%@@1 % File name : naradparivra.itx %-------------------------------------------- % Text title : Narada-Parivrajaka Upanishad % Author : Vedic Tradition % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism % Description/comments : #43 / 108; Atharva Veda - Sanyasa upanishad % Transliterated by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Proofread by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Latest update : Feb. 27, 2000 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=50pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Narad-Parivrajaka Upanishad ..}## \itxtitle{.. naaradaparivraajakopanishhat.h ..}##\endtitles## paarivraajyadharmapuugaala~Nkaaraa yatprabodhataH . dashapraNavalakshyaartha.n yaanti ta.n raamamaashraye .. AUM bhadra.n karNebhiH shR^iNuyaama devaaH .. bhadraM pashyemaakshabhiryajatraaH .. sthiraira~NgaistushhTuvaa{\m+}sastanuubhiH .. vyashema devahita.n yadaayuH .. svasti na indro vR^iddhashravaaH .. svasti naH puushhaa vishvadevaaH .. svasti nastaarkshyo arishhTanemiH .. svasti no bR^ihaspatirdadhaatu .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. parivraaTtrishikhii siitaachuuDaanirvaaNamaNDalam.h dakshiNaa sharabha.n skandaM mahaanaaraayaNaadvayam.h .. atha kadaachitparivraajakaabharaNo naaradaH sarvalokasa.nchaara.n kurvannapuurvapuNyasthalaani puNyatiirthaani tiirthiikurvannavalokya chittashuddhiM praapya nirvairaH shaanto daantaH sarvato nirvedamaasaadya svaruupaanusandhaanamanusandhaya niyamaanandavisheshhagaNyaM munijanairupasa.nkiirNa.n naimishhaaraNyaM puNyasthalamavalokya sarigamapadhanisa\- sa.nj~nairvairaagyabodhakaraiH svaravisheshhaiH praapa~nchika\- paraa~NmukhaairharikathaalaapaiH sthaavaraja~Ngamanaamakai\- rbhagavadbhaktivisheshhaairnaramR^igakiMpurushhaamaraki.nnara\- apsarogaNaansaMmohayannaagataM brahmaatmajaM bhagavadbhakta.n naaradamavalokya dvaadashavarshhasatrayaagopasthitaaH shrutaadhyayanasaMpannaaH sarvaj~naastaponishhThaaparaashcha j~naanavairaagyasaMpannaaH shaunakaadimaharshhayaH pratyutthaana.n kR^itvaa natvaa yathochitaatithyapuurvakamupaveshayitvaa svaya.n sarve.apyupavishhTaa bho bhagavanbrahmaputra kathaM muktyupaayo.asmaaka.n vaktavya ityuktastaansa hovaacha naaradaH satkulabhavopaniitaH samyagupanayanapuurvaka.n chatushchatvaari.nshat\- sa.nskaarasaMpannaH svaabhimataikagurusamiipe svashaakhaadhyayana\- puurvaka.n sarvavidyaabhyaasa.n kR^itvaa dvaadashavarshhashushruushhaa\- puurvakaM brahmacharyaM pa~nchavi.nshativatsara.n gaarhasthyaM pa~nchavi.nshativatsara.n vaanaprasthaashrama.n tadvidhivatkramaannirvartya chaturvidhabrahmacharya.n shhaDvidha.n gaarhasthya.n chaturvidha.n vaanaprasthadharma.n samyagabhyasya taduchita.n karma sarva.n nirvartya saadhanachatushhTayasaMpannaH sarvasa.nsaaropari manovaakkaaya\- karmabhiryathaashaanivR^ittastathaa vaasanaishhaNoparyapi nirvairaH shaanto daantaH sa.nnyaasii paramaha.nsaashrameNaaskhalitasvasvaruupa\- dhyaanena dehatyaaga.n karoti sa mukto bhavati sa mukto bhavatiityupanishhat.h .. iti prathamopadeshaH .. 1.. atha hainaM bhagavanta.n naarada.n sarve shaunakaadayaH paprachchhurbho bhagavansa.nnyaasavidhi.n no bruuhiiti taanavalokya naaradastatsvaruupa.n sarva.n pitaamahamukhenaiva j~naatumuchitamityuktvaa satrayaagapuurtyanantara.n taiH saha satyaloka.n gatvaa vidhivadbrahmanishhThaaparaM parameshhThina.n natvaa stutvaa yathochita.n tadaaj~nayaa taiH sahopavishya naaradaH pitaamahamuvaacha gurustva.n janakastva.n sarvavidyaa\- rahasaj~naH sarvaj~nastvamato matto madishhTa.n rahasyameka.n vaktavya.n tvadvinaa madabhimatarahasya.n vaktu.n kaH samarthaH . kimitichetpaarivraajyasvaruupakrama.n no bruuhiiti naaradena praarthitaH parameshhThi sarvataH sarvaanavalokya muhuurtamaatra.n samaadhinishhTho bhuutvaa sa.nsaaraatinivR^ityanveshhaNa iti nishchitya naaradamavalokya tamaaha pitaamahaH . puraa matputra purushhasuuktopanishhadrahasyaprakaara.n niratishayaakaaraavalambinaa viraaTpurushheNopadishhTa.n rahasya.n te vivichyochyate tatkramamatirahasyaM baaDhamavahito bhuutvaa shruuyataaM bho naarada vidhivadaadaavanupaniitopanayaanantara.n tatsatkulaprasuutaH pitR^imaatR^ividheyaH pitR^isamiipaadanyatra satsaMpradaayastha.n shraddhaavanta.n satkulabhava.n shrotriya.n shaastravaatsalya.n guNavantamakuTila.n sadgurumaasaadya natvaa yathopayogashushruushhaapuurvaka.n svaabhimata.n vij~naapya dvaadashavarshhasevaapuraHsara.n sarvavidyaabhyaasa.n kR^itvaa tadanuj~nayaa svakulaanuruupaamabhimatakanyaa.n vivaahya pa~nchavi.nshativatsara.n gurukulavaasa.n kR^itvaatha gurvanuj~nayaa gR^ihasthochitakarma kurvandaurbraahmaNyanivR^ittimetya svava.nshavR^iddhikaamaH putramekamaasaadya gaarhasthyochita\- pa~nchavi.nshativatsara.n tiirtvaa tataH pa~nchaci.nshativatsaraparyanta.n trishhavaNamudakasparshanapuurvaka.n chaturthakaalamekavaaramaahaara\- maaharannayameka eva vanastho bhuutvaa puragraamapraaktanasa~nchaara.n vihaaya nikaaravirahitatadaashritakarmochitakR^itya.n nirvartya dR^ishhTashravaNavishhayavaitR^ishhNyametya chatvaari.nshatsa.nkaara\- saMpannaH sarvato viraktashchittashuddhimetyaashaasuuyershhyaaha~Nkaara.n dagdhvaa saadhanachatushhTayasaMpannaH sa.nnyastumarhatiityupanishhat.h .. iti dvitiiyopadeshaH .. 