%@@1 % File name : natya9.itx %-------------------------------------------- % Text title : naaTyashaastra adhyaaya 9 % Author : Sage Bharata % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/culture % Description/comments : ????Source % Transliterated by : dpadmakar@hotmail.com % Proofread by : dpadmakar@hotmail.com % Latest update : October 6, 2001 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto #indian and others with \ mark % are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Natya Shastra Chapter 9..}## \itxtitle{.. naaTyashaastram.h adhyaaya 9 ..}##\endtitles## .. shrIrastu .. bharatamunipraNItaM naaTyashaastram.h atha shhashhTho.adhyaayaH . atha navamo.adhyaayaH . evametachchhironetrabhrunaasoshhThakapolajam.h . karma laxaNasa.nyaktamupaa~Ngaanaa.m mayoditam.h .. 1.. hastorapaarshvajaTharakaTiija~NghorupaadataH . laxaNa.m sampravaxyaami viniyoga.n cha tattvataH .. 2.. hastaadiinaaM pravaxyaami karma naaTyaprayojakam.h yathaa yenaabhineya.n cha tanme nigadataH shR^iNu .. 3.. pataakastripataakashcha tathaa vai kartariimukhaH . ardhachandro hyaraalashcha shukatuNDastathaiva cha .. 4.. mushhTishcha shikharaakhyashcha kapitthaH khaTakaamukhaH . suuchyaasyaH padmakoshashcha tathaa vai sarpashiirshhakaH .. 5.. mR^igashiirshhaH paro dnyeyo hastaabhinayayoktR^ibhiH . kaa~Ngulako.alapadmashcha chaturo bhramarastatha .. 6.. ha.nsaasyo ha.nsapaxashcha sanda.nsho mukulastathaa . uurNanaabhastaamrachuuDachaturvi.nshatiriiritaaH .. 7.. asa.nyutaaH sa.nyutaashcha gadato me nibodhata . a~njalishcha kapotashcha karkaTaH svastikastathaa .. 8.. khaTakaavardhamaanashcha hyutsa.ngo nishhadhastathaa . dolaH pushhpapuTashchaiva tathaa makara eva cha .. 9.. gajadanto.avahitthashcha vardhamaanastathaiva cha . ete tu sa.nyutaa hastaa mayaa proktaastrayodasha .. 10.. nR^ittahastaanatashchordhva gadato me nibodhata . chaturasrau tathodvR^ittau tathaa talamukhau smR^itau .. 11.. svastikau viprakiirNau chaapyaraalakhaTakaamukhau . aaviddhavakrau suuchyaasyau rechitaavardharechitau .. 12.. uttaanaava~nchitau vaapi pallavau cha tathaa karau . nitambau chaapi vidnyeyau keshabandhau tathaiva cha .. 13.. samproktau karihastau cha lataakhyau cha tathaiva cha . paxava~nchitakau chaiva paxapradyotakau tathaa .. 14.. dnyeyo garuDapaxau cha ha.nsapaxau tathaiva cha . uurdhvamaNDalinau chaiva paarshvamaNDalinau tathaa .. 15.. uromaNDalinau chaiva uraHpaarshvaardhamaNDalau . mushhTikasvastikau chaapi naliniipadmakoshakau .. 16.. alapadmaavulbanau cha lalitau valitau tathaa . saptashhashhTikaraa hyete naamato.abhihitaa mayaa .. 17.. yathaa laxaNameteshhaa.n karmaaNi cha nibodhata . prasaaritaaH samaaH sarvaa yasyaa~Ngulyo bhavanti hi . ku~nchitashcha tathaa~NgushhThaH sa pataaka iti smR^itaH .. 18.. eshha prahaarapaate prataapana nodane praharshhe cha . garve.apyahamiti tajdnyailalaaTadeshotthitaH kaaryaH .. 19.. eshho.agnivarshhadhaaraaniruupaNe pushhpavR^ishhTipatane cha . sa.nyutakaraNaH kaaryaH praviralachalitaa~NgulirhastaH .. 20.. svastikavichyutikaraNaat.h pallavapushhpopahaarashashhpaaNi . virachitamurviisa.nstha.n yad.h dravya tachcha nirddeshyam.h .. 21.. svastikavichyutikaraNaat.h punarevaadhomukhena kartavyam.h . sa.nvR^itavivR^itaM paalya.n chhanna.n nibiDa.n cha gopya.n cha .. 22.. asyaiva chaa~NguliibhiradhomukhaprasthitotthitachalaabhiH . vaayuurmivegavelaaxobhashchaughashcha kartavyaH .. 23.. utsaahanaM bahu tathaa mahaajanapraa.nshupushhkaraprahatam.h . paxotxepaabhinaya.n rechakakaraNena chaabhinayet.h .. 24.. parighR^ishhTatalasthena tu dhautaM mR^iditaM pramR^ishhTapishhTe cha . punareva shailadhaaraNamudghaaTanameva chaabhinayet.h .. 25.. evameshha prayoktavyaH striipu.nsaabhinaye karaH . pataakaabhyaa.n tu hastaabhyaamabhineyaH prayoktR^ibhiH .. 26.. dashaakhyashcha shataakhyashcha sahasraakhyastathaiva cha . ataH paraM pravaxyaami tripataakasya laxaNam.h .. 27.. pataake tu yadaa vakraa.anaamikaa tva~Ngulirbhavet.h . tripataakaH sa vidnyeyaH karma chaasya nibodhata .. 28.. aavaahanamavataraNa.n visarjana.n vaaraNaM praveshashcha . unnaamanaM praNaamo nidarshana.n vividhavachana.n cha .. 29.. ma~NgalyadravyaaNaa.n sparshaH shiraso.atha sanniveshashcha . ushhNiishhamukuTadhaaraNa.n naasaasyashrotrasa.nvaraNam.h .. 30.. asyaiva chaa~Nguliibhyaamadhomukhaprasthitotthitachalaabhyaam.h . laghupavanasrotobhujagabhramaraadikaan.h kuryaat.h .. 