%@@1 % File name : yajniki.itx %-------------------------------------------- % Text title : krishna-yajurvede taittiriya-aranyake yaaj~nikyupanishhad % Author : % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism % Description/comments : krishna-yajurvede taittiriya-aranyake % Transliterated by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Proofread by : Wim en Esther (wkl-evdk@knoware.nl) in addition by Sunder % Wim has added commentary/vivaraNaM in a separate file. % Latest update : April 5, 2004 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % http://sanskrit.bhaarat.com See the document project %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=10pt \let\usedvng=\normaldvng \pagenumbering{itrans} \def\twocol{\begin{multicols}{2}} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\hugedvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\twocol\obeyspaceslines} \newfont{\csroman}{putr8i at 9pt} \newfont{\csromani}{putri8i at 9pt} #romanifm=romancsx.ifm #romanfont=\csroman %% \begin{document} \engtitle{..Yajnikyupanishad ..}## \itxtitle{.. yaaj~nikyupanishhad ..}##\endtitles ## ambhasya paare bhuvanasya madhye naakasya pR^ishhThe mahato mahiiyaan.h | shukreNa jyotii{\m+}shhi samanupravishhTaH prajaapatishcharati garbhe antaH || ##1.1## yasminnida{\m+} saM cha vi chaiti sarva.n yasmin.h devaa adhivishve nishheduH | tadeva bhuutaM tadu bhavyamaa ida.n tadakShare parame vyoman.h || ##1.2## yenaavR^itaM khaM cha divaM mahii cha yenaadityastapati tejasaa bhraajasaa cha | yamantaH samudre kavayo vayanti yadakShare parame prajaaH || ##1.3## yataH prasuutaa jagataH prasuutii toyena jiivaan.h vyachasarja bhuumyaam.h | yadoshhadhiibhiH purushhaan.h pashuu{\m+}shcha vivesha bhuutaani charaacharaaNi || ##1.4## ataH paraM naanyadaNiiyasa{\m+} hi paraatparaM yanmahato mahaantam.h | yadekamavyaktamanantaruupa.n vishvaM puraaNaM tamasaH parastaat.h || ##1.5## tadevartaM tadu satyamaahustadeva brahma paramaM kaviinaam.h | ishhTaapuurtaM bahudhaa jaataM jaayamaana.n vishvaM bibharti bhuvanasya naabhiH || ##1.6## tadevaagnistadvaayustatsuuryastadu chandramaaH | tadeva shukramamR^itaM tadbrahma tadaapaH sa prajaapatiH || ##1.7## sarve nimeshhaa jaj~nire vidyutaH purushhaadadhi | kalaa muhuurtaaH kaashhThaashchaahoraatraashcha sarvashaH|| ardhamaasaa maasaa R^itavaH sa.nvatsarashcha kalpantaam.h | sa aapaH pradudhe ubhe ime antarikShaM chaapi suvaH || ##1.8, 1.9## nainamuurdhvaM na tirya~nchaM na madhye parijagrabhat.h | na tasyeshe kashchana tasya naama mahadyashaH na sa.ndR^ishe tishhThati ruupamasya na chakShushhaa pashyati kashchanainam.h | hR^idaa maniishaa manasaabhikL^ipto ya enaM viduramR^itaaste bhavanti || ##1.10, 1.11 /1## adbhyaH saMbhuuto hiraNyagarbha ityashhTau || ##1.11 /2## eshha hi devaH pradisho.anu sarvaaH puurvo hi jaataH sa u garbhe antaH | sa vijaayamaanaH sa janishhyamaaNaH pratyaN^mukhaastishhThati vishvatomukhaH|| vishvatashchakShuruta vishvato mukho vishvato hasta uta vishvataspaat.h | saM baahubhyaaM namati saM patatrairdyaavaapR^ithivii janayan.h deva ekaH || ##1.12, 1.13 ## venastatpashyan.h vishvaa bhuvanaani vidvaan.h yatra vishvaM bhavatyekaniiDam.h | yasminnida{\m+}saM cha vi chaika{\m+}sa otaH protashcha vibhuH prajaasu|| pra tadvoche amR^itaM nu vidvaan.h gandharvo naama nihitaM guhaasu | triiNi padaa nihitaa guhaasu yastadveda savituH pitaa sat.h || ##1.14, 1.15## sa no bandhurjanitaa sa vidhaataa dhaamaani veda bhuvanaani vishvaa | yatra devaa amR^itamaanashaanaastR^itiiye dhaamaanyabhyairayanta|| pari dyaavaapR^ithivii yanti sadyaH pari lokaan.h pari dishaH pari suvaH | R^itasya tantuM vitataM vichR^itya tadapashyat tadabhavatprajaasu || ##1.16, 1.17## pariitya lokaan.h pariitya bhuutaani pariitya sarvaaH pradisho dishashcha | prajaapatiH prathamajaa R^itasyaatmanaatmaanamabhisaMbabhuuva || ##1.18## sadasaspatimadbhutaM priyamindrasya kaamyam.h | saniM medhaamayaasishham.h || ##1.19## uddiipyasva jaatavedo.apaghnanniR^itiM mama | pashuu{\m+}shcha mahyamamaavaha jiivanaM cha disho disha || ## 1.20## maa no hi{\m+}siijjaatavedo gaamashvaM purushhaM jagat.h | abibhradagna aagahi shriyaa maa paripaataya || ##1.21## purushhasya vidmahe sahasraakShasya mahaadevasya dhiimahi | tanno rudraH prachodayaat.h || ##1.22## tatpurushhaaya vidmahe mahaadevaaya dhiimahi | tanno rudraH prachodayaat.h ## 1.23## tatpurushhaaya vidmahe vakratuNDaaya dhiimahi | tanno dantiH prachodayaat.h ## 1.24## tatpurushhaaya vidmahe suvarNapakShaaya dhiimahi | tanno garuDaH prachodayaat.| kaatyaayanaaya vidmahe kanyaakumaari dhiimahi | tanno durgiH prachodayaat.h || ##1.33## naaraayaNaaya vidmahe vaasudevaaya dhiimahi | tanno vishhNuH prachodayaat.h ##1.29!## yashchhandasaamR^ishhabho vishvaruupashchhandobhyashchandaa{\m+}syaavivesha | sataa{\m+}shikyaH provaachopanishhadindro jyeshhTha indriyaaya R^ishhibhyo namo devebhyaH svadhaa pitR^ibhyo bhuurbhuvaH suvarom.h || ##8.1## namo brahmaNe dhaaraNaM me astvaniraakaraNaM dhaarayitaa bhuuyaasa.n karNayoH shrutaM maa chyoDhvaM mamaamushhya om.h || ##9.1## R^itaM tapaH satyaM tapaH shrutaM tapaH shaantaM tapo daanaM tapo yaj~na.stapo bhuurbhuvaH suvarbrahmaitadupaassvaitattapaH || ##10## yathaa vR^ikShasya saMpushhpitasya duuraadgandho vaatyevaM puNyasya karmaNo duuraadgandho vaati yathaasidhaaraaM karte.avahitamavakraame yadyuve yuve havaa vihvayishhyaami karta.n patishhyaamiityevamamR^itaadaatmaana.n jugupset.h | ##11## aNoraNiiyaanmahato mahiiyaanaatmaa guhaayaaM nihito.asya jantoH | tamakratuM pashyati viitashoko dhaatuH prasaadaanmahimaanamiisham.h || ##12.1## sapta praaNaa prabhavanti tasmaat.h saptaarchishhaH samidhaH sapta jihvaaH | sapta ime lokaa yeshhu charanti praaNaa guhaashayaannihitaaH sapta sapta || ##12.2## ataH samudraa girayashcha sarve.asmaatsyandante sindhavaH sarvaruupaaH | atashcha vishvaa oshhadhayo rasaashcha yenaishha bhuutastishhThatyantaraatmaa || ##12.3## brahmaa devaanaaM padaviiH kaviinaa- mR^ishhirvipraaNaaM mahishho mR^igaaNaam.h | shyeno gR^idhraaNaa{\m+}svadhitirvanaanaa{\m+} somaH pavitramatyeti rebhan.h || ##12.4## ajaamekaaM lohitashuklakR^ishhNaaM bahviiM prajaaM janayantii{\m+} saruupaam.h | ajo hyeko jushhamaaNo.anushete jahaatyenaaM bhuktabhogaamajo.anyaH|| ##12.5## ha{\m+}saH shuchishhadvasurantarikShasa- ddhotaa vedishhadatithirduroNasat.h | nR^ishhadvarasadR^itasadvyomasadabjaa gojaa R^itajaa adrijaa R^itaM bR^ihat.h || ## 12.6## yamaajjaataa na paraa naiva ki.ncha- naasa ya aavivesha bhuvanaani vishvaa | prajaapatiH prajayaa sa.nvidaan- astriiNi jyotii{\m+}shhi sachate sa shhoDashii || ##12.6Ka## vidhartaara{\m+} havaamahe vasoH kuvidvanaati naH | savitaara.n nR^ichakShasam.h || ##12.6Ka## adyaano deva savitaH prajaavatsaaviiH saubhagam.h | paraa duHshhvapniya{\m+} suva || ##39.2## vishvaani deva savitarduritaani paraasuva | yadbhadraM tanmama aasuva || ##39.3## madhu vaataa R^itaayate madhu kSharanti sindhavaH | maadhviirnaH santvoshhadhiiH || ##39.4## madhu naktamutoshhasi madhumatpaarthiva{\m+} rajaH | madhudyaurastu naH pitaa || ##39.5## madhumaanno vanaspatirmadhumaa{\m+} astu suuryaH | maadhviirgaavo bhavantu naH || ##39.6## ghR^itaM mimikShire ghR^itamasya yoni- rghR^ite shrito ghR^itamuvasya dhaama | anushhvadhamaavaha maadayasva svaahaakR^itaM vR^ishhabha vakShi havyam.h || ##12.7## samudraaduurmirmadhumaa{\m+} udaara- dupaa{\m+}shunaa samamR^itatvamaanaT.h | ghR^itasya naama guhyaM yadasti jihvaa devaanaamamR^itasya naabhiH || ##12.8## vayaM naama prabravaamaa ghR^itenaa- sminyaj~ne dhaarayaamaa namobhiH | upa brahmaa shR^iNavachchhasyamaanaM chatuHshR^i~Ngo.avamiidgaura etat.h || ##12.9## chatvaari shR^i~Ngaa trayo asya paadaa dveshiirshhe sapta hastaaso asya | tridhaa baddho vR^ishhabho roraviiti maho devo martyaa{\m+} aavivesha || ##12.10## tridhaa hitaM paNibhirguhyamaanaM gavi devaaso ghR^itamanvavindan.h | indra eka{\m+} suurya ekaM jajaana venaadeka{\m+} svadhayaa nishhTatakShuH || ##12.11## yo devaanaaM prathamaM purastaa- dvishvaadhiko rudro maharshhiH | hiraNyagarbhaM pashyata jaayamaana{\m+} sa no devaH shubhayaasmR^ityaa sa.nyunaktu || ##12.12## yasmaatparaM naaparamasti ki~nchi- dyasmaannaaNiiyo na jyaayo.asti kashchit.h | vR^ikSha iva stabdho divi tishhTha- tyekastenedaM puurNaM purushheNa sarvam.h || ##12.13## na karmaNaa na prajayaa dhanena tyaagenaike amR^itatvamaanashuH | pareNa naakaM nihitaM guhaayaaM bibhraajate yadyatayo vishanti || ##12.14## vedaantavij~naanavinishchitaarthaaH sa.nnyaasayogaadyatayaH shuddhasattvaaH | te brahmaloke tu paraantakaale paraamR^itaaH parimuchyanti sarve|| dahraM vipaapaM varaveshmabhuuta yatpuNDariikaM puramadhyasa{\m+}stham.h | tatraapi dahraM gaganaM vishokam.h tasminyadantastadupaasitavyam.h | yo vedaadau svaraH prokto vedaante cha pratishhThitaH | tasya prakR^itiliinasya yaH paraH sa maheshvaraH || ##12.15, 16, 17## aadityo vaa eshha etanmaNDalaM tapati tatra taa R^ichastadR^ichaa maNDala{\m+} sa R^ichaaM loko.atha ya eshha etasminmaNDale.archirdiipyate taani saamaani sa saamnaaM loko.atha ya eshha etasminmaNDale.archishhi purushhastaani yajuu{\m+}shhi sa yajushhaa maNDala{\m+} sa yajushhaaM lokaH saishhaa trayyeva vidyaa tapati ya eshho.antaraaditye hiraNmayaH purushhaH | ##14## aadityo vai teja