2.. atha haina.n naaradaH pitaamahaM paprachchha bhagavankena sa.nnyaasaadhikaarii vetyevamaadau sa.nnyaasaadhikaariNa.n niruupya pashchaatsa.nnyaasavidhiruchyate avahitaH shR^iNu . atha shhaNDaH patito.a~NgavikalaH straiNo badhiro.arbhako muukaH paashhaNDashchakrii li~Ngii vaikhaanasaharadvijau bhR^itakaadhyaapakaH shipivishhTo.anagniko vairaagyavanto.apyete na sa.nnyaasaarhaaH sa.nnyastaa yadyapi mahaavaakyopadeshena adhikaariNaH puurvasa.nnyaasii paramaha.nsaadhikaarii ..##--## pareNaivaatmanashchaapi parasyaivaatmanaa tathaa . abhaya.n samavaapnoti sa parivraaDiti smR^itiH .. 1.. shhaNDo.atha vikalo.apyandho baalakashchaapi paatakii . patitashcha paradvaarii vaikhaanasaharadvijau .. 2.. chakrii li~Ngii cha paashhaNDii shipivishhTo.apyanagnikaH . dvitrivaareNa sa.nnyasto bhR^itakaadhyaapako.api cha . ete naarhanti sa.nnyaasamaatureNa vinaa kramam.h .. 3.. aaturakaalaH kathamaaryasaMmataH ..##--## praaNasyotkramaNaasannakaalastvaaturasa.nj~nakaH . netarastvaaturaH kaalo muktimaargapravartakaH .. 4.. aature.api cha sa.nnyaase tattanmantrapuraHsaram.h . mantraavR^itti.n cha kR^itvaiva sa.nnyasedvidhivadbudhaH .. 5.. aature.api krame vaapi praishhabhedo na kutrachit.h . na mantra.n karmarahita.n karma mantramapekshate .. 6.. akarma mantrarahita.n naato mantraM parityajet.h . mantra.n vinaa karma kuryaadbhasmanyaahutivadbhavet.h .. 7.. vidhyuktakarmasa.nkshepaatsa.nnyaasastvaaturaH smR^itaH . tasmaadaaturasa.nnyaase mantraavR^ittividhirmune .. 8.. aahitaagnirviraktashcheddeshaantaragato yadi . praajaapatyeshhTimapsveva nirvR^ityaivaatha sa.nnyaset.h .. 9.. manasaa vaatha vidhyuktamantraavR^ittyaathavaa jale . shrutyanushhThaanamaargeNa karmaanushhThaanameva vaa .. 10.. samaapya sa.nnyasedvidvaanno chetpaatityamaapnuyaat.h .. 11.. yadaa manasi sa~njaata.n vaitR^ishhNya.n sarvavastushhu . tadaa sa.nnyaasamichchheta patitaH syaadviparyaye .. 12.. viraktaH pravrajeddhiimaansaraktastu gR^ihe vaset.h . saraago naraka.n yaati pravrajanhi dvijaadhamaH .. 13.. yasyaitaani suguptaani jihvopasthodara.n karaH . sa.nnyasedakR^itodvaaho braahmaNo brahmacharyavaan.h .. 14.. sa.nsaarameva niHsaara.n dR^ishhTvaa saaradidR^ikshayaa . pravrajantyakR^itodvaahaaH para.n vairaagyamaashritaaH .. 15.. pravR^ittilakshaNa.n karma j~naana.n sa.nnyaasalakshaNam.h . tasmaajj~naanaM puraskR^itya sa.nnyasediha buddhivaan.h .. 16.. yadaa tu vidita.n tattvaM paraM brahma sanaatanam.h . tadaikadaNDa.n sa.ngR^ihya sopaviitaa.n shikhaa.n tyajet.h .. 17.. paramaatmani yo rakto virakto.aparamaatmani . sarvaishhaNaavinirmuktaH sa bhaikshaM bhoktumarhati .. 18.. puujito vanditashchaiva suprasanno yathaa bhavet.h . tathaa chettaaDyamaanastu tadaa bhavati bhaikshabhuk.h .. 19.. ahamevaaksharaM brahma vaasudevaakhyamadvayam.h . iti bhaavo dhruvo yasya tadaa bhavati bhaikshabhuk.h .. 20.. yasmi~nshaantiH shamaH shaucha.n satya.n santoshha aarjavam.h . aki~nchanamadambhashcha sa kaivalyaashrame vaset.h .. 21.. yadaa na kurute bhaava.n sarvabhuuteshhu paapakam.h . karmaNaa manasaa vaachaa tadaa bhavati bhaikshabhuk.h .. 22.. dashalakshaNaka.n dharmamanutishhThansamaahitaH . vedaantaanvidhivachchhR^itvaa sa.nnyastedanR^iNo dvijaH .. 23.. dhR^itiH kshamaa damo.asteya.n shauchamindriyanigrahaH . dhiirvidyaa satyamakrodho dashaka.n dharmalakshaNam.h .. 24.. atiitaanna smaredbhogaanna tathaanaagataanapi . praaptaa.nshcha naaminandedyaH sa kaivalyaashrame vaset.h .. 25.. antasthaaniindriyaaNyantarbahishhThaanvishhayaanbahiH . shaknoti yaH sadaa kartu.n sa kaivalyaashrame vaset.h .. 26.. praaNe gate yathaa dehaH sukha.n duHkha.n na vindati . tathaa chetpraaNayukto.api sa kaivalyaashrame vaset.h .. 27.. kaupiinayugala.n kanthaa daNDa ekaH parigrahaH . yateH paramaha.nsasya naadhika.n tu vidhiiyate .. 28.. yadi vaa kurute raagaadadhikasya parigraham.h . raurava.n naraka.n gatvaa tiryagyonishhu jaayate .. 29.. vishiirNaanyamalaanyeva chelaani grathitaani tu . kR^itvaa kanthaaM bahirvaaso dhaarayeddhaatura~njitam.h .. 30.. ekavaasaa avaasaa vaa ekadR^ishhTiralolupaH . eka eva charennitya.n varshhaasvekatra sa.nvaset.h .. 