyaa oShThyaaH | \^pa \^pha iti paphaabhyaaM praak ardhavisargasadR^ishaH upadhmaaniiyaH | \^ka \^kha iti kakhaabhyaaM praak ardhavisargasadR^isho jihvamuuliiyaH | e ai kaNThyataalavyau | o au kaNThyoShThyau | vakaaro dantyoShThyaH | ~Na ~na Na na maa anunaasikaaH | visarjaniiyaH aurasyaH ityeke | sarvavarNaanaaM mukhaM sthaanamityapare | dvau dvau varNau tu vargaadyau shaShasaashcha trayo.apare | aghoShaa ghoShavantastu tato.anye parikiirtitaaH || 11|| ete ghoShaaghoShaaH kaNThyoShThyaa dantyajihvaanunaasikyaaH | uuShmaaNastaalavyaaH visarjaniiyaashcha boddhavyaaH || 12|| gagha~Na jajha~na DaDhaNa dadhana babhama tathaiva yaralavaa mataa ghoShaaH | kakha chaCha TaTha tatha papha iti vargeShvaghoShaaH syuH || 13|| kakhagagha~NaaH kaNThasthaastaalusthaanaastu chaChajajha~naaH | TaThaDaDhaNaa muurdhanyaastathadadhanaashchaiva dantasthaaH || 14|| paphababhamaastvoShThyaaH syuH dantyaa L^ilasaa ahau cha kaNThasthau | taalavyaa ichuyashaa syurR^iTuraShaa muurdhasthitaa GYeyaaH || 15|| L^iL^I dantyau o{}au kaNThoShThyau e{}aikaarau cha kaNThataalavyau | kaNThyo visarjaniiyo jihvaamuulamudbhavaH kakhayoH || 16|| paphayoroShThasthaanaM bhavedukaaraH svaro vivR^itaH | spR^iShTaaH kaadyaa maantaaH shaShasahakaaraastathaa vivR^itaaH || 17|| antasthaaH saMvR^itajaaH ~Na~naNanamaa naasikodbhavaa GYeyaaH | uuShmaaNashcha shaShasahaaH yaralavavarNaastathaiva chaantaHsthaaH || 18|| jihvaamuuliiyaH \^kaH \^pa upadhmaaniiyasaMGYayaa GYeyaH | kachaTatapaa svaritaaH syuH khaChaThathaphaa syuH sadaa kramyaaH || 19|| kaNThyorasyaan vidyaat ghajhaDhadhabhaan paaThyasaMprayoge tu | vedyo visarjaniiyo jihvaasthaane sthito varNaH || 20|| ete vya~njanavarNaaH samaasataH saMGYayaa mayaa kathitaaH | shabdaviShayaprayoge svaraa.Nstu bhuuyaH pravakShyaami || 21|| yasmin sthaane sa samo viGYeyo yaH savarNasaMGYo.asau | ya ime svaraashchaturdasha nirdiShTaastatra vai dasha samaanaaH | puurvo hrasvaH teShaaM parashcha diirgho.avagantavyaH || 22|| itthaM vya~njanayogaiH svaraishcha saakhyaatanaamapadavihitaiH | kaavyanibandhaashcha syurdhaatunipaatopasargaastu || 23|| ebhirvya~njanavargairnaamaakhyaatopasarganipaataiH | taddhitasandhivibhaktibhiradhiShThitaH shabda ityuktaH || 24|| puurvaachaaryairuktaM shabdaanaaM lakShaNaM samaasayogena | vistarashaH punareva prakaraNavashaat saMpravakShyaami || 25|| arthapradhaanaM naama syaadaakhyaataM tu kriyaakR^itam | dyotayantyupasargaastu visheShaM bhaavasaMshrayam || 26|| tatpraahuH saptavidhaM ShaTkaarakasaMyutaM prathitasaadhyam | nirdeshasaMpradaanaapadaanaprabhR^itisaMGYaabhiH || 27|| naamaakhyaataarthaviShayaM visheShaM dyotayanti te | pR^ithaktatropasargebhyo nipaataa niyame.achyute || 28|| saMpratyatiitakaalakriyaadisaMyojitaM prathitasaadhyam | vachanaM naagatayuktaM susadR^ishasaMyojanavibhaktam || 29|| pa~nchashatadhaatuyuktaM pa~nchaguNaM pa~nchavidhamidaM vaapi | svaadyadhikaaraguNairarthavisheShairvibhuuShitanyaasam | praatipadikaarthali~NgairyuktaM pa~nchavidhamidaM GYeyam || 30|| aakhyaataM paaThyakR^itaM GYeyaM naanaarthaashrayavisheSham | vachanaM naamasametaM puruShavibhaktaM tadaakhyaatam || 31|| praatipadikaarthayuktaandhaatvarthaanupasR^ijanti ye svaarthaiH | upasargaa hyupadiShTaastasmaat saMskaarashaastre.asmin || 32|| praatipadikaarthayogaaddhaatuchChandoniruktayuktyaa cha | yasmaannipatanti pade tasmaatproktaa nipaataastu || 33|| pratyayavibhaagajanitaaH prakarShasaMyogasatvavachanaishcha | yasmaatpuurayate.arthaan pratyaya uktastatastasmaat || 34|| loke prakR^itipratyayavibhaagasaMyogasatvavachanaishcha | taaMstaan puurayate.arthaaMsteShu yastaddhitastasmaat || 35|| ekasya bahuunaaM vaa dhaatorli~Ngasya vaa padaanaaM vaa | vibhajantyarthaM yasmaat vibhaktayastena taaH proktaaH || 36|| vishiShTaastu svaraa yatra vya~njanaM vaapi yogataH | sandhiiyate pade yasmaattasmaat sandhiH prakiirtitaH || 37|| varNapadakramasiddhaH padaikayogaachcha varNayogaachcha | sandhiiyate cha yasmaattasmaat sandhiH samuddiShTaH || 38|| luptavibhaktirnaamnaamekaarthaM saMharatsamaaso.api | tatpuruShaadikasaMGYairnirdiShTaH ShaDvidho vipraaH || 39|| ebhiH shabdavidhaanairvistaaravya~njanaarthasaMyuktaiH | padabandhaaH kartavyaa nibaddhabandhaastu chuurNaa vaa || 40|| vibhaktyantaM padaM GYeyaM nibaddhaM chuurNameva cha | tatra chuurNapadasyeha sannibodhata lakShaNam || 41|| anibaddhapadaM ChandovidhaanaaniyataakSharam | arthaapekShyakSharasyuutaM GYeyaM chuurNapadaM budhaiH || 42|| nibaddhaakSharasaMyuktaM yatichChedasamanvitam | nibaddhaM tu padaM GYeyaM pramaaNaniyataatmakam || 43|| evaM naanaarthasaMyuktaiH paadairvarNavibhuuShitaiH | chaturbhistu bhavedyuktaM Chando vR^ittaabhidhaanavat || 44|| ShaD{}viMshatiH smR^itaanyebhiH paadaishChandasi saMkhyayaa | sama~nchaardhasama~nchaiva tathaa viShamameva cha || 45|| ChandoyuktaM samaasena trividhaM vR^ittamiShyate | naanaavR^ittiviniShpannaa shabdasyaiShaa tanuussmR^itaa || 46|| Chandohiino na shabdo.asti na chChandashshabdavarjitam | tasmaattuubhyasaMyogo naaTyasyodyotakaH smR^itaH || 47|| ekaakSharaM bhaveduktamatyuktaM dvyakSharaM bhavet | madhyaM tryakSharamityaahuH pratiShThaa chaturakSharaa || 48|| supratiShThaa bhavet pa~ncha gaayatrii ShaD bhavediha | saptaakSharaa bhaveduShNigaShTaakSharaanuShTubuchyate || 49|| navaakSharaa tu bR^ihatii pa~Nktishchaiva dashaakSharaa | ekaadashaakSharaa triShTub jagatii dvaadashaakSharaa || 50|| trayodashaa.atijagatii shakvarii tu chaturdashaa | atishakvarii pa~nchadashaa ShoDashaaShTiH prakiirtitaa || 51|| atyaShTiH syaatsaptadashaa dhR^itiraShTaadashaakSharaa | ekonaviMshatirdhR^itiH kR^itirviMshatireva cha || 52|| prakR^itishchaikaviMshatyaa dvaaviMshatyaakR^itistathaa | vikR^itiH syaat trayoviMshaa chaturviMshaa cha saMkR^itiH || 53|| pa~nchaviMshatyatikR^itiH ShaDviMshatyutkR^itirbhavet | ato.adhikaakSharaM Chando maalaavR^ittaM tadiShyate || 54|| ChandasaaM tu tathaa hyete bhedaaH prastaarayogataH | asaMkhyeyapramaaNaani vR^ittaanyaahurato budhaaH || 55|| gaayatriiprabhR^itittveShaaM