%@@1 % File name : yogachud.itx %-------------------------------------------- % Text title : Yogachudamani Upanishad % Author : Vedic tradition % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/religion/hinduism % Description/comments : # 46 / 108; Sama veda - Yoga upanishad % Transliterated by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Proofread by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Latest update : Mar. 13, 2000 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=50pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Yogachudamani Upanishad ..}## \itxtitle{.. yogachuuDaamaNyupanishhat.h ..}##\endtitles## muulaadhaaraadishhaTchakra.n sahasraaropari sthitam.h . yogaj~naanaika phalaka.n raamachandrapadaM bhaje .. AUM aapyaayantu mamaa~Ngaani vaakpraaNashchakshuH shrotramatho balamindriyaaNi cha .. sarvaaNi sarvaM brahmopanishhadaM maahaM brahma niraakuryaaM maa maa brahma niraakarodaniraakaraNamastvaniraakaraNaM mestu tadaatmani nirate ya upanishhatsu dharmaaste mayi santu te mayi santu .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. AUM yogachuuDaamaNi.n vakshye yoginaa.n hitakaamyayaa . kaivalyasiddhida.n guuDha.n sevita.n yogavittamaiH .. 1.. aasanaM praaNasa.nrodhaH pratyaahaarashcha dhaaraNaa . dhyaana.n samaadhiretaani yogaa~Ngaani bhavanti shhaT.h .. 2.. eka.n siddhaasanaM prokta.n dvitiiya.n kamalaasanam.h . shhaTchakra.n shhoDashaadhaara.n trilakshya.n vyomapa~nchakam.h .. 3.. svadehe yo na jaanaati tasya siddhiH kathaM bhavet.h . chaturdala.n syaadaadhaara.n svaadhishhThaana.n cha shhaDdalam.h .. 4.. naabhau dashadalaM padma.n hR^idaye dvaadashaarakam.h . shhoDashaara.n vishuddhaakhyaM bhruumadhye dvidala.n tathaa .. 5.. sahasradalasa~NkhyaataM brahmarandhre mahaapathi . aadhaaraM prathama.n chakra.n svaadhishhThaana.n dvitiiyakam.h .. 6.. yonisthaana.n dvayormadhye kaamaruupa.n nigadyate . kaamaakhya.n tu gudasthaane pa~Nkaja.n tu chaturdalam.h .. 7.. tanmadhye prochyate yoniH kaamaakhyaa siddhavanditaa . tasya madhye mahaali~NgaM pashchimaabhimukha.n sthitam.h .. 8.. naabhau tu maNivadbimba.n yo jaanaati sa yogavit.h . taptachaamiikaraabhaasa.n taDillekheva visphurat.h .. 9.. trikoNa.n tatpura.n vahneradhomeDhraatpratishhThitam.h . samaadhau parama.n jyotirananta.n vishvatomukham.h .. 10.. tasmindR^ishhTe mahaayoge yaataayaato na vidyate . svashabdena bhavetpraaNaH svaadhishhThaana.n tadaashrayaH .. 11.. svaadhishhThaashrayaadasmaanmeDhramevabhidhiiyate . tantunaa maNivatproto yo.atra kandaH sushhumnayaa .. 12.. tannaabhimaNDale chakraM prochyate maNipuurakam.h . dvaadashaare mahaachakre puNyapaapavivarjite .. 13.. taavajjiivo bhramatyeva.n yaavattattva.n na vindati . uurdhvaM meDhraadadho naabheH kande yoniH khagaaNDavat.h .. 14.. tatra naaDyaH samutpannaaH sahasraaNaa.n dvisaptatiH . teshhu naaDiisahasreshhu dvisaptatirudaahR^itaa .. 15.. pradhaanaaH praaNavaahinyo bhuuyastaasu dashasmR^itaaH . iDaa cha pi~Ngalaa chaiva sushhumnaa cha tR^itiiyagaa .. 