31.. kuTumbaM putradaaraa.nshcha vedaa~Ngaani cha sarvashaH . yaj~na.n yaj~nopaviita.n cha tyaktvaa guuDhashchareedyatiH .. 32.. kaamaH krodhastathaa darpo lobhamohaadayashcha ye . taa.nstu doshhaanparityajya parivraaNnirmamo bhavet.h .. 33.. raagadveshhaviyuktaatmaa samaloshhTaashmakaa~nchanaH . praaNihi.nsaanivR^ittashcha muniH syaatsarvaniHspR^ihaH .. 34.. dambhaaha~Nkaaranirmukto hi.nsaapaishuunyavarjitaH . aatmaj~naanaguNopeto yatirmokshamavaapnuyaat.h .. 35.. indriyaaNaaM prasa~Ngena doshhamR^ichchhatyasa.nshayaH . sa.nniyamya tu taanyeva tataH siddhi.n nigachchhati .. 36.. na jaatu kaamaH kaamaanaamupabhogena shaamyati . havishhaa kR^ishhNavartmeva bhuuya evaabhivardhate .. 37.. shrutvaa spR^ishhTvaa cha bhuktvaa cha dR^ishhTvaa ghraatvaa cha yo naraH . na hR^ishhyati glaayati vaa sa vij~neyo jitendriyaH .. 38.. yasya vaa~Nmanasii shuddhe samyaggupte cha sarvadaa . sa vai sarvamavaapnoti vedaantopagataM phalam.h .. 39.. saMmaanaadbraahmaNo nityamudvijeta vishhaadiva . amR^itasyeva chaakaa~Nkshedavamaanasya sarvadaa .. 40.. sukha.n hyavamataH shete sukha.n cha pratibudhyate . sukha.n charati loke.asminnavamantaa vinashyati .. 41.. ativaadaa.nstitiksheta naavamanyeta ka~nchana . na chema.n dehamaashritya vaira.n kurviita kenachit.h .. 42.. krudhyanta.n na pratikrudhyedaakrushhTaH kushala.n vadet.h . saptadvaaraavakiirNaa.n cha na vaachamanR^itaa.n vadet.h .. 43.. adhyaatmaratiraasiino nirapeksho niraashishhaH . aatmanaiva sahaayena sukhaarthii vicharediha .. 44.. indriyaaNaa.n nirodhena raagadveshhakshayeNa cha . ahi.nsayaa cha bhuutaanaamamR^itatvaaya kalpate .. 45.. asthisthuuNa.n snaayubaddhaM maa.nsashoNitalepitam.h . charmaavabaddha.n durgandhi puurNaM muutrapuriishhayoH .. 46.. jaraashokasamaavishhTa.n rogaayatanamaaturam.h . rajasvalamanitya.n cha bhuutaavaasaima.n tyajet.h .. 47.. maa.nsaasR^ikpuuyaviNmuutrasnaayumajjaasthisa.nhatau . dehe chetpriitimaanmuuDho bhavitaa narake.api saH .. 48.. saa kaalaputrapadavii saa maahaaviichivaaguraa . saasipatravanashreNii yaa dehe.ahamiti sthitiH .. 49.. saa tyaajyaa sarvayatnena sarvanaashe.apyupasthite . sprashhTavyaa saa na bhavyena sashvamaa.nseva pulkasii .. 50.. priyeshhu sveshhu sukR^itamapriyeshhu cha dushhkR^itam.h . visR^ijya dhyaanayogena brahmaapyeti sanaatanam.h .. 51.. anena vidhinaa sarvaa.nstyaktvaa sa~Ngaa~nshanaiH shanaiH . sarvadvandvairvinirmukto brahmaNyevaavatishhThate .. 52.. eka eva charennitya.n siddhyarthamasahaayakaH . siddhimekasya pashyanhi na jahaati na hiiyate .. 53.. kapaala.n vR^ikshamuulaani kuchelaanyasahaayataa . samataa chaiva sarvasminnaitanmuktasya lakshaNam.h .. 54.. sarvabhuutahitaH shaantastridaNDii sakamaNDaluH . ekaaraamaH parivrajya bhikshaartha.n graamamaavishet.h .. 55.. eko bhikshuryathoktaH syaadvaaveva mithuna.n smR^itam.h . trayo graamaH samaakhyaata uurdhva.n tu nagaraayate .. 56.. nagara.n na hi kartavya.n graamo vaa mithuna.n tathaa . etattrayaM prakurvaaNaH svadharmaachchyavate yatiH .. 57.. raajavaartaaditeshhaa.n syaadbhikshaavaartaa parasparam.h . snehapaishuunyamaatsarya.n sa.nnikarshhaanna sa.nshayaH .. 58.. ekaakii niHspR^ihastishhThena hi kena sahaalapet.h . dadyaannaaraayaNetyeva prativaakya.n sadaa yatiH .. 59.. ekaakii chintayedbrahma manovaakkaayakarmabhiH . mR^ityu.n cha naabhinandeta jiivita.n vaa katha.nchana .. 60.. kaalameva pratiiksheta yaavadaayuH samaapyate . naabhinandeta maraNa.n naabhinandeta jiivitam.h .. 61.. ajihvaH shhaNDakaH pa~Ngurandho badhira eva cha . mugdhashcha muchyate bhikshuH shhaDbhiretairna sa.nshayaH .. 62.. idamishhTamida.n neti yo.ashnannapi na sajjati . hita.n satyaM mita.n vakti tamajihvaM prachakshate .. 63.. adyajaataa.n yathaa naarii.n tathaa shhoDashavaarshhikiim.h . shatavarshha.n cha yo dR^ishhTvaa nirvikaaraH sa shhaNDakaH .. 64.. bhikshaarthamaTana.n yasya viNmuutrakaraNaaya cha . yojanaanna para.n yaati sarvathaa pa~Ngureva saH .. 65.. tishhThato vrajato vaapi yasya chakshurna duuragam.h . chaturyugaaM bhuvaM muktvaa parivraaT so.andha uchyate .. 66.. hitaahitaM manoraama.n vachaH shokaavaha.n tu yat.h . shrutvaapi na shR^iNotiiva badhiraH sa prakiirtitaH .. 67.. saannidhye vishhayaaNaa.n yaH samartho vikalendriyaH . suptavadvartate nitya.n sa bhikshurmugdha uchyate .. 68.. naTaadiprekshaNa.n dyuutaM pramadaasuhR^ida.n tathaa . bhakshyaM bhojyamudakyaa.n cha shhaNna pashyetkadaachana .. 69.. raaga.n dveshhaM madaM maayaa.n drohaM mohaM paraatmasu . shhaDetaani yatirnitya.n manasaapi na chintayet.h .. 70.. ma~nchaka.n shuklavastra.n cha striikathaalaulyameva cha . divaa svaapa.n cha yaana.n cha yatiinaaM paatakaani shhaT.h .. 