%@@1 % File name : meghanew.itx %-------------------------------------------- % Text title : meghadUta (kAlidAsa) % Author : % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/religion % Description/comments : ????Source % Transliterated by : Avinash Sathaye sohum at ms.uky.edu % Proofread by : Avinash Sathaye sohum at ms.uky.edu % Latest update : November 1, 2010 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskritdocuments.org % http://sanskrit.gde.to/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto engtitle are % needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. meghadUta (kAlidAsa) ..}## \itxtitle{.. meghadUta (kAlidAsa) ..}##\endtitles ## ## MeghadUta Kalidasa's Cloud Messenger Encoded and proofread by Avinash Sathaye sohum at ms.uky.edu OR Jost Gippert gippert at em.uni-frankfurt.de PUrvamegha ## kashchit.h kAntAvirahaguruNA svAdhikArAtpramattaH shApenAsta~NgamitamahimA varShabhogyeNa bhartuH . yakShashchakre janakatanayAsnAnapuNyodakeShu snigdhachChAyAtaruShu vasatiM rAmagiryAshrameShu .. 1.. tasminnadrau katichidabalAviprayuktaH sa kAmI nItvA mAsAn.h kanakavalayabhra.nshariktaprakoShThaH . AShADhasya pra##(##sha##)##thamadivase meghamAshliShTasAnuM vaprakrIDApariNatagajaprekShaNIyaM dadarsha .. 2.. tasya sthitvA kathamapi puraH kautukAdhAnahetoH antarbAShpashchiramanucharo rAjarAjasya dadhyau . meghAloke bhavati sukhino.apyanyathAvR^itti chetaH kaNThAshleShapraNayini jane kiM punardUrasa.nsthe .. 3.. pratyAsanne nabhasi dayitAjIvitAlambanArthI jImUtena svakushalamayIM harayiShyan.h pravR^ittim.h . sa pratyagraiH kuTajakusumaiH kalpitArghAya tasmai prItaH prItipramukhavachanaM svAgataM vyAjahAra .. 4.. dhUmajyotiH salilamarutAM saMnipAtaH kva meghaH saMdeshArthAH kva paTukaraNaiH prANibhiH prApaNIyAH . ityautsukyAdaparigaNayan.h guhyakastaM yayAche kAmArtA hi prakR^itikR^ipaNAshchetanAchetaneShu .. 5.. jAtaM va.nshe bhuvanavidite puShkarAvartakAnAM jAnAmi tvAM prakR^itipuruShaM kAmarUpaM maghonaH . tenArthitvaM tvayi vidhivashAddUrabandhurgato.ahaM yAch~nA moghA varamadhiguNe nAdhame labdhakAmA .. 6.. saMtaptAnAM tvamasi sharaNaM tat.h payoda priyAyAH saMdeshaM me hara dhanapatikrodhavishleShitasya . gantavyA te vasatiralakA nAma yakSheshvarANAM bAhyodyAnasthitaharashirashchandrikAdhautaharmyA 7.. tvAmArUDhaM pavanapadavImudgR^ihItAlakAntAH prekShiShyante pathikavanitAH pratyayAdAshvasantyaH . kaH saMnaddhe virahavidhurAM tvayyupekSheta jAyAM na syAdanyo.apyahamiva jano yaH parAdhInavR^ittiH .. 8.. mandaM mandaM nudati pavanashchAnukUlo yathA tvAM vAmashchAyaM nadati madhuraM chAtakaste sagandhaH . garbhAdhAnaxaNaparichayAnnUnamAbaddhamAlAH seviShyante nayanasubhagaM khe bhavantaM balAkAH .. 9.. tAM chAvashyaM divasagaNanAtatparAmekapatnIM avyApannAmavihatagatirdrakShyasi bhrAtR^ijAyAm.h . AshAbandhaH kusumasadR^ishaM prAyasho hya~NganAnAM sadyaHpAti praNayi hR^idayaM viprayoge ruNaddhi .. 10.. kartuM yachcha prabhavati mahImuchChilindhrAmavandhyAM tachChrutva a te shravaNasubhagaM garjitaM mAnasotkAH . A kailAsAdbisakisalayachChedapAtheyavantaH saMpatsyante nabhasi bhavato rAjaha.nsAH sahAyAH .. 11.. ApR^ichChasva priyasakhamamuM tu~NgamAli~Ngya shailaM vandyaiH pu.nsAM raghupatipadaira~NkitaM mekhalAsu . kAle kAle bhavati bhavato yasya sa.nyogametya snehavyaktishchiravirahajaM mu~nchato vAShpamuShNam.h .. 12.. mArgaM tAvachChR^iNu kathayatastvatprayANAnurUpaM saMdeshaM me tadanu jalada shroShyasi shrotrapeyam.h . khinnaH khinnaH shikhariShu padaM nyasya gantAsi yatra kShInaH kShINaH parilaghu payaH srotasaM chopabhujya .. 