%@@1 % File name : trip-tapi.itx %-------------------------------------------- % Text title : Tripuratapini Upanishad % Author : Vedic tradition % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism % Description/comments : # 80 / 108; Atharva Veda - Shakta upanishad % Transliterated by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Proofread by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Latest update : August 26, 2000 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Tripuratapini Upanishad ..}## \itxtitle{.. tripuraataapinyupanishhat.h ..}##\endtitles## tripuraataapiniividyaavedyachichchhaktivigraham.h . vastutashchinmaatraruupaM para.n tattvaM bhajaamyaham.h .. AUM bhadra.n karNebhiH shR^iNuyaama devaaH .. bhadraM pashyemaakshabhiryajatraaH .. sthiraira~NgaistushhTuvaa{\m+}sastanuubhiH .. vyashema devahita.n yadaayuH .. svasti na indro vR^iddhashravaaH .. svasti naH puushhaa vishvavedaaH .. svasti nastaarkshyo arishhTanemiH .. svasti no bR^ihaspatirdadhaatu .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. hariH AUM .. athaitasminnantare bhagavaanpraajaapatya.n vaishhNava.n vilayakaaraNa.n ruupamaashritya tripuraabhidhaa bhagavatiityevamaadishaktyaa bhuurbhuvaH svastriiNi svargabhuupaataalaani tripuraaNi haramaayaatmakena hii~NkaareNa hR^illekhaakhyaa bhagavatii trikuuTaavasaane nilaye vilaye dhaamni mahasaa ghoreNa praapnoti . saiveyaM bhagavatii tripureti vyaapaThyate . tatsaviturvareNyaM bhargo devasya dhiimahi . dhiyo yo naH prachodayaat paro rajase saavadom.h . jaatavedase sunavaama somamaraatiiyato nidahaati veda . sa naH parshhadati durgaaNi vishvaa naaveva sindhu.n duritaatyagniH . tryambaka.n yajaamahe sugandhiM pushhTivardhanam.h . urvaarukamiva bandhanaa\- nmR^ityormukshiiya maamR^itaat.h . shataaksharii paramaa vidyaa trayiimayii saashhTaarNaa tripuraa parameshvarii . aadyaani chatvaari padaani parabrahmavikaasiini . dvitiiyaani shaktyaakhyaani . tR^itiiyaani shaivaani . tatra lokaa vedaaH shaastraaNi puraaNaani dharmaaNi vai chikitsitaani jyotii.nshhi shivashaktiyogaadityeva.n ghaTanaa vyaapaThyate . athaitasya para.n gahvara.n vyaakhyaasyaamo mahaamanusamudbhava.n taditi . brahma shaashvatam.h . paro bhagavaannirlakshaNo nira~njano nirupaadhiraadhirahito devaH . unmiilate pashyati vikaasate chaitanyabhaava.n kaamayata iti . sa eko devaH shivaruupii dR^ishyatvena vikaasate yatishhu yaj~neshhu yogishhu kaamayate . kaama.n jaayate sa eshha nira~njano.akaamatvenojjR^imbhate . akachaTatapayashaansR^ijate . tasmaadiishvaraH kaamo.abhidhiiyate . tatparibhaashhayaa kaamaH kakaara.n vyaapnoti . kaama eveda.n tattaditi kakaaro gR^ihyate . bhasmaattatpadaartha iti ya eva.n veda . saviturvareNyamiti shhuu~N praaNiprasave savitaa praaNinaH suute prasuute shaktim.h . suute tripuraa shaktiraadyeya.n tripuraa parameshvarii mahaakuNDalinii devii . jaatavedasamaNDala.n yo.adhiite sarva.n vyaapyate . trikoNashaktirekaareNa mahaabhaagena prasuute . tasmaadekaara eva gR^ihyate . vareNya.n shreshhThaM bhajaniiyamakshara.n namaskaaryam.h . tasmaadvareNyamekaaraakshara.n gR^ihyata iti ya eva.n veda . bhargo devasya dhiimahiityeva.n vyaakhyaasyaamaH . dhakaaro dhaaraNaa . dhiyaiva dhaaryate bhagavaanparameshvaraH . bhargo devo madhyavarti turiiyamakshara.n saakshaatturiiya.n sarva.n sarvaantarbhuutam.h . turiiyaaksharamiikaaraM padaanaaM madhyavartiityeva.n vyaakhyaataM bhargoruupa.n vyaachakshate . tasmaadbhargo devasya dhiimahiityevamiikaaraakshara.n gR^ihyate . mahiityasya vyaakhyaanaM mahattva.n jaDatva.n kaaThinya.n vidyate yasminnakshateretanmahi lakaaraH para.n dhaama . kaaThinyaaDhya.n sasaagara.n saparvata.n sa saptadviipa.n sakaananamujjvaladruupaM maNDalamevokta.n lakaareNa . pR^ithvii devii mahiityanena vyaachakshate . dhiyo yo naH prachodayaat.h . paramaatmaa sadaashiva aadibhuutaH paraH . sthaaNubhuutena lakaareNa jyotirli~Ngamaatmaana.n dhiyo buddhayaH pare vastuni dhyaanechchhaarahita.n nirvikalpake prachodayaatprerayedityuchchaaraNarahita.n chetasaiva chintayitvaa bhaavayediti . paro rajase saavadomiti tadavasaane para.n jyotiramala.n hR^idi daivata.n chaitanya.n chilli~Nga.n hR^idayaagaaravaasinii hR^illekhetyaadinaa spashhTa.n vaagbhavakuuTaM pa~nchaaksharaM pa~nchabhuutajanakaM pa~nchakalaamaya.n vyaapaThyata iti . ya eva.n veda . atha tu para.n kaamakalaabhuuta.n kaamakuuTamaahuH . tatsaviturvareNya\- mityaadidvaatri.nshadakshariiM paThitvaa taditi paramaatmaa sadaashivo.akashara.n vimala.n nirupaadhitaadaatnyapratipaadanena hakaaraakshara.n shivaruupa.n niraksharamakshara.n vyaalikhyata iti . tatparaagavyaavR^ittimaadaaya shakti.n darshayati . tatsavituriti puurveNaadhvanaa suuryaadhashchandrikaa.n vyaalikhya muulaadibrahmarandhraga.n saaksharamadvitiiyamaachakshata ityaaha bhagavanta.n deva.n shivashaktyaatmakamevoditam.h . shivo.ayaM parama.n deva.n shaktireshhaa tu jiivajjaa . suuryaachandramasoryogaaddha.nsastatatpadamuchyate .. 1.. tasmaadujjR^imbhate kaamaH kaamaatkaamaH paraH shivaH . kaarNo.aya.n kaamadevo.aya.n vareNyaM bharga uchyate .. 2.. tatsaviturvareNyaM bhargo devaH kshiira.n sechaniiyamakshara.n samadhughnamaksharaM paramaatmajiivaatmanoryogaattaditi spashhTamakshara.n tR^itiiya.n ha iti tadeva sadaashiva eva nishhkalmashha aadyo devo.antyamakshara.n vyaakriyate . paramaM padaM dhiiti dhaaraNa.n vidyate jaDatvadhaaraNaM mahiiti lakaaraH shivaadhastaattu lakaaraarthaH spashhTamantyamaksharaM paramaM chaitanya.n dhiyo yo naH prachodayaatparo rajase saavadomityeva.n kuuTa.n kaamakalaalaya.n shhaDadhvaparivartako vaishhNavaM parama.n dhaamaiti bhagavaa.nshchaitasmaadya eva.n veda . athaitasmaadapara.n tR^itiiya.n shaktikuuTaM pratipadyate . dvaatri.nshadaksharyaa gaayatryaa tatsaviturvareNya.n tasmaadaatmana aakaasha aakaashaadvaayuH sphurati tadadhiina.n vareNya.n samudiiyamaana.n saviturvaa yogyo jiivaatmaparamaatma\- samudbhavastaM prakaashashaktiruupa.n jiivaakshara.n spashhTamaapadyate . bhargo devasya dhiityanenaadhaararuupashivaatmaakshara.n gaNyate . mahiityaadinaasheshha.n kaamya.n ramaNiiya.n dR^ishya.n shaktikuuTa.n spashhTiikR^itamiti . evaM pa~nchadashaakshara.n traipura.n yo.adhiite sa sarvaankaamaanavaapnoti . sa sarvaa.nllokaa~njayati . sa sarvaa vaacho vijR^imbhayati . sa rudratvaM praapnoti . sa vaishhNava.n dhaama bhittvaa paraM brahma praapnoti . ya eva.n veda . ityaadyaa.n vidyaamabhidhaayaitasyaaH shaktikuuTa.n shaktishivaadya.n lopaamudreyam.h . dvitiiye dhaamani puurveNaiva manunaa binduhiinaa shaktibhuutahR^illekhaa krodhamuninaadhishhThitaa . tR^itiiye dhaamani puurvasyaa eva vidyaayaa yadvaagbhavakuuTa.n tenaiva maanavii.n chaandrii.n kauberii.n vidyaamaachakshate . madanaadhaH shiva.n vaagbhavam.h . taduurdhva.n kaamakalaamayam.h . shaktyuurdhva.n shaktimiti maanavii vidyaa . chaturthe dhaamani shivashaktyaakhyamanyattR^itiiya.n cheya.n chaandrii vidyaa . pa~nchame