71.. duurayaatraaM prayatnena varjayedaatmachintakaH . sadopanishhada.n vidyaamabhyasenmuktihaitukiim.h .. 72.. na tiirthasevii nitya.n syaannopavaasaparo yatiH . na chaadhyayanashiilaH syaanna vyaakhyaanaparo bhavet.h .. 73.. apaapamashaTha.n vR^ittamajihma.n nityamaacharet.h . indriyaaNi samaahR^itya kuurmo.a~Ngaaniiva sarvashaH .. 74.. kshiiNendriyamanovR^ittirniraashiirnishhparigrahaH . nirdvandvo nirnamaskaaro niHsvadhaakaara eva cha .. 75.. nirmamo niraha~Nkaaro nirapeksho niraashishhaH . viviktadeshasa.nsakto muchyate naatra sa.nshaya iti .. 76.. apramattaH karmabhaktij~naanasaMpannaH svatantro vairaagyametya brahmachaarii gR^ihii vaanaprastho vaa mukhyavR^ittikaa chedbrahmacharya.n samaapya gR^ihii bhavedgR^ihaadvanii bhuutvaa pravrajedyadivetaratathaa brahmacharyaadeva pravrajedgR^ihaadvaa vanaadvaatha punaravratii vaa vratii vaa snaatako vaa.asnaatako votsannaagniranagniko vaa yadahareva virajettadahareva pravrajettaddhaike praajaapatyaameveshhTi.n kurvanyathavaa na kuryaadagneyyameva kuryaadagnirhipraaNaH praaNamevaitayaa karoti tasmaattraidhaataviiyaameva kuryaadetaiva trayo dhaatavo yaduta sattva.n rajastama iti .. aya.n te yonirR^itviyo yato jaato arochathaaH . ta.n jaanannagna aarohaathaano vardhayaa rayimityanena mantreNaagnimaajighredesha vaa agneryoniryaH praaNaH praaNa.n gachchha svaa.n yoni.n gachchha svaahetyevamevaitadaahavaniiyaadagnimaahR^itya puurvavadagnimaajighredyadagni.n na vindedapsu juhuyaadaapo vai sarvaa devataaH sarvaabhyo devataabhyo juhomi svaaheti hutvodhR^itya tadudakaM praashniiyaatsaajya.n haviranaamaya.n modamiti shikhaa.n yaj~nopaviitaM pitaraM putra.n kalatra.n karma chaadhyayanaM mantraantara.n visR^ijyaiva parivrajatyaatmavinmokshamantraistraidhaataviiyairvidhestadbrahma tadupaasitavyamevaitaditi .. pitaamahaM punaH paprachchha naaradaH kathamayaj~nopaviitii braahmaNa iti .. tamaaha pitaamahaH .. sashikha.n vapana.n kR^itvaa bahiHsuutra.n tyajedbudhaH . yadaksharaM paraM brahma tatsuutramiti dhaarayet.h .. 77.. suuchanaatsuutramityaahuH suutra.n naama paraM padam.h . tatsuutra.n vidita.n yena sa vipro vedapaaragaH .. 78.. yena sarvamidaM prota.n suutre maNigaNaa iva . tatsuutra.n dhaarayedyogii yogavittattvadarshanaH .. 79.. bahiHsuutra.n tyajedvidvaanyogamuttamamaasthitaH . brahmabhaavamida.n suutra.n dhaarayedyaH sachetanaH . dhaaraNaattasya suutrasya nochchhishhTo naashuchirbhavet.h .. 80.. suutramantargata.n yeshhaa.n j~naanayaj~nopaviitinaam.h . te vai suutravido loke te cha yaj~nopaviitinaH .. 81.. j~naanashikhino j~naananishhThaa j~naanayaj~nopaviitinaH . j~naanameva para.n teshhaaM pavitra.n j~naanamuchyate .. 82.. agneriva shikhaa naanyaa yasya j~naanamayii shikhaa . sa shikhiityuchyate vidvaannetare keshadhaariNaH .. 83.. karmaNyadhikR^itaa ye tu vaidike braahmaNaadayaH . tebhirdhaaryamida.n suutra.n kriyaa~Nga.n taddhi vai smR^itam.h .. 84.. shikhaa j~naanamayii yasya upaviita.n cha tanmayam.h . braahmaNya.n sakala.n tasya iti brahmavido viduriti .. 85.. tadetadvij~naaya braahmaNaH parivrajya parivraaDekashaaTii muNDo.aparigrahaH shariirakleshaasahishhNushchedathavaa yathaavidhishchejjaataruupadharo bhuutvaa saputramitrakalatraapta\- bandhaadviini svaadhyaaya.n sarvakarmaaNi sa.nnyasyaayaM brahmaaNDa.n cha sarva.n kaupiina.n daNDamaachchhaadana.n cha tyaktvaa dvandvasahishhNurna shiita.n na choshhNa.n na sukha.n na duHkha.n na nidraa na maanaavamaane cha shhaDuurmivarjito nindaaha~Nkaaramatsaragarvadambhershhyaasuuyechchhaadveshha\- sukhaduHkhakaamakrodhalobhamohaadiinvisR^ijya svavapuH shavaakaaramiva smR^itvaa svavyatirikta.n sarvamantarbahiramanyamaanaH kasyaapi vandanamakR^itvaa na namaskaaro na svaahaakaaro na svadhaakaaro na nindaastutiryaadR^ichchhiko bhavedyadR^ichchhaa\- laabhasantushhTaH suvarNaadiinna parigrahennaavaahana.n na visarjana.n na mantra.n naamantra.n na dhyaana.n nopaasana.n na lakshya.n naalakshya.n na pR^ithak naapR^ithak na tvanyatra sarvatraaniketaH sthiramatiH shuunyaagaaravR^ikshamuuladevagR^ihatR^iNakuuTakulaalashaalaagnihotra\- shaalaagnidigantaranadiitaTapulinabhuugR^ihakandaranirjharasthaNDileshhu vane vaa shvetaketuR^ibhunidaaghaR^ishhabhadurvaasaHsa.nvartakadattaatreyaraivataka\- vadavyaktali~Ngo.avyaktaachaaro baalonmattapishaachavadanunmattonmatta\- vadaachara.nstridaNDa.n shikyaM paatra.n kamaNDalu.n kaTisuutra.n cha tatsarvaM bhuuHsvaahetyapsu parityajya kaTisuutra.n cha kauopiina.n daNDa.n vastra.n kamaNDalu.n sarvamapsu visR^ijyaatha jaataruupadharashcharedaatmaanamanvichchhedyathaa jaataruupadharo nirdvandvo nishhparigrahastattvabrahmamaarge samyak saMpannaH shuddhamaanasaH praaNasandhaaraNaartha.n yathoktakaale karapaatreNaanyena vaa yaachitaahaaramaaharan laabhalaabhe samo bhuutvaa nirmamaH shukladhyaanaparaayaNo.adhyaatmanishhThaH shubhaashubhakarmanirmuulanaparaH sa.nnyasya puurNaanandaikabodhastadbrahmaahamasmiiti brahmapraNavamanusmaranbhramarakiiTanyaayena shariiratrayamutsR^ijya sa.nnyaasenaiva dehatyaaga.n karoti sa kR^itakR^ityo bhavatiityupanishhat.h .. iti tR^itiiyopadeshaH .. 