% Text title : naaTyashaastra adhyaaya 5 % File name : natya05.itx % Category : nATyashAstra, major\_works, bharata % Location : doc\_z\_misc\_major\_works % Author : Sage Bharata % Transliterated by : dpadmakar at hotmail.com % Proofread by : dpadmakar at hotmail.com % Latest update : May 24, 2001 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Natya Shastra Chapter 5 ..}## \itxtitle{.. nATyashAstram adhyAyaH 5 ..}##\endtitles ## || shrIrastu || bharatamunipraNItaM nATyashAstram atha pUrvara~NgavidhAno nAma pa~nchamo.adhyAyaH | bharatasya vachaH shrutvA nATyasantAnakAraNam | punarevAbruvanvAkyamR^iShayo hR^iShTamAnasAH || 1|| yathA nATyasya janmedaM jarjarasya cha sambhavaH | vighnAnAM shamanaM chaiva daivatAnAM cha pUjanam || 2|| tadasmAbhiH shrutaM sarvaM gR^ihItvA chAvadhAritam | nikhilena yathAtattvamichChAmo vedituM punaH || 3|| pUrvara~NgaM mahAtejaH sarvalakShaNasaMyutam | yathA buddhyAmahe brahmaMstathA vyAkhyAtumarhasi || 4|| teShAM tu vachanaM shrutvA munInAM bharato muniH | pratyuvAcha punarvAkyaM pUrvara~NgavidhiM prati || 5|| pUrvara~NgaM mahAbhAgA gadato me nibodhata | pAdabhAgAH kalAshchaiva parivartAstathaiva cha || 6|| yasmAdra~Nge prayogo.ayaM pUrvameva prayujyate | tasmAdayaM pUrvara~Ngo vij~neyo dvijasattamAH || 7|| asyA~NgAni tu kAryANi yathAvadanupUrvashaH | tantrIbhANDasamAyoagaiH pAThyayogakR^itaistathA || 8|| pratyAhAro.avataraNaM tathA hyArambha eva cha | AshrAvaNA vaktrapANistathA cha parighaT.hTanA || 9|| sa~NghoTanA tataH kAryA mArgAsAritameva cha | jyeShThamadhyakaniShThAni tathaivAsAratAni cha || 10|| etAni tu bahirgItAnyantaryavanikAgataiH | prayoktR^ibhiH prayojyAni tantrIbhANDakR^itAni cha ||11|| tataH sarvaistu kutapaiH saMyuktAnIha kArayet | vighaTya vai yavanikAM nR^ittapAThyakR^itAni tu || 12|| gItAnAM madrakAdInAM yojyamekaM tu gItakam | vardhamAnamathApIha tANDavaM yatra yujyate || 13|| tatashchotthApanaM kAryaM parivartanameva cha | nAndI shuShkAvakR^iShTA cha ra~NgadvAraM tathaiva cha || 14|| chAri chaiva tataH kAryA mahAchArI tathaiva cha | trikaM prarochanAM chApi pUrvara~Nge bhavanti hi || 15|| etAnya~NgAni kAryANi pUrvara~Ngavidhau dvijAH | eteShAM lakShaNamahaM vyAkhyAsyAmyanupUrvashaH || 16|| kutapasya tu vinyAsaH pratyAhAra iti smR^itaH | tathAvataraNaM proktaM gAyikAnAM niveshanam || 17|| parigItakriyArambha Arambha iti kIrtitaH | Atodyara~njanArthaM tu bhavedAshrAvaNAvidhiH || 18|| vAdyavR^ittivibhAgArthaM vaktrapANirvidhIyate | tantryojaHkaraNArthaM tu bhavechcha parighaTTanA || 19|| tathA pANivibhAgArthaM bhavetsa.nghoTanAvidhiH | tantrIbhANDasamAyogAnmArgAsAritamiShyate || 20|| kalApAtavibhAgArthaM bhavedAsAritakriyA | kIrtanAddevatAnAM cha j~neyo gItavidhistathA || 21|| ##[##ataH paraM pravakShyami hyutthApanavidhikriyAm .