31.. ashrupramaarjane tilakavirachana.n rochanayaalambhaka.n cha tripataakaanaamikayaa sparshanamalakasya kaarya~ncha .. 32.. svastikau tripataakau tu guruuNaaM paadavandane . vichyutau chalitaavasthau kaaryaavudvaahadarshane .. 33.. parasparaagrasa.nshlishhTau kartavyau nR^ipadarshane . tiryak.h svastikasmbaddhau syaataa.n tau grahadarshane .. 34.. tapasvidarshane kaaryaavuurdhvau chaapi paraa~Nmukhau . parasparaabhimukhau cha kartavyau varadarshane .. 35.. uttaanaadhomukhau kaaryaavagre vaktrasya sa.nsthitau . vaDavaanalasa~NgraamamakaraaNaa.n cha darshane .. 36.. abhinayaastvanenaiava vaanaraplavanormayaH . pavanashcha striyashchaiva naaTye naaTyavichaxaNaiH .. 37.. sa.nmukhaprasR^itaa~NgushhThaH kaaryo baalendudarshane . paraa~Ngmukhastu kartavyo yaane nR^iNaaM prayoktR^ibhiH .. 38.. tripataake yadaa haste bhavet.h pR^ishhThaavalokanii tarjanii madhyamaayaashcha tadaasau kartariimukhaH .. 39.. pathi charaNarachanara~njanara~NgaNakaraNaanyadhomukhenaiva . uurdhvamukhena tu kuryaat.h dashhTa.n shR^i~Nga.n cha lekhya.n cha .. 40.. patanamaraNavyatikramaparivR^ittavitarkita tatha nyastam.h . bhinnavalitena kuryaat.h kartaryaasyaa~Ngulimukhena .. 41.. sa.nyutakaraNo va syaadasa.nyuto vaa prayujyate tajdnyaiH . ruruchamaramahishhasuragajavR^ishhagopurashailashikhareshhu .. 42.. yasyaa~Ngulyastu vinataaH sahaa~NgushhThena chaapavat.h . so.ardhachandro hi vidnyeyaH karaH karmaasya vaxyate .. 43.. etena baalataravaH shashilekhaambukalashavalayaani . nirghaaTanamaayastaM madhyaupamya.n cha piina.n cha .. 44.. rashanaajaghanakaTInaamaananatalapatrakuNDalaadiinaam.h . kartavyo naariiNaamabhinayayogo.ardhachandreNa .. 45.. aadyaa dhanurnataa kaaryaa ku~nchitaa~NgushhThakastathaa . sheshhaa bhinnordhvavalitaa hyaraale.a~NgulayaH kare .. 46.. etena sattvashauNDIryavIryadhR^itikaantidivyagaambhiiyram.h . aashiirvaadaashcha tathaa bhaavaa hitasa.ndnyakaaH kaaryaaH .. 47.. etena punaH striiNaa.n keshaanaa.n sa.ngrahotkarshhau . sarvaa~Ngika.n tathaiva cha nirvarNanamaatmanaH kaaryam.h .. 48.. kautukavivaahayogaM pradaxiNenaiva saMprayoga.n cha . a~Ngulyagrasvastikayogaan.h parimaNDalenaiva .. 49.. praadxiNya< parimaNDala.n cha kuryaan.h mahaajana.n chaiva . yachcha mahiitalarachita.n dravya.n tachchaabhineya.n syaat.h .. 50.. aahvaane cha nivaaraNanirmaaNe chaapyanekavachane cha . svedasyaa chaapanayane gandhaaghraaNe shubhaH shubhe chaishha .. 51.. tripataakahastajaani tu puurva.n yaanyabhihitaani karmaaNi . taani tvaraalayogaat.h striibhiH samyak.h prayojyaani .. 52.. araalasya yadaa vakraa.anaamikaatva~Ngulirbhavet.h . shukatuNDastu sa karaH karma chaasya nibodhata .. 53.. etena tvabhineya.n naaha.n na tva.n na kR^ityamiti chaarye . aavaahane visarge dhigiti vachane cha saavadnyam.h .. 54.. a~Ngulyo yasya hastasya talamadhyegrasa.nsthitaaH . taasaamupari chaa~NgushhThaH saH mushhTiriti sa.ndnyitaH .. 55... eshha prahaare vyaayaame nirgame piiDane tathaa . sa.nvaahane.asiyashhTInaa.n kuntadaNDagrahe tathaa .. 56.. asyaiva tu yadaa mushhTeruurdhvo~NgushhThaH prayujyate . hastaH sa shikharo naama tadaa dnyeyaH prayoktR^ibhiH .. 57.. rashmikushaa~Nkushadhanushhaa.n tomarashaktipramoxaNe chaiva . adharoshhThapaadara~njanamalakasyotxepaNa.n chaiva .. 58.. asyaiva shikharaakhyasya hya~NgushhThakanipiiDitaa . yadaa pradeshinii vakraa sa kapitthastadaa smR^itaH .. 59.. asichaapachakratomarakuntagadaashaktivajrabaaNaani . shastraaNyabhineyaani tu kaarya.n satyaM cha pathya.n cha .. 60.. utxiptavakraa tu yadaanaamikaa sakaniiyasii . asyaiva tu kapitthasya tadaaso khaTakaamukhaH .. 61.. hotra.n havya.n chhatraM pragrahaparikarshhaNa.n vyajanaka~ncha . aadarshadhaaraNa.n khaNDana.n tathaa peshhaNa.n chaiva .. 62.. aayatadaNDagrahaNaM muktaapraalambasa.ngraha.n chaiva . sragdaamapushhpamaalaa vastraantaalambana.n chaiva .. 63.. manmathasharaavakarshhNapushhpavachayapratodakaaryaaNi . a~NkusharajvaakarshhaNastriidarshanameva kaarya.n cha .. 64.. khaTakaakhye yadaa haste tarjanii samprasaaritaa . hastaH suuchiimukho naama tadaa dnyeyaH prayoktR^ibhiH .. 65.. asya vividhaan.h yogaan.h vaxyaami samaasataH pradeshinyaaH .. uurdhvanatalolakampitavijR^iMbhitodvaahitachalaayaaH .. 66.. chakra.n taDit.hpataakaama~njaryaH karNachuulikaashchaiva . kuTilagatayashcha sarve nirdeshyaaH saadhuvaadaashcha .. 67.. baaloragabalyavadhuupadiipavalliilataashikhaNDaashcha . paripatanavakramaNDalamabhineyaanyuurdhvalolitayaa .. 