%@@1 % File name : yogasuutra.itx %-------------------------------------------- % Text title : yogasuutra by maharShii pata.njali % Author : % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/religion % Description/comments : % Transliterated by : % Proofread by : Sunder Hattangadi and Kirk Wortman % Translation by : % Latest update : February 4, 2012 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskritdocuments.org % http://sanskrit.gde.to/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto engtitle are % needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Patanjali Yogasutra ..}## \itxtitle{.. pAta~njala\-yoga\-sUtrANi ..}##\endtitles## .. shrI pAta~njala\-yoga\-sUtrANi .. .. maharShi pata~njali praNIta.n yogadarshanam .. .. prathamo.adhyAyaH .. .. samAdhi\-pAdaH .. atha yogAnushAsanam.h .. 1.. yogashchittavR^ittinirodhaH .. 2.. tadA draShTuH svarUpe.avasthAnam.h .. 3.. vR^ittisArUpyamitaratra .. 4.. vR^ittayaH pa~nchatayyaH kliShTA.akliShTAH .. 5.. pramANaviparyayavikalpanidrAsmR^itayaH .. 6.. pratyakShAnumAnAgamAH pramANAni .. 7.. viparyayo mithyAj~nAnamatadrUpapratiShTham.h .. 8.. shabdaj~nAnAnupAtI vastushUnyo vikalpaH .. 9.. abhAvapratyayAlambanA vR^ittirnidrA .. 10.. anubhUtaviShayAsampramoShaH smR^itiH .. 11.. abhyAsavairAgyAbhyA.n tannirodhaH .. 12.. tatra sthitau yatno.abhyAsaH .. 13.. sa tu dIrghakAlanairantaryasatkArAsevito dR^iDhabhUmiH .. 14.. dR^iShTAnushravikaviShayavitR^iShNasya vashIkArasa.nj~nA vairAgyam.h .. 15.. tatpara.n puruShakhyAterguNavaitR^iShNyam.h .. 16.. vitarkavichArAnandAsmitArUpAnugamAt.h sampraj~nAtaH .. 17.. virAmapratyayAbhyAsapUrvaH sa.nskArasheSho.anyaH .. 18.. bhavapratyayo videhaprakR^itilayAnAm.h .. 19.. shraddhAvIryasmR^itisamAdhipraj~nApUrvaka itareShAm.h .. 20.. tIvrasa.nvegAnAmAsannaH .. 21.. mR^idumadhyAdhimAtratvAt.h tato.api visheShaH .. 22.. IshvarapraNidhAnAdvA .. 23.. kleshakarmavipAkAshayairaparAmR^iShTaH puruShavisheSha IshvaraH .. 24.. tatra niratishaya.n sArvaj~nabIjam.h .. 25.. sa pUrveShAmapi guruH kAlenAnavachChedAt.h .. 26.. tasya vAchakaH praNavaH .. 27.. tajjapastadarthabhAvanam.h .. 28.. tataH pratyakchetanAdhigamo.apyantarAyAbhAvashcha .. 29.. vyAdhistyAnasa.nshayapramAdAlasyAvirati\- bhrAntidarshanAlabdhabhUmikatvAnavasthitatvAni chittavikShepAste.antarAyAH .. 30.. duHkhadaurmanasyA~NgamejayatvashvAsaprashvAsA vikShepasahabhuvaH .. 31.. tatpratiShedhArthamekatattvAbhyAsaH .. 