##]## yasmAdutthApayantyatra prayogaM nAndipAThakAH | pUrvameva tu ra~Nge.asmiMstasmAdutthApanaM smR^itam || 22|| yasmAchcha lokapAlAnAM parivR^itya chaturdisham | vandanAni prakurvanti tasmAchcha parivartanam || 23|| AshIrvachanasaMyuktA nityaM yasmAtprayujyate | devadvijanR^ipAdInAM tasmAnnAndIti sa.nj~nitA || 24|| atra shuShkAkSharaireva hyavakR^iShTA dhruvA yataH | tasmAchChuShkAvakR^iShTeyaM jarjarashlokadarshitA || 25|| yasmAdabhinayastvatra prathamaM hyavatAryate | ra~NgadvAramato j~neyaM vAga~NgAbhinayAtmakam || 26|| shR^i~NgArasya pracharaNAchchArI samparikIrtitA | raudrapracharaNAchchApi mahAchArIti kIrtitA || 27|| vidUShakaH sUtradhArastathA vai pAripArshvakaH | yatra kurvanti sa~njalpaM tachchApi trigataM matam || 28|| upakShepeNa kAvyasya hetuyuktisamAshrayA | siddhenAmantraNA yA tu vij~neyA sa prarochanA || 29|| ataH paraM pravakShyAmi hyAshrAvaNavidhikriyAm | bahirgItavidhau samyagutpattiM kAraNaM tathA || 30|| chitradakShiNavR^itau tu saptarUpe pravartite | sopohane sanirgIte devastutyabhinandite || 31|| nAradAdyaistu gandharvaiH sabhAyAM devadAnavAH | nirgItaM shrAvitAH samyaglayatAlasamanvitam || 32|| tachChrutvA tu sukhaM gAnaM devastutyabhinanditam abhavankShubhitAH sarve mAtsaryAddaityarAkShasAH || 33|| sampradhArya cha te.anyonyamityavochannavasthitAH | nirgItaM tu savAditramidaM gR^ihNImahe vayam ||34|| saptarUpeNa santuShTA devAH karmAnukIrtanAt | vayaM gR^ihNIma nirgItaM tuShyAmo.atraiva sarvadA || 35|| te tatra tuShTA daityAstu sAdhayanti punaH punaH | ruShTAshchApi tato devAH pratyabhAShanta nAradam || 36|| ete tuShyanti nirgIte dAnavA saha rAkShasaiH | praNashyatu prayogo.ayaM kathaM vA manyate bhavAn || 37|| devAnAM vachanaM shrutvA nArado vAkyamabravIt | dhAtuvAdyAshrayakR^itaM nirgItaM mA praNashyatu || 38|| kintUpohanasaMyuktaM dhAtuvAdyavibhUShitam | bhaviShyatIdaM nirgItaM saptarUpavidhAnataH || 39|| nirgItenAvabaddhAshcha daityadAnavarAkShasAH | na kShobhaM na vighAtaM cha kariShyantIha toShitAH || 40|| evaM nirgItametattu daityAnAM spardhayA dvijAH | devAnAM bahumAnena bahirgItamiti smR^itam || 41|| dhAtubhishchitravINAyAM gurulaghvakSharAnvitam | varNAla~NkArasaMyuktaM prayoktavyaM budhairatha || 42|| nirgItaM geyate yasmAdapadaM varNayojanAt | asUyayA cha devAnAM bahirgItamidaM smR^itam ||43|| nirgItaM yanmayA proktaM saptarUpasamanvitam | utthApanAdikaM yachcha tasya kAraNamuchyate || 44|| AshrAvaNAyAM yuktAyAM daityAstuShyanti nityashaH | vaktrapANau kR^ite chaiva nityaM tuShyanti dAnavAH || 45|| parighaT.hTanayA tuShTA yuktAyAM rAkShasAM gaNAH | sa~NghoTanakriyAyAM cha tuShyantyapi cha guhyakAH || 46|| mArgAsAritamAsAdya tuShTA yakShA bhavanti hi | gItakeShu prayukteShu devAstuShyanti nityashaH ||47|| vardhamAne prayukte tu rudrastuShyati sAnugaH | tathA chotthApane yukte brahmA tuShTo bhavediha || 48|| tuShyanti lokapAlAshcha prayukte parivartane | nAndIprayoge.atha kR^ite prIto bhavati chandramAH || 49|| yuktAyAmavakR^iShTAyAM prItA nAgA bhavanti hi | tathA