%@@1 % File name : natya5.itx %-------------------------------------------- % Text title : naaTyashaastra adhyaaya 5 % Author : Sage Bharata % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/culture % Description/comments : ????Source % Transliterated by : dpadmakar@hotmail.com % Proofread by : dpadmakar@hotmail.com % Latest update : May 24, 2001 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto #indian and others with \ mark % are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Natya Shastra Chapter 5..}## \itxtitle{.. naaTyashaastram.h adhyaaya 5 ..}##\endtitles## .. shrIrastu .. bharatamunipraNItaM naaTyashaastram.h atha puurvara~Ngavidhaano naama pa~nchamo.adhyaayaH . bharatasya vachaH shrutvaa naaTyasantaanakaaraNam.h . punarevaabruvanvaakyamR^ishhayo hR^ishhTamaanasaaH .. 1.. yathaa naaTyasya janmeda.n jarjarasya cha sambhavaH . vighnaanaa.n shamana.n chaiva daivataanaa.n cha puujanam.h .. 2.. tadasmaabhiH shruta.n sarva.n gR^ihiitvaa chaavadhaaritam.h . nikhilena yathaatattvamichchhaamo vedituM punaH .. 3.. puurvara~NgaM mahaatejaH sarvalaxaNasa.nyutam.h . yathaa buddhyaamahe brahma.nstathaa vyaakhyaatumarhasi .. 4.. teshhaa.n tu vachana.n shrutvaa muniinaaM bharato muniH . pratyuvaacha punarvaakyaM puurvara~NgavidhiM prati .. 5.. puurvara~NgaM mahaabhaagaa gadato me nibodhata . paadabhaagaaH kalaashchaiva parivartaastathaiva cha .. 6.. yasmaadra~Nge prayogo.ayaM puurvameva prayujyate . tasmaadayaM puurvara~Ngo vidnyeyo dvijasattamaaH .. 7.. asyaa~Ngaani tu kaaryaaNi yathaavadanupuurvashaH . tantriibhaaNDasamaayoagaiH paaThyayogakR^itaistathaa .. 8.. pratyaahaaro.avataraNa.n tathaa hyaarambha eva cha . aashraavaNaa vaktrapaaNistathaa cha parighaT.hTanaa .. 9.. sa~NghoTanaa tataH kaaryaa maargaasaaritameva cha . jyeshhThamadhyakanishhThaani tathaivaasaarataani cha .. 10.. etaaani tu bahirgiitaanyantaryavanikaagataiH . prayoktR^ibhiH prayojyaani tantriibhaaNDakR^itaani cha ..11.. tataH sarvaistu kutapaiH sa.nyuktaaniiha kaarayet.h . vighaTya vai yavanikaa.n nR^ittapaaThyakR^itaani tu .. 12.. giitaanaaM madrakaadiinaa.n yojyameka.n tu giitakam.h . vardhamaanamathaapiiha taaNDava.n yatra yujyate .. 13.. tatashchotthaapana.n kaaryaM parivartanameva cha . naandii shushhkaavakR^ishhTaa cha ra~Ngadvaara.n tathaiva cha .. 14.. chaari chaiva tataH kaaryaa mahaachaarii tathaiva cha . trikaM prarochanaa.n chaapi puurvara~Nge bhavanti hi .. 15.. etaanya~Ngaani kaaryaaNi puurvara~Ngavidhau dvijaaH . eteshhaa.n laxaNamaha.n vyaakhyaasyaamyanupuurvashaH .. 16.. kutapasya tu vinyaasaH pratyaahaara iti smR^itaH . tathaavataraNaM prokta.n gaayikaanaa.n niveshanam.h .. 17.. parigiitakriyaarambha aarambha iti kiirtitaH . aatodyara~njanaartha.n tu bhavedaashraavaNaavidhiH .. 