16.. gaandhaarii hastijihvaa cha puushhaa chaiva yashasvinii . alambusaa kuhuushchaiva sha~Nkhinii dashamii smR^itaa .. 17.. etannaaDiimahaachakra.n j~naatavya.n yogibhiH sadaa . iDaa vaame sthitaa bhaage dakshiNe pi~Ngalaa sthitaa .. 18.. sushhumnaa madhyadeshe tu gaandhaarii vaamachakshushhi . dakshiNe hastijihvaa cha puushhaa karNe cha dakshiNe .. 19.. yashasvinii vaamakarNe chaanane chaapualambusaa . kuhuushcha li~Ngadeshe tu muulasthaane tu sha~Nkhinii .. 20.. eva.n dvaara.n samaashritya tishhThante naaDayaH kramaat.h . iDaapi~NgalaasaushhumnaaH praaNamaarge cha sa.nsthitaaH .. 21.. satataM praaNavaahinyaH somasuuryaagnidevataaH . praaNaapaanasamaanaakhyaa vyaanodaanau cha vaayavaH .. 22.. naagaH kuurmo.atha kR^ikaro devadatto dhana~njayaH . hR^idi praaNaH sthito nityamapaano gudamaNDale .. 23.. samaano naabhideshe tu udaanaH kaNThamadhyagaH . vyaanaH sarvashariire tu pradhaanaaH pa~nchavaayavaH .. 24.. udgaare naaga aakhyaataH kuurma unmiilane tathaa . kR^ikaraH kshutkaro j~neyo devadatto vijR^imbhaNe .. 25.. na jahaati mR^ita.n vaapi sarvavyaapii dhana~njayaH . ete naaDiishhu sarvaasu bhramante jiivajantavaH .. 26.. aakshipto bhujadaNDena yathaa chalati kandukaH . praaNaapaanasamaakshiptastathaa jiivo na tishhThati .. 27.. praaNaapaanavasho jiivo hyadhashchordhva.n cha dhaavati . vaamadakshiNamaargaabhyaa.n cha~nchalatvaanna dR^ishyate .. 28.. rajjubaddho yathaa shyeno gato.apyaakR^ishhyate punaH . guNabaddhastathaa jiivaH praaNaapaanena karshhati .. 29.. praaNaapaanavasho jiivo hyadhashchordhva.n cha gachchhati . apaanaH karshhati praaNaM praaNo.apaana.n cha karshhati .. 30.. uurdhvaadhaHsa.nsthitaavetau yo jaanaati sa yogavit.h . hakaareNa bahiryaati sakaareNa vishetpunaH .. 31.. ha.nsaha.nsetyamuM matra.n jiivo japati sarvadaa . shhaTshataani divaaraatrau sahasraaNyekavi.nshatiH .. 31.. etatsa~NkhyaanvitaM mantra.n jiivo japati sarvadaa . ajapaanaama gaayatrii yoginaaM mokshadaa sadaa .. 33.. asyaaH sa~NkalpamaatreNa sarvapaapaiH pramuchyate . anayaa sadR^ishii vidyaa anayaa sadR^isho japaH .. 34.. anayaa sadR^isha.n j~naana.n na bhuuta.n na bhavishhyati . kuNDalinyaa samudbhuutaa gaayatrii praaNadhaariNii ..35.. praaNavidyaa mahaavidyaa yastaa.n vetti sa vedavit.h . kandordhve kuNDaliishaktirashhTadhaa kuNDalaakR^itiH .. 36.. brahmadvaaramukha.n nityaM mukhenaachchhaaya tishhThati . yena dvaareNa gantavyaM brahmadvaaramanaamayam.h .. 37.. mukhenaachchhaadya taddvaaraM prasuptaa parameshvarii . prabuddhaa vahniyogena manasaa marutaa saha .. 38.. suuchivadgaatramaadaaya vrajatyuurdhva.n sushhumnayaa . udghaaTayetkavaaTa.n tu yathaaku~nchikayaa gR^iham.h . kuNDalinyaa.n tathaa yogii mokshadvaaraM prabhedayet.h .. 39.. kR^itvaa saMpuTitau karau dR^iDhataraM badhvaa tu padmaasana.n gaaDha.n vakshasi sa.nnidhaaya chubuka.n dhyaana.n cha tachcheshhTitam.h . vaara.nvaaramapaanamuurdhvamanilaM prochchhaarayetpuuritaM mu~nchanpraaNamupaiti bodhamatula.n shaktiprabhaavaannaraH .. 