3.. tyaktvaa lokaa.nshcha vedaa.nshcha vishhayaanindriyaaNi cha . aatmanyeva sthito yastu sa yaati paramaa.n gatim.h .. 1.. naamagotraadivaraNa.n desha.n kaala.n shruta.n kulam.h . yayo vR^itta.n vrata.n shiila.n khyaapayennaiva sadyatiH .. 2.. na sambhaashhetstriya.n kaa~nchitpuurvadR^ishhTaa.n cha na smaret.h . kathaa.n cha varjayettaasaa.n na pashyellikhitaamapi .. 3.. etachchatushhTayaM mohaatstriiNaamaacharato yateH . chitta.n vikriyate.avashya.n tadvikaaraatpraNashyati .. 4.. tR^ishhNaa krodho.anR^itaM maayaa lobhamohau priyaapriye . shilpa.n vyaakhyaanayogashcha kaamo raagaparigrahaH .. 5.. aha~Nkaaro mamatva.n cha chikitsaa dharmasaahasam.h . praayashchittaM pravaasashcha mantraushhadhagaraashishhaH .. 6.. pratishhiddhaani chaitaani sevamaano vrajedadhaH . aagachchha gachchha tishhTheti svaagata.n suhR^ido.api vaa .. 7.. sanmaanana.n cha na bruuyaanmunirmokshaparaayaNaH . pratigraha.n na gR^ihNiiyaannaiva chaanyaM pradaapayet.h .. 8.. prerayedvaa tayaa bhikshuH svapne.api na kadaachana . jaayaabhraatR^isutaadiinaaM bandhuunaa.n cha shubhaashubham.h .. 9.. shrutvaa dR^ishhTvaa na kampeta shokaharshhau tyajedyatiH . ahi.nsaasatyamasteyabrahmacharyaaparigrahaH .. 10.. anauddhattyamadiinatvaM prasaadaH sthairyamaarjavam.h . asneho gurushushruushhaa shraddhaa kshaantirdamaH shamaH .. 11.. upekshaa dhairyamaadhurye titikshaa karuNaa tathaa . hriistathaa j~naanavij~naane yogo laghvashana.n dhR^itiH .. 12.. eshha svadharmo vikhyaato yatiinaa.n niyataatmanaam.h . nirdvandvo nityasattvasthaH sarvatra samadarshanaH .. 13.. turiiyaH paramo ha.nsaH saakshaannaaraayaNo yatiH . ekaraatra.n vasedgraame nagare pa~ncharaatrakam.h .. 14.. varshhaabhyo.anyatra varshhaasu maasaa.nshcha chaturo vaset.h . dviraatra.n vaa vasedgraame bhikshuryadi vasettadaa .. 15.. raagaadayaH prasajyera.nstenaasau naarakii bhavet.h . graamaante nirjane deshe niyataatmaa.aniketanaH .. 16.. paryaTetkiiTavadbhuumau varshhaasvekatra sa.nvaset.h . ekavaasaa avaasaa vaa ekadR^ishhTiralolupaH .. 17.. aduushhayansataaM maarga.n dhyaanayukto mahii.n charet.h . shuchau deshe sadaa bhikshuH svadharmamanupaalayan.h .. 18.. paryaTeta sadaa yogii viikshayanvasudhaatalam.h . na raatrau na cha madhyaahne sandhyayornaiva paryaTan.h .. 19.. na shuunye na cha durge vaa praaNibaadhaakare na cha . ekaraatra.n vasedgraame pattane tu dinatrayam.h .. 20.. pure dinadvayaM bhikshurnagare pa~ncharaatrakam.h . varshhaasvekatra tishhTheta sthaane puNyajalaavR^ite .. 21.. aatmavatsarvabhuutaani pashyanbhikshushcharenmahiim.h . andhavatku~njavachchaiva badhironmattamuukavat.h .. 22.. snaana.n trishhavaNaM proktaM bahuudakavanasthayoH . ha.nse tu sakR^ideva syaatparaha.nse na vidyate .. 23.. mauna.n yogaasana.n yogastitikshaikaantashiilataa . niHspR^ihatva.n samatva.n cha saptaitaanyaikadaNDinaam.h .. 24.. paraha.nsaashramastho hi snaanaaderavidhaanataH . asheshhachittavR^ittiinaa.n tyaaga.n kevalamaacharet.h .. 25.. tva~Nmaa.nsarudhirasnaayumajjaamedosthisa.nhatau . viNmuutrapuuye ramataa.n krimiiNaa.n kiyadantaram.h .. 26.. kva shariiramasheshhaaNaa.n shleshhmaadiinaaM mahaachayaH . kva chaa~Ngashobhaasaubhaagyakamaniiyaadayo guNaaH .. 27.. maa.nsaasR^ikpuuyaviNmuutrasnaayumajjaasthisa.nhatau . dehe chetpriitimaanmuuDho bhavitaa narake.api saH .. 28.. striiNaamavaachyadeshasya klinnanaaDiivraNasya cha . abhede.api manomedaajjanaH praayeNa va~nchyate .. 29.. charmakhaNDa.n dvidhaa bhinnamapaanodgaaradhuupitam.h . ye ramanti namastebhyaH saahasa.n kimataH param.h .. 30.. na tasya vidyate kaarya.n na li~Nga.n vaa vipashchitaH . nirmamo nirbhayaH shaanto nirdvandvo.avarNabhojanaH .. 31.. muniH kaupiinavaasaaH syaannagno vaa dhyaanatatparaH . eva.n j~naanaparo yogii brahmabhuuyaaya kalpate .. 32.. li~Nge satyapi khalvasmi~nj~naanameva hi kaaraNam.h . nirmokshaayeha bhuutaanaa.n li~Ngagraamo nirarthakaH .. 33.. yanna santa.n na chaasanta.n naashruta.n na bahushrutam.h . na suvR^itta.n na durvR^itta.n veda kashchitsa braahmaNaH .. 34.. tasmaadali~Ngo dharmaj~no brahmavR^ittamanuvratam.h . guuDhadharmaashrito vidvaanaj~naanacharita.n charet.h .. 35.. sandigdhaH sarvabhuutaanaa.n varNaashramavivarjitaH . andhavajjaDavachchaapi muukavachcha mahii.n charet.h .. 