13.. adreH shR^i~NgaM harati pavanaH kiM svidityunmukhIbhir drShTotsAhachchakitachakitaM mugdhasiddhA~NganAbhiH . sthAnAdasmAt.h sarasanichulAdutpatoda~NmukhaH khaM di~NnAgAnAM pathi pariharan.h sthUlahastAvalepAn.h .. 14.. ratnachChAyAvyatikara iva prekShyametat.h purastAd.h valmIkAgrAt.h prabhavati dhanuShkhaNDamAkhaNDalasya . yena shyAmaM vapuratitarAM kAntimApatsyate te barheNeva sphuritaruchinA gopaveshasya viShNoH .. 15.. tvayyAyattaM kR^iShiphalamiti bhrUvilAsAnabhij~naiH prItisnigdhairjanapadavadhUlochanaiH pIyamAnaH . sadyaHsIrotkaShaNasurabhi kShetramAruhya mAlaM kiMchitpashchAdvraja laghugatirbhUya evottareNa .. 16.. tvAmAsAraprashamitavanopaplavaM sAdhu mUrdhnA vakShyatyadhvashramaparigataM sAnumAnAmrakUTaH . na kShudro.api prathamasukR^itApekShayA sa.nshrayAya prApte mitre bhavati vimukhaH kiM punaryastathochchaiH .. 17.. ChannopAntaH pariNataphaladyotibhiH kAnanAmraiH tvayyArUDhe shikharamachalaH snigdhaveNIsavarNe . nUnaM yAsyatyamaramithunaprekShaNIyamavasthAM madhye shyAmaH stana iva bhuvaH sheShavistArapANDuH .. 18.. sthitvA tasmin.h vanacharavadhUbhuktaku~nje muhUrtaM toyotsargadrutataragatistatparaM vartma tIrNaH . revAM drakShyasyupalaviShame vindhyapAde vishIrNAM bhaktichChedairiva virachitAM bhUtima~Nge gajasya .. 19.. tasyAstiktairvanagajamadairvAsitaM vAntavR^iShTiH jambUku~njapratihatarayaM toyamAdAya gachCheH . antaHsAraM ghana tulayituM nAnilaH shakShyati tvAM riktaH sarvo bhavati hi laghuH pUrNatA gauravAya .. 20.. nIpaM dR^iShTvA haritakapishaM keSharairardharUDhaiH AvirbhUtaprathamamukulAH kandalIshchAnukachCham.h . jagdhvAraNyeShvadhikasurabhiM gandhamAghrAya chorvyAH sAra~NgAste jalalavamuchaH sUchayiShyanti mArgam.h .. 21.. utpashyAmi drutamapi sakhe matpriyArthaM yiyAsoH kAlakShepaM kakubhasurabhau parvate parvate te . shuklApA~NgaiH sajalanayanaiH svAgatIkR^itya kekAH pratyudyAtaH kathamapi bhavAn.h gantumAshu vyavasyet.h .. 22.. pANDuchChAyopavanavR^itayaH ketakaiH sUchibhinnaiH nIDArambhairgR^ihabalibhujAmAkulagrAmachaityAH . tvayyAsanne pariNataphalashyAmajambUvanAntAH saMpatsyante katipayadinasthAyihaMsA dashArNAH .. 23.. teShaM dikShu prathitavidishAlakShaNAM rAjadhAnIM gatvA sadyaH phalamavikalaM kAmukatvasya labdhA . tIropAntastanitasubhagaM pAsyasi svAdu yasmAt.h sabhrUbha~NgaM mukhamiva payo vetravatyAshchalormi .. 24.. nIchairAkhyaM girimadhivasestatra vishrAmahetoH tvatsaMparkAt.h pulakitamiva prauDhapuShpaiH kadambaiH . yaH paNyastrIratiparimalodgAribhirnAgarANAM uddAmAni prathayati shilAveshmabhiryauvanAni .. 25.. vishrAntaH san.h vraja vananadItIrajAtAni si~nchanna udyAnAnAM navajalakaNairyUthikAjAlakAni . gaNDasvedApanayanarujAklAntakarNotpalAnAM ChAyAdAnAt.h kShaNaparichitaH puShpalAvImukhAnAm.h .. 26.. vakraH panthA yadapi bhavataH prasthitasyottarAshAM saudhotsa~NgapraNayavimukho mA sma bhUrujjayinyAH . vidyuddAmasphuritachakitaistatra paurA~NganAnAM lolApA~Ngairyadi na ramase lochanairva~nchito.asi .. 27.. vIchikShobhastanitavihagashreNikA~nchIguNAyAH sa.nsarpantyAH skhalitasubhagaM darshitAvartanAbheH . nirvindhyAyAH pathi bhava rasAbhyantaraH sannipatya strINAmAdyaM praNayavachanaM vibhramo hi priyeShu .. 28.. veNIbhUtapratanusalilAsAvatItasya sindhuH pANDuchChAyA taTaruhatarubhra.nshibhirjIrNaparNaiH . saubhAgyaM te subhaga virahAvasthayA vya~njayantI kArshyaM yena tyajati vidhinA sa tvayaivopapAdyaH .. 29.. prApyAvantInudayanakathAkovidagrAmavR^iddhAn.h pUrvoddiShTAmanusara purIM shrIvishAlAM vishAlAm.h . svalpIbhUte sucharitaphale svargiNAM gAM gatAnAM sheShaiH puNyairhR^itamiva divaH kAntimat.h khaNDamekam.h .. 30.. dIrghIkurvan.h paTu madakalaM kUjitaM sArasAnAM pratyUSheShu sphuTitakamalAmodamaitrIkaShAyaH . yatra strINAM harati surataglAnima~NgAnukUlaH shiprAvAtaH priyatama iva prArthanAchATukAraH .. 