%@@1 % File name : Urubhanga.itx %-------------------------------------------- % Text title : mahAkavishrIbhAsapraNItam Urubha~Ngam % Author : % Language : Sanskrit % Subject : Drama % Description/comments : % Transliterated by : Arun questions.sanskrit@gmail.com http://www.ibiblio.org/sanskrit/tools/sanscript % Proofread by : Arun questions.sanskrit@gmail.com % Latest update : 1/21/2011 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskritdocuments.org % http://sanskrit.gde.to/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto engtitle are % needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=50pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Urubhangam by Bhasa ..}## \itxtitle{.. mahAkavishrIbhAsapraNItam Urubha~Ngam ..}##\endtitles ## || shrIH|| shrIgaNeshAya namaH | (nAndyante tataH pravishati sUtradhAraH) sUtradhAraH \-\- bhIShmadroNataTAM jayadrathajalAM gAndhArarAjahradAM karNadrauNikRRiporminakramakarAM duryodhanasrotasam | tIrNaH shatrunadIM sharAsasikatAM yena plavenArjunaH shatrUNAM taraNeShu vaH sa bhagavAnastu plavaH keshavaH || 1|| evamAryamishrAn vij~nApayAmi | aye kinnukhalu mayi vij~nApanavyagre shabda iva shrUyate | a~Nga ! pashyAmi | (nepathye) ete smo bhoH ! ete smaH | sUtradhAraH \-\- bhavatu, vij~nAtam | (pravishya) pAripArshvakaH \-\- bhAva ! kutonukhalvete, svargArthamAhavamukhodyatagAtrahomA nArAchatomarashatairviShamIkRRitA~NgAH | mattadvipendradashanollikhitaiH sharIrair anyonyavIryanikaShAH puruShA bhramanti || 2|| sUtradhAraH \-\- mAriSha kiM nAvagachChasi | tanayashatanayashUnye duryodhanAvasheShe dhRRitarAShTrapakShe, pANDavajanArdanAvashiShTe yudhiShThirapakShe, rAj~nAM sharIrasamAkIrNe samantapa~nchake, etad raNAhatagajAshvanarendrayaudhaM sa~NkIrNalekhyamiva chitrapaTaM praviddham | yuddhe vRRikodarasuyodhanayoH pravRRitte yaudhA narendranidhanaikagRRihaM praviShTAH || 3|| (niShkrAntau) sthApanA | ~~~ (tataH pravishanti bhaTAstrayaH) sarve \-\- ete smo bhoH ! ete smaH | prathamaH \-\- vairasyAkvathanaM balasya nikaShaM mAnapratiShThAgRRihaM yuddheShvapsarasAM svayaMvarasabhAM shauryapratiShThAM nRRiNAm | rAj~nAM pashchimakAlavIrashayanaM prANAgnihomakratuM samprAptA raNasaMj~namAshramapadaM rAj~nAM nabhaHsa~Nkramam || 4|| dvitIyaH \-\- samyag bhavAnAha | upalaviShamA nAgendrANAM sharIradharA dharA dishi dishi kRRitA gRRidhrAvAsA hatAtirathA rathAH | avanipatayaH svargaM prAptAH kriyAmaraNe raNe pratimukhamime tattat kRRitvA chiraM nihatAhatAH || 5|| tRRitIyaH \-\- evametat | karivarakarayUpo bANavinyastadarbho hatagajachayanochcho vairavahnipradIptaH | dhvajavitatavimAnaH siMhanAdochchamantraH patitapashumanuShyaH saMsthito yuddhayaj~naH || 6|| prathamaH \-\- idamaparaM pashyetAM bhavantau | ete parasparasharairhRRitajIvitAnAM dehai raNAjiramahIM samupAshritAnAm | kurvanti chAtra pishitArdramukhA viha~NgA rAj~nAM sharIrashithilAni vibhUShaNAni || 7|| dvitIyaH \-\- prasaktanArAchanipAtapAtitaH samagrayuddhodyatakalpito gajaH | vishIrNavarmA sasharaH sakArmuko nRRipAyudhAgAramivAvasIdati || 8|| tRRitIyaH \-\- idamaparaM pashyetAM bhavantau | mAlyairdhvajAgrapatitaiH kRRitamuNDamAlaM ratnaikasAyakavaraM rathinaM vipannam | jAmAtaraM pravahaNAdiva bandhunAryo