68.. vadanaamyaase ku~nchitavijR^imbhitaa vaakyaruupaNe kaaryaa . bhuuyashchordhvavirachitaa taaraaghoNaikadaNDayashhTishhu cha . vinataaH cha punaH kaaryaa da.nshhTrishhu cha tathaasyayogena .. 69.. punarapi maNDalagatayaa sarvagrahaNa.n tathaiva lokasya . praNatontee cha kaarye hyaadye diirghe cha divase cha .. 70.. ##[##shravaNaabhyaase vakraa vijR^imbhaNaa vaakyaruupaNaavasare ..##]## meti vadeti cha yojyaa prasaaritotkampitottaanaa .. 71.. kaaryaa prakampita rovadarshana svedaruupaNe chaiva . kuntalakuNDalaa~NgadagaNDaashraye.abhinaya .. 72.. garve.ahamiti lalaaTe ripudarshane tathaiva cha krodhe . ko.asaaviti nirdeshe.atha karNakaNDunayane chaiva .. 73.. sa.nyuktaa sa.nyoge kaaryaa vishleshhitaa viyoge cha . kalahe svastikayupataaM parasparotpiiDitaa bandhe .. 74.. dvaabhyaa.n tu vaatmapaarshve daxiNato ninanishaavasaanaani . abhimukhaparaa~Nmukhaabhyaa.n vishlishhTaabhyaaM prayu~njiita .. 75.. punarapi cha bhramitaagraruupaa shilaavartayantrashaileshhu . pariveshhaNe tathaiva hi kaaryaa chaadhomukhii nityam.h .. 76.. shlishhTaa lalaaTapaTTeshhvadhomukhii shambhuruupaNe karyaa . shakasyaapyuttaanaa tajdnyaistiryak.hsthitaa kaaryaa .. 77.. dvaabhyaa.n sandarshayennitya.n sampuurNa chandramaNDalam.h . shlishhTaa lalaaTe shakrasya kaaryaa hyuttaanasa.nshrayaa .. 78.. parimaNDalaM bhramitatayaa maNDalamaadarshayechcha chandrasya . haranayane cha lalaaTe shakrasya.apyuguttaanaa .. 79.. yasyaa~Ngulyastu vitataaH sahaa~NgushhThena ku~nchitaaH . uurdhvaa hyasa.ngataagraashcha sa bhavet.h padmakoshakaH .. 80.. bilvakapitthaphalaanaa.n grahaNe kuchadarshanashcha naariiNaam.h . grahaNe hyaamishhalaabhe bhavanti taaH ku~nchitaagraastu .. 81.. bahujaatibiijapuurakamaamishhakhaNDa.n cha nirdeshyam.h . devaarchanabaliharaNe samudgake saagrapiNDadaane cha . kaaryaH pushhpaprakarashcha padmakoshena hastena .. 82.. maNibandhanavishlishhTaabhyaaM praviralachalitaa~Ngulikaraabhyaam.h . kaaryo vivartitaabhyaa.n vikasitakamalotpalaavinayaH .. 83.. a~NgulyaH sa.nhataaH sarvaaH sahaa~NgushhThena yasya cha . tathaa nimnatalashchaiva sa tu sarpashiraaH karaH .. 84.. eshhaH salilapradaane bhujagatau toyasechane chaiva . aasphoTane cha yojyaH karikumbhaasphaalanaadyeshhu .. 85.. adhomukhiinaa.n sarvaasaama~Nguliinaa.n samaagamaH . kanishhThaa~NgushhThakaavuurdhvo sa bhavet.h mR^igashiirshhakaH .. 86.. iha saampratamastyadya shakteshchollaasane.axapaate cha . svedaapamaarjaneshhu cha kuTTamite prachalitastu bhavet.h .. 87.. tretaagnisa.nsthitaa madhyaa tarjanyaa~NgushhThakaa yadaa . kaa~Ngulo.anaamikaa vakraa yadaashchordhvaa kaniiyasii .. 88.. etena taruNaphalaani naanaavidhaani cha laghuuni . kaaryaani roshhajaani striivachaanya~NgulixepaiH .. 89.. marakatavaiduuryaadeH pradarshana.n sumanasaa.n cha kartavyam.h . graahyaM maraalapadamiti tajdnyaireva prayogeshhu .. 90.. aavartitaaH karatale yasyaa~Ngulyo bhavanti hi . paarshvaagatavikiirNaashcha sa bhavedalapallavaH .. 91.. pratishhedhakR^ite yojyaH kasya tvannaasti shuunyavachaneshhu . punaraatmopanyaasaH striiNaametena kartavyaH .. 92.. tisraH prasaaritaa yatra tathaa chordhvaa kaniiyasii . taasaaM madhye sthito~NgushhThaH sa karashchaturasmR^itaH .. 93.. nayavinayaniyamasunituNabaalaaturasatyakaitavaartheshhu . vaakye yukte pathye satye prashame cha viniyojyaH .. 94.. ekena dvaabhyaa.n vaa ki~nchinmaNDalakR^itena hastena . vikR^itavichaaritacharita.n vitarkita.n lajjita.n chaiva .. 95.. nayanaupamyaM padmadalaruupaNa.n hariNakarNanirdeshaH . sa.nyutakaraNenaiva tu chareNaitaani kurviita .. 96.. liilaa ratii ruchi cha smR^itibuddhivibhaavanaaH xamaaM pushhTi.n cha . sa~ndnyaamaatraM praNaya.n vichaaraNa.n sa~Ngata.n shaucham.h .. 97.. chaaturyaM maadhurya.n daaxiNyaM maardava.n sukha.n shiilam.h . prashna.n vaartaayukti.n veshhaM mR^idushaadvala.n stokam.h .. 98.. vibhavaavibhau surata.n guNaaguNau yauvana.n gR^ihaan.h daaraan.h . naanaavarNaashcha tathaa chatureNaivaM prayu~njiita .. 99.. sitamuurdhvena tu kuryaat.h raktaM piita.n cha maNDalakR^itena . parimuditena tu niila.n varNaashchatureNa hastena .. 100.. madhyamaa~NgushhThasanda.nsho vakraa chaiva pradeshinii . uurdhvamanye prakiirNe cha dvya~Ngulyau bhramare kare .. 101.. padmotpalakumudaanaamanyeshhaa.n chaiva diirghavR^intaanaam.h . pushhpaaNaa.n grahaNavidhiH kartavyaH karNapurashcha .. 