36.. ta.n dR^ishhTvaa shaantamanasa.n spR^ihayanti divaukasaH . li~Ngaabhaavaattu kaivalyamiti brahmaanushaasanamiti .. 37.. atha naaradaH pitaamaha.n sa.nnyaasavidhi.n no bruuhiiti paprachchha . pitaamahastathetya~NgiikR^ityaature vaa krame vaapi turiiyaashramasviikaaraaraartha.n kR^ichchhrapraayashchitta\- puurvakamashhTashraaddha.n kuryaaddevarshhidivyamanushhya\- bhuutapitR^imaatraatmetyashhTashraaddhaani kuryaat.h . prathama.n satyavasusa.nj~nakaanvishvaandevaandevashraaddhe brahmavishhNumaheshvaraanR^ishhishraaddhe devarshhikshatriyarshhi\- manushhyarshhiin divyashraaddhe vasurudraadutyaruupaanmanushhyashraaddhe sanakasanandanasanatkumaarasanatsujaataanbhuutashraaddhe maatR^ipitaamahiiprapitaamahiiraatmashraaddhe aatmapitR^ipitaamahaa~njiivatpitR^ikashchetpitara.n tyaktvaa aatmapitaamahaprapitaamahaaniti sarvatra yugmaklR^iptyaa braahmaNaanarchayedekaadhvarapakshe.ashhTaadhvarapakshe vaa svashaakhaanugatamantrairashhTashraaddhaanyashhTadineshhu vaa ekadine vaa pitR^iyaagoktavidhaanena braahmaNaanabhyarchya muktyanta.n yathaavidhi nirvartya piNDapradaanaani nirvartya dakshiNaataaMbuulaistoshhayitvaa braahmaNanpreshhayitvaa sheshhakarmasiddhyartha.n saptakeshaanvisR^ijya ##--'##sheshhakarmaprasiddhyartha.n keshaansaptaashhTa vaa dvijaH . sa.nkshipya vaapayetpuurva.n keshashmashrunakhaani che##'##ti saptakeshaansa.nrakshya kakshopasthavarja.n kshaurapuurvaka.n snaatvaa saaya.nsandhyaavandana.n nirvartya sahasragaayatrii.n japtvaa brahmayaj~na.n nirvartya svaadhiinaagnimupasthaapya svashaakhopasa.nharaNa.n kR^itvaa taduktaprakaareNaajyaahuti\- maajyabhaagaanta.n hutvaahutividhi,n samaapyaatmaadibhistrivaara.n saktupraashana.n kR^itvaachamanapuurvakamagni.n sa.nrakshya svayamagneruttarataH kR^ishhNajinopari sthitvaa puraaNashravaNapuurvaka.n jaagaraNa.n kR^itvaa chaturthayaamaante snaatvaa tadagnau charu.n shrapayitvaa purushhasuuktenaannasya shhoDashaahutirhutvaa virajaahoma.n kR^itvaa athaachamya sadakshiNa.n vastra.n suvarNapaatra.n dhenu.n datvaa samaapya brahmodvaasana.n kR^itvaa . saMmaasi~nchantu marutaH samindraH saMbR^ihaspatiH . saMmaayamagniH si~nchatvaayushhaa cha dhanena cha balena chaayushhmantaH karotu meti . yaa te agne yaj~niyaa tanuustayehyaarohaatmaatmaanam.h . achchhaa vasuuni kR^iNvannasme naryaa puruuNi . yaj~no bhuutvaa yaj~namaasiida svaa.n yoni.n jaatavedo bhuva aajaayamaanaH sa kshaya edhiityanenaagnimaatmanyaaropya dhyaatvaagniM pradakshiNanamaskaarapuurvakamudvaasya praataHsandhyaamupaasya sahasragaayatriipuurvaka.n suuryopasthaana.n kR^itvaa naabhidaghnodakamupavishya ashhTadikpaalakaarghyapuurvaka.n gaayatryudvaasana.n kR^itvaa saavitrii.n vyaahR^itishhu praveshayitvaa . aha.n vR^ikshasya reriva . kiirtiH pR^ishhTha.n gireriva . uurdhvapavitro vaajiniivasvamR^itamasmi . draviNaM me savarchasa.n sumedhaa amR^itokshitaH . iti trisha~Nkorvedaanuvachanam.h . yashchhandasaamR^ishhabho vishvaruupaH . chhandobhyodhyamR^itaatsaMbabhuuva . sa mendro medhayaa spR^iNotu . amR^itasya devadhaaraNo bhuuyaasam.h . shariiraM me vicharshhaNam.h . jihvaa me madhumattamaa . karNaabhyaaM bhuuri vishravam.h . brahmaNaH kosho.asi medhayaapihitaH . shrutaM me gopaaya . daareshhaNaayaashcha vitteshhaNaayaashcha lokeshhaNaayaashcha vyutthito.aha.n AUM bhuuH sa.nnyastaM mayaa AUM bhuvaH sa.nnyastaM mayaa AUM suvaH sa.nnyastaM mayaa AUM bhuurbhuvaHsuvaH sa.nnyastaM mayeti mandramadhyamataalaja\- dhvanibhirmanasaa vaachochchaaryaabhaya.n sarvabhuutebhyo mattaH sarvaM pravartate svahetyanena jalaM praashya praachyaa.n dishi puurNaa~njaliM prakshipyo.nsvaaheti shikhaamutpaaThya . yaj~nopaviitaM paramaM pavitraM prajaapateryatsahajaM purastaat.h . aayushhyamagryaM pratimu~nchya shubhra.n yaj~nopaviitaM balamastu tejaH . yaj~nopaviita bahirna nivasettvamantaH pravishya madhye hyajasraM paramaM pavitra.n yasho bala.n j~naanavairaagyaM medhaaM prayachchheti yaj~nopaviita.n chhittvaa udakaa~njalinaa saha AUM bhuuH samudra.n gachchha svaahetyapsu juhuyaadoM bhuuH sa.nnyastaM mayaa AUM bhuvaH sa.nnyastaM mayaa AUM suvaH sa.nnyastaM mayeti triruktvaa trivaaramabhimantrya tajjalaM praashyaachamya AUM bhuuH svaahetyapsu vastra.n kaTisuutramapi visR^ijya sarvakarmanirvartako.ahamiti smR^itvaa jaataruupadharo bhuutvaa svaruupaanusandhaanapuurvakamuurdhvabaahurudiichii.n gachchhetpuurvavadvidvatsa.nnyaasii chedguroH sakaashaatpraNava\- mahaavaakyopadeshaM praapya yathaasukha.n viharanmattaH kashchinnaanyo vyatirikta iti phalapatrodakaahaaraH parvatavanadevaalayeshhu sa.ncharetsa.nnyasyaatha digaMbaraH sakalasa.nchaarakaH sarvadaanandasvaanubhavaikapuurNahR^idayaH karmaatiduuralaabhaH