hRRiShTAH shivA rathamukhAdavatArayanti || 9|| sarve \-\- ahotukhalu nihatapatitagajaturaganararudhirakalilabhUmipradeshasya vikShiptavarmacharmAtapatrachAmaratomarasharakuntakavachakabandhAdiparyAkulasya shaktiprAsahATakabhiNDipAlashUlamusalamudgaravarAhakarNakaNayakarpaNa\- sha~NkutrAsigadAdibhirAyudhairAkIrNasya samantapa~nchakasya pratibhayatA | prathamaH \-\- iha hi, rudhirasarito nistIryante hatadvipasa~NkramA nRRipatirahitaiH srastaiH sUtairvahanti rathAn hayAH | patitashirasaH pUrvAbhyAsAd dravanti kabandhakAH puruSharahitA mattA nAgA bhramanti yatastataH || 10|| dviHtIyaH \-\- idamaparaM pashyetAM bhavantau | ete, gRRidhrA madhUkamukulonnatapi~NgalAkShA daityendraku~njaranatA~NkUshatIkShNatuNDAH | bhAntyambare vitatalambavikIrNapakShA mAMsaiH pravAlarachitA iva tAlavRRintAH || 11|| tRRitIyaH \-\- eShA nirastahayanAganarendrayaudhA vyaktIkRRitA dinakarograkaraiH samantAt | nArAchakuntasharatomarakha~NgakIrNA tArAgaNaM patitamudvahatIva bhUmiH || 12|| prathamaH \-\- IdRRishyAmapyavasthAyAmavimuktashobhA virAjante kShatriyAH | iha hi, satrodvartitanetraShaTpadagaNA tAmroShThapatrotkarA bhrUbhedA~nchitakesarA svamakuTavyAviddhasaMvartikA | vIryAdityavibodhitA raNamukhe nArAchanAlonnatA niShkampA sthalapadminIva rachitA rAj~nAmabhItairmukhaiH ||13|| dvitIyaH \-\- IdRRishAnAmapi kShatriyANAM mRRityuH prabhavati | na shakyaM khalu viShamasthaiH puruShai rAjabalAdhAnaM kartum | tRRitIyaH \-\- kiM cha re prabhavati kShatriyANAmiti | prathamaH \-\- kaH saMshayaH | dvitIyaH \-\- mA mA bhavAnevam | spRRiShTvA khANDavadhUmara~njitaguNaM saMshaptakotsAdanaM svargAkrandaharaM nivAtakavachaprANopahAraM dhanuH | pArthenAdya balAnmaheshvararaNakShepAvashiShTaiH sharair darpotsiktavashA nRRipA raNamukhe mRRityoH pratigrAhitAH ||14|| sarve \-\- aye shabdaH | kiM meghA ninadanti vajrapatanaishchUrNIkRRitAH parvatA nirghAtaistumulasvanapratibhayaiH kiM dAryate vA mahI | kiM mu~nchatyanilAvadhUtachapapalakShubdhormimAlAkulaM shabdaM mandarakandarodaradarIH saMhatya vA sAgaraH ||15|| bhavatu, pashyAmastAvat | (sarve parikrAmAnti) prathamaH \-\- aye etat khalu draupadIkeshadharShaNAvamarShitasya pANDavamadhyamasya bhImasenasya bhrAtRRishatavadhakruddhasya mahArAjaduryodhanasya cha dvaipAyanahalAyudhakRRiShNavidurapramukhAnAM kuruyadukuladaivatAnAM pratyakShaM pravRRittaM gadAyuddham | dvitIyaH \-\- bhImasyorasi taptakA~nchanashilApIne pratisphAlite bhinne vAsavahastihastakaThine duryodhanAMsasthale | anyonyasya bhujadvayAntarataTeShvAsajyamAnAyudhe yasmiMshchaNDagadAbhighAtajanitaH shabdaH samuttiShThati ||16|| tRRitIyaH \-\- eSha mahArAjaH, shiShTotkampanavalgamAnAmakuTaH krodhAdhikAkShAnanaH sthAnAkrAmaNavAmanIkRRitatanuH pratyagrahastochChrayaH | yasyaiShA ripushoNitArdrakalilA bhAtyagrahaste gadA kailAsasya girerivAgrashikharoddhUtA mahendrAshaniH ||17|| prathamaH \-\- eSha samprahArarudhirasiktA~NgastAvad dRRishyatAM pANDavaH | nirbhinnAgralalATavAntarudhiro bhagnAMsakUTadvayaH sAndrairnirgalitaprahArarudhirairArdrIkRRitoraHsthalaH | bhImo bhAti gadAbhighAtarudhiraklinnAvagADhavraNaH shailo merurivaiSha dhAtusalilAsAropadigdhopalaH || 18|| dvitIyaH \-\- bhImAM gadAM kShipati garjati valgamAnaH shIghraM bhujaM harati tasya kRRitaM