102.. vichyutashcha sashabdashcha kaaryo nirbhatsanaadishhu . baalaalaape cha shiighre cha taale vishvaasane tathaa .. 103.. tarjaniimadhyamaa~NgushhThaastretaagnisthaa nirantaraaH . bhaveyurha.nsavaktrasya sheshhe dve samprasaarite .. 104.. shlaxNaalpashithilalaaghavanissaaraarthe mR^idutvayogeshhu . kaaryo.abhinayavisheshhaH ki~nchitprasyanditaagreNa .. 105.. samaaH prasaaritaastisrastathaa chordhvaa kaniiyasii . a~NgushhThaH ku~nchitashchaiva ha.nsapaxa iti smR^itaH .. 106.. eshha cha nivaapasalile daatavye gaNDasa.nshraye chaiva . kaaryaH pratigrahaachamanabhojanaartheshhu vipraaNaam.h .. 107.. aali~Ngane mahaastambhadarshane romaharshhaNe chaiva . sparshe.anulepanaarthe yojyaH sa.nvaahane chaiva .. 108.. punareva cha naariiNaa.n stanaantarasthena vibhramavisheshhaaH . kaaryaa yathaarasa.n syurduHkhe hanudhaaraNe chaiva .. 109.. tarjanya~NgushhThasanda.nshastva hyaraalasya yathaa bhavet.h . aabhugnatalamadhyasthaH sa sanda.nsha iti smR^itaH .. 110.. sanda.nshastrividho dnyeya hyagrajo mukhajastathaa . tathaa paarshvagatashchaiva rasabhaavopabR^i.nhitaH .. 111.. pushhpaapachayagrathane grahaNe tR^iNaparNakeshasuutraaNaam.h . shalyaavayavagrahaNaapakarshhaNe chaagrasanda.nshaH .. 112.. vR^intaat.h pushhpoddharaNa.n vartishalaakaadipuuraNa.n chaiava . dhigiti cha vachana.n roshhe mukhasanda.nshasya karmaaNi .. 113.. yadnyopaviitadhaaraNavedhanaguNasuuxmabaaNalaxyeshhu . yoge dhyaane stoke sa.nyuktakaraNastu kartavyaH .. 114.. peshalakutsaasuuyaadoshhavachane cha vaamahastena . ki~nchid.h vivartitakaraagraH prayujyate paarshvasanda.nshaH .. 115.. aalekhyanetrara~njanavitarkavantapravaalarachane cha . nishhpiiDana.n tathaalaktakasya kaarya cha naariibhiH .. 116.. samaagataagraaH sahitaa yasyaa~Ngulyo bhavanti hi . uurdhvaa ha.nsamukhasyeva sa bhavenmukulaH karaH .. 117.. devaarchchanabalikaraNe padmotpalakumudaruupaNe chaiva . viTachumbane cha kaaryo vikutsite viprakiirNashcha .. 118.. bhojanahiraNyagaNanaamukhasa.nkochapradaanashiighreshhu . mukulitakusumeshhu cha tathaa tajdnyaireshha prayoktavyaH .. 119.. padmakoshasya hastasya hya~NgulyaH ku~nchitaa yadaa . uurNanaabhaH sa vidnyeyaH keshachauryagrahaadishhu .. 120.. shiraH kaNDUyane chaiva kushhThavyaadhiniruupaNe . sa.nhavyaaghreshhvabhinayaH prastaragrahaNe tathaa .. 121.. madhyamaa~NgushhThasanda.nsho vakraa chaiva pradeshinii . sheshhe talasthe kartavye taamrachuulakare.a~Ngulii .. 122.. vichyutashcha sashabdashcha kaaryo nirbhatsanaadishhu . taale vishvasane chaiva shiighraarthe sa.ndnyiteshhu cha .. 123.. tathaa kalaasu kaashhThaasu nimeshhe tu xaNe tathaa . esha eva karaH kaaryo baalaalaapanimantraNe .. 124.. athavaa a~NgulyaH sa.nhitaa vakraa uparyu~NgushhThapiiDitaaH . prasaaritaa kaniishhThaacha taamrachuuDaH karaH smR^itaH .. 125.. shata.n sahasra.n laxa.n cha kareNaikena yojayet.h . xipramuktaa~Nguliibhistu sphuli~Ngaan.h viprushhastathaa .. 126.. asa.nyutaaH karaa hyete mayaa proktaa dvijottamaaH . atashcha sa.nyutaan.h hastaan.h gadato me nibodhata .. 127.. pataakaabhyaa.n tu hastaabhyaa.n sa.nshleshhaada~njaliH smR^itaH . devataanaa.n guruuNaa.n cha mitraaNaa.n chaabhivaadane .. 128.. sthaanaanyasya punastriiNi vaxo vaktra.n shirastathaa . devataanaa.n shiraHsthastu guruuNaamaasyasa.nsthitaH . vaxasthashchaiva mitraaNaa.n striiNaa.n tvaniyato bhavet.h .. 129.. ubhaabhyaamapi hastaabhyaamanyo.anyaM paarshvasa.ngrahaat.h . hastaH kapotako naama karma chaasya nibodhata .. 130.. eshha vinayaabhyupagame praNaamakaraNe guroshcha sambhaashhe . shiite bhaye cha kaaryo vaxaHsthaH kampitaH striibhiH .. 131.. ayamevaa~NguliparighR^ishhyamaaNamuktastu khinnavaakyeshhu . etaavaditi cha kaaryo nedaanii.n kR^ityamiti chaarthe .. 132.. a~Ngulyo yasya hastasya hyanyonyaantaranissR^itaaH . sa karkaTa iti dnyeyaH karaH karma cha vaxyate .. 133.. eshha madanaa~Ngamarde suptotthitavijR^imbhaNe bR^ihaddehe . hanudhaaraNe cha yojyaH sha~NkhagrahaNe.arthatattvadnyaiH .. 134.. maNibandhavinyastaavaraalau striiprayojitau . uttaanau vaamapaarshvasthau svastikaH parikiirtitaH .. 135.. svastikavichyuitikaraNaad.h disho ghanaaH kha.n vana.n samudraashcha . R^itavo mahii tathaugha.n vistiirNa.n chaabhineya.n syaat.h .. 136.. khaTakaH khaTake nyastaH khaTakaavardhamaanakaH . shR^i~Ngaaraartheshhu yoktavyaH praNaamakaraNe tathaa .. 137.. anye \- kumudiitaalavR^inteshhu kartavyashchhatradharaNe . iti .. 