shuShkAvakR^iShTAyAM prItaH pitR^igaNo bhavet ||50|| ra~NgadvAre prayukte tu viShNuH prIto bhavediha | jarjarasya prayoge tu tuShTA vighnavinAyakAH || 51|| tathA chAryA prayuktAyAmumA tuShTA bhavediha | mahAchAryA prayuktAyAM tuShTo bhUtagaNo bhavet || 52|| AshrAvaNAdichAryantametaddaivatapUjanam | pUrvara~Nge mayA khyAtaM tathA chA~Ngavikalpanam || 53|| devastuShyanti yo yena yasya yanmanasaH priyam | tattathA pUrvara~Nge tu mayA prokaM dvijottamAH || 54|| sarvadaivatapUjArhaM sarvadaivatapUjanam | dhanyaM yashasyamAyuShyaM pUrvara~Ngapravartanam ||55|| daityadAnavatuShTyarthaM sarveShAM cha divaukasAm | nirgItAni sagItAni pUrvara~NgakR^itAni tu || 56|| ##[##yA vidyA yAni shilpAni yA gatiryashcha cheShTitam | lokAlokasya jagatastadasminnATakAshraye || ##]## nirgItAnAM sagItAnAM vardhamAnasya chaiva hi | dhruvAvidhAne vakShyAmi lakShaNaM karma chaiva hi || 57|| prayujya gItakavidhiM vardhamAnamathApi cha | gItakAnte tatashchApi kAryA hyutthApanI dhruvA || 58|| adau dve cha chaturthaM chApyaShTamaikAdashe tathA | gurvakSharANi jAnIyatpAde hyekAdashe tathA || 59|| chatuShpadA bhavetsA tu chaturashrA tathaiva cha | chaturbhissannipAtaishcha trilayA triyatistathA || 60|| parivartAshcha chatvAraH pANayastraya eva cha | jAtyA chaiva hi vishlokA tAM cha tAlena yojayet || 61|| shamyA tu dvikalA kAryA talo dvikala eva cha | punashchaikakalA shamyA sannipAtaH kalAtrayam || 62|| evamaShTakalaH kAryaH sannipAto viachakShaNaiH | chatvAraH sannipAtAshcha parivartaH sa uchyate || 63|| pUrvaM sthitalayaH kAryaH parivarto vichakShaNaiH | tR^itIye sannipAte tu tasyA bhANDagraho bhavet || 64|| ekasminparivarte tu gate prApte dvitIyake | kAryaM madhyalaye tajj~naiH sUtradhArapraveshanam || 65|| puShpA~njaliM samAdAya rakShAma~NgalasaMskR^itAH | shuddhavastrAH sumanasastathA chAdbhutadR^iShTayaH || 66|| sthAnantu vaiShNavaM kR^itvA sauShThavA~NgapuraskR^itam | dIkShitAH shuchayashchaiva pravisheyuH samaM trayaH || 67|| bhR^i~NgArajarjaradharau bhavetAM pAripArshvikau | madhye tu sUtrabhR^ittAbhyAM vR^ittaH pa~nchapadIM vrajet || 68|| padAni pa~ncha gachCheyurbrahmaNo yajanechChayA | padAnA~nchApi vikShepaM vyAkhyAsyAmyanupUrvashaH || 69|| tritAlAntaraviShkambhamutkShipechcharaNaM shanaiH pArshvotthAnotthitaM chaiva tanmadhye pAtayetpunaH || 70|| evaM pa~nchapadIM gatvA sUtradhAraH sahetaraH | sUchIM vAmapade dadyAdvikShepaM dakShiNena cha || 71|| puShpA~njalyapavargashcha kAryo brAhme.atha maNDale | ra~NgapIThasya madhye tu svayaM brahmA pratiShThitaH || 72|| tataH salalitairhastairabhivandya pitAmaham | abhivAdAni kAryANi trINi hastena bhUtale || 73|| kAlaprakarShahetoshcha pAdAnAM pravibhAgataH | sUtradhArapraveshAdyo vandanAbhinayAntakaH || 74|| dvitIyaH parivartastu kAryo madhyalayAshritaH | tataH paraM tR^itIye tu maNDalasya pradakShiNam ||75|| bhavedAchamanaM chaiva jarjaragrahaNaM tathA | utthAya maNDalAttUrNaM dakShiNaM