32.. maitrIkaruNAmuditopekShANA.n sukhaduHkhapuNyApuNyaviShayANA.n bhAvanAtashchittaprasAdanam.h .. 33.. prachChardanavidhAraNAbhyA.n vA prANasya .. 34.. viShayavatI vA pravR^ittirutpannA manasaH sthitinibandhinI .. 35.. vishokA vA jyotiShmatI .. 36.. vItarAgaviShaya.n vA chittam.h .. 37.. svapnanidrAj~nAnAlambana.n vA .. 38.. yathAbhimatadhyAnAdvA .. 39.. paramANu paramamahattvAnto.asya vashIkAraH .. 40.. kShINavR^itterabhijAtasyeva maNergrahItR^igrahaNagrAhyeShu tatsthatada~njanatA samApattiH .. 41.. tatra shabdArthaj~nAnavikalpaiH sa.nkIrNA savitarkA samApattiH .. 42.. smR^itiparishuddhau svarUpashUnyevArthamAtranirbhAsA nirvitarkA .. 43.. etayaiva savichArA nirvichArA cha sUkShmaviShayA vyAkhyAtA .. 44.. sUkShmaviShayatva.n chAli~NgaparyavasAnam.h .. 45.. tA eva sabIjaH samAdhiH .. 46.. nirvichAravaishAradye.adhyAtmaprasAdaH .. 47.. R^itambharA tatra praj~nA .. 48.. shrutAnumAnapraj~nAbhyAmanyaviShayA visheShArthatvAt.h .. 49.. tajjaH sa.nskAro.anyasa.nskArapratibandhI .. 50.. tasyApi nirodhe sarvanirodhAnnirbIjaH samAdhiH .. 51.. .. iti pata~njali\-virachite yoga\-sUtre prathamaH samAdhi\-pAdaH .. \medskip\hrule\medskip .. dvitIyo.adhyAyaH .. .. sAdhana\-pAdaH .. tapaHsvAdhyAyeshvarapraNidhAnAni kriyAyogaH .. 1.. samAdhibhAvanArthaH kleshatanUkaraNArthashcha .. 2.. avidyAsmitArAgadveShAbhiniveshAH kleshAH .. 3.. avidyA kShetramuttareShA.n prasuptatanuvichChinnodArANAm.h .. 4.. anityAshuchiduHkhAnAtmasu nityashuchisukhAtmakhyAtiravidyA .. 5.. dR^igdarshanashaktyorekAtmatevAsmitA .. 6.. sukhAnushayI rAgaH .. 7.. duHkhAnushayI dveShaH .. 8.. svarasavAhI viduSho.api tathArUDho.abhiniveshaH .. 9.. te pratiprasavaheyAH sUkShmAH .. 10.. dhyAnaheyAstadvR^ittayaH .. 11.. kleshamUlaH karmAshayo dR^iShTAdR^iShTajanmavedanIyaH .. 12.. sati mUle tadvipAko jAtyAyurbhogAH .. 13.. te hlAdaparitApaphalAH puNyApuNyahetutvAt.h .. 14.. pariNAmatApasa.nskAraduHkhairguNavR^ittivirodhAchcha duHkhameva sarva.n vivekinaH .. 15.. heya.n duHkhamanAgatam.h .. 16.. draShTR^idR^ishyayoH sa.nyogo heyahetuH .. 17.. prakAshakriyAsthitishIla.n bhUtendriyAtmaka.n bhogApavargArtha.n dR^ishyam.h .. 18.. visheShAvisheShali~NgamAtrAli~NgAni guNaparvANi .. 19.. draShTA dR^ishimAtraH shuddho.api pratyayAnupashyaH .. 20.. tadartha eva dR^ishyasyAtmA .. 21.. kR^itArtha.n prati naShTamapyanaShTa.n tadanyasAdhAraNatvAt.h .. 22.. svasvAmishaktyoH svarUpopalabdhihetuH sa.nyogaH .. 23.. tasya heturavidyA .. 