138.. araalau tu viparyastaavuttaanau vardhamaanakau . utsa~Nga iti vidnyeyaH sparshasya grahaNe karaH .. 139.. sanishhpeshhakR^ite chaiva romaamarshhakR^ite.api cha . nishhpiiDitaH punashchaiva striiNaamiirshhyaakR^ite bhavet.h .. 140.. mukula.n tu yadaa hasta.n kapitthaH paricheshhTayet.h . sa mantavyastadaa hasto nishhadhau naama naamataH .. 141.. sa.ngrahaparigrahau dhaaraNa.n cha samayashcha satyavachana.n cha . sa~NxepaH sa.nxipta.n nipiiDitenaabhinetavyam.h .. 142.. shikharastu yadaa hasto mR^igashiirshheNa piiDitaH . nishhadho naama vidnyeyaH sa bhayaarte vidhiiyate .. 143.. gR^ihiitvaaa vaamahastena karpuraabhyantare bhujam.h . daxiNa.n chaapi vaamasya karpuraabhyantare nyaset.h .. 144.. sa chaapi daxiNo hastaH samya~N.h mushhTiikR^ito bhavet.h . ityeshha nishhadho hastaH karma chaasya nibodhata .. 145.. etena dhairyamadagarvasaushhThavautsukyavikramaaTopaaH . abhimaanaavashhTambhaH stambhasthairyaadaya kaaryaaH .. 146.. dnyeyo vai nishhadho naama ha.nsapaxau paraa~Ngamukhau . jaalavaataayanaadiinaaM prayoktavyo.abhighaTTane .. 147.. a.nsau prashithilau muktau pataakau tu pralambitau . yadaa bhavetaa.n karaNe sa dola iti sa.ndnyitaH .. 148.. saMbhramavishhaadamuurchchhitamadaabhighaate tathaiva chaa.avege . vyaadhiplute cha shastraxate cha kaaryo.abhinayogaH .. 149.. yastu sarpashiraaH proktastasyaa~NgulinirantaraH . dvitiiyaH paarshvasa.nshlishhTaH sa tu pushhpapuTaH smR^itaH .. 150.. dhaanyaphalapushhpasadR^ishaanyanena naanaavidhaani yuktaani . graahyaaNyupaneyaani cha toyaanayanaapanayane cha .. 151.. pataakau tu yadaa hastaavuurrdhaa~NgushhThaavadhomukhau . uparyupari vinyastau tadaa sa makaraH karaH .. 152.. si.nhavyaaladvipipradarshana.n nakramakaramatsyaanaam.h . ye chaanye kravyaadaa hyabhineyaaste.arthayogena .. 153.. kuurparaa.nsochitau hastau yadaastaa.n sarpashiirshhakau . gajadantaH sa vidnyeyaH karma chaasya nibodhata.. 154.. eva cha vadhuvaraaNamudvaahe chaatibhaarayoge cha . staMbhagrahaNe cha tathaa shailashilotpaaTane chaiva .. 155.. shukatuNDau karau kR^itvaa vaxasyabhimukhaa~nchitau . shanairadhomukhaaviddhau so.avahittha iti smR^itaH .. 156.. daurbalye niHshvasite gaatraaNaa.n darshane tanutve cha . utkaNThite cha tajdnyairabhinayayogastu kartavyaH .. 157.. mukulastu yadaa hastaH kapitthapariveshhTitaH . vardhamaanaH sa vidnyeyaH karma chaasya nibodhata .. 158.. sa.ngrahaparigrahau dhaaraNa.n cha samayashcha satyavacha.n cha . sa.nxepatastu sa.nxipta.n nipiiDitenaabhinetavyam.h .. 159.. dnyeyo vai vardhamaanastu ha.nsapaxo paraa~Ngamukhau . jaalavaataayanaadiinaaM prayoktavyo vighaaTane .. 160.. uktaa hyete dvividhaa hyasa.nyutaaH sa.nyutaashcha sa.nxepaat.h . abhinayakaraastu ye tviha te.anyatraapyarthataH saadhyaaH .. 161.. aakR^ityaa cheshhTayaa chihnairjaatyaa vidnyaaya tatpunaH . svaya.n vitarkya kartavya.n hastaabhinayanaM budhaiH .. 162.. naasti kashcidahastastu naaTye.artho.abhinayaM prati . yasya yad dR^ishyate ruupaM bahushastanmayoshhitam.h ..163.. anye chaapyarthasa.nyuktaa laukikaa ye karaastviha . chhandataste niyoktavyaa rasabhaavavicheshhTitaiH .. 164.. desha.n kaalaM prayoga.n chaapyarthayuktimavexya cha . hastaa hyete prayoktavyaaH nR^iNaa.n striiNaa.n visheshhataH .. 165.. sarveshhaameva hastaanaa.n yaani karmaaNi santi hi . taanyaha.n saMpravaxyaami rasabhaavakR^itaani tu .. 166.. utkarshhaNa.n vikarshhaNa.n tathaa chaivaapakarshhaNam.h . parigraho nigrahashchaahvaana.n nodanameva cha .. 167.. sa.nshleshhashcha viyogashcha raxaNaM moxaNa.n tathaa . vixepadhuunane chaiva visargastarjana.n tathaa .. 168.. chhedanaM bhedana.n chaiva sphoTanaM moTana.n tathaa . taaDana.n cheti vidnyeya.n tajdnyaiH karma karaan.h prati .. 169.. uttaanaH paarshvagashchaiva tathaa.adhomukha eva cha . hastaprachaarastrividho naaTyatattvasamaashrayaH .. 170.. sarve hastaprachaaraashcha prayogeshhu yathaavidhiH netrabhruumukharaagaishcha kartavyaa vya~njiataa budhaiH .. 171.. karaNa.n karma sthaanaM prachaayukti.n kriyaa.n cha saMprexya . hastaabhinayatajdnyaiH kaaryo lokopachaareNa .. 172.. uttaamaanaa.n karaaH kaaryaa lalaaTaxetrachaariNaH . vaxaHsthaashchaiva madhyaanaamadhamaamadhogataa .. 173.. jyeshhThe svalpaprachaaraaH syurmadhye madhyavichaariNaH . adhameshhu prakiirNaashcha hastaaH kaaryaa prayoktR^ibhiH .. 174.. laxaNavya~njitaa hastaaH kaaryaastuuttamamadhyamaiH . lokakriyaasvabhaavena niichairapyarthasa.nshrayaaH .. 