40.. a~NgaanaaM mardana.n kR^itvaa shramasa.njaatavaariNaa . kaTvamlalavaNatyaagii kshiirabhojanamaacharet.h ..41.. brahmachaarii mitaahaarii yogii yogaparaayaNaH . abdaaduurdhvaM bhavetsiddho naatra kaaryaa vichaaraNaa .. 42.. susnigdhamadhuraahaarashchaturthaa.nshavivarjitaH . bhu~njate shivasaMpriityaa mitaahaarii sa uchyate .. 43.. kandordhve kuNDaliishaktirashhTadhaa kuNDaliikR^itiH . bandhanaaya cha muuDhaanaa.n yoginaaM mokshadaa sadaa .. 44.. mahaamudraa nabhomudraa oDyaaNa.n cha jalandharam.h . muulabandha.n cha yo vetti sa yogii muktibhaajanam.h .. 45.. paarshhNighaatena saMpiiDya yonimaaku~nchayeddR^iDham.h . apaanamuurdhvamaakR^ishhya muulabandho vidhiiyate .. 46.. apaanapraaNayoraikya.n kshayaanmuutrapuriishhayoH . yuvaa bhavati vR^iddho.api satataM muulabandhanaat.h .. 47.. oDyaaNa.n kurute yasmaadavishraantaM mahaakhagaH . oDDiyaaNa.n tadeva syaanmR^ityumaata~Ngakesarii .. 48.. udaraatpashchima.n taaNamadho naabhernigadyate . oDyaaNamudare bandhastatra bandho vidhiiyate .. 49.. badhnaati hi shirojaatamadhogaami nabhojalam.h . tato jaalandharo bandhaH kashhTaduHkhaughanaashanaH .. 50.. jaalandhare kR^ite bandhe kaNThasa~NkochalakshaNe . na piiyuushhaM patatyagnau na cha vaayuH pradhaavati .. 51.. kapaalakuhare jihvaa pravishhTaa vipariitagaa . bhruvorantargataa dR^ishhTirmudraa bhavati khecharii .. 52.. na rogo maraNa.n tasya na nidraa na kshudhaa tR^ishhaa . na cha muurchchhaa bhavettasya yo mudraa.n vetti khechariim.h .. 53.. piiDyate na cha rogeNa likhyate na sa karmabhiH . baadhyate na cha kenaapi yo mudraa.n vetti khechariim.h .. 54.. chitta.n charati khe yasmaajjihvaa charati khe yataH . teneya.n khecharii mudraa sarvasiddhanamaskR^itaa ..55.. bindumuulashariiraNi shiraastatra pratishhThitaaH . bhaavayantii shariiraaNi aapaadatalamastakam.h .. 56.. khecharyaa mudrita.n yena vivara.n lambikordhvataH . na tasya kshiiyate binduH kaaminyaali~Ngitasya cha .. 57.. yaavadbinduH sthito dehe taavanmR^ityubhaya.n kutaH . yaavadbaddhaa nabhomudraa taavadbindurna gachchhati .. 58.. jvalito.api yathaa binduH saMpraaptashcha hutaashanam.h . vrajatyuurdhva.n gataH shaktyaa niruddho yonimudrayaa .. 59.. sa punardvividho binduH paaNDaro lohitastathaa . paaNDara.n shuklamityaahurlohitaakhyaM mahaarajaH .. 60.. sinduuravraatasa~Nkaasha.n ravisthaanasthita.n rajaH . shashisthaanasthita.n shukla.n tayoraikya.n sudurlabham.h .. 61.. bindurbrahmaa rajaH shaktirbindurinduu rajo raviH . ubhayoH sa~Ngamaadeva praapyate paramaM padam.h .. 62.. vaayunaa shaktichaalena prerita.n cha yathaa rajaH . yaati binduH sadaikatvaM bhaveddivyavapustadaa .. 63.. shukla.n chandreNa sa.nyukta.n rajaH suuryeNa sa~Ngatam.h . tayoH samarasaikatva.n yo jaanaati sa yogavit.h .. 64.. shodhana.n naaDijaalasya chaalana.n chandrasuuryayoH . rasaanaa.n shoshhaNa.n chaiva mahaamudraabhidhiiyate .. 65.. vakshonyastahanuH prapiiDya suchira.n yoni.n cha vaamaa~NgiNaa hastaabhyaamanudhaarayanprasaritaM paada.n tathaa dakshiNam.h . aapuurya shvasanena kukshiyugalaM badhvaa shanai rechaye\- tseya.n vyaadhivinaashinii sumahatii mudraa nR^iNaa.n kathyate .. 