24.. tadabhAvAt.h sa.nyogAbhAvo hAna.n tad.hdR^isheH kaivalyam.h .. 25.. vivekakhyAtiraviplavA hAnopAyaH .. 26.. tasya saptadhA prAntabhUmiH praj~nA .. 27.. yogA~NgAnuShThAnAdashuddhikShaye j~nAnadIptirA vivekakhyAteH .. 28.. yamaniyamAsanaprANAyAmapratyAhAradhAraNAdhyAnasamAdhayo.aShTAva~NgAni .. 29.. ahi.nsAsatyAsteyabrahmacharyAparigrahA yamAH .. 30.. jAtideshakAlasamayAnavachChinnAH sArvabhaumA mahAvratam.h .. 31.. shauchasa.ntoShatapaHsvAdhyAyeshvarapraNidhAnAni niyamAH .. 32.. vitarkabAdhane pratipakShabhAvanam.h .. 33.. vitarkA hi.nsAdayaH kR^itakAritAnumoditA lobhakrodhamohapUrvakA mR^idumadhyAdhimAtrA duHkhAj~nAnAnantaphalA iti pratipakShabhAvanam.h .. 34.. ahi.nsApratiShThAyA.n tatsannidhau vairatyAgaH .. 35.. satyapratiShThAyA.n kriyAphalAshrayatvam.h .. 36.. asteyapratiShThAyA.n sarvaratnopasthAnam.h .. 37.. brahmacharyapratiShThAyA.n vIryalAbhaH .. 38.. aparigrahasthairye janmakatha.ntAsambodhaH .. 39.. shauchAt.h svA~NgajugupsA parairasa.nsargaH .. 40.. sattvashuddhisaumanasyaikAgr.hyendriyajayAtmadarshana\-yogyatvAni cha .. 41.. sa.ntoShAdanuttamasukhalAbhaH .. 42.. kAyendriyasiddhirashuddhikShayAt.h tapasaH .. 43.. svAdhyAyAd.h iShTadevatAsamprayogaH .. 44.. samAdhisiddhirIshvarapraNidhAnAt.h .. 45.. sthirasukham.h Asanam.h .. 46.. prayatnashaithilyAnantasamApattibhyAm.h .. 47.. tato dvandvAnabhighAtaH .. 48.. tasminsati shvAsaprashvAsayorgativichChedaH prANAyAmaH .. 49.. sa tu bAhyAbhyantarastambhavR^ittirdeshakAlasa.nkhyAbhiH paridR^iShTo dIrghasUkShmaH .. 50.. bAhyAbhyantaraviShayAkShepI chaturthaH .. 51.. tataH kShIyate prakAshAvaraNam.h .. 52.. dhAraNAsu cha yogyatA manasaH .. 53.. svaviShayAsamprayoge chittasvarUpAnukAra ivendriyANA.n pratyAhAraH .. 54.. tataH paramA vashyatendriyANAm.h .. 55.. .. iti pata~njali\-virachite yoga\-sUtre dvitIyaH sAdhana\-pAdaH .. \medskip\hrule\medskip .. tR^itIyo.adhyAyaH .. .. vibhUti\-pAdaH .. deshabandhashchittasya dhAraNA .. 1.. tatra pratyayaikatAnatA dhyAnam.h .. 2.. tadevArthamAtranirbhAsa.n svarUpashUnyamiva samAdhiH .. 3.. trayamekatra sa.nyamaH .. 4.. tajjayAtpraj~nAlokaH .. 5.. tasya bhUmiShu viniyogaH .. 6.. trayamantara~Nga.n pUrvebhyaH .. 7.. tadapi bahira~Nga.n nirbIjasya .. 8.. vyutthAnanirodhasa.nskArayorabhibhavaprAdurbhAvau nirodhakShaNachittAnvayo nirodhapariNAmaH .. 9.. tasya prashAntavAhitA sa.nskArAt.h .. 10.. sarvArthataikAgratayoH kShayodayau chittasya samAdhipariNAmaH .. 11.. tataH punaH shAntoditau tulyapratyayau chittasyaikAgratApariNAmaH .. 