pramaaNaM saMvidhiiyate | prayogajaani sarvaaNi praayasho na bhavanti hi || 56|| vR^ittaani cha chatuShShaShTirgaayatryaaM kiirtitaani tu | shataM viMshatiraShTau cha vR^ittaanyuShNihyathochyate || 57|| ShaTpa~nchaashachChate dve cha vR^ittaanaamapyanuShTubhi | shataani pa~ncha vR^itaanaaM bR^ihatyaaM dvaadashaiva cha || 58|| pa~NktyaaM sahasraM vR^ittaanaaM chaturviMshatireva cha | traiShTubhe dve sahasre cha chatvaariMshattathaaShTa cha || 59|| sahasraaNyapi chatvaari navatishcha ShaDuttaraa | jagatyaaM samavarNaanaaM vR^ittaanaamiha sarvashaH || 60|| aShTau sahasraaNi shataM dvyadhikaa navatiH punaH | jagatyaamatipuurvaayaaM vR^ittaanaaM parimaaNataH || 61|| shataani triiNyashiitishcha sahasraaNyapi ShoDasha | vR^ittaani chaiva chatvaari shakvaryaaH parisaMkhyayaa || 62|| dvaatriMshachcha sahasraaNi sapta chaiva shataani cha | aShTau ShaShTishcha vR^ittaani hyaashrayantyatishakvariim || 63|| pa~nchaShaShTisahasraaNi sahasraardha~ncha saMkhyayaa | ShaTtriMshachchaiva vR^ittaani hyaShTyaaM nigaditaani cha || 64|| ekatriMshatsahasraaNi vR^ittaanaa~ncha dvisaptatiH | tathaa shatasahasra~ncha ChandaaMsyatyaShTisaMGYite || 65|| dhR^ityaamapi hi piNDena vR^ittaanyaakalpitaani tu | tajGYaiH shatasahasre dve shatamekaM tathaiva cha || 66|| dviShaShTishcha sahasraaNi chatvaariMshachcha yogataH | chatvaari chaiva vR^ittaani samasaMkhyaashrayaaNi tu || 67|| atidhR^ityaaM sahasraaNi chaturviMshatireva cha | tathaa shatasahasraaNi pa~ncha vR^ittashatadvayam || 68|| aShTaashiitishcha vR^ittaani vR^ittaGYaiH kathitaani cha | kR^itau shatasahasraaNi dasha proktaani saMkhyayaa || 69|| chatvaariMshattathaa chaaShTau sahasraaNi shataani cha | pa~nchaShaTsaptatishchaiva vR^ittaanaaM parimaaNataH || 70|| tathaa shatasahasraaNaaM prakR^itau viMshatirbhavet | sapta vai gaditaastvatra navatishchaiva saMkhyayaa || 71|| sahasraaNi shataM chaikaM dvipa~nchaashattathaiva cha | vR^ittaani parimaaNena vR^ittaGYairgaditaani tu || 72|| chatvaariMshattathaika~ncha lakShaaNaamatha saMkhyayaa | tathaa cheha sahasraaNi navatishchaturuttaraa || 73|| shatatrayaM samaakhyaataM hyaakR^ityaaM chaturuttaram | GYeyaa shatasahasraaNaamashiitistryadhikaa budhaiH || 74|| aShTaashiiti sahasraaNi vR^ittaanaaM ShaT shataani cha | aShTau chaiva tu vR^ittaani vikR^ityaaM gaditaani tu || 75|| tathaa shatasahasraaNi saptaShaShTishcha saptatiH | sapta chaiva sahasraaNi ShoDashe dve shate tathaa || 76|| koTishchaiveha vR^ittaani saMkR^itau kathitaani vai | koTitraya~nchaabhikR^ityaaM pa~nchatriMshadbhiranvitam || 77|| pa~nchaashadbhiH sahasraishcha chaturbhiradhikaistathaa | chatuShTayaM shataanaam cha dvaatriMshadbhiH samanvitam || 78|| ShaT koTayastathotkR^ityaaM lakShaaNaamekasaptatiH | chatuShShaShTishataanyaShTau sahasraaNyaShTa chaiva hi || 79|| uktaadutkR^itiparyantavR^ittasaMkhyaaM vichakShaNaH | etena cha vikalpena vR^itteShveteShu nirdishet || 80|| sarveShaaM ChandasaamevaM vR^ittaani kathitaani vai | tisraH koTayo dasha