bhinatti | chArIM gAtiM pracharati praharatyabhIkShNAM saMshikShito narapatirbalavAMstu bhImaH || 19|| tRRitIyaH \-\- eSha vRRikodaraH, shirasi gurunikhAtasrastaraktArdragAtro dharaNidharanikAshaH saMyugeShvaprameyaH | pravishati girirAjo medinIM vajradagdhaH shithilavisRRitadhAturhemakUTo yathAdriH || 20|| eSha gADhaprahArashithilIkRRitA~NgaM nipatantaM bhImasenaM dRRiShTvA, ekAgrA~NgulidhAritonnatamukho vyAsaH sthito vismitaH dvitIyaH \-\- dainyaM yAti yudhiShThiro~tra viduro bAShpAkulAkShaH sthitaH | tRRitIyaH \-\- spRRiShTaM gANDivamarjunena gaganaM kRRiShNaH samudvIkShate sarve \-\- shiShyaprItitayA halaM bhramayate rAmo raNaprekShakaH || 21|| prathamaH \-\- eSha mahArAjaH, vIryAlayo vividharatnavichitramaulir yukto~bhimAnavinayadyutisAhasaishcha | vAkyaM vadatyupahasanna tu bhIma dInaM vIro nihanti samareShu bhayaM tyajeti || 22|| dvitIyaH \-\- eSha idAnImapahAsyamAnaM bhImasenaM dRRiShTvA svamUrumabhihatya kAmapi saMj~nAM prayachChati janArdanaH | tRRitIyaH \-\- eSha saMj~nayA samAshvAsito mArutiH, saMhRRitya bhrukuTI lalATavivare svedaM kareNAkShipan bAhubhyAM pratigRRihya bhImavadanashchitrA~NgadAM svAM gadAm | putraM dInamudIkShya sarvagatinA labdhveva dattaM balaM garjan siMhavRRiShekShaNaH kShititalAd bhUyaH samuttiShThati || 23|| prathamaH \-\- hanta punaH pravRRittaM gadAyuddham | anena hi, bhUmau pANitale nighRRiShya tarasA bAhU pramRRijyAdhikaM sandaShToShThapuTena vikramabalAt krodhAdhikaM garjatA | tyaktvA dharmaghRRiNAM vihAya samayaM kRRiShNasya saMj~nAsamaM gAndhArItanayasya pANDutanayenorvorvimuktA gadA || 24|| sarve \-\- hA dhik patito mahArAjaH | tRRitIyaH \-\- eSha rudhirapatanadyotitA~NgaM nipatantaM kururAjaM dRRiShTvA khamutpatito bhagavAn dvaipAyanaH | ya eShaH, helAsaMvRRitalochanena halinA netroparodhaH kRRito dRRiShTvA krodhanimIlitaM haladharaM duryodhanApekShayA | sambhrAntaiH karapa~njarAntaragato dvaipAyanaj~nApito bhImaH kRRiShNakarAvalambitagatirnirvAhyate pANDavaiH || 25|| prathamaH \-\- aye ayamapyamarShonmIlitarabhasalochano bhImasenApakramaNamudvIkShamANa ita evAbhivartate bhagavAn halAyudhaH | ya eShaH, prachalalalitamauliH krodhatAmrAyatAkSho bhramaramukhavidaShTAM ki~nchidutkRRiShya mAlAm | asitatanuvilambisrastavastrAnukarShI kShititalamavatIrNaH pAriveShIva chandraH || 26|| dvitIyaH \-\- tadAgamyatAM vayamapi tAvanmahArAjasya pratyanantarIbhavAmaH | ubhau \-\- bADham | prathamaH kalpaH | (niShkrAntAH) viShkambhakaH | ~~~ (tataH pravishati baladevaH) baladevaH \-\- bho bhoH pArthivAH ! na yuktamidam | mama ripubalakAlaM lA~NgalaM la~NghayitvA raNagatamatisandhiM mAM cha nAvekShya darpAt | raNashirasi gadAM tAM tena duryodhanorvoH kulavinayasamRRiddhyA pAtitaH pAtayitvA || 27|| bho duryodhana ! muhUrtaM tAvadAtmA dhAryatAm | saubhochChiShTamukhaM mahAsurapuraprAkArakUTA~NkushaM kAlindIjaladeshikaM ripubalaprANopahArArchitam | hantotkShipyahalaM karomi rudhirasvedArdrapAkottare bhImasyorasi yAvadadya vipule kedAramArgAkulam || 28|| (nepathye) prasIdatu prasIdatu bhagavAn halAyudhaH | baladevaH \-\- evAMgato.apyanugachChati mAM tapasvI duryodhanaH | eShaH, shrImAn saMyugachandanena rudhireNArdrAnuliptachChavir bhUsaMsarpaNareNUpATalabhujo bAlavrataM grAhitaH | nirvRRitte~mRRitamanthane kShitidharAnmuktaH suraiH sAsurair AkarShanniva bhogamarNavajale shrAntojjhito vAsukiH ||29|| (tataH pravishati bhagnoruyugalo duryodhanaH) duryodhanaH \-\- eSha bhoH ! bhImena bhittvA samayavyavasthAM gadAnipAtakShatajarjaroruH | bhUmau bhujAbhyAM parikRRiShyamAnaM svaM dehamardhoparataM vahAmi || 30|| prasIdatu prasIdatu bhagavAn halAyudhaH | tvatpAdatornipatitaM patitasya bhUmAv etachChiraH prathamamadya vimu~ncha roSham | jIvantu te kurukulasya nivApameghA vairaM cha vigrahakathA cha vayaM cha naShTAH || 31|| baladevaH \-\- bho duryodhanA ! muhUrtaM tAvadAtmA dhAryatAm | duryodhanaH \-\- kiM bhavAn kariShyati | baladevaH \-\- shrUyatAm, AkShiptalA~NgalamukhollikhitaiH sharIrair nirdAritAMsahRRidayAnmusalaprahAraiH | dAsyAmi saMyugahatAn sarathAshvanAgAn svargAnuyAtrapuruShAMstava pANDuputrAn || 32|| duryodhanaH \-\- mA mA bhavAnevam | pratij~nAvasite bhIme gate bhrAtRRishate divam | mayi chaivaM gate rAma ! vigrahaH kiM kariShyati || 33|| baladevaH \-\- matpratyakShaM va~nchito bhavAnityutpanno me roShaH | duryodhanaH \-\- va~nchita iti mAM bhavAn manyate | baladevaH \-\- kaH saMshayaH | duryodhanaH \-\- hanta bhoH ! dattamUlyA iva me prANAH | kutaH, AdIptAnaladAruNAjjatugRRihAd buddhyAtmanirvAhiNA yuddhe vaishravaNAlaye~chalashilAvegapratisAriNA | bhImenAdya hiDimbarAkShasasapatiprANapratigrAhiNA yadyevaM samavaiShi mAM ChalAjitaM bho rAma ! nAhaM jitaH || 34|| baladevaH \-\- bhIMasena idAnIM tava yuddhava~nchanAmutpAdya sthAsyati | druryodhanaH \-\- kiM chAhaM bhImasenena va~nchitaH | baladevaH \-\- atha kena bhavAnevaMvidhaH kRRitaH | rAjA \-\- shrUyatAM, yenendrasya sa pArijAtakatarurmAnena tulyaM hRRito divyaM varShasahasramarNavajale suptashcha yo lIlayA | tIvrAM bhImagadAM pravishya sahasA nirvyAjayuddhapriyas tenAhaM jagataH priyeNa hariNA mRRityoH pratigrAhitAH || 35|| (nepathye) ussaraha ayyA ! ussaraha | [utsaratAryAH ! utsarata |] baladevaH \-\- (vilokya) aye ayamatrabhavAn dhRRitarAShTro gAndhAryA durjayenAdeshitamArgo~ntaHpurAnubandhaH shokAmabhibhUtahRRidaya ita evAbhivartate | ya eShaH, vIryAkaraH sutashatapravibhaktachakShur darpodyataH kanakayUpavilambabAhuH | sRRiShTo dhruvaM tridivarakShaNajAtasha~Nkair devair arAtitimirA~njalitADitAkShaH || 36|| (tataH pravishati dhRRitarAShTro gAndrArI devyau durjayashcha) dhRRitarAShTraH \-\- putra! kvAsi | gAndhArI \-\- putta_a ! kahiM si | [putraka! kvAsi |] devyau \-\- mahArAa ! kahiM si | [mahArAja ! kutrAsi |] dhRRitarAShTra \-\- bho! kaShTam | va~nchanAnihataM shrutvA sutamadyAhave mama | mukhamantargatAsrAkShamandamandhataraM kRRitam || 37|| gAndhAri ! kiM dharase | gAndhArI \-\- jIvAvida hmi mandabhAA | [jIvitAsmi mandabhAgA |] devyau \-\- mahArAa ! mahArAa ! | [mahArAja ! mahArAja ! |] rAjA \-\- bhoH ! kaShTam | yanmamApi striyo rudanti | pUrvaM na jAnAmi gadAbhighAta- rujAmidAnIM tu samarthayAmi | yanme prakAshIkRRitamUrdhajAni raNaM praviShTAnyavarodhanAni || 38|| dhRRitarAShTraH \-\- gAndhAri ! kiM dRRishyate duryodhananAmadheyaH kulamAnI | gAndhArI \-\- mahArAa ! Na dissadi | [mahArAja ! na dRRishyate |] dhRRitarAShTraH \-\- kathaM na dRRishyate | adyAsmi yo~hamanveShTavye kAle putraM na pashyAmi | kRRitAntahataka ! ripusamaravimardaM mAnavIryapradIptaM sutashatamatidhIraM vIramutpAdya mAnI | dharaNitalavikIrNaM kiM sa yogyo na bhoktuM sakRRidapi dhRRitarAShTraH putradattaM nivApam || 39|| gAndhArI \-\- jAda ! suyodhaNa | dehi me paDiva_aNaM | puttasadaviNAsadukkhidaM mahArAaM cha mandabhAaM | [jAta ! suyodhana ! dehi me prativachanaM | putrashatavinAshaduHkhitaM mahArAjaM cha mandabhAgam |] baladevaH \-\- aye iyamatrabhavatI gAndhArI | yA putrapautravadaneShvakutUhalAkShI duryodhanAstamitashokanipItadhairyA | asrairajasramadhunA patidharmachihnam ArdrIkRRitaM nayanabandhamidaM dadhAti || 40|| dhRRitarAShTraH \-\- putra ! duryodhana ! aShTAdashAkShauhiNImahArAja ! kvAsi | rAjA \-\- adyAsmi mahArAjaH | dhRRitarAShTraH \-\- putrashatajyeShTha ! dehi me prativachanam | duryodhanaH \-\- anyandadAmi khalu vRRittAntam | anena vRRittAntena vrIDito.asmi | dhRRitarAShTraH \-\- ehi putra | abhivAdayasva mAm | rAjA \-\- ayamayamAgachChAmi | (utthAnaM rUpAyitvA patati) hA dhik | ayaM me dvitIyaH prahAraH | kaShTaM bhoH ! hRRitaM me bhImasenena gadApAtakachagrahe | samamUrudvayenAdya guroH pAdAbhivandanam || 41|| gAndhArI \-\- ettha jAdA ! | [atra jAte ! |] devyau \-\- ayye ! imA hma | [Arye ! ime svaH] gAndhArI \-\- aNNesaha bhattAraM | [anveShethA bhartAraM |] devyau \-\- gachChAmi mandabhAA | [gachChAmi mandabhAgA] dhRRitarAShTraH \-\- ka eSha bhoH ! mama vastrAntamAkarShan mArgamAdeshayati | durjayaH \-\- tAda ! ahaM dujjayo | [tAta ! ahaM durjayaH |] dhRRitarAShTra \-\- pautra ! durjaya ! pitaramanvichCha | durjayaH \-\- parissanto khu ahaM | [parishrAntaH khalvahaM |] dhRRitarAShdraH \-\- gachCha, pitura~Nke vishramayiShyasi | durjayaH \-\- tAda ! ahaM gachChAmi | (upasRRitya) tAda ! kahiM si | [tAta ! ahaM gachChAmi | tAta ! kutrAsi |] rAjA \-\- aye ayamapyAgataH | sarvAvasthAyAM hRRidayasannihitaH putrasneho mAM dahati | kutaH, duHkhAnAmanabhij~neyo mamA~NkashayanochitaH | nirjitaM durjayo dRRiShTvA kinnu mAmabhidhAsyati || 42|| durjayaH \-\- a_aM mahArAo bhUmIe uvaviTTho | [ayaM mahArAjo bhUmyAmupaviShTaH |] rAjA \-\- putra | kimarthamAgataH | durjayaH \-\- tuvaM chirAyasi tti | [tvaM chirAyasIti |] rAjA \-\- aho asyAmavasthAyAM putrasneho hRRidayaM dahati | durjayaH \-\- ahaM pi khu de a~Nke uvavisAmi | (a~NkamArohati) [ahaMapi khalu te a~Nke upavishAmi |] rAjA \-\- (nivArya) durjaya ! durjaya ! bhoH ! kaShTam | hRRidayaprItijanano yo me netrotsavaH svayam | so~yaM kAlaviparyAsAchchandro vahnitvamAgataH || 43|| durjayaH \-\- a~Nke uvavesaM kiMNimittaM tuvaM vAresi | [a~Nke upavesha kinnimittaM tvaM vArayasi |] rAjA \-\- tyaktvA parichitaM putra ! yatratatra tvayAsyatAm | adyaprabhRRiti nAstIdaM pUrvabhuktaM tavAsanam || 44|| durjaya \-\- kahiMNukhu mahArAo gamissadi | [kutranukhalu mahArAjo gamiShyati |] rAjA \-\- bhrAtRRishatamanugachChAmi | durjayaH \-\- maM pi tahiM Nehi | [mAmapi tatra naya |] rAjAM \-\- gachCha putra ! vRRikodaraM brUhi | durjayaH \-\- ehi mahArAa ! aNNesIasi | [ehi mahArAja ! anviShyase |] rAjA \-\- putra ! kena | durjayaH \-\- ayyAe, ayyeNa, savveNa anta_ureNa a | [AryayAryeNa sarveNantaHpureNa cha |] rAjA \-\- gachCha putra ! nAhamAgantuM samarthaH | durjayaH \-\- ahaM tuvaM NaissaM | [ahaM tvAM neShyAmi |] rAjA \-\- bAlastvamasi putra ! | durjayaH \-\- (parikramya) ayyA ! a_aM mahArAo | [AryAH ! ayaM mahArAjaH |] devyau \-\- hA hA mahArAo | [hA hA mahArajaH |] dhRRitarAShTraH \-\- kvAsau mahArajaH | gAndhArI \-\- kahiM me puttao | [kutra me putrakaH |] durjayaH \-\- a_aM mahArAo bhUmie uvaviTTho | [ayaM mahArAjo bhUmyAmupaviShTaH |] dhRRitarAShTraH \-\- hanta bhoH ! kimayaM mahArAjaH | yaH kA~nchanastambhasamapramANo loke kilaiko vasudhAdhipendraH | kRRitaH sa me bhUmigatastapasvI dvArendrkIlArdhasamapramANaH || 45|| gAndhArI \-\- jAda ! suyodhaNa ! parissanto si | [jAta ! suyodhana ! parishrAnto.asi |] rAjA \-\- bhavatyAH khalvAhaM putraH | dhRRitarAShTraH \-\- keyaM bhIH ! | gAndhArI \-\- mahArAa ! ahamabhIdaputtappaAiNI | [mahArAja ! ahamabhItaputrapadAyinI |] rAjA \-\- adyotpannamivAtmAnamavagachChAmi | bhostAta ! kimidAniM vaiklavyena | dhRRitarAShTraH \-\- putra ! kathaM viklavo bhaviShyAmi | yasya vIryabalotsiktaM saMyugAdhvaradIkShitam | pUrvaM bhrAtRRishataM naShTaM tvayyekasmin hate hataM || 46|| (patati) rAjA \-\- hA dhik | patito~trabhavAn | tAta ! samAshvAsayAtrabhavatIm | dhRRitarAShTraH \-\- putra ! kimiti samAshvasayAmi | rAjA \-\- aparA~Nmukho yudhi hata iti | bhostAta ! shokanigraheNa kriyatAM mamAnugraH | tvatpAdamAtrapraNatAgramaulir jvalantamapyagnimachintayitvA | yenaiva mAnena samaM prasUtas tenaiva mAnena divaM prayAmi || 47|| dhRRitarAShTraH \-\- vRRiddhasya me jIvitanisspRRihasya nisargasammIlitalochanasya | dhRRirtiM nigRRihyAtmani sampravRRittas tIvraH samAkrAmati putrashokaH || 48|| baladevaH \-\- bhoH kaShTam | duryodhananirAshasya nityAstamitachakShuShaH | na shaknomyatrabhavataH kartumAtmanivedanAm || 49|| rAjA \-\- vij~nApayAmyatrabhavatIm | gAndhArI \-\- bhaNAhi jAda ! | [bhaNa jAta ! |] rAjA \-\- namaskRRitya vadAmi tvAM yadi puNyaM mayA kRRitam | anyasyAmapi jAtyaM me tvaMeva jananI bhava || 50|| gAndhArI \-\- mama maNoraho khu tue bhaNido | [mama manorathaH khalu tvayA bhaNitaH |] rAjA \-\- mAlavi ! tvamapi shRRiNu | bhinnA me bhrukuTI gadAnipatitairvyAyuddhakAlotthitair vakShasyutpatitaiH prahArarudhirairhArAvakAsho hRRitaH | pashyemau vraNakA~nchanA~Ngadadharau paryAptashobhau bhujau bhartA te na parA~Nmukho yudhi hataH kiM kShatriye rodiShi || 51|| devI \-\- bALA esA sahadhammachAriNI rodAmi | [bAlA eShA sahadharmachAriNI rodAmi |] rAjA \-\- pauravi ! tvamapi shRRiNu | vedoktairvividhairmakhairabhimatairiShTaM dhRRitA bAndhavAH shatrUNAmupari sthitaM priyashataM na vyaMsitAH saMshritAH | yuddhe~ShTAdashavAhinInRRipatayaH santApitA nigrahe mAnaM mAnini vIkShya me nahi rudantyevaMvidhAnAM striyaH ||52|| pauravI \-\- ekkakidappavesaNichchaA Na rodAmi | [ekakRRitapraveshanishchayA na rodAmi |] rAjA \-\- durjaya ! tvamapi shRRiNu | dhRRitarAShTraH \-\- gAndhAri | kinnukhalu vakShyati | gAndhArI \-\- ahaM pi taM javva chintemi | [ahamapi tadeva chintayAmi |] rAjA \-\- ahamiva pANDavAH shushrUShayitavyAH tatrabhavatyAshchAmbAyAH kuntyA nidesho vartayitavyaH | AbhimanyorjananI draupadI chobhe mAtRRivat pUjayitavye | pashya putra, shlAghyashrIrabhimAnadIptahRRidayo duryodhano me pitA tulyenAbhimukhaM raNe hata iti tvaM shokamevaM tyaja | spRRiShTvA chaiva yudhiShThirasya vipulaM