31.. jAlodgIrNairupachitavapuH keshasa.nskAradhUpaiH bandhuprItyA bhavanashikhibhirdattanR^ittyopahAraH . harmyeShvasyAH kusumasurabhiShvadhvakhedaM nayethA laxmIM pashyaMllalitavanitApAdarAgA~NkiteShu .. 32.. ##(##nItvA rAtriM lalitavanitApAdarAgA~NkiteShu .. 32..##)## bhartuH kaNThachChaviriti gaNaiH sAdaraM vIkShyamANaH puNyaM yAyAstribhuvanagurordhAma chaNDIshvarasya . dhUtodyAnaM kuvalayarajogandhibhirgandhavatyAH toyakrIDAniratayuvatisnAnatiktairmarudbhiH .. 33.. apyanyasmi~n.h jaladhara mahAkAlamAsAdya kAle sthAtavyaM te nayanaviShayaM yAvadatyeti bhAnuH . kurvan.h saMdhyAbalipaTahatAM shUlinaH shlAghanIyAM AmandrANAM phalamavikalaM lapsyase garjitAnAm.h .. 34.. pAdanyAsaiH kvaNitarashanAstatra lIlAvadhUtai ratnachChAyAkhachitavalibhishchAmaraiH klAntahastAH . veshyAstvatto nakhapadasukhAn.h prApya varShAgrabindUn.h AmokShyante tvayi madhukarashreNidIrghAn.h kaTAkShAn.h .. 35.. pashchAduchchairbhujataruvanaM maNDalenAbhilInaH sAMdhyaM tejaH pratinavajapApuShparaktaM dadhAnaH . nR^ityArambhe hara pashupaterArdranAgAjinechChAM shAntodvegastimitanayanaM dR^iShTabhaktirbhavAnyA .. 36.. gachChantInAM ramaNavasatiM yoShitAM tatra naktaM ruddhAloke narapatipathe sUchibhedyaistamobhiH . saudAminyA kanakanikaShasnigdhayA darshayorvIM toyotsargastanitamukharo mA sma bhUrviklavAstAH .. 37.. tAM kasyAM chid.h bhavanavalabhau suptapArAvatAyAM nItvA rAtriM chiravilasanAt.h khinnavidyutkalatraH . dR^iShTe sUrye punarapi bhavAn.h vAhayedadhvasheShaM mandAyante na khalu suHR^idAmabhyupetArthakR^ityAH .. 38.. tasmin.h kAle nayanasalilaM yoShitAM khaNDitAnAM shAntiM neyaM praNayibhirato vartma bhAnostyajAshu . prAleyAsraM kamalavadanAt.h so.api hartuM nalinyAH pratyAvR^ittastvayi kararudhi syAdanalpAbhyasUyaH .. 39.. gambhIrAyAH payasi saritashchetasIva prasanne ChAyAtmApi prakR^itisubhago lapsyate te pravesham.h . tasmAt.h tasyAH kumudavishadAnyarhasi tvaM na dhairyAn.h moghIkartuM chaTulashapharodvartanaprekShitAni .. 40.. tasyAH kiM chit.h karadhR^itamiva prAptavAnIrashAkhaM nItvA nIlaM salilavasanaM muktarodhonitambam.h . prasthAnaM te kathamapi sakhe lambamAnasya bhAvi j~nAtAsvAdo vivR^itajaghanAM ko vihAtuM samarthaH .. 41.. tvanniShyandochChvasitavasudhAgandhasaMparkaramyaH srotorandhradhvanitasubhagaM dantibhiH pIyamAnaH . nIchairvAsyatyupajigamiShordevapUrvaM giriM te shIto vAyuH pariNamayitA kAnanodumbarANAm.h .. 42.. tatra skandaM niyatavasatiM puShpameghIkR^itAtmA puShpAsAraiH snapayatu bhavAn.h vyomaga~NgAjalArdraiH . rakShAhetornavashashibhR^itA vAsavInAM chamUnAM atyAdityaM hutavahamukhe saMbhrtaM tad.h dhi tejaH .. 43.. jyotirlekhAvalayi galitaM yasya barhaM bhavAnI putrapremNA kuvalayapadaprApi karNe karoti . dhautApA~NgaM harashashiruchA pAvakestaM mayUraM pashchAdadrigrahaNagurubhirgarjitairnartayethAH .. 44.. ArAdhyainaM sharavaNabhavaM devamulla~NghitAdhvA siddhadvandvairjalakaNabhayAdvINibhirmuktamArgaH . vyAlambethAH surabhitanayAlambhajAM mAnayiShyan.h srotomUrtyA bhuvi pariNatAM rantidevasya kIrtim.h .. 45.. tvayyAdAtuM jalamavanate shAr~NgiNo varNachaure tasyAH sindhoH pR^ithumapi tanuM dUrabhAvAt.h pravAham.h . prekShiShyante gaganagatayo nUnamAvarjya dR^iShTIH ekaM muktAguNamiva bhuvaH sthUlamadhyendranIlam.h .. 46.. tAmuttIrya vraja parichitabhrUlatAvibhramANAM pakShmotkShepAduparivilasatkR^iShNasharaprabhANAm.h . kundakShepAnugamadhukarashrImuShAmAtmabimbaM pAtrIkurvan.h dashapuravadhUnetrakautUhalAnAm.h .. 47.. brahmAvartaM janapadamadhashChAyayA gAhamAnaH kShetraM kShatrapradhanapishunaM kauravaM tad.h bhajethAH . rAjanyAnAM shitasharashatairyatra gANDIvadhanvA dhArApAtaistvamiva kamalAnyabhyavarShanmukhAni .. 