18.. vaadyavR^ittivibhaagaartha.n vaktrapaaNirvidhiiyate . tantryojaHkaraNaartha.n tu bhavechcha parighaTTanaa .. 19.. tathaa paaNivibhaagaarthaM bhavetsa.nghoTanaavidhiH . tantriibhaaNDasamaayogaanmaargaasaaritamishhyate .. 20.. kalaapaatavibhaagaarthaM bhavedaasaaritakriyaa . kiirtanaaddevataanaa.n cha dnyeyo giitavidhistathaa .. 21.. ##[##ataH paraM pravaxyami hyutthaapanavidhikriyaam.h .##]## yasmaadutthaapayantyatra prayoga.n naandipaaThakaaH . puurvameva tu ra~Nge.asmi.nstasmaadutthaapana.n smR^itam.h .. 22.. yasmaachcha lokapaalaanaaM parivR^itya chaturdisham.h . vandanaani prakurvanti tasmaachcha parivartanam.h .. 23.. aashiirvachanasa.nyuktaa nitya.n yasmaatprayujyate . devadvijanR^ipaadiinaa.n tasmaannaandiiti sa.ndnyitaa .. 24.. atra shushhkaaxaraireva hyavakR^ishhTaa dhruvaa yataH . tasmaachchhushhkaavakR^ishhTeya.n jarjarashlokadarshitaa .. 25.. yasmaadabhinayastvatra prathama.n hyavataaryate . ra~Ngadvaaramato dnyeya.n vaaga~Ngaabhinayaatmakam.h .. 26.. shR^i~Ngaarasya pracharaNaachchaarii samparikiirtitaa . raudrapracharaNaachchaapi mahaachaariiti kiirtitaa .. 27.. viduushhakaH suutradhaarastathaa vai paaripaarshvakaH . yatra kurvanti sa~njalpa.n tachchaapi trigataM matam.h .. 28.. upaxepeNa kaavyasya hetuyuktisamaashrayaa . siddhenaamantraNaa yaa tu vidnyeyaa sa prarochanaa .. 29.. ataH paraM pravaxyaami hyaashraavaNavidhikriyaam.h . bahirgiitavidhau samyagutpatti.n kaaraNa.n tathaa .. 30.. chitradaxiNavR^itau tu saptaruupe pravartite . sopohane sanirgiite devastutyabhinandite .. 31.. naaradaadyaistu gandharvaiH sabhaayaa.n devadaanavaaH . nirgiita.n shraavitaaH samyaglayataalasamanvitam.h .. 32.. tachchhrutvaa tu sukha.n gaana.n devastutyabhinanditam.h abhavanxubhitaaH sarve maatsaryaaddaityaraaxasaaH .. 33.. sampradhaarya cha te.anyonyamityavochannavasthitaaH . nirgiita.n tu savaaditramida.n gR^ihNiimahe vayam.h ..34.. saptaruupeNa santushhTaa devaaH karmaanukiirtanaat.h . vaya.n gR^ihNIma nirgiita.n tushhyaamo.atraiva sarvadaa .. 35.. te tatra tushhTaa daityaastu saadhayanti punaH punaH . rushhTaashchaapi tato devaaH pratyabhaashhanta naaradam.h .. 36.. ete tushhyanti nirgiite daanavaa saha raaxasaiH . praNashyatu prayogo.aya.n katha.n vaa manyate bhavaan.h .. 37.. devaanaa.n vachana.n shrutvaa naarado vaakyamabraviit.h . dhaatuvaadyaashrayakR^ita.n nirgiitaM maa praNashyatu .. 38.. kintuupohanasa.nyukta.n dhaatuvaadyavibhuushhitam.h . bhavishhyatiida.n nirgiita.n saptaruupavidhaanataH .. 39.. nirgiitenaavabaddhaashcha daityadaanavaraaxasaaH . na xobha.n na vighaata.n cha karishhyantiiha toshhitaaH .. 40.. eva.n nirgiitametattu daityaanaa.n spardhayaa dvijaaH . devaanaaM bahumaanena bahirgiitamiti smR^itam.h .. 41.. dhaatubhishchitraviiNaayaa.n gurulaghvaxaraanvitam.h . varNaala~Nkaarasa.nyuktaM prayoktavyaM budhairatha.. 