175.. athavaanyaadR^ishaM praapya prayoga.n kaalameva cha . vipariitaashrayaa hastaaH prayoktavyaa budhairna vaa .. 176.. vishhaNNe muurchchhite bhiite jugupsaashokapiiDite . glaane svapne vihaste cha nishcheshhTe tandrite jaDe .. 177.. vyaadhigraste jaraarte cha bhayaarte shiitaviplute . matte pramatte chonmatte chintaayaa.n tapasi sthite .. 178.. himavarshhahate baddhe variNaaplavasa.nshrite . svapnaayite cha saMbhraante natasa.nsphoTane tathaa .. 179.. na hastaabhinayaH kaaryaH kaaryaH sattvasya sa.ngrahaH . tathaa kaakuvisheshhashcha naanaabhavarasaanvitaH .. 180.. yatra vyagraaavubhau hastau tattad.h dR^ishhTivilokanaiH . vaachakaabhinaya.n kuryaadviraamairthadarshakaiH .. 181.. uttaanaH paarshvagashchaiva tathaa.adhomukha eva cha . prachaarastrividho.a~Ngaanaa.n naaTyanR^ittasamaashrayaH .. 182.. uttaano vartulastryashraH sthito.adhomukha eva cha . pa~ncha prakaaraa hastasya naaTyanR^ittasamaashrayaaH .. 183.. eva.n dnyeyaaH karaa hyete naabhinayasa.nshritaaH . ata uurdhvaM pravaxyaami hastaan.h nR^ittasamaashrayaan.h .. 184.. vaxaso.ashhTaa~Ngulasthau tu praa~N.hmukhau khaTakaamukhau . samaanakuurparaa.nsau tu chaturasrau prakiirtitau .. 185.. ha.nsapaxakR^itau hastau vyaavR^itau taalavR^intavat.h . udvR^ittaaviti vidnyeyaavathavaa taalavR^intakau .. 186.. chaturastrasthitau hastau ha.nsapaxakR^itau tathaa . tiryak.hsthitau chaabhimukhau dnyeyau taalamukhaaviti .. 187.. taaveva maNibandhaante svastikaakR^itisa.nsthitau . svastikaaviti vikhyaatau vichyutau viprakiirNakau .. 188.. alapallavasa.nsthaanaavurdhvaasyau padmakoshakau . araalakhaTakaakhyau chaapyaraalakhaTakaamukhau .. 189.. tathai maNibandhaante hyaraalau vichyutaavubhau . dnyeyau prayoktR^ibhirnityamaraala khaTakaaviti .. 190.. bhujaa.nsakuurparaagraistu kuTilaavartitau karau . paraa~Ngamukhatalaaviddhau dnyeyaavaaviddhavakrakau .. 191.. hastau tu sarpashirasau madhyamaa~NgushhThakau yadaa . tiryak.hprasaaritaasyau cha tadaa suuchiimukhau smR^itau .. 192.. sarpashiirshhau yadaa hastau bhavetaa.n svastikasthitau . madhyaprasaaritaa~NgushhThau dnyeyau suuchiimukhau tadaa .. 193.. rechitau chaapi vidnyeyau ha.nsapaxau drutabhramau . prasaaritottaanatalau rechitaaviti sa.ndnyitau .. 194.. chaturasro bhavedvaamaH savyahastashcha rechitaH . vidnyeyau nR^ittatattvadnyairdharechitasa.ndnyakau .. 195.. a~nchitau kuurparaa.nsau tu tripataakau karau kR^itau . ki~nchittiryaggataavetau smR^itaavuttanava~nchitau .. 196.. maNibandhamuktau tu pataakau pallavau smR^itau . baahushiirshhaadvinishhkraantau nitambaaviti kiirtitau .. 197.. keshadeshaadvinishhkraantau paripaarshvotthitau yadaa . vidnyeyo keshabandhau tu karavaachaaryasammatau .. 198.. tiryak.hprasaaritau chaiva paarshvasa.nsthau tathaiva cha . lataakhyau cha karau dnyeyau nR^ittaabhinayanaM prati .. 199.. samunnato lataahastaH paarshvaatpaarshva vilolitaH . tripataako.aparaH karNe karihastaH prakiirtitaH .. 200.. kaTishiirshhanivishhTaagrau tripataakau yadaa karau . paxava~nchitakau hastau tadaa dnyeyau prayoktR^ibhiH .. 201.. taaveva tu paraavR^ittau paxapradyotakau smR^itau . adhomukhatalaaviddhau dnyeyau garuDapaxakau .. 202.. ha.nsapaxakR^itau hastau vyaavR^ittaparivartitau . tathaa prasaaritabhujau daNDapaxaaviti smR^itau .. 203.. uurdhvamaNDalinau hastaavuurdhvadeshavivartanaat.h . taaveva paarshvavinyastau paarshvamaNDalinau smR^itau .. 204.. udveshhTitau bhavedekau dvitiiyashchaapaveshhTitaH . bhramitaavurasaH sthaane hyuromaNDalinau smR^itau .. 205.. alapallavakaaraalaavurodvabhramaNakramaat.h . paarshvaavartashcha vidnyeyaavuraH paarshvaardhamaNDalau .. 206.. hastau tu maNIbandhaante ku~nchitaava~nchitau yadaa . khaTakaakhyau tu tau syaataaM mushhTikasvastikau tadaa .. 207.. padmakoshau yadaa hastau vyaavR^ittaparivartitau . naliniipadmakoshau tu tadaa dnyeyau prayoktR^ibhiH .. 208.. karaavudveshhTitaagrau tu pravidhaayaalapallavau . uurdhvaprasaritaaviddhau kartavyaavulbaNaaviti .. 209.. pallavau cha shirodeshe saMpraaptau lalitau smR^itau . karpuurasvastikagatau lataakhyau valitaaviti .. 210.. karaNe tu prayoktavyo nR^ittahasto visheshhataH . tathaarthaabhinaye chaiva pataakaayaaH prayoktR^ibhiH .. 211.. sa.nkaro.api bhavetteshhaaM prayogo.arthavashaatpunaH . praadhaanyena punaH sa.ndnyaa naaTye nR^itte kareshhviha .. 212.. viyutaaH sa.nyutaashchaiva nR^ittahastaaH prakiirtitaaH . ataH paraM pravaxyaami karaan.h karaNasa.nshrayaan.h .. 