48.. hitvA hAlAmabhimatarasAM revatIlochanA~NkAM bandhuprItyA samaravimukho lA~NgalI yAH siSheve . kR^itvA tAsAmabhigamamapAM saumya sArasvatInAM antaHshuddhastvamapi bhavitA varNamAtreNa kR^iShNaH .. 49.. tasmAd.h gachCheranukanakhalaM shailarAjAvatIrNAM jahnoH kanyAM sagaratanayasvargasopAnapa~Nktim.h . gaurIvaktrabhrukuTirachanAM yA vihasyeva phenaiH shaMbhoH keshagrahaNamakarodindulagnormihastA .. 50.. tasyAH pAtuM suragaja iva vyomni pUrvArdhalambI tvaM chedachChasphaTikavishadaM tarkayestiryagambhaH . sa.nsarpantyA sapadi bhavataH srotasi ChAyayAsau syAdasthAnopagatayamunAsa~NgamevAbhirAmA .. 51.. AsInAnAM surabhitashilaM nAbhigandhairmR^igANAM tasyA eva prabhavamachalaM prApya gauraM tuShAraiH . vakShyasyadhvashramavinayane tasya shR^i~Nge niShaNNaH shobhAM shubhratrinayanavR^iShotkhAtapa~NkopameyAm.h .. 52.. taM ched.h vAyau sarati saralaskandhasa~NghaTTajanmA bAdhetolkAkShapitachamarIbAlabhAro davAgniH . arhasyenaM shamayitumalaM vAridhArAsahasraiH ApannArtiprashamanaphalAH saMpado hyuttamAnAm.h .. 53.. ##(##ye tvAM muktadhvanimasahanAH kAyabha~NgAya tasmin.h darpotsekAdupari sharabhA la~NghayiShyantyala~Nghyam.h .##)## ye saMrambhotpatanarabhasAH svA~Ngabha~NgAya tasmin.h muktAdhvAna sapadi sharabhA la~Nghayeyurbhavantam.h . tAn.h kurvIthAstumulakarakAvR^iShTihAsAvakIrNAn.h ke vA na syuH paribhavapadaM niShphalArambhayatnAH .. 54.. tatra vyaktaM dR^iShadi charaNanyAsamardhendumauleH shashvat.h siddhairupahR^itabaliM bhaktinamraH parIyAH . yasmin.h dR^iShTe karaNavigamAdUrdhvamuddhUtapApAH saMkalpante sthiragaNapadaprAptaye shraddadhAnAH .. 55.. shabdAyante madhuramanilaiH kIchakAH pUryamANAH saMsaktAbhistripuravijayo gIyate kiMnarIbhiH . nirhrAdI te muraja iva chet.h kandareShu dhvaniH syAt.h sa~NgItArtho nanu pashupatestatra bhAvI samagraH .. 56.. prAleyAdrerupataTamatikramya tA.nstAn.h visheShAn.h ha.nsadvAraM bhR^igupatiyashovartma yat.h krau~ncharandhram.h . tenodIchIM dishamanusarestiryagAyAmashobhI shyAmaH pAdo baliniyamanAbhyudyatasyeva viShNoH .. 57.. gatvA chordhvaM dashamukhabhujochChvAsitaprasthasaMdheH kailAsasya tridashavanitAdarpaNasyAtithiH syAH . shR^i~NgochChrAyaiH kumudavishadairyo vitatya sthitaH khaM rAshIbhUtaH pratidinamiva tryambakasyATTahAsaH .. 58.. utpashyAmi tvayi taTagate snigdhabhinnA~njanAbhe sadyaHkR^ittadviradadashanachChedagaurasya tasya . shobhAmadreH stimitanayanaprekShaNIyAM bhavitrIM a.nsanyaste sati halabhR^ito mechake vAsasIva .. 59.. hitvA tasminbhujagavalayaM shaMbhunA dattahastA krIDAshaile yadi cha vicharet.h pAdachAreNa gaurI . bha~NgIbhaktyA virachitavapuH stambhitAntarjalaughaH sopAnatvaM kuru maNitaTArohaNAyAgrayAyI .. 60.. tatrAvashyaM valayakulishoddhaTTanogdIrNatoyaM neShyanti tvAM surayuvatayo yantradhArAgR^ihatvam.h . tAbhyo mokShastava yadi sakhe gharmalabdhasya na syAt.h krIDAlolAH shravaNaparuShairgarjitairbhAyayestAH .. 61.. hemAmbhojaprasavi salilaM mAnasasyAdadAnaH kurvan.h kAmAt.h kShaNamukhapaTaprItimairAvatasya . dhunvankalpadrumakisalayAnyaMshukAnIva vAtaiH nAnAcheShTairjalada lalitairnirvishestaM nagendram.h .. 62.. ##(##dhunvan.h vAtaiH sajalapR^iShataiH kalpavR^ikShA.nshukAni chChAyAbhinnaH sphaTikavishadaM nirvisheH parvataM tam.h .. 62..##)## taShyotsa~Nge praNayina iva srastaga~NgAdukUlAM na tvaM dR^iShTvA na punaralakAM j~nAsyase kAmachArin.h . yA vaH kAle vahati salilodgAramuchchairvimAnA muktAjAlagrathitamalakaM kAminIvAbhravR^indam.h .. 63.. ## Uttaramegha ## vidyutvantaM lalitavanitAH sendrachApaM sachitrAH sa~NgItAya prahatamurajAH snigdhagambhIraghoSham.h . antastoyaM maNimayabhuvastu~Ngamabhra.nlihAgrAH prAsAdAstvAM tulayitumalaM yatra taistairvisheShaiH .. 