42.. nirgiita.n geyate yasmaadapada.n varNayojanaat.h . asuuyayaa cha devaanaaM bahirgiitamida.n smR^itam.h ..43.. nirgiita.n yanmayaa prokta.n saptaruupasamanvitam.h . utthaapanaadika.n yachcha tasya kaaraNamuchyate .. 44.. aashraavaNaayaa.n yuktaayaa.n daityaastushhyanti nityashaH . vaktrapaaNau kR^ite chaiva nitya.n tushhyanti daanavaaH .. 45.. parighaT.hTanayaa tushhTaa yuktaayaa.n raaxasaa.n gaNaaH . sa~NghoTanakriyaayaa.n cha tushhyantyapi cha guhyakaaH .. 46.. maargaasaaritamaasaadya tushhTaa yaxaa bhavanti hi . giitakeshhu prayukteshhu devaastushhyanti nityashaH ..47.. vardhamaane prayukte tu rudrastushhyati saanugaH . tathaa chotthaapane yukte brahmaa tushhTo bhavediha .. 48.. tushhyanti lokapaalaashcha prayukte parivartane . naandiiprayoge.atha kR^ite priito bhavati chandramaaH .. 49.. yuktaayaamavakR^ishhTaayaaM priitaa naagaa bhavanti hi . tathaa shushhkaavakR^ishhTaayaaM priitaH pitR^igaNo bhavet.h ..50.. ra~Ngadvaare prayukte tu vishhNuH priito bhavediha . jarjarasya prayoge tu tushhTaa vighnavinaayakaaH .. 51.. tathaa chaaryaa prayuktaayaamumaa tushhTaa bhavediha . mahaachaaryaa prayuktaayaa.n tushhTo bhuutagaNo bhavet.h .. 52.. aashraavaNaadichaaryantametaddaivatapuujanam.h . puurvara~Nge mayaa khyaata.n tathaa chaa~Ngavikalpanam.h .. 53.. devastushhyanti yo yena yasya yanmanasaH priyam.h . tattathaa puurvara~Nge tu mayaa proka.n dvijottamaaH .. 54.. sarvadaivatapuujaarha.n sarvadaivatapuujanam.h . dhanya.n yashasyamaayushhyaM puurvara~Ngapravartanam.h ..55.. daityadaanavatushhTyartha.n sarveshhaa.n cha divaukasaam.h . nirgiitaani sagiitaani puurvara~NgakR^itaani tu .. 56.. ##[##yaa vidyaa yaani shilpaani yaa gatiryashcha cheshhTitam.h . lokaalokasya jagatastadasminnaaTakaashraye .. ##]## nirgiitaanaa.n sagiitaanaa.n vardhamaanasya chaiva hi . dhruvaavidhaane vaxyaami laxaNa.n karma chaiva hi .. 57.. prayujya giitakavidhi.n vardhamaanamathaapi cha . giitakaante tatashchaapi kaaryaa hyutthaapanii dhruvaa .. 58.. adau dve cha chaturtha.n chaapyashhTamaikaadashe tathaa . gurvaxaraaNi jaaniiyatpaade hyekaadashe tathaa .. 59.. chatushhpadaa bhavetsaa tu chaturashraa tathaiva cha . chaturbhissannipaataishcha trilayaa triyatistathaa .. 60.. parivartaashcha chatvaaraH paaNayastraya eva cha . jaatyaa chaiva hi vishlokaa taa.n cha taalena yojayet.h .. 61.. shamyaa tu dvikalaa kaaryaa talo dvikala eva cha . punashchaikakalaa shamyaa sannipaataH kalaatrayam.h .. 62.. evamashhTakalaH kaaryaH sannipaato viachaxaNaiH . chatvaaraH sannipaataashcha parivartaH sa uchyate .. 63.. puurva.n sthitalayaH kaaryaH parivarto vichaxaNaiH . tR^itiiye sannipaate tu tasyaa bhaaNDagraho bhavet.h .. 