dhaamani dhyeyeya.n chaandrii kaamaadhaH shivaadyakaamaa . saiva kauberi shhashhThe dhaamani vyaachakshata iti . ya eva.n veda . hitvekaara.n turiiyasvara.n sarvaadau suuryaachandramaskena kaameshvaryevaagastyasa.nj~naa . saptame dhaamani tR^itiiyametasyaa eva puurvoktaayaaH kaamaadya.n dvidhaadhaH kaM madanakalaadya.n shaktibiija.n vaagbhavaadya.n tayorardhaavashiraska.n kR^itvaa nandividyeyam.h . ashhTame dhaamani vaagbhavamaagastya.n vaagarthakalaamaya.n kaamakalaabhidha.n sakalamaayaashaktiH prabhaakarii vidyeyam.h . navame dhaamani punaraagastya.n vaagbhava.n shaktimanmathashivashaktimanmathorviimaayaakaamakalaalaya.n chandrasuuryaana~NgadhuurjaTimahimaalaya.n tR^itiiya.n shhaNmukhiiya.n vidyaa . dashame dhaamani vidyaaprakaashitayaa bhuuya evaagastyavidyaaM paThitvaa bhuuya evemaamantyamaayaaM paramashivavidyeyamekaadashe dhaamani bhuuya evaagastyaM paThitvaa etasyaa eva vaagbhava.n yaddhanaja.n kaamakalaalaya.n cha tatsahaja.n kR^itvaa lopaamudraayaaH shaktikuuTaraajaM paThitvaa vaishhNavii vidyaa dvaadashe dhaamani vyaachakshata iti . ya eva.n veda . taanhovaacha . bhagavaansarve yuuya.n shrutvaa puurvaa.n kaamaakhyaa.n turiiyaruupaa.n turiiyaatiitaa.n sarvotkaTaa.n sarvamantraasanagataa.n piiThopapiiThadevataaparivR^itaa.n sakalakalaavyaapinii.n devataa.n saamodaa.n saparaagaa.n sahR^idayaa.n saamR^itaa.n sakalaa.n sendriyaa.n sadoditaaM paraa.n vidyaa.n spashhTiikR^itvaa hR^idaye nidhaaya vij~naayaanilaya.n gamayitvaa trikuuTaa.n tripuraaM paramaaM maayaa.n shreshhThaaM paraa.n vaishhNavii.n sa.nnidhaaya hR^idayakamalakarNikaayaaM paraaM bhagavatii.n lakshmiiM maayaa.n sadoditaaM mahaavashyakariiM madanonmaadanakaariNii.n dhanurbaaNadhaariNii.n vaagvijR^imbhiNii.n chandramaNDalamadhyavartinii.n chandrakalaa.n saptadashiiM mahaanityopasthitaaM paashaa~Nkushamanoj~na\- paaNipallavaa.n samudyadarkanibhaa.n trinetraa.n vichintya deviiM mahaalakshmii.n sarvalakshmiimayii.n sarvalakshaNasaMpannaa.n hR^idaye chaitanyaruupiNii.n nira~njanaa.n trikuuTaakhyaa.n smitamukhii.n sundariiM mahaamaayaa.n sarvasubhagaaM mahaakuNDalinii.n tripiiThamadhyavartiniimakathaadishriipiiThe paraaM bhairavii.n chitkalaaM mahaatripuraa.n devii.n dhyaayenmahaadhyaana\- yogeneyameva.n vedeti mahopanishhat.h .. iti prathamopanishhat.h .. 1.. athaato jaatavedase sunavaama somamityaadi paThitvaa traipurii vyaktirlakshyate . jaatavedasa ityekarchasuuktasyaadyamadhyamaavasaaneshhu tatra sthaaneshhu viliinaM biijasaagararuupa.n vyaachakshvetyR^ishhaya uuchuH . taanhovaacha bhagavaa~njaatavedase sunavaama soma.n tadatyamravaaNii.n vilomena paThitvaa prathamasyaadya.n tadeva.n diirgha.n dvitiiyasyaadya.n sunavaama somamityanena kaula.n vaama.n shreshhTha.n somaM mahaasaubhaagyamaachakshate . sa sarvasaMpattibhuutaM prathama.n nivR^ittikaaraNa.n dvitiiya.n sthitikaaraNa.n tR^itiiya.n sargakaaraNamityanena karashuddhi.n kR^itvaa tripuraavidyaa.n spashhTiikR^itvaa jaatavedase sunavaama somamityaadi paThitvaa mahaavidyeshvarii\- vidyaamaachakshate tripureshvarii.n jaatavedasa iti . jaate aadyakshare maatR^ikaayaaH shirasi baindavamamR^itaruupiNii.n kuNDalinii.n trikoNaruupiNii.n cheti vaakyaarthaH . evaM prathamasyaadya.n vaagbhavam.h . dvitiiya.n kaamakalaalayam.h . jaata ityanena paramaatmano jR^imbhaNam.h . jaata ityaadinaa paramaatmaa shiva uchyate . jaatamaatreNa kaamii kaamayate kaamamityaadinaa puurNa.n vyaachakshate . tadeva sunavaama