pAdamuddharet ||76|| vedhaM tenaiva kurvIta vikShepaM vAmakena cha | punashcha dakShiNaM pAdaM pArshvasaMsthaM samuddharet || 77|| tatashcha vAmavedhastu vikShepo dakShiNasya cha | ityanena vidhAnena samyakkR^itvA pradikShaNam || 78|| bhR^i~NgArabhR^itamAhUya shauchaM chApi samAcharet | yathAnyAyaM tu kartavyA tena hyAchamanakriyA || 79|| AtmaprokShaNamevAdbhiH kartavyaM tu yathAkramam | prayatnakR^itashauchena sUtradhAreNa yatnataH || 80|| sannipAtasamaM grAhyo jarjaro vighnajarjaraH | pradakShiNAdyo vij~neyo jarjaragrahaNAntakaH ||81|| tR^itIyaH parivartastu vij~neyo vai drute laye | gR^ihItvA jarjaraM tvaShTau kalA japyaM prayojayet || 82|| vAmavedhaM tataH kuryAdvikShepaM dakShiNasya cha | tataH pa~nchapadIM chaiva gachChettu kutaponmukhaH || 83|| vAmavedhastu tatrApi vikShepo dakShiNasya tu | jarjaragrahaNAdyo.ayaM kutapAbhimukhAntakaH || 84|| chaturthaH parivartastu kAryo drutalaye punaH | karapAdanipAtAstu bhavntyatra tu ShoDasha || 85|| tryashre dvAdasha pAtAstu bhavanti karapAdayoH | vandanAnyatha kAryANi trINi hastena bhUtale || 86|| AtmaprokShaNamadbhishcha tryashre naiva vidhIyate | evamutthApanaM kAryaM tatastu parivartanam || 87|| chaturashraM laye madhye sannipAtairathAShTabhiH | yasyA laghUni sarvANi kevalaM naidhanaM guru || 88|| bhavedatijagatyAntu sA dhruvA parivartanI | vArtikena tu mArgeNa vAdyenAnugatena cha || 89|| lalitaiH pAdavinyAsairvandyA devA yathAdisham | dvikalaM pAdapatanaM pAdachAryA gataM bhavet || 90|| vAmapAdena vedhastu kartavyo nR^ittayoktR^ibhiH | dvitAlAntaraviShkambho vikShepo dakShiNasya cha || 91|| tataH pa~nchapadIM gachChedatikrAntaiH padaratha | tato.abhivAdanaM kuryAddevatAnAM yathAdisham ||92|| vandeta prathamaM pUrvAM dishaM shakrAdhidaivatAm | dvitIyAM dakShiNAmAshAM vandeta yamadevatAm || 93|| vandeta pashchimAmAshAM tato varuNadaivatAm | chaturthImuttarAmAshAM vandeta dhanadAshrayAm || 94|| dishAM tu vandanaM kR^itvA vAmavedhaM prayojayet | dakShiNena cha kartavyaM vikShepaparivartanam ||95|| prA~Ngmukhastu tataH kuryAtpuruShastrInapuMsakaiH | tripadyA sUtrabhR^idrudrabrahmopendrAbhivAdanam || 96|| dakShiNaM tu padaM puMso vAmaM strINAM prakIrtitam | punardakShiNameva syAnnAtyutkShiptaM napuMsakam || 97|| vandeta pauruSheNeshaM strIpadena janArdanam | napuMsakpadenApi tathaivAmbujasambhavam || 98|| parivartanamevaM syAttasyAnte pravishettataH | chaturthakAraH puShpANi pragR^ihya vidhipUrvakam || 99|| yathAvattena kartavyaM pUjanaM jarjarasya tu | kutapasya cha sarvasya sUtradhArasya chaiva hi || 100|| tasya bhANDasamaH kAryastajj~nairgatiparikramaH | na tatra gAnaM kartavyaM tatra stobhakriyA bhavet || 101|| chaturthakAraH pUjAM tu sa kR^itvAntarhito bhavet | tato geyAvakR^iShTA tu chaturashrA sthitA dhruvA || 102|| guruprAyA tu sA kAryA tathA chaivAvapANikA | sthAyivarNAshrayopetA kalAShTakavinirmitA || 103|| ##[##chaturthaM pa~nchamaM chaiva