64.. ekasminparivarte tu gate praapte dvitiiyake . kaaryaM madhyalaye tajdnyaiH suutradhaarapraveshanam.h .. 65.. pushhpaa~njali.n samaadaaya raxaama~Ngalasa.nskR^itaaH . shuddhavastraaH sumanasastathaa chaadbhutadR^ishhTayaH .. 66.. sthaanantu vaishhNava.n kR^itvaa saushhThavaa~NgapuraskR^itam.h . diixitaaH shuchayashchaiva pravisheyuH sama.n trayaH .. 67.. bhR^i~Ngaarajarjaradharau bhavetaaM paaripaarshvikau . madhye tu suutrabhR^ittaabhyaa.n vR^ittaH pa~nchapadii.n vrajet.h .. 68.. padaani pa~ncha gachchheyurbrahmaNo yajanechchhayaa . padaanaa~nchaapi vixepa.n vyaakhyaasyaamyanupuurvashaH .. 69.. tritaalaantaravishhkambhamutxipechcharaNa.n shanaiH paarshvotthaanotthita.n chaiva tanmadhye paatayetpunaH .. 70.. eva.n pa~nchapadii.n gatvaa suutradhaaraH sahetaraH . suuchii.n vaamapade dadyaadvixepa.n daxiNena cha .. 71.. pushhpaa~njalyapavargashcha kaaryo braahme.atha maNDale . ra~NgapiiThasya madhye tu svaya.n brahmaa pratishhThitaH .. 72.. tataH salalitairhastairabhivandya pitaamaham.h . abhivaadaani kaaryaaNi triiNi hastena bhuutale .. 73.. kaalaprakarshhahetoshcha paadaanaaM pravibhaagataH . suutradhaarapraveshaadyo vandanaabhinayaantakaH .. 74.. dvitiiyaH parivartastu kaaryo madhyalayaashritaH . tataH para.n tR^itiiye tu maNDalasya pradaxiNam.h ..75.. bhavedaachamana.n chaiva jarjaragrahaNa.n tathaa . utthaaya maNDalaattuurNa.n daxiNaM paadamuddharet.h ..76.. vedha.n tenaiva kurviita vixepa.n vaamakena cha . punashcha daxiNaM paadaM paarshvasa.nstha.n samuddharet.h .. 77.. tatashcha vaamavedhastu vixepo daxiNasya cha . ityanena vidhaanena samyakkR^itvaa pradixaNam.h .. 78.. bhR^i~NgaarabhR^itamaahuuya shaucha.n chaapi samaacharet.h . yathaanyaaya.n tu kartavyaa tena hyaachamanakriyaa .. 79.. aatmaproxaNamevaadbhiH kartavya.n tu yathaakramam.h . prayatnakR^itashauchena suutradhaareNa yatnataH .. 80.. sannipaatasama.n graahyo jarjaro vighnajarjaraH . pradaxiNaadyo vidnyeyo jarjaragrahaNaantakaH ..81.. tR^itiiyaH parivartastu vidnyeyo vai drute laye . gR^ihiitvaa jarjara.n tvashhTau kalaa japyaM prayojayet.h .. 82.. vaamavedha.n tataH kuryaadvixepa.n daxiNasya cha . tataH pa~nchapadii.n chaiva gachchhettu kutaponmukhaH .. 83.. vaamavedhastu tatraapi vixepo daxiNasya tu . jarjaragrahaNaadyo.aya.n kutapaabhimukhaantakaH .. 84.. chaturthaH parivartastu kaaryo drutalaye punaH . karapaadanipaataastu bhavntyatra tu shhoDasha .. 85.. tryashre dvaadasha paataastu bhavanti karapaadayoH . vandanaanyatha kaaryaaNi triiNi hastena bhuutale .. 86.. aatmaproxaNamadbhishcha tryashre naiva vidhiiyate . evamutthaapana.n kaarya.n tatastu parivartanam.h .. 87.. chaturashra.n laye madhye sannipaatairathaashhTabhiH . yasyaa laghuuni sarvaaNi kevala.n naidhana.n guru .. 88.. bhavedatijagatyaantu saa dhruvaa parivartanii . vaartikena tu maargeNa vaadyenaanugatena cha .. 