213.. sarveshhaameva hastaanaa.n naaTyahastanideshibhiH . vidhaatavyaa prayatnena karaNa.n tu chaturvidham.h .. 214.. apaveshhTitameka.n syaat.h udveshhTitamathaaparam.h . vyaavartita.n tR^itiiya.n tu chaturthaM parivartitam.h .. 215.. aaveshhTyante yada~Ngulyastarjanaadyaa yathaakramam.h . abhyantareNa karaNa.n tadaaveshhTitamuchyate .. 216.. udveshhTyante yada~NgulyaH tarjanyaadyaa bahirmukham.h . kramashaH karaNaM vipraastadudveshhTitamuchyate .. 217.. aavartyante kanishhThaadyaa hya~Ngulyo.abhyantareNa tu . yathaa krameNa karaNa.n tad.h vyaavartitamuchyate .. 218.. udvartyante kanishhThaadyaa baahyataH kramasho yadaa . a~NgulyaH karaNaM vipraastaduktaM parivartitam.h .. 219.. nR^itte.abhinayayoge vaa paaNibhirvartanaashraye . mukhabhrunetrayuktaani karaNaani prayojayet.h .. 220.. tiryaktathordhvasa.nstho hyadhomukhashchaa~nchito.apaviddhastu . maNDalagatistathaa svastikashcha pR^ishhThaanusaari cha .. 221.. udveshhTitaH prasaarita ityete vai smR^itaaH prakaaraastu . baahvoriti karaNagataa vidnyeyaa nitya.n nR^ittaprayoktR^ibhiH .. 222.. hastaanaa.n karaNavidhirmayaa samaasena nigadito vipraaH . ata uurdhva.n vyaakhyaasye hR^idayodarapaarshvakarmaaNi .. 223.. aabhugnamatha nirbhugna.n tathaa chaiva prakampitam.h . udvaahita.n sama.n chaiva uraH pa~nchavidha.n smR^itam.h .. 224.. nimnamunnatapR^ishhTha.n cha vyaabhugnaa.nsa.n shlatha.n kvachit.h aabhugna.n taduro dnyeya.n karma chaasya nibodhata .. 225.. sa.mbhramavishhaadamuurchchhaashokabhayavyaadhihR^idayashalyeshhu . kaarya.n shiitasparshe varshhe laajaanvite.arthavashaat.h .. 226.. stabdha.n cha nimnapR^ishhTha.n cha nirbhugnaa.nsa.n samunnatam.h . uro nirbhugnametaddhi karma chaasya nibodhata .. 227.. stambhe maanagrahaNe vismayadR^ishhTe cha satyavachane cha . ahamiti cha darpavachane garvotseke tu kartavyam.h ..228.. ##[##diirghanishvasite chaiva jR^imbhaNe moTane tathaa . bibboke cha punaH striiNaa.n tadvidnyeyaM prayoktR^ibhiH ##]## .. 229.. uurdhvotxepairuro yatra nirantarakR^itaiH kR^itam.h . prakampita.n tu vidnyeyamuro naaTyaprayoktR^ibhiH .. 230.. hasitaruditaadisaMbhramabhayashramavyaadhipiiDitaartheshhu . naanaabhaavopagata.n kaaryamuro naaTyayogeshhu .. 231.. hasitaruditeshhu kaarye shrame bhaye shvasakaashayoshchaiva . hikkaaduHkhe cha tathaa naaTyadnyairarthayogena .. 232.. udvaahitamuurdhvagatamuro dnyeyaM prayoktR^ibhiH . diirghochchhvasanataa loke jR^imbhanaadishhu chexyate.. 233..sarvaiH sasaushhThavaira~ngaishchaturasrakR^itaiH kR^itam.h . uraH saman. tu vidnyeya.n svastha.n saushhThavasa.nyutam.h .. 234.. etaduktaM maya samyagarasastu vikalpanam.h . ata uurdhvaM pravaxyaami paarshvayoriha laxaNam.h .. 235.. nata.n samunnata.n chaiva prasaaritavivartito . tathaapasR^itameva.n tu paarshvayoH karma pa~nchadhaa .. 236.. kaTirbhavettu vyaabhugnaa paarshvamaabhugnameva cha . tathaivaapasR^itaa.nsa.n cha ki~nchitpaarshvanata.n smR^itam.h .. 237.. tasyaiva chaaparaM paarshva.n vipariita.n tu yuktitaH . kaTiipaarshvabhujaa.nsaishchaabhyunnatairutaM bhavet.h .. 238.. aayaamanaadubhayataH paashvayoH syaat.h prasaaritam.h . parivartaatrikasyaapi vivartitamiheshhyate .. 239.. vivartitaapanayanaad.h bhavedapasR^itaM punaH . paarshvalaxaNamityukta.n viniyoga.n nibodhata .. 240.. upasarpe nata.n kaaryamunnata.n chaapasarpaNe . prasaaritaM praharshhaadau parivR^itte vivartitam.h ..241.. vinivR^itte tvapasR^itaM paarshvamarthavashaadbhavet.h . etaani paarshvakarmaaNi jaTharasya nibodhata .. 242.. xaama.n khalva.n cha puurNa.n cha samproktamudara.n tridhaa . tanu xaama.n nata.m khalva.m puurNamaadhmaatamuchyate .. 243.. xaama.n haasye.atha rudite niHshvaase jR^imbhane bhavet.h . vyaadhite tapasi shraante xudhaarte khalvamishhyate .. 244.. puurNamuchchh.hvasite sthuule vyaadhitaatyashanaadishhu . ityetadudaraM prokta.n kaTyaaH karma nibodhata .. 245.. anye tu xaama.n khalva.n samaM puurNamudara.n syaachchaturvidham.h . chhinaa chaiva nivR^ittaa cha rechitaa kampitaa tathaa . udvaahitaa chaiva kaTI naaTye nR^itte cha pa~nchadhaa .. 246.. kaTI madhyasya valanaatchchhinaa saMparikiirtitaa . paraa~Ngmukhasyaabhimukhii nivR^ittaa syaannivartitaa .. 247.. sarvato bhramaNaachchaapi vidnyeyaa rechitaa kaTI . tiryaggataagataa xiptaa kaTI dnyeyaa prakampitaa .. 248.. nitambapaarshvodvahanaat.h shaneirudvaahitaa kaTI . kaTIkarma mayaa prokta.n viniyoga.n nibodhata .. 