saptamaM chAShTamaM tathA | laghUni pAde pa~NktyAntu sAvakR^iShTA dhruvA smR^itA || ##]## sUtradhAraH paThettatra madhyamaM svaramAshritaH | nAndIM padairdvAdashabhiraShTabhirvA.apyala~NkR^itAm || 104|| namo.astu sarvadevebhyo dvijAtibhyaH shubhaM tathA | jitaM somena vai rAj~nA shivaM gobrAhmaNAya cha || 105|| brahmottaraM tathaivAstu hatA brahmadviShastathA | prashAstvimAM mahArAjaH pR^ithivIM cha sasAgarAm || 106|| rAShTraM pravardhatAM chaiva ra~NgasyAshA samR^iddhyatu | prekShAkarturmahAndharmo bhavatu brahmabhAShitaH || 107|| kAvyakarturyashashchAstu dharmashchApi pravardhatAm | ijyayA chAnayA nityaM prIyantAM devatA iti || 108|| nAndIpadAntareShveShu hyevamAryeti nityashaH | vadetAM samyaguktAbhirvAgbhistau pAripArshvikau || 109|| evaM nAndI vidhAtavyA yathAvallakShaNAnvitA | tatashshuShkAvakR^iShTA syAjjarjarashlokadarshikA || 110|| navaM gurvAkSharANyAdau ShaD.hlaghUni gurutrayam | shuShkAvakR^iShTA tu bhavetkalA hyaShTau pramANataH || 111|| yathA ##-## digle digle digle digle jambukapalitakate techAm | kR^itvA shuShkAvakR^iShTAM tu yathAvad.hdvijasattamAH || 112|| tataH shlokaM paThedekaM gambhIrasvarasaMyutam | devastotraM puraskR^itya yasya pUjA pravartate || 113|| rAj~no vA yatra bhaktiH syAdatha vA brahmaNasstavam | gaditvA jarjarashlokaM ra~NgadvAre cha yatsmR^itam || 114|| paThedanyaM punaH shlokaM jarjarasya vinAshanam | jarjaraM namayitvA tu tatashchArIM prayojayet || 115|| pAripArshvikayoshcha syAtpashchimenApasarpaNam | a~NkitA chAtra kartavyA dhruvA madhyalayAnvitA || 116|| chaturbhiH sannipAtaishcha chaturashrA pramANataH | AdyamantyaM chaturthaM cha pa~nchamaM cha tathA guru || 117|| yasyAM hrasvAni sheShANi sA j~neyA tva~NkitA budhaiH | asyAH prayogaM vakShyAmi yathA pUrvaM maheshvaraH || 118|| sahomayA krIDitavAnnAnAbhAvavicheShTataiH | kR^itvA.avahitthaM sthAnaM tu vAmaM chAdhomukhaM bhujam || 119|| chaturashramuraH kAryama~nchitashchApi mastakaH | nAbhipradeshe vinyasya jarjaraM cha tulAdhR^itam || 120|| vAmapallavahastena pAdaistAlAntarotthitaiH | gachChetpa~nchapadIM chaiva savilAsA~NgacheShTitaiH || 121|| vAmavedhastu kartavyo vikShepo dakShiNasya cha | shR^i~NgArarasasaMyuktAM paThedAryAM vichakShaNaH || 122|| chArIshlokaM gaditvA tu kR^itvA cha parivartanam | taireva cha padaH kAryaM pashchimenApasarpaNam || 123|| pAripArshvikahaste tu nyasya jarjaramuttamam | mahAchArIM tatashchaiva prayu~njIta yathAvidhi || 124|| chaturashrA dhruvA tatra tathA drutalayAnvitA | chaturbhissannipAtaishcha kalA hyaShTau pramANataH || 125|| AdyaM chaturthamantyaM cha saptamaM dashamaM guru | laghu sheShaM dhruvApAde chaturviMshatike bhavet || 126|| ##(##yathA##-)## pAdatalAhatipAtitashaila.n kShobhitabhUtasamagrasamudram | tANDavanR^ityamidaM pralayAnte pAtu jagatsukhadAyi harasya || 127|| bhANDonmukhena kartavyaM pAdavikShepaNaM tataH | sUchIM kR^itvA punaH kuryAdvikShepaparivartanam || 128|| atikrAntaiH salalitaiH pAdairdrutalayAnvitaiH | tritAlAntaramutkShepairgachChetpa~nchapadIM tataH || 129|| tatrApi vAmavedhastu vikShepo dakShiNasya cha | taireva cha padaiH kAryaM prA~N.hmukhenApasarpaNam || 130|| punaH padAni trINyeva gachChetprA~N.hmukha eva tu | tatashcha vAmavedhaH syAdvikShepo dakShiNasya cha || 131|| tato raudrarasaM shlokaM pAdasaMharaNaM paThet | tasyAnte tu tripadyAtha vyAharetpAripArshvikau || 132|| tayorAgamane kAryaM gAnaM narkuTakaM budhaiH | tathA cha bhAratIbhede trigataM samprayojayet || 133|| vidUShakastvekapadAM sutradhArasmitAvahAm | asambaddhakathAprAyAM kuryAtkathanikA tataH || 134|| ##(##vitaNDAM gaNDasaMyuktAM tAlikA~ncha prayojayet | kastiShThati jitaM kenetyAdikAvyaprarUpiNIm || pAripArshvakasa~njalpo vidUShakavirUpitaH | sthApitaH sUtradhAreNa trigataM samprayujyate ||##)## prarochanA cha kartavyA siddhenopanimatraNam | ra~Ngasiddhau punaH kAryaM kAvyavastunirUpaNam || 135|| sarvameva vidhiM kR^itvA sUchIvedhakR^itairatha | pAdairanAviddhagatairniShkrAmeyuH samaM trayaH || 136|| evameSha prayoktavyaH pUrvara~Ngo yathAvidhi | chaturashro dvijashreShThAstryashraM chApi nibodhata || 137|| ayameva prayogaH syAda~NgAnyetAni chaiva hi | tAlapramANaM sa.nkShiptaM kevalaM tu visheShakR^it || 138|| shamyA tu dvikalA kAryA tAlo hyekakalastathA | punashchaikakalA shamyA sannipAtaH kalAdvayam || 139|| anena hi pramANena kalAtAlalayAnvitaH | kartavyaH pUrvara~Ngastu tryashro.apyutthApanAdikaH || 140|| AdyaM chaturthaM dashamamaShTamaM naidhanaM guru | yasyAstu jAgate pAde sA tryashrotthApinI dhruvA || 141|| vAdyaM gatiprachArashcha dhruvA tAlastathaiva cha | sa.nkShiptAnyeva kAryANi tryashre nR^ittapravedibhiH || 142|| vAdyagItapramANena kuryAda~NgavicheShTitam | vistIrNamatha sa.nkShiptaM dvipramANavinirmitam || 143|| hastapAdaprachArastu dvikalaH parikIrtitaH | chaturashre parikrAnte pAtAH syuH ShoDashaiva tu || 144|| tryashre dvAdasha pAtAstu bhavanti karapAdayoH | etatpramANaM vij~neyamubhayoH pUrvara~NgayoH || 145|| kevalaM parivarte tu gamane tripadI bhavet | digvandane pa~nchapadI chaturashre vidhIyate || 146|| AchAryabuddhyA kartavyastryashrastAlapramANataH | tasmAnna lakShaNaM proktaM punaruktaM bhavedyataH || 147|| evameSha prayoktavyaH pUrvara~Ngo dvijottamAH | tryashrashcha chaturashrashcha shuddho bhAratyupAshrayaH || 148|| evaM tAvadayaM shuddhaH pUrvara~Ngo mayoditaH | chitratvamasya vakShyAmi yathAkAryaM prayoktR^ibhiH || 149|| vR^itte hyutthApane viprAH kR^ite cha parivartane | chaturthakAradattAbhiH sumanobhirala~NkR^ite || 150|| udAttairgAnairgandharvaiH parigIte pramANataH | devadundubhayashchaiva ninadaiyurbhR^ishaM yataH || 151|| siddhAH kusumamAlAbhirvikireyuH samantataH | a~NgahAraishcha devyastA upanR^ityeyuragrataH || 152|| yastANDavavidhiH prokto nR^ite piNDIsamanvitaH | rechakaira~NgahAraishcha nyAsopanyAsasaMyutaH || 153|| nAndIpadAnAM