89.. lalitaiH paadavinyaasairvandyaa devaa yathaadisham.h . dvikalaM paaadapatanaM paadachaaryaa gataM bhavet.h . 90.. vaamapaadena vedhastu kartavyo nR^ittayoktR^ibhiH . dvitaalaantaravishhkambho vixepo daxiNasya cha .. 91.. tataH pa~nchapadii.n gachchhedatikraantaiH padaratha . tato.abhivaadana.n kuryaaddevataanaa.n yathaadisham.h ..92.. vandeta prathamaM puurvaa.n disha.n shakraadhidaivataam.h . dvitiiyaa.n daxiNAmaashaa.n vandeta yamadevataam.h .. 93.. vandeta pashchimaamaashaa.n tato varuNadaivataam.h . chaturthiimuttaraamaashaa.n vandeta dhanadaashrayaam.h .. 94.. dishaa.n tu vandana.n kR^itvaa vaamavedhaM prayojayet.h . daxiNena cha kartavya.n vixepaparivartanam.h ..95.. praa~Ngmukhastu tataH kuryaatpurushhastriinapu.nsakaiH . tripadyaa suutrabhR^idrudrabrahmopendraabhivaadanam.h .. 96.. daxiNa.n tu padaM pu.nso vaama.n striiNaaM prakiirtitam.h . punardaxiNameva syaannaatyutxipta.n napu.nsakam.h .. 97.. vandeta paurushheNesha.n striipadena janaardanam.h . napu.nsakpadenaapi tathaivaambujasambhavam.h .. 98.. parivartanameva.n syaattasyaante pravishettataH . chaturthakaaraH pushhpaaNi pragR^ihya vidhipuurvakam.h .. 99.. yathaavattena kartavyaM puujana.n jarjarasya tu . kutapasya cha sarvasya suutradhaarasya chaiva hi .. 100.. tasya bhaaNDasamaH kaaryastajdnyairgatiparikramaH . na tatra gaana.n kartavya.n tatra stobhakriyaa bhavet.h .. 101.. chaturthakaaraH puujaa.n tu sa kR^itvaantarhito bhavet.h . tato geyaavakR^ishhTaa tu chaturashraa sthitaa dhruvaa .. 102.. gurupraayaa tu saa kaaryaa tathaa chaivaavapaaNikaa . sthaayivarNaashrayopetaa kalaashhTakavinirmitaa .. 103.. ##[##chaturthaM pa~nchama.n chaiva saptama.n chaashhTama.n tathaa . laghuuni paade pa~Nktyaantu saavakR^ishhTaa dhruvaa smR^itaa .. ##]## suutradhaaraH paThettatra madhyama.n svaramaashritaH . naandiiM padairdvaadashabhirashhTabhirvaa.apyala~NkR^itaam.h .. 104.. namo.astu sarvadevebhyo dvijaatibhyaH shubha.n tathaa . jita.n somena vai raadnyaa shiva.n gobraahmaNaaya cha .. 105.. brahmottara.n tathaivaastu hataa brahmadvishhastathaa . prashaastvimaaM mahaaraajaH pR^ithivii.n cha sasaagaraam.h .. 106.. raashhTraM pravardhataa.n chaiva ra~Ngasyaashaa samR^iddhyatu . prexaakarturmahaandharmo bhavatu brahmabhaashhitaH .. 107.. kaavyakarturyashashchaastu dharmashchaapi pravardhataam.h . ijyayaa chaanayaa nityaM priiyantaa.n devataa iti .. 108.. naandiipadaantareshhveshhu hyevamaaryeti nityashaH . vadetaa.n samyaguktaabhirvaagbhistau paaripaarshvikau .. 109.. eva.n naandii vidhaatavyaa yathaavallaxaNaanvitaa . tatashshushhkaavakR^ishhTaa syaajjarjarashlokadarshikaa .. 110.. nava.n gurvaaxaraaNyaadau shhaD.hlaghuuni gurutrayam.h . shushhkaavakR^ishhTaa tu bhavetkalaa hyashhTau pramaaNataH .. 