% Text title : naaTyashaastra adhyaaya 3 % File name : natya03.itx % Category : nATyashAstra, major\_works, bharata % Location : doc\_z\_misc\_major\_works % Author : Sage Bharata % Transliterated by : dpadmakar at hotmail.com % Proofread by : dpadmakar at hotmail.com % Latest update : May 24, 2001 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Natya Shastra Chapter 3 ..}## \itxtitle{.. nATyashAstram adhyAyaH 3 ..}##\endtitles ## || shrIrastu || bharatamunipraNItaM nATyashAstram atha tR^itIyodhyAyaH | sarvalakShaNasa.npanne kR^ite nATyagR^ihe shubhe | gAvo vaseyuH saptAhaM saha japyaparairdvijaiH || 1|| tato.adhivAsayedveshma ra~NgapIThaM tathaiva cha | mantrapUtena toyena prokShitA~Ngo nishAgame || 2|| yathAsthAnAntaragato dIkShitaH prayataH shuchiH | trirAtropoShito bhUtvA nATyAchAryo.ahatAmbaraH || 3|| namaskR^itya mahAdevaM sarvalokodbhavaM bhavam | jagatpitAmahaM chaiva viShNumindraM guhaM tathA || 4|| sarasvatIM cha lakShmIM cha siddhiM medhAM dhR^itiM smR^itim | somaM sUryaM cha maruto lokapAlAMstathAshvinau || 5|| mitramagniM surAnvarNAn rudrAnkAlaM kaliM tathA | mR^ityuM cha niyatiM chaiva kAladaNDaM tathaiva cha || 6|| viShNupraharaNaM chaiva nAgarAjaM cha vAsukim | vajraM vidyutsamudrAMshcha gandharvApsaraso munIn || 7|| bhUtAn pishAchAn yakShAMshcha guhyakAMshcha maheshvarAn | asurAnnATyavighnAMshcha tathA.anyAndaityarAkShasAn || 8|| tathA nATyakumArIshcha mahAgrAmaNyameva cha | yakShAMshcha guhyakAMshchaiva bhUtasa~NghAstathaiva cha || 9|| etAMshchAnyAMshcha devarShInpraNamya rachitA~njaliH | yathAsthAnAntaragatAnsamAvAhya tato vadet || 10|| bhavadbhirno nishAyAM tu kartavyaH samparigrahaH | sAhAyyaM chaiva dAtavyamasminnATye sahAnugaiH || 11|| sampUjya sarvAnekatra kutapaM samprayujya cha | jarjarAya prayu~njIta pUjAM nATyaprasiddhaye || 12|| tvaM mahendrapraharaNaM sarvadAnavasUdanam | nirmitassarvadevaishcha sarvavighnanibarhaNa || 13|| nR^ipasya vijayaM shaMsa ripUNAM cha parAjayam | gobrAhmaNashivaM chaiva nATyasya cha vivardhanam || 14|| evaM kR^itvA yathAnyAyamupAsyaM nATyamaNDape | nishAyAM tu prabhAtAyAM pUjanaM prakramediha || 15|| ArdrAyAM vA maghAyAM vA yAmye pUrveShu vA triShu | AshleShAmUlayorvApi kartavyaM ra~NgapUjanam || 16|| AchAryeNa tu yuktena shuchinA dIkShitena cha | ra~NgasyodyotanaM kAryaM devatAnAM cha pUjanam || 17|| dinAnte dAruNe ghore muhUrte yamadaivate | Achamya tu yathAnyAyaM devatA vai niveshayat || 18|| raktAH pratisarAH sUtraM raktagandhAshcha pUjitAH | raktAH sumanasashchaiva yaccha raktaM phalaM bhavet || 19|| yavaissiddhArthakairlAjairakShataiH shAlitaNDulaiH | nAgapuShpasya chUrNena vituShAbhiH priya~NgubhiH || 20|| etairdravyairyutaM kuryAddevatAnAM niveshanam | AlikhenmaNDalaM pUrvaM yathAsthAnaM yathAvidhiH || 21|| samantastashcha kartavyaM hastA ShoDasha maNDalam | dvArANi chAtra kurvIta vidhAnena chaturdisham || 22|| madhye chaivAtra kartavye dve rekhe tiryagUrdhvage | tayoH kakShyAvibhAgena daivatAni