12.. etena bhUtendriyeShu dharmalakShaNAvasthApariNAmA vyAkhyAtAH .. 13.. shAntoditAvyapadeshyadharmAnupAtI dharmI .. 14.. kramAnyatva.n pariNAmAnyatve hetuH .. 15.. pariNAmatrayasa.nyamAd.h atItAnAgataj~nAnam.h .. 16.. shabdArthapratyayAnAmitaretarAdhyAsAt.h sa~NkarastatpravibhAgasa.nyamAtsarvabhUtarutaj~nAnam.h .. 17.. sa.nskArasAkShAtkaraNAtpUrvajAtij~nAnam.h .. 18.. pratyayasya parachittaj~nAnam.h .. 19.. na cha tatsAlambana.n tasyAviShayIbhUtatvAt.h .. 20.. kAyarUpasa.nyamAttadgrAhyashaktistambhe chakShuHprakAshAsamprayoge.antardhAnam.h .. 21.. sopakrama.n nirupakrama.n cha karma tatsa.nyamAdaparAntaj~nAnamariShTebhyo vA .. 22.. maitryAdiShu balAni .. 23.. baleShu hastibalAdIni .. 24.. pravR^ittyAlokanyAsAtsUkShmavyavahitaviprakR^iShTaj~nAnam.h .. 25.. bhuvanaj~nAna.n sUrye sa.nyamAt.h .. 26.. chandre tArAvyUhaj~nAnam.h .. 27.. dhruve tadgatij~nAnam.h .. 28.. nAbhichakre kAyavyUhaj~nAnam.h .. 29.. kaNThakUpe kShutpipAsAnivR^ittiH .. 30.. kUrmanADyA.n sthairyam.h .. 31.. mUrdhajyotiShi siddhadarshanam.h .. 32.. prAtibhAdvA sarvam.h .. 33.. hR^idaye chittasa.nvit.h .. 34.. sattvapuruShayoratyantAsa.nkIrNayoH pratyayAvisheSho bhogaH parArthatvAtsvArthasa.nyamAtpuruShaj~nAnam.h .. 35.. tataH prAtibhashrAvaNavedanAdarshAsvAdavArtA jAyante .. 36.. te samAdhAvupasargA vyutthAne siddhayaH .. 37.. bandhakAraNashaithilyAtprachArasa.nvedanAchcha chittasya parasharIrAveshaH .. 38.. udAnajayAjjalapa~NkakaNTakAdiShvasa~Nga utkrAntishcha .. 39.. samAnajayAjjvalanam.h .. 40.. shrotrAkAshayoH sambandhasa.nyamAddivya.n shrotram.h .. 41.. kAyAkAshayoH sambandhasa.nyamAllaghutUla\- samApatteshchAkAshagamanam.h .. 42.. bahirakalpitA vR^ittirmahAvidehA tataH prakAshAvaraNakShayaH .. 43.. sthUlasvarUpasUkShmAnvayArthavattvasa.nyamAd.hbhUtajayaH .. 44.. tato.aNimAdiprAdurbhAvaH kAyasampattaddharmAnabhighAtashcha .. 45.. rUpalAvaNyabalavajrasa.nhananatvAni kAyasampat.h .. 46.. grahaNasvarUpAsmitAnvayArthavattvasa.nyamAdindriyajayaH .. 47.. tato manojavitva.n vikaraNabhAvaH pradhAnajayashcha .. 48.. sattvapuruShAnyatAkhyAtimAtrasya sarvabhAvAdhiShThAtR^itva.n sarvaj~nAtR^itva.n cha .. 49.. tadvairAgyAdapi doShabIjakShaye kaivalyam.h .. 50.. sthAnyupanimantraNe sa~NgasmayAkaraNa.n punaraniShTaprasa~NgAt.h .. 51.. kShaNatatkramayoH sa.nyamAdvivekaja.n j~nAnam.h .. 52.. jAtilakShaNadeshairanyatAnavachChedAt.h tulyayostataH pratipattiH .. 53.. tAraka.n sarvaviShaya.n sarvathAviShayam.h akrama.n cheti vivekaja.n j~nAnam.h .. 