111.. yathaa ##-## digle digle digle digle jambukapalitakate techaam.h . kR^itvaa shushhkaavakR^ishhTaa.n tu yathaavad.hdvijasattamaaH .. 112.. tataH shlokaM paThedeka.n gambhiirasvarasa.nyutam.h . devastotraM puraskR^itya yasya puujaa pravartate .. 113.. raadnyo vaa yatra bhaktiH syaadatha vaa brahmaNasstavam.h . gaditvaa jarjarashloka.n ra~Ngadvaare cha yatsmR^itam.h .. 114.. paThedanyaM punaH shloka.n jarjarasya vinaashanam.h . jarjara.n namayitvaa tu tatashchaariiM prayojayet.h .. 115.. paaripaarshvikayoshcha syaatpashchimenaapasarpaNam.h . a~Nkitaa chaatra kartavyaa dhruvaa madhyalayaanvitaa .. 116.. chaturbhiH sannipaataishcha chaturashraa pramaaNataH . aadyamantya.n chaturtha.n cha pa~nchama.n cha tathaa guru .. 117.. yasyaa.n hrasvaani sheshhaaNi saa dnyeyaa tva~Nkitaa budhaiH . asyaaH prayoga.n vaxyaami yathaa puurvaM maheshvaraH .. 118.. sahomayaa kriiDitavaannaanaabhaavavicheshhTataiH . kR^itvaa.avahittha.n sthaana.n tu vaama.n chaadhomukhaM bhujam.h .. 119.. chaturashramuraH kaaryama~nchitashchaapi mastakaH . naabhipradeshe vinyasya jarjara.n cha tulaadhR^itam.h .. 120.. vaamapallavahastena paadaistaalaantarotthitaiH . gachchhetpa~nchapadii.n chaiva savilaasaa~NgacheshhTitaiH .. 121.. vaamavedhastu kartavyo vixepo daxiNasya cha . shR^i~Ngaararasasa.nyuktaaM paThedaaryaa.n vichaxaNaH .. 122.. chaariishloka.n gaditvaa tu kR^itvaa cha parivartanam.h . taireva cha padaH kaaryaM pashchimenaapasarpaNam.h .. 123.. paaripaarshvikahaste tu nyasya jarjaramuttamam.h . mahaachaarii.n tatashchaiva prayu~njiita yathaavidhi .. 124.. chaturashraa dhruvaa tatra tathaa drutalayaanvitaa . chaturbhissannipaataishcha kalaa hyashhTau pramaaNataH .. 125.. aadya.n chaturthamantya.n cha saptama.n dashama.n guru . laghu sheshha.n dhruvaapaade chaturvi.nshatike bhavet.h .. 126.. ##(##yathaa##-)## paadatalaahatipaatitashaila.n xobhitabhuutasamagrasamudram.h . taaNDavanR^ityamidaM pralayaante paatu jagatsukhadaayi harasya .. 127.. bhaaNDonmukhena kartavyaM paadavixepaNa.n tataH . suuchii.n kR^itvaa punaH kuryaadvixepaparivartanam.h .. 128.. atikraantaiH salalitaiH paadairdrutalayaanvitaiH . tritaalaantaramutxepairgachchhetpa~nchapadii.n tataH .. 129.. tatraapi vaamavedhastu vixepo daxiNasya cha . taireva cha padaiH kaaryaM praa~N.hmukhenaapasarpaNam.h .. 130.. punaH padaani triiNyeva gachchhetpraa~N.hmukha eva tu . tatashcha vaamavedhaH syaadvixepo daxiNasya cha .. 131.. tato raudrarasa.n shlokaM paadasa.nharaNaM paThet . tasyaante tu tripadyaatha vyaaharetpaaripaarshvikau .. 132.. tayoraagamane kaarya.n gaana.n narkuTakaM budhaiH . tathaa cha bhaaratiibhede trigata.n samprayojayet.h .. 133.. viduushhakastvekapadaa.n sutradhaarasmitaavahaam.h . asambaddhakathaapraayaa.n kuryaatkathanikaa tataH .. 