niveshayat || 23|| padmopaviShTaM brahmANaM tasya madhye niveshayet | Adau niveshyo bhagavAnsArdhaM bhUtagaNaiH shivaH || 24|| nArAyaNo mahendrashcha skandaH sUryo.ashvinau shashI | sarasvatI cha lakShmIshcha shraddhA medhA cha pUrvataH || 25|| pUrvadakShiNato vahnirniveshyaH svAhayA saha | vishvedevAH sagandharvA rudrAH sarpagaNAstathA || 26|| dakShiNena niveshyastu yamo mitrashcha sAnugaH | pitR^InpishAchAnuragAn guhyakAMshcha niveshayat || 27|| nairR^ityAM rAkShasAMshchaiva bhUtAni cha niveshayat | pashchimAyAM samudrAMshcha varuNaM yAdasAM patim || 28|| vAyavyAyAM dishi tathA sapta vAyUnniveshayet | tatraiva viniveshyastu garuDaH pakShibhiH saha || 29|| uttarasyAM dishi tathA dhanadaM sa.nnivieshayet | nATyasya mAtR^Ishcha tathA yakShAnatha saguhyakAn || 30|| tathaivottarapUrvAyAM nandyAdyAMshcha gaNeshvarAn | brahmarShibhUtasa.nghAMshcha yathAbhAgaM niveshayat || 31|| stambhe sanatkumAraM tu dakShiNe dakShameva cha | grAmaNyamuttare stambhe pUjArthaM sa.nnivishayet || 32|| anenaiava vidhAnena yathAsthAnaM yathAvidhi | suprasAdAni sarvANi daivatAni niveshayat || 33|| sthAne sthAne yathAnyAyaM viniveshya tu devatAH | tAsAM prakurvIta tataH pUjanaM tu yathArhataH || 34|| devatAbhyastu dAtavyaM sitamAlyAnulepanam | gandharvavahnisUryobhyo raktamAlyAnulepanam || 35|| gandhaM mAlyaM cha dhUpaM cha yathAvadanupUrvashaH | datvA tataH prakurvIta baliM pUjAM yathAvidhiH || 36|| brahmANaM madukarpeNa pAyasena sarasvatIm | shivaviShNumahendrAdyAH sampUjyA modakairatha || 37|| ghR^itaudanena hutabhuksomarkau tu guDaudanaiH | vishvedevAH sagandharvA munayo madhupAyasaiH || 38|| yamamitrau cha sampUjyAvapUpairmodakaistathA | pitR^InpishAchAnuragAn sarpiHkShIreNa tarpayet || 39|| pakvAnena tu mAMsena surAsIthuphalAsavaiH | archayedbhUtasa.nghAMshcha chaNakaiH palalAplutaiH || 40|| anenaiva vidhAnena sampUjyA mattavAraNI | pakvAmena tu mAMsena sampUjyA rakShasAM gaNAH || 41|| surAmAMsapradAneana dAnavAnpratipUjayet | sheShAndevagaNAMstajj~naH sApUpotkArikaudanaiH || 42|| matsyaishcha piShTabhakShyaishcha sAgarAnsaritastathA | sampUjya varuNaM chApi dAtavyaM ghR^itapAyasam || 43|| nAnAphUlaphalashchApi munInsampratipUjayet | vAyUMshcha pakShiNashchaiva vichitrairbhakShyabhojanaiH || 44|| mAtR^IrnATyasya sarvAstA dhanadaM cha sahAnugaiH | apUpairlAjikAmishrairbhakShyabhojyaishcha pUjayet || 45|| evameShAM baliH kAryo nAnAbhojanasaMshrayaH | punarmantravidhAnena balikarma cha vakShyate || 46|| devadeva mahAbhAga sarvalokapitAmaha | mantrapUtamimaM sarvaM pratigR^ihNIShva me balim || 47|| devadeva mahAbhAga gaNesha tripurAntaka | pragR^ihyatAM balirdeva mantrapUto mayodyataH || 48|| nArAyaNAmitagate padmanAbha surottama | pragR^ihyatAM balirdeva mantrapUto mayArpitaH || 49|| purandarAmarapate vajrapANe shatakrato | pragR^ihyatAM balirdeva vidhimantrapuraskR^itaH || 50|| devasenApate skanda bhagavan sha~Nkarapriya | baliH prItena manasA ShaNmukha pratigR^ihyatAm || 51|| (mahAdeva