54.. sattvapuruShayoH shuddhisAmye kaivalyamiti .. 55.. .. iti pata~njali\-virachite yoga\-sUtre tR^itIyo vibhUti\-pAdaH .. \medskip\hrule\medskip .. chaturtho.adhyAyaH .. .. kaivalya\-pAdaH .. janmauShadhimantratapaHsamAdhijAH siddhayaH .. 1.. jAtyantarapariNAmaH prakR^ityApUrAt.h .. 2.. nimittamaprayojaka.n prakR^itInA.n varaNabhedastu tataH kShetrikavat.h .. 3.. nirmANachittAnyasmitAmAtrAt.h .. 4.. pravR^ittibhede prayojaka.n chittamekamanekeShAm.h .. 5.. tatra dhyAnajamanAshayam.h .. 6.. karmAshuklAkR^iShNa.n yoginastrividhamitareShAm.h .. 7.. tatastadvipAkAnuguNAnAmevAbhivyaktirvAsanAnAm.h .. 8.. jAtideshakAlavyavahitAnAmapyAnantarya.n smR^itisa.nskArayorekarUpatvAt.h .. 9.. tAsAmanAditva.n chAshiSho nityatvAt.h .. 10.. hetuphalAshrayAlambanaiH sa.ngR^ihItatvAdeShAmabhAve tadabhAvaH .. 11.. atItAnAgata.n svarUpato.astyadhvabhedAddharmANAm.h .. 12.. te vyaktasUkShmA guNAtmAnaH .. 13.. pariNAmaikatvAdvastutattvam.h .. 14.. vastusAmye chittabhedAttayorvibhaktaH panthAH .. 15.. na chaikachittatantra.n vastu tadapramANaka.n tadA ki.n syAt.h .. 16.. taduparAgApekShitvAchchittasya vastu j~nAtAj~nAtam.h .. 17.. sadA j~nAtAshchittavR^ittayastatprabhoH puruShasyApariNAmitvAt.h .. 18.. na tatsvAbhAsa.n dR^ishyatvAt.h .. 19.. ekasamaye chobhayAnavadhAraNam.h .. 20.. chittAntaradR^ishye buddhibuddheratiprasa~NgaH smR^itisa~Nkarashcha .. 21.. chiterapratisa.nkramAyAstadAkArApattau svabuddhisa.nvedanam.h .. 22.. draShTR^idR^ishyoparakta.n chitta.n sarvArtham.h .. 23.. tadasa.nkhyeyavAsanAbhishchitramapi parArtha.n sa.nhatyakAritvAt.h .. 24.. visheShadarshina AtmabhAvabhAvanAvinivR^ittiH .. 25.. tadA vivekanimna.n kaivalyaprAgbhAra.n chittam.h .. 26.. tachChidreShu pratyayAntarANi sa.nskArebhyaH .. 27.. hAnameShA.n kleshavaduktam.h .. 28.. prasa.nkhyAne.apyakusIdasya sarvathA vivekakhyAterdharmameghaH samAdhiH .. 29.. tataH kleshakarmanivR^ittiH .. 30.. tadA sarvAvaraNamalApetasya j~nAnasyAnantyAjj~neyamalpam.h .. 31.. tataH kR^itArthAnA.n pariNAmakramasamAptirguNAnAm.h .. 32.. kShaNapratiyogI pariNAmAparAntanirgrAhyaH kramaH .. 33.. puruShArthashUnyAnA.n guNAnA.n pratiprasavaH kaivalya.n svarUpapratiShThA vA chitishaktiriti .. 34.. .. iti pata~njali\-virachite yoga\-sUtre chaturthaH kaivalya\-pAdaH .. .. iti shrI pAta~njala\-yoga\-sUtrANi .. ## \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} {\rm http://sanskritdocuments.org} \end{document}