64.. haste lIlAkamalamalake bAlakundAnuviddhaM nItA lodhraprasavarajasA pANDutAmAnane shrIH . chUDApAshe navakurabakaM chAru karNe shirIShaM sImante cha tvadupagamajaM yatra nIpaM vadhUnAm.h .. 65.. AnandotthaM nayanasalilaM yatra nAnyairnimittaiH nAnyastApaH kusumasharajAdiShTasaMyogasAdhyAt.h . nApyanyasmAtpraNayakalahAdviprayogapapattiH vitteshAnAM na cha khalu vayo yauvanAdanyadasti .. 66.. yasyAM yakShAH sitamaNimayAnyetya harmyasthalAni jyotishChAyAkusumarachitAnyuttamastrIsahAyAH . Asevante madhu ratiphalaM kalpavR^ikShaprasUtaM tvadgambhIradhvaniShu shanakaiH puShkareShvAhateShu .. 67.. mandAkinyAH salilashishiraiH sevyamAnA marudbhiH mandArANAmanutaTaruhAM ChAyayA vAritoShNAH . anveShTavyaiH kanakasikatamuShTinikShepagUDhaiH saMkrIDante maNibhiramaraprArthitA yatra kanyAH .. 68.. nIvIbandhochChvasitashithilaM yatra bimbAdharANAM kShaumaM rAgAdanibhR^itakareShvAkShipatsu priyeShu . archiShTu~NgAnabhimukhamapi prApya ratnapradIpAn.h hrImUDhAnAM bhavati viphalapreraNachchUrNamuShTiH .. 69.. netrA nItAH satatagatinA yadvimAnAgrabhUmIH AlekhyAnAM navajalakaNairdoShamutpAdya sadyaH . sha~NkAspR^iShTA iva jalamuchastvAdR^ishA jAlamArgaiH dhUmodgArAnukR^itinipuNA jarjarA niShpatanti .. 70.. yatra strINAM priyatamabhujAli~NganochChvAsitAnAM a~NgaglAniM suratajanitAM tantujAlAvalambAH . tvatsaMrodhApagamavishadaishchandrapAdairnishIthe vyAlumpanti sphuTajalalavasyandinashchandrakAntAH .. 71.. akShayyAntarbhavananidhayaH pratyahaM raktakaNThaiH udgAyadbhirdhanapatiyashaH kiMnarairyatra sArdham.h . vaibhrAjAkhyaM vibudhavanitAvAramukhyAsahAyA baddhAlApA bahirupavanaM kAmino nirvishanti .. 72.. gatyutkampAdalakapatitairyatra mandArapuShpaiH patrachChedaiH kanakakamalaiH karNavibhra.nshibhishcha . muktAjAlaiH stanaparisarashChinnasUtraishcha hAraiH naisho mArgaH saviturudaye sUchyate kAminInAm.h .. 73.. matvA devaM dhanapatisakhaM yatra sAkShAd.h vasantaM prAyashchApaM na vahati bhayAn.h manmathaH ShaTpadajyam.h . sabhrUbha~NgaprahitanayanaiH kAmilakShyeShvamoghaiH tasyArambhashchaturavanitAvibhramaireva siddhaH .. 74.. vAsashchitraM madhu nayanayorvibhramAdeshadakShaM puShpobhdedaM saha kisalayairbhUShaNAnAM vikalpAn.h . lAkShArAgaM charaNakamalanyAsayogyaM cha yasyAm.h ekaH sUte sakalamabalAmaNDanaM kalpavR^ikShaH .. 75.. tatrAgAraM dhanapatigR^ihAnuttareNAsmadIyaM dUrAllakShyaM surapatidhanushchAruNA toraNena . yasyopAnte kR^itakatanayaH kAntaya vardhito me hastaprApyastabakanamito bAlamandAravR^ikShaH .. 76.. vApI chAsmin.h marakatashilAbaddhasopAnamArgA haimaishChannA vikachakamalaiH snigdhavaidUryanAlaiH . yasyAstoye kR^itavasatayo mAnasaM saMnikR^iShTaM na dhyAsyanti vyapagatashuchastvAmapi prekShya haMsAH .. 77.. tasyAstIre rachitashikharaH peshalairindranIlaiH krIDAshailaH kanakakadalIveShTanaprekShaNIyaH . madgehinyAH priya iti sakhe chetasA kAtareNa prekShyopAntasphuritataDitaM tvAM tameva smarAmi .. 78.. raktAshokashH chalakisalayaH kesarashchAtra kAntaH pratyAsannau kurabakavR^itermAdhavImaNDapasya . ekaH sakhyAstava saha mayA vAmapAdAbhilAShI kA~NkShatyanyo vadanamadirAM dohadachChadmanAsyAH .. 79.. tanmadhye cha sphaTikaphalakA kA~nchanI vAsayaShTiH mUle baddhA maNibhiranatiprauDhava.nshaprakAshaiH . tAlaiH shi~njAvalayasubhagairnartitaH kAntayA me yAmadhyAste divasavigame nIlakaNThaH suhR^id.h vaH .. 80.. ebhiH sAdho hR^idayanihitairlakShaNairlakShayethA dvAropAnte likhitavapuShau sha~Nkhapadmau cha dR^iShTvA . kShAmachChAyaM bhavanamadhunA madviyogena nUnaM sUryApAye na khalu kamalaM puShyati svAmabhikhyAm.h .. 81.. gatvA sadyaH kalabhatanutAM shIghrasaMpAtahetoH krIDAshaile prathamakathite ramyasANau niShaNNaH . arhasyantarbhavanapatitAM kartumalpAlpabhAsaM khadyotAlIvilasitanibhAM vidyudunmeShadR^iShTim.h .. 