mahAyogindevadeva surottama | sa.npragR^ihya baliM deva rakSha vighnAtsadotthitAt ||) devi devamahAbhAge sarasvati haripriye | pragR^ihyatAM balirmAtarmayA bhaktyA samarpitaH || 52|| nAnAnimittasambhUtAH paulastyAH sarva eva tu rAkShasendrA mahAsatvAH pratigR^ihNIta me balim || 53|| lakShmIH siddhirmatirmedhA sarvalokanamaskR^itAH | mantrapUtamimaM devyaH pratigR^ihNantu me balim || 54|| sarvabhUtAnubhAvaj~na lokajIvana mAruta | pragR^ihyatAM balirdeva mantrapUto mayodyataH || 55|| devavaktra surashreShTha dhUmaketo hutAshana | bhaktyA samudyato deva baliH samprati gR^ihyatAm || 56|| sarvagrahANAM pravara tejorAshe divAkara | bhaktyA mayodyato deva baliH samprati gR^ihyatAm || 57|| sarvagrahapate soma dvijarAja jagatpriya | pragR^ihyatAmeSha balirmantrapUto mayodyataH || 58|| mahAgaNeshvarAH sarve nandIshvarapurogamAH | pragR^itAM balirbhaktyA mayA samprati choditaH || 59|| namaH pitR^ibhyaH sarvebhyaH pratigR^ihNantvimaM balim | (bhUtebhyashcha namo nityaM yeShAmeSha baliH priyaH .) kAmapAla namo nityaM yasyAyaM te vidhiH kR^itaH || 60|| nAradastumbarushchaiva vishvAvasupurogamAH | parigR^ihNantu me sarve gandharvA balimudyatam || 61|| yamo mitrashcha bhagavAnIshvarau lokapUjitau | imaM me pratigR^ihNItAM baliH mantrapuraskR^itam || 62|| rasAtalagatebhyashcha pannagebhyo namo namaH | dishantu siddhiM nATyasya pUjitAH pApanAshanAH || 63|| sarvAmbhasAM patirdevo varuNo haMsavAhanaH | pUjitaH prItamAnastu sasamudranadInadaH || 64|| vainateya mahAsatva sarvapakShipate vibho | pragR^ihyatAM balirdeva mantrapUto mayodyataH || 65|| dhanAdhyakSho yakShapatirlokapAlo dhaneshvaraH | saguhyakassayakShashcha pratigR^ihNAtu me balim || 66|| namo.astu nATyamAtR^ibhyo brAhmyAdyAbhyo namonamaH | sumukhIbhiH prasannAbhirbaliradya pragR^ihyatAm || 67|| rudrapraharaNaM sarvaM pratigR^ihNAtu me balim | viShNupraharaNaM chaiva viShNubhaktyA mayodyatam || 68|| tathA kR^itAntaH kAlashcha sarvaprANivadheshvarau | mR^ityushcha niyatishchaiva pratigR^ihNAtu me balim || 69|| yAshchAsyAM mattavAraNyAM saMshritA vastudevatAH | mantrapUtamimaM samyakpratigR^ihNantu me balim || 70|| anye ye devagandharvA disho dasha samAshritAH | divyAntarikShAbhaumAshcha tebhyashchAyaM baliH kR^itaH || 71|| kumbhaM salilasampUrNaM puShpamAlApuraskR^itam | sthApayedra~Ngamadhye tu suvarNaM chAtra dApayet || 72|| (AtodyAni tu sarvANi kR^itvA vastrottarANi tu | gandhairmAlyaishcha dhUpaishcha bhakShyairbhojyaishcha pUjayet || pUjayitvA tu sarvANi daivatAni yathAkramam | jarjarastvabhisampUjyaH syAttato vighnajarjaraH || 73|| shvetaM shirasi vastraM syAnnIlaM raudre cha parvaNi | viShNuparvaNi vai pItaM raktaM skandasya parvaNi || 74|| mR^iDaparvaNi chitraM tu deyaM vastraM hitArthinA | sadR^ishaM cha pradAtavyaM dhUpamAlyAnulepanam || 75|| AtodyAni tu sarvANi vAsobhiravaguNThayet | gandhairmAlyaishcha dhUpaishcha bhakShyabhojaishcha pUjayet || 76|| sarvamevaM vidhiM kR^itvA gandhamAlyAnulepanaiH | vighnajarjaraNArthaM tu