gotraaruuDhaM madhyavartinaamR^itamadhyenaarNena mantraarNaanspashhTiikR^itvaa . gotreti naamagotraayaamityaadinaa spashhTa.n kaamakalaalaya.n sheshha.n vaamamityaadinaa . puurveNaadhvanaa vidyeya.n sarvarakshaakarii vyaachakshate . evametena vidyaa.n tripureshii.n spashhTiikR^itvaa jaatavedasa ityaadinaa jaato deva eka iishvaraH paramo jyotirmantrato veti turiiya.n vara.n dattvaa bindupuurNajyotiHsthaana.n kR^itvaa prathamasyaadya.n dvitiiya.n cha tR^itiiya.n cha sarvarakshaakariisaMbandha.n kR^itvaa vidyaamaatmaasanaruupiNii.n spashhTiikR^itvaa jaatavedase sunavaama somamityaadi paThitvaa rakshaakarii.n vidyaa.n smR^itvaadyantayordhaamnoH shaktishivaruupiNii.n viniyojya sa iti shaktyaatmaka.n varNa.n somamiti shaivaatmaka.n dhaama jaaniiyaat.h . yo jaaniite sa subhago bhavati . evametaa.n chakraasanagataa.n tripuravaasinii.n sadoditaa.n shivashaktyaatmikamaveditaa.n jaatavedaaH shiva iti seti shaktyaatmaaksharamiti shivaadishaktyantaraalabhuutaa.n trikuuTaadichaariNii.n suuryaachandranamaskaaM mantraasanagataa.n tripura.n mahaalakshmii.n sadoditaa.n spashhTiikR^itvaa jaatavedase sunavaama somamityaadi paThitvaa puurva.n sadaatmaasanaruupaa.n vidyaa.n smR^itvaa veda ityaadinaa vishvaahasa.ntatodayabaindavamupari vinyasya siddhaasanasthaa.n tripuraaM maalinii.n vidyaa.n spashhTiikR^itvaa jaatavedase sunavaama somamityaadi paThitvaa tripuraa.n sundarii.n shritvaa kale akshare vichintya muurtibhuutaaM muurtiruupiNii.n sarvavidyeshvarii.n tripuraa.n vidyaa.n spashhTiikR^itvaa jaatavedasa ityaadi paThitvaa tripuraa.n lakshmii.n shritvaagni.n nidahaati saiveyamagnyaanane jvalatiiti vichintya trijyotishhamiishvarii.n tripuraamambaa.n vidyaa.n spashhTiikuryaat.h . evametena sa naH parshhadati durgaaNi vishvetyaadiparaprakaashinii pratyagbhuutaa kaaryaa . vidyeyamaahvaanakarmaaNi sarvato dhiireti vyaachakshate . evametadvidyaashhTakaM mahaamaayaa\- devya~Ngabhuuta.n vyaachakshate . devaa ha vai bhagavantamabruvanmahaachakranaayaka.n no bruuhiiti saarvakaamika.n sarvaaraadhya.n sarvaruupa.n vishvatomukhaM mokshadvaara.n yadyogina upavishya paraM brahma bhittvaa nirvaaNamupavishanti . taanhovaacha bhagavaa~nshriichakra.n vyaakhyaasyaama iti . trikoNa.n tryasra.n kR^itvaa tadantarmadhyavR^ittamaanayashhTirekhaamaakR^ishhya vishaala.n niitvaagrato yoni.n kR^itvaa puurvayonyagraruupiNiiM maanayashhTi.n kR^itvaa taa.n sarvordhvaa.n niitvaa yoni.n kR^itvaadya.n trikoNa.n chakraM bhavati . dvitiiyamantaraalaM bhavati . tR^itiiyamashhTayonya~NkitaM bhavati . athaashhTaarachakraadyantavidikkoNaagrato rekhaa.n niitvaa saadhyaadyaakarshhaNabaddharekhaa.n niitvetyevamathordhva\- saMpuTayonya~Nkita.n kR^itvaa kakshaabhya uurdhvagarekhaachatushhTaya.n kR^itvaa yathaakrameNa maanayashhTidvayena dashayonya~Nkita.n chakraM bhavati . anenaiva prakaareNa punardashaarachakraM bhavati . madhyatrikoNaagrachatushhTayaa\- drekhaacharaagrakoNeshhu sa.nyojya taddashaaraa.nshatoniitaaM maanayashhTirekhaa.n yojayitvaa chaturdashaara.n chakraM bhavati . tato.ashhTapatrasa.nvR^ita.n chakraM bhavati . shhoDashapatrasa.nvR^ita.n chakra.n chaturdvaaraM bhavati . tataH paarthiva.n chakra.n chaturdvaaraM bhavati . eva.n sR^ishhTiyogena chakra.n vyaakhyaatam.h . navaatmaka.n chakraM praatilomyena vaa vachmi . prathama.n chakra.n trailokyamohanaM bhavati . saaNimaadyashhTakaM bhavati . samaatrashhTakaM bhavati . sasarvasa.nkshobhiNyaadidashakaM bhavati . saprakaTaM bhavati . tripurayaadhishhThitaM bhavati . sasarvasa.nkshobhiNiimudrayaa jushhTaM bhavati . dvitiiya.n sarvaashaaparipuuraka.n chakraM bhavati . sakaamaadyaakarshhiNiishhoDashakaM bhavati . saguptaM bhavati . tripureshvaryaadhishhThitaM bhavati . sarvavidraaviNiimudrayaa jushhTaM bhavati . tR^itiiya.n sarvasa.nkshobhaNa.n chakraM bhavati . saana~NgakusumaadyashhTakaM bhavati . saguptataraM bhavati . tripurasundaryaadhishhThitaM bhavati . sarvaakarshhiNiimudrayaa jushhTaM bhavati . turiiya.n sarvasaubhaagyadaayaka.n chakraM bhavati . sasarvasa.nkshobhiNyaadidvisaptakaM bhavati . sasaMpradaayaM bhavati . tripuravaasinyaadhishhThitaM bhavati . sasarvavasha.nkariNiimudrayaa jushhTaM bhavati . turiiyaanta.n sarvaarthasaadhaka.n chakraM bhavati . sasarvasiddhipradaadidashakaM bhavati . sakalakaulaM bhavati . tripuraamahaalakshmyaadhishhThitaM bhavati . mahonmaadiniimudrayaa jushhTaM bhavati . shhashhTha.n sarvarakshaakara.n chakraM bhavati . sasarvaj~natvaadidashakaM bhavati . sanigarbhaM bhavati . tripuramaalinyaadhishhThitaM bhavati . mahaa~Nkushamudrayaa jushhTaM bhavati . saptama.n sarvarogahara.n chakraM bhavati . sarvavashinyaadyashhTakaM bhavati . sarahasyaM bhavati . tripurasiddhyaadhishhThitaM bhavati . sakhechariimudrayaa jushhTaM bhavati . ashhTama.n sarvasiddhiprada.n chakraM bhavati . saayudhachatushhTayaM bhavati . saparaapararahasyaM bhavati . tripuraambayaadhishhThitaM bhavati . biijamudrayaadhishhThitaM bhavati . navama.n chakranaayaka.n sarvaanandamaya.n chakraM bhavati . sakaameshvaryaaditrikaM bhavati . saatirahasyaM bhavati . mahaatripura\- sundaryaadhishhThitaM bhavati . yonimudrayaa jushhTaM bhavati . sa.nkraamanti vai sarvaaNi chchhandaa.nsi chakaaraaNi . tadeva chakra.n shriichakram.h . tasya naabhyaamagnimaNDale suuryaachandramasau .. tatro.nkaarapiiThaM puujayitvaa tatraaksharaM binduruupa.n tadantargata\- vyomaruupiNii.n vidyaaM paramaa.n smR^itvaa mahaatripurasundariimaavaahya . kshiireNa snaapite devi chandanena vilepite . bilvapatraarchite devi durge.aha.n sharaNa.n gataH . ityekayarchaa praarthya maayaalakshmii tantreNa puujayediti bhagavaanabraviit.h . etairmantrairbhagavatii.n yajet.h . tato devii priitaa bhavati . svaatmaana.n darshayati . tasmaadya etairmantrairyajati sa brahma pashyati . sa sarvaM pashyati . so.amR^itatva.n cha gachchhati . ya eva.n vedeti mahopanishhat.h .. iti dvitiiyopanishhat.h .. 2.. devaa ha vai mudraaH sR^ijemeti bhagavantamabruvan.h . taanhovaacha bhagavaanavanikR^itajaanumaNDala.n vistiirya padmaasana.n kR^itvaa mudraaH sR^ijateti . sa sarvaanaakarshhayati yo yonimudraamadhiite . sa sarva.n vetti . sa sarvaphalamashnute . sa sarvaanbha~njayati . sa vidveshhiNa.n stambhayati . madhyame anaamikopari vinyasya kanishhThikaa~NgushhThato.adhiite muktayostarjanyordaNDavadadhastaadeva.nvidhaa prathamaa saMpadyate . saiva militamadhyamaa dvitiiyaa . tR^itiiyaa~NkushaakR^itiriti . praatilomyena paaNii sa~Ngharshhayitvaa~NgushhThau saagrimau samaadhaaya turiiyaa . paraspara.n kaniiyasedaM madhyamaabaddhe anaamike daNDinyau tarjanyaavaali~NgyaavashhTabhya madhyamaanakha\- militaa~NgushhThau pa~nchamii . saivaagre.a~NkushaakR^itiH shhashhThii . dakshiNashaye vaamabaahu.n kR^itvaanyonyaanaamike kaniiyasiimadhyagate madhyame tarjanyaakraante saralaasva~NgushhThau khecharii saptamii . sarvordhve sarvasa.nhR^iti svamadhyamaanaamikaantare kaniiyasi paarshvayostarjanyaava~NkushaaDhye yuktaa