82.. tanvI shyAmA shikharadashanA pakvabimbAdharoShThI madhye kShAmA chakitahariNIprekShaNA nimnanAbhiH . shroNIbhArAdalasagamanA stokanamrA stanAbhyAM yA tatra syAd.h yuvativiShaye sR^iShTirAdyeva dhAtuH .. 83.. tAM jAnIthAH parimitakathAM jIvitaM me dvitIyaM dUrIbhUte mayi sahachare chakravAkImivaikAm.h . gADhotkaNThA guruShu divaseShveShu gachChatsu bAlAM jAtAM manye shishiramathitAM padminIM vAnyarUpAm.h .. 84.. nUnaM tasyAH prabalaruditochChUnanetraM priyAyA niHShvAsAnAmashishiratayA bhinnavarNAdharoShTham.h . hastanyastaM mukhamasakalavyakti lambAlakatvAd.h indordainyaM tvadanusaraNakliShTakAnterbibharti .. 85.. Aloke te nipatati purA sA balivyAkulA vA matsAdR^ishyaM virahatanu vA bhAvagamyaM likhantI . pR^ichChantI vA madhuravachanAM shArikAM pa~njarasthAM kachchit.h bhartuH smarasi rasike tvaM hi tasya priyeti .. 86.. utsa~Nge vA malinavasane somya nikShipya vINAM madgotrA~NkaM virachitapadaM geyamudgAtukAmA . tantrImArdrAM nayanasalilaiH sArayitvA kathaM chid.h bhUyo bhUyaH svayamapi kR^itAM mUrChanAM vismarantI .. 87.. sheShAn.h mAsAn.h virahadivasaprasthApitasyAvadhervA vinyasyantI bhuvi gaNanayA dehalIdattapuShpaiH . ##(##sa.nyogaM##)## matsa~NgaM vA hR^idayanihitArambhamAsvAdayantI prAyeNaite ramaNaviraheShva~NganAnAM vinodAH .. 88.. savyApArAmahani na tathA pIDayenmadviyogaH sha~Nke rAtrau gurutarashuchaM nirvinodAM sakhIM te . matsaMdeshaiH sukhayitumalaM pashya sAdhvIM nishIthe tAmunnidrAmavanishayanAM saudhavAtAyanasthaH .. 89.. AdhikShAmAM virahashayane saMniShaNNaikapArshvAM prAchImUle tanumiva kalAmAtrasheShAM himA.nshoH . nItA rAtriH kShaNa iva mayA sArdhamichChAratairyA tAmevoShNairvirahamahatImashrubhiryApayantIm.h .. 90.. pAdAnindoramR^itashishirAn.h jAlamArgapraviShTAn.h pUrvaprItyA gatamabhimukhaM saMnivR^ittaM tathaiva . chakShuH khedAt.h salilagurubhiH pakShmabhishChAdayantIM sAbhre.ahnIva sthalakamalinIM na prabuddhAM na suptAm.h .. 91.. niHshvAsenAdharakisalayakleshinA vikShipantIM shuddhasnAnAt.h paruShamalakaM nUnamAgaNDalambam.h . matsa.nbhogaH kathamupanayet.h svapnajo.apIti nidrAm.h AkA~NkShantIM nayanasalilotpIDaruddhAvakAshAm.h .. 92.. Adye baddhA virahadivase yA shikhA dAma hitvA shApasyAnte vigalitashuchA tAM mayodveShTanIyAm.h . sparshadviShTAmayamitanakhenAsakR^it.h sArayantIM gaNDAbhogAt.h kaThinaviShamAmekaveNIM kareNa .. 93.. sA saMnyastAbharaNamabalA peshalaM dhArayantI shayyotsa~Nge nihitamasakR^id.h duHkhaduHkhena gAtram.h . tvAmapyasraM navajalamayaM mochayiShyatyavashyaM prAyaH sarvo bhavati karuNAvR^ittirArdrAntarAtmA .. 94.. jAne sakhyAstava mayi manaH saMbhrtasnehamasmAd.h itthaMbhUtAM prathamavirahe tAmahaM tarkayAmi . vAchAlaM mAM na khalu subhagaMmanyabhAvaH karoti pratyakShaM te nikhilamachirAd.h bhrAtaruktaM mayA yat.h .. 95.. ruddhApA~Ngaprasaramalakaira~njanasnehashUnyaM pratyAdeshAdapi cha madhuno viShmR^itabhrUvilAsam.h . tvayyAsanne nayanamuparispandi sha~Nke mR^igAkShyA mInakShobhAchchalakuvalayashrItulAmeShyatIti .. 96.. vAmashchAsyAH kararuhapadairmuchyamAno madIyaiH muktAjAlaM chiraparichitaM tyAjito daivagatyA . saMbhogAnte mama samuchito hastasa.nvAhanAnAM yAsyatyUruH sarasakadalIstambhagaurashchalatvam.h .. 97.. tasmin.h kAle jalada yadi sA labdhanidrAsukhA syAd.h anvAsyainAM stanitavimukho yAmamAtraM sahasva . mA bhUdasyAH praNayini mayi svapnalabdhe kathaM chit.h sadyaH kaNThachyutabhujalatAgranthi gADhopagUDham.h .. 98.. tAmutthApya svajalakaNikAshItalenAnilena pratyAshvastAM samamabhinavairjAlakairmAlatInAm.h . vidyudgarbhaH stimitanayanAM tvatsanAthe gavAkShe vaktuM dhIrastanitavachanairmAninIM prakramethAH .. 