jarjaraM tvabhimantrayet || 77|| atra vighnavinAshArthaM pitAmahamukhaissuraiH | nirmitastvaM mahAvIryo vajrasAro mahAtanuH || 78|| shiraste rakShatu brahmA sarvairdevaguNaiaH taha | dvitIyaM cha haraH parva tR^itIyaM cha janArdanaH || 79|| chaturthaM cha kumAraste pa~nchamaM pannagottamaH | nityaM sarve.api pAntu tvAM surArthe cha shivo bhava || 80|| nakShatre.abhijiti tvaM hi prasUto.ahitasUdana | jayaM chAbhyudayaM chaiva pArthivasya samAvaha || 81|| jarjaraM pUjayitvaiavaM baliM sarvaM nividya cha | agnau homaM tataH kuryAnmantrAhuitipuraskR^itam || 82|| hutAsha eva dIptAbhirulkAbhiH parimArjanam | nR^ipaternartakInAM cha kuryAddIptyabhivardhanam || 83|| abhidyotya sahAtodyairnR^ipatiM nartakIstathA | mantrapUtena toyena punarabhyukShya tAnvadet || 84|| mahAkule prasUtAH stha guNaughaishchApyala~NkR^itAH | yadvo janmaguNopetaM tadvo bhavatu nityashaH || 85|| evamuktvA tato vAkyaM nR^ipatairbhUtaye budhaH | nATyayogaprasiddhyarthamAshiShassamprayojayet || 86|| sarasvatI dhR^itirmedhA hrIH shrIrlakShmIssmR^itirmatiH | pAntu vo mAtaraH saumyAssiddhidAshcha bhavantu vaH || 87|| homaM kR^itvA yathAnyAyaM havirmantrapuraskR^itam | bhindyAtkumbhaM tatashchaiva nATyAchAryaH prayatnataH || 88|| abhinne tu bhavetkumbhe svAminaH shatruto bhayam | bhinne chaiva tu vij~neyaH svAminaH shatrusa.nkShayaH || 89|| bhinne kumbhe tatashchaiva nATyachAryaH prayatnataH | pragR^ihya dIpikAM dIptAM sarvaM ra~NgaM pradIpayet || 90|| kShveDitaiH sphoTitaishchaiva valgitaishcha pradhAvitaiH | ra~Ngamadhye tu tAM dIptAM sashabdAM samprayojayet || 91|| sha~NkhadundubhinirghoShairmR^ida~NgapaNavaistathA | sarvAtodyaiH praNaditai ra~Nge yuddhAni kArayet || 92|| tatra cChinnaM va bhinnaM cha dAritaM cha sashoNitam | kShataM pradIptamAyastaM nimittaM siddhilakShaNam || 93|| samyagiShTastu ra~Ngo vai svAminaH shubhamAvahet | purasyAbAlavR^iddhasya tathA jAnapadasya cha || 94|| duriShTastu tathA ra~Ngo daivatairduradhiShThitaH | nATyavidhvasanaM kuryAnnR^ipasya cha tathA.ashubham || 95|| ya evaM vidhimutsR^ijya yatheShTaM samprayojayet | prApnotyapachayaM shIghraM tiryagyoniM cha gacChati || 96|| yaj~nena sammitaM hyetadra~NgadaivatapUjanam | apUjayitvA ra~NgaM tu naiva prekShAM prayojayet || 97|| pUjitAH pUjayantyete mAnitA mAnayanti cha | tasmAtsarvaprayatnena kartavyaM ra~NgapUjanam || 98|| na tathA pradahatyagniH prabha~njanasamIritaH | yathA hyapaprayogastu prayukto dahati kShaNAt || 99|| shAstraj~nena vinItena shuchinA dIkShitena cha | nATyAchAryeNa shAntena kartavyaM ra~NgapUjanam ||100|| sthAnabhraShTaM tu yo dadyAdbalimudvignamAnasaH | mantrahIno yathA hotA prAyashchittI bhavettu saH || 101|| ityayaM yo vidhirdR^iShTo ra~NgadaivatapUjane | nave nATyagR^ihe kAryaH prekShAyAM cha prayoktR^ibhiH || 102|| iti bhAratIye nATyashAstre ra~NgadaivatapUjanaM nAma tR^itIyo.adhyAyaH samAptaH | ## Encoded by Padmakar Dadegaonkar dadegaonkar@yahoo.com \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}