249.. chhinnaa vyaayaamasambhraantavyaavR^ittaprexaNaadishhu . nivR^ittaa vartane chaiva rechitaa bhramaNaadishhu .. 250.. kubjavaamananiichaanaa.n gatau kaaryaa prakampitaa . sthuuleshhuudvaahiotaa yojyaa striiNaa.n liilaagateshhu cha .. 251.. kampana.n valana.n chaiva stambhanodvartane tathaa . nivartana.n cha pa~nchaitaanyuurukarmaaNi kaarayet.h .. 252.. namanonnamanaatpaarshhNermuhuH syaaduurukampanam.h . gachchhedabhyantara.n jaanu yatra tadvalana.n smR^itam.h .. 253.. stambhana.n chaapi vidnyeyamapaviddhakriyaatmakam.h . valitaaviddhakaraNaaduurvorudvartana.n smR^itam.h .. 254.. paarshhNirabhyantara.n gachchhedyatra tattu nivartanam.h . gatishhvadhamapaatraNaaM bhaye chaapi hi kampanam.h .. 255.. valana.n chaiva hi kartavya.n striiNaa.n svairaparikrame . saadhvase cha vishhaade cha stambhana.n tu prayojayet.h ..256.. vyaayaame taaNDave chaiva kaaryamudvartanaM budhaiH . nivartana.n tu kartavya.n sambhraadiparibhrame .. 257.. yathaadarshanamanyachcha lokaad.h graahyaM prayoktR^ibhiH . ityuurvrorlaxaNaM prokta.n ja~Nghaayaastu nibodhata .. 258.. aavartita.n nata.n xiptamudvaahitamathaapi cha . parivR^itta.n tathaa chaiva ja~NghaakarmaaNi pa~nchadhaa .. 259.. vaamo daxiNapaarshvena daxiNashchaapi vaamataH . paado yatra vrajedvipraaH tadaavartitamuchyate .. 260.. ja~Nghaasvastikayogena kramaadaavartita.n nayet.h . jaanunaH ku~nchanaachchaiva nata.n dnyeyaM prayoktR^ibhiH . vixepaachchaiva ja~NghaayaaH xiptamityabhidhiiyate .. 261.. ##[##nata.n syaajjaanunamanaat.h xipta.n vixepaNaad.h bahi##]## . udvaahita.n cha vidnyeyamuurdhvamuudvaahanaadapi . pratiipanayana.n yattu parivR^itta.n taduchyate .. 262.. aavartitaM prayoktavya.n viduushhakaparikrame . nata.n chaapi hi kartavya.n sthaanaasanagataadishhu .. 263.. xipta.n vyaayaamayogeshhu taaNDave cha prayujyate . tathaa chodvaahita.n kuryaadaaviddhagamanaadishhu .. 264.. taaNDaveshhu prayoktavyaM parivR^ittaM prayoktR^ibhiH . ityetajja~NghayoH karma paadayostu nibodhata .. 265.. udghaTTitaH samashchaiva tathaagratalasa~ncharaH . a~nchitaH ku~nchitashchaiva paadaH pa~nchavidha smR^itaH .. 266.. sthitvaa paadatalaagreNa paarshhNirbhuumau nipaatyate . yasya paadasya karaNe bhavedud.hghaTTitastu saH .. 267.. ayamud.hveshhTitakaraNe tvanukaraNaarthaM prayogamaasaadya . drutamadhyamaprachaaraH sakR^idasakR^idaa prayoktavyaH .. 268.. svabhaavarachite bhuumau samasthaane cha yo bhavet.h . samaH paadaH sa vidnyeyaH svabhaavaabhinayaashrayaH .. 269.. sthirasvabhaavaabhinaye naanaakaraNasa.nshraye . chalitashcha punaH kaaryo vidhidnyaiH paadarechite .. 270.. samasyaiva yadaa paarshhNiH paadasyaabhyantare bhavet.h . bahiH paarshvasthito.a~NgushhThastryashrapaadastu sa smR^itaH .. 271.. tyaktvaa ##(##kR^itvaa##?)## samapada.n sthaanamashvakraante tathaiva cha . syaadviklavaadishhvartheshhu tryashraH paado yathaavidhiH .. 272.. asyaiva samapaadasya paarshhNirabhyantare bhavet.h . tryashrapaadaH sa vidnyeyaH sthaanakaadishhu sa.nshrayaH .. 273.. utxiptaa tu bhavetpaarshhNiH prasR^ito~NgushhThakastathaa . a~Ngulyashchaa~nchitaaH sarvaa paade.agratalasa~ncharaH .. 274.. todananikuTTane sthitanishumbhane bhuumitaaDane bhramaNe . vixepavividharechakapaarshhNikR^itaagamanametena .. 275.. paarshhNiryasyaa~nchitaa bhuumau paadamagratala.n tathaa . a~Ngulyashchaa~nchitaaH sarvaaH sa paadastva~nchitaH smR^itaH .. 276.. paadaagratalasa~nchaare vartitodvartite tathaa . eva paadaahate kaaryo naanaabhramarakeshhu cha .. 277.. utxiptaa yasya paarshhNI syaada~NgulyaH ku~Nchitaastathaa . tathaa ku~nchitamadhyashcha sa paada.n ku~nchitaH smR^itaH .. 278.. udattagamane chaiva vartitodvartite tathaa . utxiptaa tu bhavetpaarshhNira~NgushhThaagreNa sa.nsthitaH .. 279.. vaamashchaiva svabhaavasthaH suuchiipaadaH prakiirtitaH . nR^itte nuupurakaraNe prayogastasya kiirtyate .. 280.. atikraantakrame chaiva paadametaM prayojayet.h . paadaja~NghorukaraNa.n karma kaarya prayoktR^ibhiH .. 281.. paadasya karaNa.n sarva ja~NghorukR^itamishhyate . yathaa paadaH pravarteta tathaivoruH pravartate .. 282.. anayoH samaanakaraNaat.h paadachaarii prayojayet.h . ityetada~NgajaM prokta.n laxaNa.n karma chaiva hi .. 283.. ataH paraM pravaxyaami chaariivyaayaamalaxaNam.h .. 284.. iti bhaaratiiye naaTyashaastre a~Ngaabhinayo naama navamo.adhyaayaH . ## Encoded by Padmakar Dadegaonkar dpadmakar@hotmail.com \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}