saa~NgushhThayogato.anyonya.n samama~njali.n kR^itvaashhTamii . parasparamadhyamaapR^ishhThavartinyaavanaamike tarjanyaakraante same madhyame aadaayaa~NgushhThau madhyavartinau navamii pratipadyata iti . saiveya.n kaniiyase same antarite.a~NgushhThau samaavantaritau kR^itvaa trikhaNDaapadyata iti . pa~ncha baaNaaH pa~nchaadyaa mudraaH spashhTaaH . kroma~Nkushaa . hasakhphreM khecharii . ha.nsrau biijaashhTamii vaagbhavaadyaa navamii dashamii cha saMpadyata iti . ya eva.n veda . athaataH kaamakalaabhuuta.n chakra.n vyaakhyaasyaamo hriiM kliimaiM bluu.cM sraumete pa~ncha kaamaaH sarvachakra.n vyaavartante . madhyama.n kaama.n sarvaavasaane saMpuTiikR^itya bluu~NkaareNa saMpuTa.n vyaapta.n kR^itvaa dviraindavena madhyavartinaa saadhyaM baddhvaa bhuurjapatre yajati . tachchakra.n yo vetti sa sarva.n vetti . sa sakalaa.c.nllokaanaakarshhayati . sa sarva.n stambhayati . niiliiyukta.n chakra.n shatruunmaarayati . gati.n stambhayati . laakshaayukta.n kR^itvaa sakalaloka.n vashiikaroti . navalakshajapa.n kR^itvaa rudratvaM praapnoti . maatR^ikayaa veshhTita.n kR^itvaa vijayii bhavati . bhagaa~NkakuNDa.n kR^itvaagnimaadhaaya purushho havishhaa hutvaa yoshhito vashiikaroti . vartule hutvaa shriyamatulaM praapnoti . chaturasre hutvaa vR^ishhTirbhavati . trikoNe hutvaa shatruunmaarayati . gati.n stambhayati . pushhpaaNi hutvaa vijayii bhavati . mahaarasairhutvaa paramaanandanirbharo bhavati . gaNaanaa.n tvaa gaNapati.n havaamahe kavi.n kaviinaamupamashravastamam.h . jyeshhTharaajaM brahmaNaaM brahmaNaspata aa naH shruNvannuutibhiH siida saadanam.h . ityevamaadyamakshara.n tadantyabindupuurNamityanenaa~Nga.n spR^ishati . gaM gaNeshaaya nama iti gaNesha.n namaskurviita . AUM namo bhagavate bhasmaa~Ngaraagaayogratejase hanahana dahadaha pachapacha mathamatha vidhva.nsayavidhva.nsaya halabha~njana shuulamuule vya~njanasiddhi.n kurukuru samudraM puurvapratishhThiata.n shoshhayashoshhaya stambhayastambhaya paramantraparayantraparatantraparaduutaparakaTakaparachchhedanakara vidaarayavidaaraya chchhindhichchhindhi hriiM phaT svaahaa . anena kshetraadhyakshaM puujayediti . kulakumaari vidmahe mantrakoTisudhiimahi . tannaH kauliH prachodayaat.h . iti kumaaryarchana.n kR^itvaa yo vai saadhako.abhilikhati so.amR^itatva.n gachchhati . sa yasha aapnoti . sa paramaayushhyamatha vaa paraM brahma bhittvaa tishhThati . ya eva.n vedeti mahopanishhat.h . iti tR^itiiyopanishhat.h .. 3.. devaa ha vai bhagavantamabruvandeva gaayatra.n hR^idaya.n no vyaakhyaata.n traipura.n sarvottamam.h . jaatavedasasuuktenaakhyaata.n nastraipuraashhTakam.h . yadishhTvaa muchyate yogii janmasa.nsaarabandhanaat.h . atha mR^ityu.njaya.n no bruuhiityevaM bruvataa.n sarveshhaa.n devaanaa.n shrutveda.n vaakyamathaatastryambakenaanushhTubhena mR^ityu.njaya.n darshayati . kasmaattryambakamiti . trayaaNaaM puraaNaamambaka.n svaamina.n tasmaaduchyate tryambakamiti . atha kasmaaduchyate yajaamaha iti . yajaamahe sevaamahe vastu mahetyaksharadvayena kuuTatvenaaksharaikeNa mR^ityu.njayamityuchyate . tasmaaduchyate yajaamaha iti . atha kasmaaduchyate sugandhimiti . sarvato yasha aapnoti . tasmaaduchyate sugandhimiti . atha kasmaaduchyate pushhTivardhanamiti . yatsarvaa.nllokaansR^ijati yatsarvaa.nllokaa.nstaarayati yatsarvaa.nllokaanvyaapnoti tasmaaduchyate pushhTivardhanamiti . atha kasmaaduchyate urvaarukamiva bandhanaanmR^ityormukshiiyeti . sa.nlagnatvaadurvaarukamiva mR^ityoH