66.. chandraa.nshena samabhyasya suuryaa.nshenaabhyasetpunaH . yaa tulyaa tu bhavetsa~Nkhyaa tato mudraa.n visarjayet.h .. 67.. nahi pathyamapathya.n vaa rasaaH sarve.api niirasaaH . atibhukta.n vishha.n ghoraM piiyuushhamiva jiiryate .. 68.. kshayakushhThagudaavartagulmaajiirNapurogamaaH . tasya rogaaH kshaya.n yaanti mahaamudraa.n tu yo.abhyaset.h .. 69.. kathiteyaM mahaamudraa mahaasiddhikarii nR^iNaam.h . gopaniiyaa prayatnena na deyaa yasya kasyachit.h .. 70.. padmaasana.n samaaruhya samakaayashirodharaH . naasaagradR^ishhTirekaante japedo~Nkaaramavyayam.h .. 71.. AUM nitya.n shuddhaM buddha.n nirvikalpa.n nira~njana.n niraakhyaatamanaadinidhanameka.n turiiya.n yadbhuutaM bhavadbhavishhyatparivartamaana.n sarvadaa.anavachchhinnaM paraMbrahma tasmaajjaataa paraa shaktiH svaya.n jyotiraatmikaa . aatmana aakaashaH saMbhuutaH . aakaashaadvaayuH . vaayoragniH . agneraapaH . adbhyaH pR^ithivii . eteshhaaM pa~nchabhuutaanaaM patayaH pa~ncha sadaashiveshvararudravishhNubrahmaaNashcheti . teshhaaM brahmavishhNurudraashchotpattisthitilayakartaaraH . raajaso brahmaa saatviko vishhNustaamaso rudra iti ete trayo guNayuktaaH . brahmaa devaanaaM prathamaH saMbabhuuva . dhaataa cha sR^ishhTau vishhNushcha sthitau rudrashcha naashe bhogaaya chandra iti prathamajaa babhuuvuH . eteshhaaM brahmaNo lokaa devatirya~Nga\- rasthaavaraashcha jaayante . teshhaaM manushhyaadiinaaM pa~nchabhuutasamavaayaH shariiram.h . j~naanakarmendriyai\- rj~naanavishhayaiH praaNaadipa~nchavaayumanobuddhichittaaha~NkaaraiH sthuulakalpitaiH so.api sthuulaprakR^itirityuchyate . j~naanakarmendriyai\- rj~naanavishhayaiH praaNaadipa~nchavaayumanobuddhibhishcha suukshmastho.api li~Ngamevetyuchyate . guNatrayayukta.n kaaraNam.h . sarveshhaameva.n triiNi shariiraaNi vartante . jaagratsvapnasushhupti\- turiiyaashchetyavasthaashchatasraH taasaamavasthaanaamadhipataya\- shchatvaaraH purushhaa vishvataijasapraaj~naatmaanashcheti . vishvo hi sthuulabhu~Nnitya.n taijasaH praviviktabhuk.h . aanandabhuktayaa praaj~naH sarvasaakshiityataH paraH .. 72.. praNataH sarvadaa tishhThetsarvajiiveshhu bhogataH . abhiraamastu sarvaasu hyavasthaasu hyadhomukhaH .. 73.. akaara ukaaro makaarashcheti vedaastrayo lokaastrayo guNaastriiNyaksharaaNi trayaH svaraa evaM praNavaH prakaashate . akaaro jaagrati netre vartate sarvajantushhu . ukaaraH kaNThataH svapne makaaro hR^idi suptitaH .. 74.. viraaDvishvaH sthuulashchaakaaraH . hiraNyagarbhastaijasaH suukshmashcha ukaaraH . kaaraNaavyaakR^itapraaj~nashcha makaaraH . akaaro raajaso rakto brahma chetana uchyate . ukaaraH saattvikaH shuklo vishhNurityabhidhiiyate .. 75.. makaarastaamasaH kR^ishhNo rudrashcheti tathochyate . praNavaatprabhavo brahmaa praNavaatprabhavo hariH .. 76.. praNavaatprabhavo rudraH praNavo hi paro bhavet.h . akaare liiyate brahmaa hyukaare liiyate hariH .. 