ojo balaM yashashchakShuH shrotramaatmaa mano manyurmanurmR^ityuH satyo mitro vaayuraakaashaH praaNo lokapaalaH kaH kiM ka.n tatsatyamannamamR^ito jiivo vishvaH katamaH svayambhu brahmaitadamR^ita eshha purushha eshha bhuutaanaamadhipatirbrahmaNaH saayujya{\m+} salokataamaapnotyetaasaameva devataanaa{\m+} saayujya{\m+} saarshhTitaa{\m+} samaanalokataamaapnoti ya eva.nvedetyupanishhat.h | ##15.1## ghR^iNiH suurya aadityomarchayanti tapaH satyaM madhu kSharanti tadbrahma tadaapa aapo jyotii raso.amR^itaM brahma bhuurbhuvaH suvarom.h | ##15.2## sarvo vai rudrastasmai rudraaya namo.astu | purushho vai rudraH sanmaho namo namaH | vishvaM bhuutaM bhuvanaM chitraM bahudhaa jaataM jaayamaanaM cha yat.h | sarvo hyeshha rudrastasmai rudraaya namo astu || ##24## kadrudraaya prachetase miiDhushhTamaaya tavyase | vochema sha.ntama{\m+} hR^ide | sarvo hyeshha rudrastasmai rudraaya namo astu || ##25## namo hiraNyabaahave hiraNyapataye.ambikaapataya umaapataye pashupataye namo namaH || ##22## praaNaanaaM granthirasi rudro maa vishaantaka- stenaannenaapyaayasva || ##74, internet version splits after vishaantakaH## a~NgushhThamaatraH purushho.a~NgushhThaM cha samaashritaH | iishaH sarvasya jagataH prabhuH priiNaatu vishvabhuk.h || ##71## medhaa devii jushhamaaNaa na aagaadvishvaachii bhadraa sumanasyamaanaa | tvayaa jushhTaa jushhamaaNaa duruktaanbR^ihadvadema vidathe suviiraaH || ##41.1## tvayaa jushhTa R^ishhirbhavati devi tvayaa brahmaagatashriiruta tvayaa | tvayaa jushhTashchitraM vindate vasu saa no jushhasva draviNena medhe || ##41.2## medhaaM ma indro dadaatu medhaa.n devii sarasvatii | medhaaM me ashvinaavubhaavaadhattaaM pushhkarasrajaa ##42.1, internet version has pushhkarasrajau## | apsaraasu yaa medhaa gandharveshhu cha yanmanaH | daivii medhaa sarasvatii sa maaM medhaa surabhirjushhataam.h || ##42.2## aa maaM medhaa surabhirvishvaruupaa hiraNyavarNaa jagatii jagamyaa | uurjasvatii payasaa pinvamaanaa saa maaM medhaa supratiikaa jushhataam.h || ##43## sadyojaataM prapadyaami sadyojaataaya vai namaH | bhave bhave naatibhave bhavasva maaM | bhavodbhavaaya namaH || ##17## vaamadevaaya namo jyeshhThaaya namaH rudraaya namaH kaalaaya namaH kalavikaraNaaya namo balavikaraNaaya namo balapramathaaya namaH sarvabhuutadamanaaya namo manonmanaaya namaH || ##18## aghorebhyo.atha ghorebhyo ghoraghoratarebhyaH sarvataH sharva sarvebhyo namaste astu rudraruupebhyaH || ##19## tatpurushhaaya vidmahe mahaadevaaya dhiimahi | tanno rudraH prachodayaat.h || ##20## iishaanaH sarvavidyaanaamiishvaraH sarvabhuutaanaaM brahmaadhipatirbrahmaNo.adhipatirbrahmaa shivo me astu sadaa shivom.h ##21## brahmametu maam.h | madhumetu maam.h | brahmameva madhumetu maam.h | yaaste soma prajaa vatso.abhi so aham.h | duHshhvapnahan durushhshhaha | yaaste soma praaNaa{\m+}staaM juhomi | trisuparNamayaachitaM braahmaNaaya dadyaat.h | brahmahatyaaM vaa ete ghnanti | ye braahmaNaastrisuparNaM paThanti | te somaM praapnuvanti | aa sahasraatpa~NktiM punanti | om.h || ##38## brahma medhayaa | madhu medhayaa | brahmameva madhumedhayaa | adyaano deva savitaH prajaavatsaaviiH saubhagam.h | paraa duHshhvapniya{\m+} suva | vishvaani deva savitarduritaani paraasuva | yadbhadraM tanma ##tanmama?