praaNaayaamaparaayaNaH phalarasatvakpatramuulodakairmokshaarthii girikandareshhu visR^ijeddeha.n smara.nstaarakam.h . vividishhaasa.nnyaasii chechchhatapatha.n gatvaachaaryaadibhirvipraistishhTha tishhTha mahaabhaaga daNDa.n vastra.n kamaNDalu.n gR^ihaaNa praNava mahaavaakyagrahaNaartha.n gurunikaTamaagachchhetyaachaaryairdaNDakaTisuutrakaupiina.n shaaTiimekaa.n kamaNDaluM paadaadimastakapramaaNamavraNa.n sama.n saumyamakaakapR^ishhTha.n salakshaNa.n vaiNava.n daNDamekamaachamanapuurvaka.n sakhaa maa gopaayaujaH sakhaayo.asiindrasya vajro.asi vaartragnaH sharma me bhava yatpaapa.n tannivaarayeti daNDaM parigrahejjagajjiivana.n jiivanaadhaarabhuutaM maa te maa mantrayasva sarvadaa sarvasaumyeti praNavapuurvaka.n kamaNDaluM parigrahya kaupiinaadhaara.n kaTisuutramomiti guhyaachchhaadaka.n kaupiinamomiti shiitavaatoshhNatraaNakara.n dehaikarakshaNamomiti kaTisuutrakaupiinavastramaachamanapuurvaka.n yogapaTTaabhishhikto bhuutvaa kR^itaartho.ahamiti matvaa svaashramaachaaraparo bhavedityupanishhat.h .. iti chaturthopadeshaH .. 4.. atha hainaM pitaamaha.n naaradaH paprachchha bhagavansarvakarmanivartakaH sa.nnyaasa iti tvayaivoktaH punaH svaashramaachaaraparo bhavedityuchyate . tataH pitaamaha uvaacha . shariirasya dehino jaagratsvapnasushhuptituriiyaavasthaaH santi tadadhiinaaH karmaj~naanavairaagyapravartakaaH purushhaa jantavastadanukuulaachaaraaH santi tathaiva chedbhagavansa.nnyaasaaH katibhedaastadanushhThaanabhedaaH kiidR^ishaastattvato.asmaaka.n vaktumarhasiiti . tathetya~NgiikR^itya tu pitaamahena sa.nnyaasabhedairaachaarabhedaJ kathamiti chettattvatastveka eva sa.nnyaasaH aj~naanenaashaktivashaa\- tkarmalopashcha traividhyametya vairaagyasa.nnyaaso j~naanavairaagyasa.nnyaasaH karmasa.nnyaasashcheti chaaturvidhyamupaagatastadyatheti dushhTamadanaabhaachcheti vishhayavaitR^ishhNyametya praakpuNyakarmavashaatsa.nnyastaH sa vairaagyasa.nnyaasii shaastraj~naanaatpaapapuNyalokaanubhava\- shravaNaatprapa~nchoparataH krodhershhyaasuuyaaha~Nkaaraa\- bhimaanaatmakasarvasa.nsaara.n nirvR^itya daareshhaNaadhaneshhaNaa\- lokeshhaNaatmakadehavaasanaa.n shaastravaasanaa.n lokavaasanaa.n tyaktvaa vamanaannamiva prakR^itiiya.n sarvamida.n heyaM matvaa saadhanachatushhTayasaMpanno yaH sa.nnyasati sa eva j~naanasa.nnyaasii . krameNa sarvamabhyasya sarvamanubhuuya j~naanavairaagyaabhyaa.n svaruupaanusandhaanena dehamaatraavashishhTaH sa.nnyasya jaataruupadharo bhavati sa j~naanavairaagyasa.nnyaasii . brahmacharya.n samaapya gR^ihii bhuutvaa vaanaprasthaashramametya vairaagyabhaave.apyaashramakramaanusaareNa yaH sa.nnyasyati sa karmasa.nnyaasii . brahmacharyeNa sa.nnyasya sa.nnyaasaajjaataruupadharo vairaagyasa.nnyaasii . vidvatsa.nnyaasii j~naanasa.nnyaasii vividishhaasa.nnyaasii karmasa.nnyaasii . karmasa.nnyaaso.api dvividhaH nimittasa.nnyaaso.animittasa.nnyaasashcheti . nimittastvaaturaH . animittaH kramasa.nnyaasaH . aaturaH sarvakarmalopaH praaNasyotkramaNakaalasa.nnyaasaH sa nimittasa.nnyaasaH . dR^iDhaa~Ngo bhuutvaa sarva.n kR^itaka.n nashvaramiti dehaadika.n sarva.n heya.n praapya . ha.nsaH shuchishhadvasurantarikshasaddhotaa vedishhadatidhirduroNasat.h . nR^ishhadvarasadR^itasadvyomasadabjaa gojaa R^itajaa adrijaa R^itaM bR^ihat.h . brahmavyatirikta.n sarva.n nashvaramiti nishchityaatho krameNa yaH sa.nnyasyati sa sa.nnyaaso.animittasa.nnyaasaH . sa.nnyaasaH shhaDvidho bhavati . kuTiichako bahuudako ha.nsaH paramaha.nsaH turiiyaatiito.avadhuutashcheti . kuTiichakaH shikhaayaj~nopaviitii daNDakamaNDaludharaH kaupiinakanthaadharaH pitR^imaatR^igurvaaraadhanaparaH piTharakhanitrashikyaadimantrasaadhanapara ekatraannaadanaparaH shvetordhvapuNDradhaarii tridaNDaH . bahuudakaH shikhaadikanthaadharastripuNDradhaarii kuTiichakavatsarvasamo madhukaravR^ittyaashhTakavalaashii ha.nso jaTaadhaarii tripuNDrordhvapuNDradhaarii asa.nklR^iptamaadhukaraannaashii kaupiinakhaNDatuNDadhaarii . paramaha.nsaH shikhaayaj~nopaviitarahitaH pa~nchagR^iheshvekaraatraannaadanaparaH karapaatrii ekakaupiinadhaarii shaaTiimekaameka.n vaiNava.n daNDamekashaaTiidharo vaa bhasmoddhuulanaparaH sarvatyaagii . turiiyaatiito gomukhaH phalaahaarii . annaahaarii chedgR^ihatraye dehamaatraavashishhTo digaMbaraH kuNapavachchhariiravR^ittikaH . avadhuutastvaniyamo.abhishastapatitavarjanapuurvaka.n sarvavarNeshhvajagara\- vR^ittyaahaaraparaH svaruupaanusandhaanaparaH . aaturo jiivati chetkramasa.nnyaasaH kartavyaH kuTiichakabahuudakaha.nsaanaaM brahmacha\- ryaashramaadituriiyaashramavat kuTiichakaadiinaa.n sa.nnyaasavidhiH . paramaha.nsaaditrayaaNaa.n na kaTiisuutra.n na kaupiina.n na vastra.n na kamaNDalurna daNDaH