77.. makaare liiyate rudraH praNavo hi prakaashate . j~naaninaamuurdhvago bhuuyaadaj~naane syaadadhomukhaH .. 78.. eva.n vai praNavastishhThedyasta.n veda sa vedavit.h . anaahatasvaruupeNa j~naaninaamuurdhvago bhavet.h .. 79.. tailadhaaraamivaachchhinna.n diirghaghaNTaaninaadavat.h . praNavasya dhvanistadvattadagraM brahma chochyate .. 80..jyotirmaya.n tadagra.n syaadavaachyaM buddhisuukshmataH . dadR^ishurye mahaatmaano yasta.n veda sa vedavit.h .. 81.. jaagrannetradvayormadhye ha.nsa eva prakaashate . sakaaraH khecharii proktastvaMpada.n cheti nishchitam.h .. 82.. hakaaraH parameshaH syaattatpada.n cheti nishchitam.h . sakaaro dhyaayate janturhakaaro hi bhaveddhR^ivam.h .. 83.. indriyairbadhyate jiiva aatmaa chaiva na badhyate . mamatvena bhavejjiivo nirmamatvena kevalaH .. 84.. bhuurbhuvaH svarime lokaaH somasuuryaagnidevataaH . yasya maatraasu tishhThanti tatpara.n jyotiromiti .. 85.. kriyaa ichchhaa tathaa j~naanaM braahmii raudrii cha vaishhNavii . tridhaa maatraasthitiryatra tatpara.n jyotiromiti .. 86.. vachasaa tajjapennitya.n vapushhaa tatsamabhyaset.h . manasaa tajjapennitya.n tatpara.n jyotiromiti .. 87.. shuchirvaapyashuchirvaapi yo japetpraNava.n sadaa . na sa lipyati paapena padmapatramivaambhasaa .. 88.. chale vaate chalo bindurnishchale nishchalo bhavet.h . yogii sthaaNutvamaapnoti tato vaayu.n nirundhayet.h .. 89.. yaavadvaayuH sthito dehe taavajjiivo na mu~nchati . maraNa.n tasya nishhkraantistato vaayu.n nirundhayet.h .. 90.. yaavadvaayuH sthito dehe taavajjiivo na mu~nchati . yaavaddR^ishhTirbhruvormadhye taavatkaalaM bhaya.n kutaH .. 91.. alpakaalabhayaadbrahmanpraaNaayamaparo bhavet.h . yogino munashchaiva tataH praaNaannirodhayet.h .. 92.. shhaDvi.nshada~Ngulirha.nsaH prayaaNa.n kurute bahiH . vaamadakshiNamaargeNa praaNaayaamo vidhiiyate .. 93.. shuddhimeti yadaa sarva.n naaDiichakraM malaakulam.h . tadaiva jaayate yogii praaNasa.ngrahaNakshamaH .. 94.. baddhapadmaasano yogii praaNa.n chandreNa puurayet.h . dhaarayedvaa yathaashaktyaa bhuuyaH suuryeNa rechayet.h .. 95.. amR^itodadhisa.nkaasha.n gokshiiradhavalopamam.h . dhyaatvaa chandramasaM bimbaM praaNaayaame sukhii bhavet.h .. 96.. sphuratprajvalasa.njvaalaapuujyamaadityamaNDalam.h . dhyaatvaa hR^idi sthita.n yogii praaNaayaame sukhii bhavet.h .. 97.. praaNa.n chediDayaa pibenniyamitaM bhuuyo.anyathaa rechaye\- tpiitvaa pi~Ngalayaa samiiraNamatho baddhvaa tyajedvaamayaa . suuryaachandramasoranena vidhinaa bindudvaya.n dhyaayataH shuddhaa naaDigaNaa bhavanti yamino maasadvayaaduurdhvataH .. 98.. yatheshhTadhaaraNa.n vaayoranalasya pradiipanam.h . naadaabhivyaktiraarogya.n jaayate naaDishodhanaat.h .. 99.. praaNo dehasthito yaavadapaana.n tu nirundhayet.h . ekashvaasamayii maatraa uurdhvaadho gagane gatiH .. 100.. rechakaH puurakashchaiva kumbhakaH praNavaatmakaH . praaNaayaamo bhavedevaM maatraadvaadashasa.nyutaH .. 101.. maatraadvaadashasa.nyuktau divaakaranishaakarau . doshhajaalamabadhnantau j~naatavyau yogibhiH sadaa .. 