## aasuva madhuvaataa R^itaayate madhukSharanti sindhavaH | maadhviirnaH santvoshhadhiiH | madhu naktamutoshhasi madhumatpaarthiva{\m+} rajaH | madhudyaurastu naH pitaa | madhumaanno vanaspatirmadhumaa{\m+} astu suuryaH | maadhviirgaavo bhavantu naH | ya imaM trisuparNamayaachitaM braahmaNaaya dadyaat.h | bhruuNahatyaaM vaa ete ghnanti | ye braahmaNaastrisuparNaM paThanti | te somaM praapnuvanti | aa sahasraatpa~NktiM punanti | om.h || ##39 (appears twice in the book version)## brahma medhavaa | madhu medhavaa | brahmameva madhu medhavaa | brahmaa devaanaaM padaviiH kaviinaa- mR^ishhirvipraaNaaM mahishho mR^igaaNaam.h | shyeno gR^iddhaaNaa{\m+} svadhitirvanaanaa{\m+} somaH pavitramatyeti rebhan.h || ha{\m+}saH shuchishhadvasurantarikShasa- ddhotaa vedishhadatithirduroNasat.h | nR^ishhadvarasadR^itasadvyomasadabjaa gojaa R^itajaa adrijaa R^itaM bR^ihat.h || ##40.1, 2, 3## ya imaM trisuparNamayaachitaM braahmaNaaya dadyaat.h | viirahatyaaM vaa ete ghnanti | ye braahmaNaastrisuparNaM paThanti | te somaM praapnuvanti | aasahasraat pa~NktiM punanti | om.h || ##40.6## satyaM paraM para{\m+} satya{\m+} satyena na suvargaallohaachchyavante kadaachana sataa{\m+} hi satyaM tasmaatsatye ramante ##78.1## tapa iti tapo naanashanaatparaM yaddhi paraM tapastad.h durdharshhaM tad.h duraadhashha tasmaattapasi ramante ##78.2## dama iti niyataM brahmachaariNastasmaaddame ramante ##78.3## shama ityaraNye munastamaachchhame ramante ##78.4## daanamiti sarvaaNi bhuutaani prasha{\m+}santi daanaannaatidushhkara.n tasmaaddaane ramante ##78.5## dharma iti dharmeNa sarvamidaM parigR^ihiita.n dharmaannaatidushcharaM tasmaaddharme ramante ##78.6## prajana iti bhuuyaa{\m+}sastasmaadbhuuyishhThaaH prajaayante tasmaadbhuuyishhThaaH prajanane ramante ##78.7## agnaya ityaaha tasmaadagnaya aadhaatavyaa ##78.8## agnihotramityaaha tasmaadagnihotre ramante ##78.9## yaj~na iti yaj~nena hi devaa divaM gataastasmaadyaj~ne ramante ##78.10## maanasamiti vidvaa{\m+}sastasmaadvidvaa{\m+}sa eva maanase ramante ##78.11## vidvaa.nsaH saguNaj~naaH syurmanaHsaadhyaM tu maanasam.h | upaasanaM paraM heturityete menire budhaaH || 406|| nyaasa iti brahmaa brahmaa hi paraH paro hi brahmaa taani vaa etaanyavaraaNi tapaa{\m+}si nyaasa evaatyarechayat.h ##78.12## praajaapatyo haaruNiH suparNeyaH prajaapatiM pitaramupasasaara kiM bhagavantaH paramaM vadantiiti tasmai provaacha ##79.1## satyena vaayuraavaati satyenaadityo rochate divi satyaM vaachaH pratishhThaa satye sarvaM pratishhThitaM tasmaatsatyaM parama.n vadanti ##79.2## tapasaa devaa devataamagra aayan tapasaarshhayaH suvaranvavindantapasaa sapatnaanpraNudaamaaraatiistapasi sarvaM pratishhThita.n tasmaattapaH paramaM vadanti ##79.3## damena daantaaH kilbishhamavadhuunvanti damena brahmachaariNaH suvaragachchhan damo bhuutaanaaM duraadharshhaM dame sarvaM pratishhThitaM tasmaaddamaH paramaM vadanti ##79.4## shamena shaantaaH shivamaacharanti shamena