134.. ##(##vitaNDaa.n gaNDasa.nyuktaa.n taalikaa~ncha prayojayet.h . kastishhThati jita.n kenetyaadikaavyapraruupiNiim.h .. paaripaarshvakasa~njalpo viduushhakaviruupitaH . sthaapitaH suutradhaareNa trigata.n samprayujyate ..##)## prarochanaa cha kartavyaa siddhenopanimatraNam.h . ra~Ngasiddhau punaH kaarya.n kaavyavastuniruupaNam.h .. 135.. sarvameva vidhi.n kR^itvaa suuchiivedhakR^itairatha . paadairanaaviddhagatairnishhkraameyuH sama.n trayaH .. 136.. evameshha prayoktavyaH puurvara~Ngo yathaavidhi . chaturashro dvijashreshhThaastryashra.n chaapi nibodhata .. 137.. ayameva prayogaH syaada~Ngaanyetaani chaiva hi . taalapramaaNa.n sa.nxipta.n kevala.n tu visheshhakR^it.h .. 138.. shamyaa tu dvikalaa kaaryaa taalo hyekakalastathaa . punashchaikakalaa shamyaa sannipaataH kalaadvayam.h .. 139.. anena hi pramaaNena kalaataalalayaanvitaH . kartavyaH puurvara~Ngastu tryashro.apyutthaapanaadikaH .. 140.. aadya.n chaturtha.n dashamamashhTama.n naidhana.n guru . yasyaastu jaagate paade saa tryashrotthaapinii dhruvaa .. 141.. vaadya.n gatiprachaarashcha dhruvaa taalastathaiva cha . sa.nxiptaanyeva kaaryaaNi tryashre nR^ittapravedibhiH .. 142.. vaadyagiitapramaaNena kuryaada~NgavicheshhTitam.h . vistiirNamatha sa.nxipta.n dvipramaaNavinirmitam.h .. 143.. hastapaadaprachaarastu dvikalaH parikiirtitaH . chaturashre parikraante paataaH syuH shhoDashaiva tu .. 144.. tryashre dvaadasha paataastu bhavanti karapaadayoH . etatpramaaNaM vidnyeyamubhayoH puurvara~NgayoH .. 145.. kevalaM parivarte tu gamane tripadii bhavet.h . digvandane pa~nchapadii chaturashre vidhiiyate .. 146.. aachaaryabuddhyaa kartavyastryashrastaalapramaaNataH . tasmaanna laxaNaM proktaM punaruktaM bhavedyataH .. 147.. evameshha prayoktavyaH puurvara~Ngo dvijottamaaH . tryashrashcha chaturashrashcha shuddho bhaaratyupaashrayaH .. 148.. eva.n taavadaya.n shuddhaH puurvara~Ngo mayoditaH . chitratvamasya vaxyaami yathaakaaryaM prayoktR^ibhiH .. 149.. vR^itte hyutthaapane vipraaH kR^ite cha parivartane . chaturthakaaradattaabhiH sumanobhirala~NkR^ite .. 150.. udaattairgaanairgandharvaiH parigiite pramaaNataH . devadundubhayashchaiva ninadaiyurbhR^isha.n yataH .. 151.. siddhaaH kusumamaalaabhirvikireyuH samantataH . a~Ngahaaraishcha devyastaa upanR^ityeyuragrataH .. 152.. yastaaNDavavidhiH prokto nR^ite piNDiisamanvitaH . rechakaira~Ngahaaraishcha nyaasopanyaasasa.nyutaH .. 153.. naandiipadaanaaM madhye tu ekaikasminpR^ithakpR^ithak.h . prayoktavyo budhaiH samyak.hchitrabhaavamabhiipsubhiH .. 154.. eva.n kR^itvaa yathaanyaaya.n shuddha.n chitraM prayatnataH . tataHparaM prayu~njiita naaTaka.n laxaNaanvitam.h .. 155.. tatastvantarhitaaH sarvaa bhaveyurdivyayoshhitaH . nishhkraantaasu cha sarvaasu nartakiishhu tataH param.h .. 