tathaa sahasraaNaaM shataani tu || 81|| chatvaariMshattathaa dve cha sahasraaNi dashaiva tu | saptabhiH sahitaanyeva sapta chaiva shataani cha || 82|| ShaDviMshatirihaanyaani vyaakhyaataani samaasataH | samaani gaNanaayuktimaashritya kathitaani vai || 83|| sarveShaaM ChandasaamevaM trikairvR^ittaM prayojayet | GYeyaashchaaShTau trikaastatra saMGYaabhiH sthaanamachCharam || 84|| triiNyakSharaaNi viGYeyastriko.aMshaH parikalpitaH | gurulaghvakSharakR^itaH sarvavR^itteShu nityashaH || 85|| gurupuurvo bhakaaraH syaanmakaare tu gurutrayam | jakaaro gurumadhyasthaH sakaaro.antyagurustathaa || 86|| laghumadhyasthito rephastakaaro.antyalaghuH paraH | laghupuurvo yakaarastu nakaare tu laghutrayam || 87|| ete hyaShTau trikaaH praaGYairviGYeyaa brahmasambhavaaH | laaghavaarthaM punaramii ChandoGYaanamavekShya cha || 88|| ebhirvinirgataashchaanyaa jaatayo.atha samaadayaH | asvaraaH sasvaraashchaiva prochyante vR^ittalakShaNaiH || 89|| gurvekaM giti viGYeyaM tathaa laghu liti smR^itam | niyataH padavichChedo yatirityabhidhiiyate || 90|| guru diirghaM pluta~nchaiva saMyogaparameva cha | saanusvaaravisargaM cha tathaantya~ncha laghu kvachit || 91|| gaayatryaaM dvau trikau GYeyau uShNik chaikaadhikaakSharaa | anuShTup dvyadhikaa chaiva bR^ihatyaaM cha trikaastrayaH || 92|| ekaakSharaadhikaa pa~NktistriShTup cha dvyadhikaakSharaa | chatustrikaa tu jagatii saikaatijagatii punaH || 93|| shakvarii dvyadhikaa pa~nchatrikaa GYeyaatishakvarii | ekaadhikaakSharaaShTishcha dvyadhikaatyaShTiruchyate || 94|| ShaTtrikaastu dhR^itiH proktaa saikaa chaatidhR^itistathaa | kR^itishcha dvyadhikaa proktaa prakR^ityaaM sapta vai trikaaH || 95|| aakR^itistvadhikaikena dvyadhikaa vikR^itistathaa | aShTatrikaaH saMkR^itau syaat saikaa chaabhikR^itiH punaH || 96|| utkR^itirdvyadhikaa chaiva viGYeyaa gaNamaanataH | gurvekaM ga iti proktaM guruNii gaaviti smR^itau | laghvekaM la iti GYeyaM laghunii laaviti smR^itau || 97|| saMpadviraamapaadaashcha daivatasthaanamakSharam | varNaH svaro vidhirvR^ittamiti Chandogato vidhiH || 98|| naivaatiriktaM hiinaM vaa yatra saMpadyate kramaH | vidhaane chChandasaameSha saMpadityabhisaMGYitaH || 99|| yatraarthasya samaaptiH syaat sa viraama iti smR^itaH | paadashcha padyaterdhaatoshchaturbhaaga iti smR^itaH || 100|| agnyaadidaivataM proktaM sthaanaM dvividhamuchyate | shariiraashrayasaMbhuutaM digaashrayamathaapi cha || 101|| shaariiraM mantrasaMbhuutaM Chando gaayatrasaMGYitam | kruShTe madhyaM dinaM proktaM traiShTubhaM parikiirtyate || 102|| tR^itiiyasavana~nchaapi shiirShaNyaM jaagataM hi yat | hrasvaM diirghaM pluta~nchaiva trividha~nchaakSharaM smR^itam || 103|| shvetaadayastathaa varNaa viGYeyaashChandasaamiha | taarashchaiva hi mandrashcha madhyamastrividhaH svaraH || 104|| dhruvaavidhaane chaivaasya saMpravakShyaami lakShaNam | vidhirgaNakR^itashchaiva tathaivaarthakR^ito bhavet || 105|| Chandato yasya paade syaaddhiinaM vaa.adhikameva vaa | akSharaM nichR^iditi proktaM bhuurik cheti dvijottamaaH || 106|| akSharaabhyaaM sadaa dvaabhyaamadhikaM hiinameva vaa | tachChando naamato GYeyaM svaraaDiti viraaDapi || 107|| sarveShaameva vR^ittaanaaM tajGYairGYeyaa gaNaastrayaH | divyo divyetarashchaiva divyamaanuSha eva cha || 108|| gaayatryuShNiganuShTup cha bR^ihatii pa~Nktireva cha | triShTup cha jagatii chaiva divyo.ayaM prathamo gaNaH || 109|| tathaatijagatii chaiva shakvarii chaatishakvarii | aShTiratyaShTirapi cha dhR^itishchaatidhR^itirgaNaH || 110|| kR^itishcha prakR^itishchaiva hyaakR^itirvikR^itistathaa | saMkR^ityabhikR^itii chaiva utkR^itirdivyamaanuShaa || 111|| eteShaaM ChandasaaM bhuuyaH prastaaravidhisaMshrayam | lakShaNaM saMpravakShyaami naShTamuddiShTameva cha || 112|| prastaaro.akSharanirdiShTo maatroktashcha tathaiva hi | dvikau glaaviti varNoktau mishrau chetyapi maatrikau || 113|| guroradhastaadaadyasya prastaare laghu vinyaset | agratastu samaadeyaa guravaH pR^iShThatastathaa || 114|| prathamaM gurubhirvarNairlaghubhistvavasaanajam | vR^ittantu sarvaChandassu prastaaravidhireva tu || 115|| gurvadhastaallaghuM nyasya tathaa dvidvi yathoditam | nyasyet prastaaramaargo.ayamakSharoktastu nityashaH || 116|| maatraasaMkhyaavinirdiShTo gaNo maatraavikalpitaH | mishrau glaaviti viGYeyau pR^ithak lakShyavibhaagataH || 117|| maatraagaNo gurushchaiva laghunii chaiva lakShite | aaryaaNaaM tu chaturmaatraaprastaaraH parikalpitaH || 118|| giitakaprabhR^itiinaantu pa~nchamaatro gaNaH smR^itaH | vaitaaliiyaM puraskR^itya ShaNmaatraadyaastathaiva cha || 119|| tryakSharaastu trikaa GYeyaa laghugurvakSharaanvitaaH | maatraagaNavibhaagastu gurulaghvakSharaashrayaH || 120|| antyaad dviguNitaadruupaad dvidvirekaM gurorbhavet | dviguNaa~ncha laghoH kR^itvaa saMkhyaaM piNDena yojayet || 121|| aadyaM sarvaguru GYeyaM vR^ittantu samasaMGYitam | koshaM tu sarvalaghvantyaM mishraruupaaNi sarvataH || 122|| vR^ittaanaaM tu samaanaanaaM saMkhyaaM saMyojya taavatiim | raashyuunaamardhaviShamaaM samaasaadabhinirdishet || 123|| ekaadikaaM tathaa saMkhyaaM Chandaso viniveshya tu | yaavat puurNantu puurveNa puurayeduttaraM gaNam || 124|| samaanaaM viShamaaNaaM cha saMguNayya tathaa sphuTam | raashyuunaamabhijaaniiyaadviShamaaNaaM samaasataH || 125|| evaM kR^itvaa tu sarveShaaM pareShaaM puurvapuuraNam | kramaannaidhanamekaikaM pratilomaM visarjayet || 126|| sarveShaaM ChandasaamevaM laghvakSharavinishchayam | jaaniita samavR^ittaanaaM saMkhyaaM saMkShepatastathaa || 127|| vR^ittasya parimaaNantu Chitvaardhena yathaakramam | nyasellaghu yathaa saikamakSharaM guru chaapyatha || 128|| evaM vinyasya vR^ittaanaaM naShToddiShTavibhaagataH | gurulaghvakSharaaNiiha sarvaChandassu darshayet || 129|| iti ChandaaMsi yaaniiha mayoktaani dvijottamaaH | vR^ittaanyeteShu naaTye.asmin prayojyaani nibodhata || 130|| iti bharatiiye naaTyashaastre vaachikaabhinaye ChandovidhaanaM naama chaturdasho.adhyaayaH | ## Encoded by Sowmya Krishnapur krsowmya@yahoo at com \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}