99.. bharturmitraM priyamavidhave viddhi mAmambuvAhaM tatsaMdeshaihR^idayanihitairAgataM tvatsamIpam.h . yo vR^indAni tvarayati pathi shrAmyatAM proShitAnAM mandrasnigdhairdhvanibhirabalAveNimokShotsukAni .. 100.. ityAkhyAte pavanatanayaM maithilIvonmukhI sA tvAmutkaNThochChvasitahR^idayA vIkShya saMbhavya chaiva . shroShyatyasmAt.h paramavahitA saumya sImantinInAM kAntodantaH suhR^idupanataH sa~NgamAtkiMchidUnaH .. 101.. tAmAyuShman.h mama cha vachanAdAtmanaH chopakartuM brUyAdevaM tava sahacharo rAmagiryAshramasthaH . avyApannaH kushalamabale pR^ichChati tvAM viyuktaH pUrvAbhAShyaM sulabhavipadAM prANinAmetadeva .. 102.. a~NgenA~NgaM pratanu tanunA gADhataptena taptaM sAsreNAshrudrutamaviratotkaNThamutkaNThitena . uShNochChvAsaM samadhikatarochChvAsinA dUravartI sa~Nkalpaistairvishati vidhinA vairiNA ruddhamArgaH .. 103.. shabdAkhyeyaM yadapi kila te yaH sakhInAM purastAt.h karNe lolaH kathayitumabhUdAnanasparshalobhAt.h . so.atikrAntaH shravaNaviShayaM lochanAbhyAmadR^iShTaH tvAmutkaNThAvirachitapadaM manmukhenedamAha .. 104.. shyAmAsva~NgaM chakitahariNIprekShaNe dR^iShTipAtaM vaktrachChAyAM shashini shikhinAM barhabhAreShu keshAn.h . utpashyAmi pratanuShu nadIvIchiShu bhrUvilAsAn.h hantaikasminkvachidapi na te chaNdi sAdrshyamasti .. 105.. tvAmAlikhya praNayakupitA dhAturAgaiH shilAyAM AtmAnaM te charaNapatitaM yAvadichChAmi kartum.h . asraistAvan.h muhurupachitairdR^iShTirAlupyate me krUrastasminnapi na sahate sa~NgamaM nau kR^itAntaH .. 106.. mAmAkAshapraNihitabhujaM nirdayAshleShahetoH labdhAyAste kathamapi mayA svapnasaMdarshaneShu . pashyantInAM na khalu bahusho na sthalIdevatAnAM muktAsthUlAstarukisalayeShvashruleshAH patanti .. 107.. dhArAsiktasthalasurabhiNastvanmukhasyAsya bAle dUrIbhUtaM pratanumapi mAM pa~nchabANaH kShiNoti . dharmAnte.asminvigaNaya kathaM vAsarANi vrajeyuH diksaMsaktapravitataghanavyastasUryAtapAni .. 108.. bhittvA sadyaH kisalayapuTAn.h devadArudrumANAM ye tatkShIrasrutisurabhayo dakShiNena pravR^ittAH . Ali~Ngyante guNavati mayA te tuShArAdrivAtAH pUrvaspR^iShTaM yadi kila bhaveda~Ngamebhistaveti .. 109.. saMkShipyeta kShaNa iva kathaM dIrghayAmA triyAmA sarvAvasthAsvaharapi kathaM mandamandAtapaM syAt.h . itthaM chetashchaTulanayane durlabhaprArthanaM me gADhoShmAbhiH kR^itamasharaNaM tvadviyogavyathAbhiH .. 110.. nanvAtmAnaM bahu vigaNayannAtmanaivAvalambe tat.h kalyANi tvamapi nitarAM mA gamaH kAtaratvam.h . kasyAtyantaM sukhamupanataM duHkhamekAntato vA nIchairgachChatyupari cha dashA chakranemikrameNa .. 111.. shApAnto me bhujagashayanAdutthite shAr~NgapANau sheShAnmAsAn.h gamaya chaturo lochane mIlayitvA . pashchAdAvAM virahaguNitaM taM tamAtmAbhilAShaM nirvekShyAvaH pariNatasharachchandrikAsu kShapAsu .. 112.. bhUyashchAha tvamapi shayane kaNThalagnA purA me nidrAM gatvA kimapi rudatI sasvanaM viprabuddhA . sAntarhAsaM kathitamasakR^it.h pR^ichChatashcha tvayA me drShTaH svapne kitava ramayan.h kAmapi tvaM mayeti .. 113.. etasmAn.h mAM kushalinamabhij~nAnadAnAd.h viditvA mA kaulInAchchakitanayane mayyavishvAsinI bhUH . snehAnAhuH kimapi virahe dhvaMsinaste tvabhogAd.h iShTe vastunyupachitarasAH premarAshIbhavanti .. 114.. AshvAsyaivaM prathamavirahodagrashokAM sakhIM te shailAdAshu trinayanvR^iShotkhAtakUTAnnivR^ittaH . sAbhij~nAnaprahitakushalaistadvachobhirmamApi prAtaH kundaprasavashithilaM jIvitaM dhArayethAH .. 115.. kachchit.h somya vyavasitamidaM bandhukR^ityaM tvayA me pratyAdeshAnna khalu bhavato dhIratAM kalpayAmi . niHshabdo.api pradishasi jalaM yAchitashchAtakebhyaH pratyuktaM hi praNayiShu satAmIpsitArthakriyaiva .. 