156.. puurvara~Nge prayoktavyama~NgajaatamataHparam.h . eva.n shuddho bhavechchitraH puurvara~Ngo vidhaanataH .. 157.. kaaryo naatiprasa~Ngo.atra nR^itaagiitavidhiM prati . giite vaadye cha nR^itte cha pravR^itte.atiprasa~NgataH .. 158.. khedo bhavetprayoktR^INaaM prexakaaNaa.n tathaiva cha . khinnaanaa.n rasabhaaveshhu spashhTataa nopajaayate .. 159.. tataH sheshhaprayogastu na raagajanako bhavet.h . ##(##laxanena vinaa baahyalaxaNaadvistR^itaM bhavet.h .. lokashaastraanusaareNa tasmaannaaTyaM pravartate .. ##)## tryashra.n vaa chaturashra.n vaa shuddha.n chitramathaapi vaa .. 160.. prayujya ra~NgaannishhkraametsuutradhaarH sahaanugaH . ##(##devapaarthivara~Ngaanaamaashiirvachanasa.nyutaam.h .. kavernaamaguNopetaa.n vastuupaxeparuupikaam.h . laghuvarNapadopetaa.n vR^ittaishchitrairala~NkR^itaam.h .. antaryavanikaasa.nsthaH kuryaadaashraavaNaa.n tataH . aashraavanaavasaane cha naandii.n kR^itvaa sa suutradhR^it.h .. punaH pravishya ra~Nga.n tu kuryaatprastaavanaa.n tataH .##)## prayujya vidhinaiva.n tu puurvara~gaM prayogataH .. 161.. sthaapakaH pravishettatra suutradhaaraguNaakR^itiH . sthaana.n tu vaishhNava.n kR^itvaa saushhThavaa~ngapuraskR^itam.h .. 162.. pravishya ra~Nga.n taireva suutradhaarapadairvrajet.h . shthaapaksya praveshe tu kartavya.arthaanugaa dhruvaa .. 163.. tryashraa vaa chaturashraa vaa tajdnyairmadhyalayaanvitaa . kuryaadanantara.n chaarii.n devarahmaNasha.nsiniim.h .. 164.. suvaakyamadhuraiH shlokernaanaabhasavarasaanvitaiH . prasaadya ra~Nga.n vidhivatkavernaama cha kiirtayet.h .. 165.. prastavaaa. tataH kuryaatkaavyaprakhyaapanaashrayaam.h . uddhaatyakaadi kartavya.n kaavyopaxepaNaashryam.h ..166.. divye divyaashrayo bhuutvaa maanushhe maanushhaashrayaH . divyamaanushhasa.nyoge divyo vaa maanushho.api vaa .. 167.. mukhabiijaanusadR^Isha.n naanaamaargasamaashrayam.h . aaaavidhairupaxepaiH kaavyopaxepaNaM bhavet.h ..168.. prastaavyaiva.n tu nishhkraametkaavyaprastaavakastataH . evameshha prayoktavyaH puurvara~Ngo yathaavidhi .. 169.. ya imaM puurvara~Nga.n tu vidhinaiva prayojayet.h . naashubhaM praapnuyaatki~nchitsvargaloka.n cha gachchhati .. 170.. yashchaapi vidhimutsR^ijya yatheshhTa.n samprayojayet.h . praapnotyapachaya.n ghora.n tiryaggyoni.n cha gachchhati .. 171.. na tathaa.agniH pradahati prabha~njanasamiirataH . yathaa hyaprayogastu prayukto dahati xaNAt.h .. 172.. ityevaavantipaa~nchaaladaaxiNaatyauDhramaagadhaiH . kartavya puurvara~Ngastu dvipramaaNavinirmitaH .. 173.. eshha vaH kathito vipraaH puurvara~Ngaashrito vidhiH . bhuuyaH ki.n kathyataa.n samya~N.hnaaTyavedavidhiM prati .. 174.. iti bhaaratiiye naaTyashaastre puurvara~Ngaprayogo naama pa~nchamo.adhyaayaH . ## Encoded by Padmakar Dadegaonkar dpadmakar@hotmail.com \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}