sa.nsaarabandhanaatsa.nlagnatvaadbaddhatvaanmokshiibhavati mukto bhavati . atha kasmaaduchyate maamR^itaaditi amR^itatvaM praapnotyaksharaM praapnoti svaya.n rudro bhavati . devaa ha vai bhagavantamuuchuH sarva.n no vyaakhyaatam.h . atha kairmantraiH stutaa bhagavatii svaatmaana.n darshayati taansarvaa~nchhaivaanvaishhNavaansauraangaaNeshaanno bruuhiiti . sa hovaacha bhagavaa.nstryambakenaanushhTubhena mR^ityu.njayamupaasayet.h . puurveNaadhvanaa vyaaptamekaaksharamiti smR^itam.h . AUM namaH shivaayeti yaajushhamantropaasako rudratvaM praapnoti . kalyaaNaM praapnoti . ya eva.n veda . tadvishhNoH paramaM pada.n sadaa pashyanti suurayaH . diviiva chakshuraatatam.h . vishhNoH sarvatomukhasya sneho yathaa palalapiNDamotaprotamanuvyaapta.n vyatirikta.n vyaapnuta iti vyaapnuvato vishhNostatparamaM padaM para.n vyometi paramaM padaM pashyanti viikshante . suurayo brahmaadayo devaasa iti sadaa hR^idaya adadhate . tasmaadvishhNoH svaruupa.n vasati tishhThati bhuuteshviti vaasudeva iti . AUM nama iti triiNyaksharaaNi . bhagavata iti chatvaari . vaasudevaayeti pa~nchaaksharaaNi . etadvai vaasudevasya dvaadashaarNamabhyeti . sopaplava.n tarati . sa sarvamaayureti . vindate praajaapatya.n raayasposhha.n gaupatya.n cha tamashnute pratyagaanandaM brahmapurushhaM praNavasvaruupamakaara ukaaro makaara iti . taanekadhaa saMbhavati tadomiti . ha.nsaH shuchishhadvasurantarikshasaddhotaa vedishhadatithirduroNasat.h . nR^ishhadvarasadR^itasadvyomasadabjaa gojaa R^itajaa adrijaa R^itaM bR^ihat.h . ha.nsa ityetanmanoraksharadvitiiyena prabhaapu~njena saureNa dhR^itamabjaa gojaa R^itajaa adrijaa R^ita.n satyaa##-##prabhaa##-##pu~nji##-##nyushhaa##-##sandhyaa##-##praj~naabhiH shaktibhiH puurva.n sauramadhiiyaanaH sarvaM phalamashnute . sa vyomni parame dhaamani saure nivasate . gaNaanaa.n tvati traishhTubhena puurveNaadhvanaa manunaikaarNena gaNaadhipamabhyarchya gaNeshatvaM praapnoti . atha gaayatrii saavitrii sarasvatyajapaa maatR^ikaa proktaa tayaa sarvamida.n vyaaptam.h . aiM vaagiishvari vidmahe kliiM kaameshvarii dhiimahi . saustannaH shaktiH prachodayaaditi . gaayatrii praataH saavitrii madhyandine sarasvatii saayamiti nirantaramajapaa . ha.nsa ityeva maatR^ikaa . pa~nchaashadvarNavigraheNaa\- kaaraadikshakaaraantena vyaaptaani bhuvanaani shaastraaNi chchhandaa.nsiityevaM bhagavatii.n sarva.n vyaapnotiityeva tasyai vai namonama iti . taanbhagavaanabraviidetairmantrairnitya.n devii.n yaH stauti sa sarvaM pashyati . so.amR^itatva.n cha gachchhati . ya eva.n vedetyupanishhat.h .. iti turiiyopanishhat.h .. 4.. devaa ha vai bhagavantamabruvansvaaminnaH kathita.n sphuTa.n kriyaakaaNDa.n savishhaya.n traipuramiti . atha paramanirvisheshha.n kathayasveti . taanhovaacha bhagavaa.nsturiiyayaa maayayaantyayaa nirdishhTaM paramaM brahmeti . paramapurushha.n chidruupa.n paramaatmeti . shrotaa mantaa drashhTaadeshhTaa sprashhTaaghoshhTaa vij~naataa praj~naataa sarveshhaaM purushhaaNaamantaHpurushhaH sa aatmaa sa vij~neya iti . na tatra lokaa alokaa na tatra devaa adevaaH pashavo.apashavastaapaso na taapasaH paulkaso na paulkaso vipraa na vipraaH . sa ityekameva paraM brahma vibhraajate nirvaaNam.h . na tatra devaa R^ishhayaH pitara iishate pratibuddhaH sarvavidyeti . tatraite shlokaa bhavanti . ato nirvishhaya.n nityaM manaH kaaryaM mumukshuNaa . yato nirvishhayo naama manaso muktirishhyate .. 1.. mano hi dvividhaM prokta.n shuddha.n chaashuddhameva cha . ashuddha.n kaamasa.nkalpa.n shuddha.n kaamavivarjitam.h .. 