naakaM munayo.anvavinda~nchhshamo bhuutaanaaM duraadharshhaM shame sarvaM pratishhThita.n tasmaachchhamaH paramaM vadanti ##79.5## daanaM yaj~naanaaM varuuthaM dakShiNaa loke daataara{\m+} sarvabhuutaanyupajiivanti daanenaaraatiirapaanudanta daanena dvishhanto mitraa bhavanti daane sarvaM pratishhThitaM tasmaaddaanaM paramaM vadanti ##79.6## dharmo vishvasya jagataH pratishhThaa loke dharmishhTha prajaa upasarpanti dharmeNa paapamapanudati dharme sarvaM pratishhThita.n tasmaaddharmaM paramaM vadanti ##79.7## prajananaM vai pratishhThaa loke saadhu prajaayaastantuM tanvaanaH pitR^iNaamanuNo bhavati tadeva tasyaanR^iNaM tasmaatprajananaM paramaM vadanti ##79.8## agnayo vai trayii vidyaa devayaanaH panthaa gaarhapatya R^ik pR^ithivii rathantaramanvaahaaryapachanaH yajurantarikShaM vaamadevyamaahavaniiyaH saama suvargo loko bR^ihattasmaadagniin paramaM vadanti ##79.9## agnihotra{\m+} saayaM praatargR^ihaaNaaM nishhkR^itiH svishhTa{\m+} suhutaM yaj~nakratuunaaM praayaNa{\m+} suvargasya lokasya jyotistasmaadagnihotraM paramaM vadanti ##79.10## yaj~na iti yaj~no hi devaanaaM yaj~nena hi devaa divaM gataa yaj~nenaasuraanapaanudanta yaj~nena dvishhanto mitraa bhavanti yaj~ne sarvaM pratishhThitaM tasmaadyaj~naM paramaM vadanti ##79.11## maanasaM vai praajaapatyaM pavitraM maanasena manasaa saadhu pashyati R^ishhayaH prajaa asR^ijanta maanase sarvaM pratishhThitaM tasmaanmaanasaM paramaM vadanti ##79.12## nyaasa ityaahurmaniishhiNo brahmaaNam.h ##79.13 /1## brahmaa vishvaH katamaH svayambhuuH prajaapatiH sa.nvatsara iti ##79.13 /2## sa.nvatsaro.asaavaadityo ya eshha aaditye purushhaH sa parameshhThii brahmaatmaa ##79.14## yaabhiraadityastapati rashmibhistaabhiH parjanyo varshhati parjanyenaushhadhivanaspatayaH prajaayanta oshhadhivanaspatibhirannaM bhavatyannena praaNaaH praaNairbalaM balena tapastapasaa shraddhaa shraddhayaa medhaa medhayaa maniishhaa maniishhayaa mano manasaa shaantiH shaantyaa chittaM chittena smR^itiH smR^ityaa smaara{\m+} smaareNa vij~naanaM vij~naanenaatmaanaM vedayati tasmaadanna.n dadansarvaaNyetaani dadaatyannaatpraaNaa bhavanti bhuutaanaaM praaNairmano manasashcha vij~naanaM vij~naanaadaanando brahmayoniH ##79.15## sa vaa eshha purushhaH pa~nchadhaa pa~nchaatmaa yena sarvamidaM protaM pR^ithivii chaantarikShaM cha dyaushcha dishashchaavaantaradishaashcha sa vai sarvamidaM jagatsa sabhuuta{\m+} sa bhavyaM jij~naasaklR^ipta R^itajaa rayishhThaaH shraddhaa satyo mahasvaantamasoparishhTaat.h ##79.16 /1## j~naatvaa tamevaM manasaa hR^idaa cha bhuuyo na mR^ityumupayaahi vidvaan.h ##79.16 /2## tasmaannyaasameshhaaM tapasaamatiriktamaahuH ##79.16 /3## vasuraNvo vibhuurasi praaNe tvamasi sandhaataa brahman tvamasi vishvasR^ittejodaastvamasyagnerasi varchodaastvamasi suuryasya dyumnodaastvamasi chandramasa upayaamagR^ihiito.asi brahmaNe tvaa mahase ##79.17## omityaatmaanaM yu~njiita ##79.18 /1## etadvai mahopanishhadaM devaanaaM guhyaM ##79.18 /2## ya evaM veda brahmaNo mahimaanamaapnoti tasmaad.h brahmaNo mahimaanam.h ##79.18 /3## tasyaivaM vidushho yaj~nasyaatmaa yajamaanaH shraddhaa