kShaumApasavyaM bhujaM deyaM pANDusutaistvayA mama samaM nAmAvasAne jalam || 53|| baladevaH \-\- aho vairaM pashchAttApaH saMvRRittaH | aye shabda iva sannAhadundubhininAdaviyogAmUke vikShiptabANakavachavyajanAtapatre | kasyaiSha kArmukaravo hatasUtayodhe vibhrAntavAyasagaNaM gaganaM karoti || 54|| (nepathye) duryodhanenAtatakArmukeNa yo yuddhayaj~naH sAhitaH praviShTaH | tameva bhUyaH pravishAmyashUnyam adhvaryuNA vRRittamivAshvamedham || 55|| baladevaH \-\- aye ayaM guruputro.ashvatthAmeta evAbhivartate | ya eShaH, sphuTitakamalapatraspaShTavistIrNadRRiShTI ruchirakanakayUpavyAyatAlambabAhuH | sarabhasamayamugraM kArmukaM karShamANaH sadahana iva meruH shRRi~NgalagnendrachApaH || 56|| (tataH pravishatyashvatthAmA) ashvatthAmA \-\- (pUrvoktameva paThitvA) bhoH ! samarasaMrambhobhayabalajaladhisa~NgamasamayasamutthitashastranakrakRRitta\- vigrahAH stokAvasheShAH shvAsAnubaddhamandaprANAH samarashlAghino rAjAnaH ! shRRiNvantu shRRiNvantu bhavantaH | ChalabaladalitoruH kauravendro na chAham shithilaviphalashastraH sUtputrashcha nAham | iha tu vijayabhUmau draShTumadyodyatAstraH sarabhasamahameko droNAputraH sthito.asmi || 57|| kimanayA mamApyapratilAbhavijayashlAghayA samarashriyA | (parikramya) mA tAvat | mayi gurunivapanavyagre va~nchitaH kurutilakabhUtaH kururAjaH | ka etachChraddhAsyati | kutaH, udyatprA~njalayo rathadvipagatAshchApadvitIyaiH karair yasyaikAdashavAhinInRRipatayastiShThanti vAkyonmukhAH | bhIShmo rAmasharAvalIDhakavachastAtashcha yoddhA raNe vyaktaM nirjita eva so.apyatirathaH kAlena duryodhanaH || 58|| tat kvanukhalu gato gAndhArIputraH | (parikramyAvalokya) aye ayamabhihatagajaturaganararathaprAkAramadhyagataH samarapayodhipAragaH kururAjaH | ya eShaH, maulInipAtachalakeshamayUkhajAlair gAtrairgadAnipatanakShatashoNitArdraiH | yAtyastamastakashilAtalasanniviShTaH sandhyAvagADha iva pashchimakAlasUryaH || 59|| (upasRRitya) bhoH kururAja ! kim idam | rAjA \-\- guruputra ! phalamaparitoShasya | ashvatthAmA \-\- bhoH kururAja ! satkAramUlamAvarjayiShyAmi | rAjA \-\- kiM bhavAn kariShyati | ashvatthAmA \-\- shrUyatAM, yuddhodyataM garuDapRRiShThaniviShTadehaM aShTArdhabhImabhujamudyatashAr~Ngachakram | kRRiShNaM sapANDutanayaM yudhi shastrajAlaiH sa~NkIrNalekhyamiva chitrapaTaM kShipAmi || 60|| rAjA \-\- mA mA bhavAnevam | gataM dhAtryutsa~Nge sakalamabhiShiktaM nRRipakulaM gataH karNaH svargaM nipatitatanuH shantanusutaH | shataM bhrAtRRINAM me hatamabhimukhaM saMyugamukhe vayaM chaivambhUtA gurusuta dhanurmu~nchatu bhavAn || 61|| ashvatthAmA \-\- bho kururAja | saMyuge pANDuputreNa gadApAtakachagrahe | samamUrudvayenAdya darpo.api bhavato hRRitaH || 62|| rAjA \-\- mA maivam | mAnasharIrA rAjAnaH | mAnArthameva mayA nigraho gRRihItaH | pashya guruputra ! yat kRRiShTA karanigrahA~nchitakachAdyUte tadA draupadI yad bAlo.api hatastadA raNamukhe putro~bhimanyuH punaH | akShavyAjajitA vanaM vanamRRigairyat pANDavAH saMshritA nanvalpaM mayi taiH kRRitaM vimRRisha bho ! darpAhRRitaM dIkShitaiH || 63|| ashvatthAmA \-\- sarvathA kRRitapratij~no.asmi | bhavatA vAtmanA chaiva vIralokaiH shapAmyaham | nishAsamaramutpAdya raNe dhakShyAmi pANDavAn || 64|| baladevaH \-\- etad bhaviShyatyudAhRRitaM guruputreNa | ashvatthAmA halAyudho~trabhavAn | dhRRitarAShTraH \-\- hanta sAkShimatI khalu va~nchanA | ashvatthAmA \-\- durjaya ! itastAvat | pitRRivikramadAyAdye rAjye bhujabalArjite | vinAbhiShekaM rAjA tvaM viproktairvachanairbhava || 65|| rAjA \-\- hanta kRRitaM me hRRidayAnuj~nAtam | parityajanti me prANAH | ime~trabhavantaH shantanuprabhRRitayo me pitRRipitAmahAH | etat karNamagrataH kRRitvA samutthitaM bhrAtRRishatam | ayamapyairAvatashiroviShaktaH kAkapakShadharo mahendrakaratalamavalambya kruddho.abhibhAShate mAmabhimanyuH | imA urvashyAdayo.apsaraso mAmabhigatAH | ime mUrtimanto mahArNavAH | etA ga~NgAprabhRRitayo mahAnadyaH | eSha sahasrahaMsaprayukto mAM netuM vIravAhI vimAnaH kAlena preShitaH | ayamayamAgachChAmi | (svargaM gataH) (yavanikAstaraNaM karoti) dhRRitarAShTraH \-\- yAmyeSha sajjanadhanAni tapovanAni putrapraNAshaviphalaM hi dhigastu rAjyam | ashvatthAmA \-\- yAto~dya sauptikavadhodyatabANapANiH gAM pAtu no narapatiH shamitAripakShaH || 66|| (niShkrAntAH sarve) Urubha~Ngamavasitam | shubhaM bhUyAt | ## Encoded and proofread by Arun questions.sanskrit@gmail.com % Urubhangam % % The printing of the text that I reference here has some idiosyncrasies. % Exclamation marks are frequently used, and the anusvAra (M) is usually % printed as the nasal that follows. I have left the spelling of words as-is % (unless an error has been made \-\- see notes below). Exclamation marks that % originally appeared in verses have been removed, but those in sentences % have remained where they are. % % Some characters speak in Prakrit. Their text is given in Prakrit; a Sanskrit % gloss immediately follows in square brackets [ ]. % % Here is a list of the discrepancies you may find between the copy below % and the original text. If you think you have found a deviation from the % original text, check here to make sure that it is not already accounted % for. For example, the text uses "viklaba" and "vaiklabya" where "viklava" % and "vaiklavya" should be used. % % (These entries are in Harvard-Kyoto format). % % p. 88 line 5 : mA(rSa ? riSa!) % 4a : kva(ta?tha)naM % 5a : zarIradharAdharA % 9b : ra(tnai?tnyai)kasAyaka(va?dha) % 13a : (satro?)*dvartita ... ["sipro ita syAt"] % p. 91 line 14 : kiM(ci?ca)re(bha?) % 14c: pArthenA(ddhra?dhya) % 16a: (tapta)kAjcana % 17d: kailAsasya gireri(vogracaritAddhotA?)mahendrAza(pi?niH)|| % 22c: bhIma ! % p. 95 line 13 : (ya eSaH?)* ["'dvitIyaH \-\- ' iti syAt"] % p. 95 line 18 : (rabhasaM?)locano % 28c : (ram?re) % 30c : pari(karS?kRSya) % p. 98 line 16 : (ta?ma)tpratyakSaM % 34b : (pratisAlinA?)* ["'pratisAriNA' iti syAt"] % p 99 line 17 : (rI?ryA)durjayena % 39b : mA(naM?nI) | % p. 102 line 11 : vrIlito'smi % p. 107 line 2 : midAnIM vaiklabyena % p. 107 line 3 : kathaM viklabo bhaviSyAmi % 51d : naparAGmukho % 52b : (taM na ? tAnna) % 52d : mAnaM mAnini ! % p. 109 line 12 : pazya putra ! % 60b : *(vaSTASTa?) ["'vaSTASTa' ityasya sthAne 'aSTArdha' iti pAthyaM bhAti"] % p. 114 line 7 : abhimanyaH | (imA) urvazyAdayo' ... % p. 114 line 12 : (dhRtarASTraH) \-\- % Now, the text. % # # # # # # # # # \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} {\rm http://sanskritdocuments.org} \end{document}