102.. puuraka.n dvaadasha.n kuryaatkumbhaka.n shhoDashaM bhavet.h . rechaka.n dasha cho~NkaaraH praaNaayaamaH sa uchyate .. 103.. adhame dvaadashamaatraa madhyame dviguNaa mataa . uttame triguNaa proktaa praaNaayaamasya nirNayaH .. 104.. adhame svedajanana.n kampo bhavati madhyame . uttame sthaanamaapnoti tato vaayu.n nirundhayet.h .. 105.. baddhapadmaasano yogii namaskR^itya guru.n shivam.h . naasaagradR^ishhTirekaakii praaNaayaama.n samabhyaset.h .. 106.. dvaaraaNaa.n nava sa.nnirudhya marutaM badhvaa dR^iDhaa.n dhaaraNaa.n niitvaa kaalamapaanavahnisahita.n shaktyaa sama.n chaalitam.h . aatmadhyaanayutastvanena vidhinaa ghrinyasya muurdhni sthira.n yaavattishhThati taavadeva mahataa.n sa~Ngo na sa.nstuuyate .. 107.. praaNaayaamo bhavedevaM paatakendhanapaavakaH . bhavodadhimahaasetuH prochyate yogibhiH sadaa .. 108.. aasanena ruja.n hanti praaNaayaamena paatakam.h . vikaara.n maanasa.n yogii pratyaahaareNa mu~nchati .. 109.. dhaaraNaabhirmanodhairya.n yaati chaitanyamadbhutam.h . samaadhau mokshamaapnoti tyaktvaa karma shubhaashubham.h .. 110.. praaNaayaamadvishhaTkena pratyaahaaraH prakiirtitaH . pratyaahaaradvishhaTkena jaayate dhaaraNaa shubhaa .. 111.. dhaaraNaadvaadasha prokta.n dhyaana.n yogavishaaradaiH . dhyaanadvaadashakenaiva samaadhirabhidhiiyate .. 112.. yatsamaadhau para.njyotirananta.n vishvatomukham.h . tasmindR^ishhTe kriyaakarma yaataayaato na vidyate .. 113.. saMbaddhaasanameDhrama~Nghriyugala.n karNaakshinaasaapuTa\- dvaaraadya~Ngulibhirniyamya pavana.n vaktreNa vaa puuritam.h . badhvaa vakshasi bahvayaanasahitaM muurdhni sthira.n dhaaraye\- deva.n yaanti visheshhatattvasamataa.n yogiishvaraastanmanaH .. 114.. gaganaM pavane praapte dhvanirutpadyate mahaan.h . ghaNTaadiinaaM pravaadyaanaa.n naadasiddhirudiiritaa .. 115.. praaNaayaamena yuktena sarvarogakshayo bhavet.h . praaNaayaamaviyuktebhyaH sarvarogasamudbhavaH .. 116.. hikkaa kaasastathaa shvaasaH shiraHkarNaakshivedanaaH . bhavanti vividhaa rogaaH pavanavyatyayakramaat.h .. 117.. yathaa si.nho gajo vyaaghro bhavedvashyaH shanaiH shanaiH . tathaiva sevito vaayuranyathaa hanti saadhakam.h .. 118.. yukta.nyukta.n tyajedvaayu.n yukta.nyukta.n prapuurayet.h . yukta.nyukta.n prabadhniiyaadeva.n siddhimavaapnuyaat.h .. 119.. charataa.n chakshuraadiinaa.n vishhayeshhu yathaakramam.h . yatpratyaaharaNa.n teshhaaM pratyaaharaH sa uchyate .. 120.. yathaa tR^itiiyakaale tu raviH pratyaaharetprabhaam.h . tR^itiiya~Ngasthito yogii vikaaraM manasa.n harediityupanishhat.h . AUM aapyaayantu mamaa~Ngaani vaakpraaNashchakshuH shrotramatho balamindriyaaNi cha sarvaaNi sarvaM brahmopanishhadaM maahaM brahma niraakuryaaM maa maa brahma niraakarodaniraakaraNa\- mastvaniraakaraNaM mestu tadaatmani nirate ya upanishhatsu dharmaaste mayi santu te mayi te mayi santu .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. iti yogachuuDaamaNyupanishhatsamaaptaa .. ## \medskip\hrule\obeylines Encoded by Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}