116.. etat.h kR^itvA priyamanuchitaprArthanAvartmano me sauhardAd.h vA vidhura iti vA mayyanukroshabuddhyA . iShTAn.h deshAn.h vichara prAvR^iShA saMbhR^itashrIH mA bhUdevaM kShaNamapi cha te vidyutA viprayogaH .. 117.. adhvaklAntaM pratimukhagataM sAnumAnAmrakUTaH tu~Ngena tvAM jalada shirasA vakShyati shlAghamAnaH . AsAreNa tvamapi shamayestasya naidAghamagniM sadbhAvArdraH phalati na chireNopakAro mahatsu .. ##?## .. ambhobindugrahaNachaturA.nshchAtakAn.h vIkShamANAH shreNIbhUtAH parigaNanayA nirdishanto balAkAH . tvAmAsAdya stanitasamaye mAnayiShyanti siddhAH sotkampAni priyasahacharIsaMbhramAli~NgitAni .. ##?## .. hArA.nstArA.nstaralaguTikAn.h koTishaH sha~NkhashuktIH shaShpashyAmAn.h marakatamaNInunmayUkhaprarohAn.h . dR^iShTvA yasyAM vipaNirachitAn.h vidrumANAM cha bha~NgAn.h sa.nlakShyante salilanidhayastoyamAtrAvasheShAH .. ##?## .. pradyotasya priyaduhitaraM vatsarAjo.atra jahre haimaM tAladrumavanamabhUdatra tasyaiva rAj~naH . atrodbhrAntaH kila nalagiriH stambhamutpATya darpAd.h ityAgantUn.h ramayati jano yatra bandhUnabhij~nAH .. ##?## .. pattrashyAmA dinakarahayaspardhino yatra vAhAH shailodagrAstvamiva kariNo vR^iShTimantaH prabhedAt.h . yodhAgraNyaH pratidashamukhaM sa.nyuge tasthivA.nsaH pratyAdiShTAbharaNaruchayashchandrahAsavraNA~NkaiH .. ##?## .. yatronmattabhramaramukharAH pAdapA nityapuShpA ha.nsashreNIrachitarashanA nityapadmA nalinyaH . kekotkaNThA bhavanashikhino nityabhAsvatkalApA nityajyotsnAH pratihatatamovR^ittiramyAH pradoShAH .. ##?## .. akShayyAntarbhavananidhayaH pratyahaM raktakaNThaiH udgAyadbhirdhanapatiyashaH kiMnarairyatra sArdham.h . vaibhrAjAkhyaM vibudhavanitAvAramukhyAsahAyA baddhAlApA bahirupavanaM kAmino nirvishanti .. ##?## .. vAsashchitraM madhu nayanayorvibhramAdeshadakShaM puShpodbhedaM saha kisalayairbhUShaNAnaM vikalpam.h . lAkShArAgaM charaNakamalanyAsayogyaM cha yasyAM ekaH sUte sakalamabalAmaNDanaM kalpavR^ikShaH .. ##?## .. snigdhAH sakhyaH kShaNamapi divA tAM na mokShyanti tanvIM ekaprakhyA bhavati hi jagatya~NganAnAM pravR^ittiH . sa tvaM rAtrau jalada shayanAsannavAtAyAnasthaH kAntAM supte sati parijane vItanidrAmupeyAH .. ##?## .. anveShTavyAmavanishayane sannikIrNaikapArshvAM tatparyantapragalitalavaishChinnaHArairivAsraiH . bhUyo bhUyaH kaThinaviShamAM sArayantIM kapolAd.h AmoktavyAmayamitanakhenaikaveNIM kareNa .. ##?## .. dhArAsiktasthalasurabhiNastvanmukhasyAsya bAle dUrIbhUtaM pratanumapi mAM pa~nchabANaH kShiNoti . gharmAnte.asmin.h vigaNaya kathaM vAsarANi vrajeyuH diksa.nsaktapravitataghanavyastasUryAtapAni .. ##?## .. ityAkhyAte surapatisakhaH shailakulyApurIShu sthitvA sthitvA dhanapatipurIM vAsaraiH kaishchidApa . matvAgAraM kanakaruchiraM lakShaNaiH pUrvamuktaiH tasyotsa~Nge kShititalagatAM tAM cha dInAM dadarsha .. ##?## .. tasmAdadrernigaditumatho shIghrametyAlakAyAM yakShAgAraM vigalitanibhaM diShTachihnairviditvA . yat.h saMdiShTaM praNayamadhuraM guhyakena prayatnAt.h tadgehinyAH sakalamavadat.h kAmarUpI payodaH .. ##?## .. tatsaMdeshaM jaladharavaro divyavAchA.a.achachakShe prANA.nstasyA janahitarato rakShituM yakShavadhvAH . prApyodantaM pramuditamanAH sApi tasthau svabhartuH keShAM na syAdavitathaphalA prArthanA hyuttameShu .. ##?## .. shrutvA vArttAM jaladakathitAM tAM dhanesho.api sadyaH shApasyAntaM sadayahR^idayaH sa.nvidhAyAstakopaH . sa.nyojyaitau vigalitashuchau daMpatI hR^iShTachittau bhogAniShTAnaviratasukhaM bhojayAmAsa shashvat.h .. ##?## .. itthaMbhUtaM surachitapadaM meghadUtAbhidhAnaM kAmakrIDAvirahitajane viprayoge vinodaH . meghasyAsminnatinipuNatA buddhibhAvaH kavInAM natvAryAyAshcharaNakamalaM kAlidAsashchakAra .. ##?## .. ## ## ## \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} {\rm http://sanskritdocuments.org} \end{document}