2.. mana eva manushhyaaNaa.n kaaraNaM bandhamokshayoH . bandhana.n vishhayaasaktaM muktyai nirvishhayaM manaH .. 3.. nirastavishhayaasa~Nga.n sa.nnirudhya mano hR^idi . yadaa yaatyamaniibhaavastadaa tatparamaM padam.h .. 4.. taavadeva niroddhavya.n yaavad{}hR^idigata.n kshayam.h . etajj~naana.n cha dhyaana.n cha sheshho.anyo granthavistaraH .. 5.. naiva chintya.n na chaachintya.n na chintya.n chintyameva cha . pakshapaatavinirmuktaM brahma saMpadyate dhruvam.h .. 6.. svareNa sallayedyogii svara.n saMbhaavayetparam.h . asvareNa tu bhaavena na bhaavo bhaava ishhyate .. 7.. tadeva nishhkalaM brahma nirvikalpa.n nira~njanam.h . tadbrahmaahamiti j~naatvaa brahma saMpadyate kramaat.h .. 8.. nirvikalpamananta.n cha hetudR^ishhTaantavarjitam.h . aprameyamanaadyanta.n yajj~naatvaa muchyate budhaH .. 9.. na nirodho na chotpattirna baddho na cha saadhakaH . na mumukshurna vai mukta ityeshhaa paramaarthataa .. 10.. eka evaatmaa mantavyo jaagratsvapnasushhuptishhu . sthaanatrayavyatiitasya punarjanma na vidyate .. 12.. eka eva hi bhuutaatmaa bhuutebhuute vyavasthitaH . ekadhaa bahudhaa chaiva dR^ishyate jalachandravat.h .. 12.. ghaTasa.nvR^itamaakaasha.n niiyamaane ghaTe yathaa . ghaTo niiyeta naakaasha.n tathaa jiivo nabhopamaH .. 13.. ghaTavadvividhaakaaraM bhidyamaaM punaH punaH . tadbhede cha na jaanaati sa jaanaati cha nityashaH .. 14.. shabdamaayaavR^ito yaavattaavattishhThati pushhkale . bhinne tamasi chaikatvameka evaanupashyati .. 15.. shabdaarNamaparaM brahma tasminkshiiNe yadaksharam.h . tadvidvaanakshara.n dhyaayedyadiichchhechchhaantimaatmanaH .. 16.. dve brahmaNii hi mantavye shabdabrahma para.n cha yat.h . shabdabrahmaNi nishhNaataH paraM brahmaadhigachchhati .. 17.. granthamabhyasya medhaavii j~naanavij~naanatatparaH . palaalamiva dhaanyaarthii tyajedgranthamasheshhataH .. 18.. gavaamanekavarNaanaa.n kshiirasyaapyekavarNataa . kshiiravatpashyati j~naanii li~Nginastu gavaa.n yathaa .. 19.. j~naananetra.n samaadhaaya sa mahatparamaM padam.h . nishhkala.n nishchala.n shaantaM brahmaahamiti sa.nsmaret.h .. 20.. ityekaM parabrahmaruupa.n sarvabhuutaadhivaasa.n turiiya.n jaaniite so.akshare parame vyomanyadhivasati . ya etaa.n vidyaa.n turiiyaaM brahmayonisvaruupaa.n taamihaayushhe sharaNamahaM prapadye . aakaashaadyanukrameNa sarveshhaa.n vaa etadbhuutaanaamaakaashaH paraayaNam.h . sarvaaNi ha vaa imaani bhuutaanyaakaashaadeva jaayante . aakaasha eva liiyante . tasmaadeva jaataani jiivanti . tasmaadaakaashajaM biija.n vindyaat.h . tadevaakaashapiiTha.n spaarshanaM piiTha.n tejaHpiiThamamR^itapiiTha.n ratnapiiTha.n jaaniiyaat.h . yo jaaniite so.amR^itatva.n cha gachchhati . tasmaadetaa.n turiiyaa.n shriikaamaraajiiyaamekaadashadhaa bhinnamekaaksharaM brahmeti yo jaaniite sa turiiyaM padaM praapnoti . ya eva.n vedeti mahopanishhat.h .. iti pa~nchamopanishhat.h .. 5.. AUM bhadra.n karNebhiH shR^iNuyaama devaaH .. bhadraM pashyemaakshabhiryajatraaH .. sthiraira~NgaistushhTuvaa{\m+}sastanuubhiH .. vyashema devahita.n yadaayuH .. svasti na indro vR^iddhashravaaH .. svasti naH puushhaa vishvavedaaH .. svasti nastaarkshyo arishhTanemiH .. svasti no bR^ihaspatirdadhaatu .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. hariH AUM tatsat.h .. .. iti shriitripuraataapinyupanishhatsamaaptaa .. ## \medskip\hrule\obeylines Encoded by Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}