patnii shariiramidhmamuro vedirlomaani barhirvedaH shikhaa hR^idayaM yuupaH kaama aajyaM manyuH pashustapo.aagnirdamaH shamayitaa daana.n dakShiNaa vaagghotaa praaNa udgaataa chakShuradhvaryurmano brahmaa shrotramagniit.h ##80.1 /1## yaavaddhriyate saa diikShaa yadashnaati taddhaviryatpibati tadasya somapaanaM yadramate tadupasado yatsa~ncharatyupavishatyuttishhThate cha sa pravargyo yanmukha.n tadaahavaniiyo yaa vyaahR^itirahutiryadasya vij~naana tajjuhoti yatsaayaM praataratti tatsamidhaM yatpraatarmadhyandina{\m+} saaya.n cha taani savanaani ##80.1 /2## ye ahoraatre te darshapuurNamaasau ye.ardhamaasaashcha maasaashcha te chaaturmaasyaani ya R^itavaste pashubandhaa ye sa.nvatsaraashcha parivatsaraashcha te.ahargaNaaH sarvavedasaM vaa etatsatraM yanmaraNaM tadavabhR^ithaH ##80.1 /3## etadvai jaraamaryamagnihotra{\m+}satraM ya evaM vidvaanudagayane pramiiyate devaanaameva mahimaanaM gatvaadityasya saayujyaM gachchhatyatha yo dakShiNe pramiiyate pitR^iNaameva mahimaanaM gatvaa chandramasaH saayujyaM gachchhatyetau vai suuryaachandramasormahimaanau braahmaNo vidvaanabhijayati tasmaad brahmaNo mahimaanamityupanishhat.h ##80.1 /3## ## \medskip\hrule\medskip Encoded and proofread by Sunder Hattangadi sunderh@hotmail.com Also proofread by Wim en Esther wkl-evdk@knoware.nl Wim has added commentary/vivaraNaM in a separate file. According to Sw. Vimalananda, who has translated the Mahanarayana Upanishad (Ramakrishna Math publ.)," it is also known as Yajniki Upanishad on the ground that Yajnatma Narayana is considered to be the seer of this part of the Veda" (Krishna Yajurveda). This upanishad forms the tenth (last) prapathakas (Sayana's term), or prasna (Bhattabhaskara's term) of the Taittiriya Aranyaka. It is also called 'khila' (supplementary) as it deals with many rituals in daily use. There is a 'dravidapatha' and 'andhrapatha' with 64 and 80 sections resp.! 'The yaaj~nikyupanishhad with a commentary in the form of kaarikas by shripurushhottamaanandatiirtha is based on a single manuscript found in the Adyar Library. The yaaj~nikyupanishhad is also known as naaraayaNopanishhad. There is the mahaanaaraayaNopanishhad belonging to the atharvaveda. edited by Col. Jacob, which has been utilised by Bloomfield in preparing his Vedic Concordance. The latter is only another version of this yaaj~nikyupanishhad. The taittiriiyayajurveda is divided into the sa.nhitaa and the braahmaNa portions. The braahmaNa has the three prapaaThakas for the main braahmaNa portion, and then the aaraNyaka portion. Saayana divides the aaraNyaka into ten prapaaThakas, and the three prapaaThakas, 7 to 9 form what is well known as the taittiriiyopanishhad. The next one is accepted as a khila (supplement) and that is the yaaj~nikyupanishhad. BhaTTabhaaskara takes the whole of the Taittirii­yopanishhad as a single prashna, and there is also a slight difference in him from the arrangement of the prashnas found in saayaNa. Otherwise the texts are the same.' \end{multicols}\medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}