madhye tu ekaikasminpR^ithakpR^ithak | prayoktavyo budhaiH samyak.hchitrabhAvamabhIpsubhiH || 154|| evaM kR^itvA yathAnyAyaM shuddhaM chitraM prayatnataH | tataHparaM prayu~njIta nATakaM lakShaNAnvitam || 155|| tatastvantarhitAH sarvA bhaveyurdivyayoShitaH | niShkrAntAsu cha sarvAsu nartakIShu tataH param || 156|| pUrvara~Nge prayoktavyama~NgajAtamataHparam | evaM shuddho bhavechchitraH pUrvara~Ngo vidhAnataH || 157|| kAryo nAtiprasa~Ngo.atra nR^itAgItavidhiM prati | gIte vAdye cha nR^itte cha pravR^itte.atiprasa~NgataH || 158|| khedo bhavetprayoktR^INAM prekShakANAM tathaiva cha | khinnAnAM rasabhAveShu spaShTatA nopajAyate || 159|| tataH sheShaprayogastu na rAgajanako bhavet | ##(##lakShanena vinA bAhyalakShaNAdvistR^itaM bhavet || lokashAstrAnusAreNa tasmAnnATyaM pravartate || ##)## tryashraM vA chaturashraM vA shuddhaM chitramathApi vA || 160|| prayujya ra~NgAnniShkrAmetsUtradhArH sahAnugaH | ##(##devapArthivara~NgAnAmAshIrvachanasaMyutAm || kavernAmaguNopetAM vastUpakSheparUpikAm | laghuvarNapadopetAM vR^ittaishchitrairala~NkR^itAm || antaryavanikAsaMsthaH kuryAdAshrAvaNAM tataH | AshrAvanAvasAne cha nAndIM kR^itvA sa sUtradhR^it || punaH pravishya ra~NgaM tu kuryAtprastAvanAM tataH .##)## prayujya vidhinaivaM tu pUrvara~gaM prayogataH || 161|| sthApakaH pravishettatra sUtradhAraguNAkR^itiH | sthAnaM tu vaiShNavaM kR^itvA sauShThavA~NgapuraskR^itam || 162|| pravishya ra~NgaM taireva sUtradhArapadairvrajet | shthApaksya praveshe tu kartavya.arthAnugA dhruvA || 163|| tryashrA vA chaturashrA vA tajj~nairmadhyalayAnvitA | kuryAdanantaraM chArIM devarahmaNashaMsinIm || 164|| suvAkyamadhuraiH shlokernAnAbhasavarasAnvitaiH | prasAdya ra~NgaM vidhivatkavernAma cha kIrtayet || 165|| prastavA. tataH kuryAtkAvyaprakhyApanAshrayAm | uddhAtyakAdi kartavyaM kAvyopakShepaNAshryam ||166|| divye divyAshrayo bhUtvA mAnuShe mAnuShAshrayaH | divyamAnuShasaMyoge divyo vA mAnuSho.api vA || 167|| mukhabIjAnusadR^IshaM nAnAmArgasamAshrayam | AvidhairupakShepaiH kAvyopakShepaNaM bhavet ||168|| prastAvyaivaM tu niShkrAmetkAvyaprastAvakastataH | evameSha prayoktavyaH pUrvara~Ngo yathAvidhi || 169|| ya imaM pUrvara~NgaM tu vidhinaiva prayojayet | nAshubhaM prApnuyAtki~nchitsvargalokaM cha gachChati || 170|| yashchApi vidhimutsR^ijya yatheShTaM samprayojayet | prApnotyapachayaM ghoraM tiryaggyoniM cha gachChati || 171|| na tathA.agniH pradahati prabha~njanasamIrataH | yathA hyaprayogastu prayukto dahati kShaNAt || 172|| ityevAvantipA~nchAladAkShiNAtyauDhramAgadhaiH | kartavya pUrvara~Ngastu dvipramANavinirmitaH || 173|| eSha vaH kathito viprAH pUrvara~NgAshrito vidhiH | bhUyaH kiM kathyatAM samya~N.hnATyavedavidhiM prati || 174|| iti bhAratIye nATyashAstre pUrvara~Ngaprayogo nAma pa~nchamo.adhyAyaH | ## Encoded by Padmakar Dadegaonkar dadegaonkar@yahoo.com \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}