saarvavarNaika\- bhaikshaaTanaparatva.n jaataruupadharatva.n vidhiH . sa.nnyaasakaale.apyalaMbuddhiparyantamadhiitya tadanantara.n kaTiisuutra.n kaupiina.n daNDa.n vastra.n kamaNDalu.n sarvamapsu visR^ijyaatha jaataruupadharashcharenna kanthaavesho naadhyetavyo na shrotavyamanyatki~nchitpraNavaadanya.n na tarkaM paThenna shabdamapi bR^ihachchhabdaannaadhyaapayenna mahadvaachoviglaapana.n giraa paaNyaadinaa saMbhaashhaNa.n naanyasmaadvaa visheshheNa na shuudrastriipatitodakyaasaMbhaashhaNa.n na yaterdevapuujaa notsavadarshana.n tiirthayaatraavR^ittiH . punaryativisheshhaH . kuTiichasyaikatra bhikshaa bahuudakasyaasa.nklR^iptaM maadhukara.n ha.nsasyaashhTagR^iheshhvashhTakavalaM paramaha.nsasya pa~nchagR^iheshhu karapaatraM phalaahaaro gomukha.n turiiyaatiitasyaavadhuutasyaajagaravR^ittiH saarvavarNikeshhu yatirnaikaraatra.n vasenna kasyaapi nametturiiyaatiitaavadhuutayorna jyeshhTho yo na svaruupaj~naH sa jyeshhTho.api kanishhTho hastaabhyaa.n nadyuttaraNa.n na kuryaanna vR^ikshamaarohenna yaanaadiruuDho na krayavikrayaparo na ki~nchidvinimayaparo na daambhiko naanR^itavaadii na yateH ki.nchitkartavyamastyastichetsaa.nkaryam.h . tasmaanmananaadau sa.nnyaasinaamadhikaaraH . aaturakuTiichakayorbhuurloko bahuudakasya svargaloko ha.nsasya tapolokaH paramaha.nsasya satyalokasturiiyaatiitaavadhuutayoH svaatmanyeva kaivalya.n svaruupaanusandhaanena bhramarakiiTanyaayavat.h . ya.n ya.n vaapi smaranbhaava.n tyajatyante kalevaram.h . ta.n tameva samaapnoti naanyathaa shrutishaasanam.h . tadeva.n j~naatvaa svaruupaanusandhaana.n vinaanyathaachaaraparo na bhavettadaachaaravashaattattallokapraaptirj~naana\- vairaagyasaMpannasya svasminneva muktiriti na sarvatraachaaraprasakti\- stadaachaaraH . jaagratsvapnasushhupteshhvekashariirasya jaagratkaale vishvaH svapnakaale taijasaH sushhuptikaale praaj~naH avasthaabhedaadavastheshvarabhedaH kaaryabhedaatkaaraNabhedastaasu chaturdashakaaraNaanaaM baahyavR^ittayo.atarvR^itayasteshhaa\- mupaadaanakaaraNam.h . vR^ittayashchatvaaraH manobuddhiraha~Nkaarashchitta.n cheti . tattadvR^ittivyaapaarabhedena pR^ithagaachaarabhedaH . netrastha.n jaagarita.n vidyaatkaNThe svapna.n samaavishat.h . sushhupta.n hR^idayastha.n tu turiiyaM muurdhni sa.nsthitam.h . turiiyamaksharamiti j~naatvaa jaagarite sushhuptyavasthaapanna iva yadyachchhR^ita.n yadyadR^ishhTa.n tatsatsarvamavij~naatamiva yo vasettasya svapnaavasthaayaamapi taadR^igavasthaa bhavati . sa jiivanmukta iti vadanti . sarvashrutyarthapratipaadanamapi tasyaiva muktiriti . bhikshurnaihikaamushhmikaapekshaH . yadyapekshaasti tadanuruupo bhavati . svaruupaanusandhaanavyatiriktaanyashaastraa\- bhyaasairushhTraku~Nkumabhaaravadvyartho na yogashaastra\- pravR^ittirna saa~Nkhyashaastraabhyaaso na mantratantravyaapaaraH . itarashaastrapravR^ittiryaterasti chechchhavaala~Nkaaravachcharmakaarava\- datividuurakarmaachaaravidyaaduuro na praNavakiirtanaparo yadyatkarma karoti tattatphalamanubhavati eraNDatailaphenavadataH sarvaM parityajya tatprasaktaM manodaNDa.n karapaatra.n digambara.n dR^ishhTvaa parivrajedbhikshuH . baalonmattapishaachavanmaraNa.n jiivita.n vaa na kaa~Nksheta kaalameva pratiiksheta nirdeshabhR^itakanyaayena parivraaDiti . titikshaaj~naanavairaagyashamaadiguNavarjitaH . bhikshaamaatreNa jiivi syaatsa yatiryativR^ittihaa .. 1.. na daNDadhaaraNena na muNDanena na veshheNa na dambhaachaareNa muktiH . j~naanadaNDo dhR^ito yena ekadaNDii sa uchyate . kaashhThadaNDo dhR^ito yena sarvaashii j~naanavarjitaH . sa yaati narakaanghoraanmahaarauravasa.nj~nitaan.h .. 2.. pratishhThaa suukariivishhThaasamaa giitaa maharshhibhiH . tasmaadenaaM parityajya kiiTavatparyaTedyatiH .. 3.. ayaachita.n yathaalaabhaM bhojanaachchhaadanaM bhavet.h . parechchhayaa cha digvaasaaH snaana.n kuryaatparechchhayaa .. 4.. svapne.api yo yuktaH syaajjaagratiiva visheshhataH . iidR^ikcheshhTaH smR^itaH shreshhTho varishhTho brahmavaadinaam.h .. 5.. alaabhe na vishhaadii syaallaabhe chaiva na harshhayet.h . praaNayaatrikamaatraH syaanmaatraasa~NgaadvinirgataH .. 6.. abhipuujitalaabhaa.nshcha jugupsetaiva sarvashaH . abhipuujitalaabhaistu yatirmukto.api badhyate .. 7.. praaNayaatraanimitta.n cha vya~Ngaare bhuktavajjane . kaale prashaste varNaanaaM bhikshaarthaM paryaTedgR^ihaan.h .. 8.. paaNipaatrashcharanyogii naasakR^idbhaikshamaacharet.h . tishhThanbhu~njyaachcharanbhu~njyaanmadhyenaachamana.n tathaa .. 9.. abdhivaddhR^itamaryaadaa bhavanti vishaadaashayaaH . niyati.n na vimu~nchanti mahaanto bhaaskaraa eva .. 10.. aasyena tu yadaahaara.n govanmR^igayate muniH . tadaa samaH syaatsarveshhu so.amR^itatvaaya kalpate .. 11.. anindya.n vai vrajangeha.n nindya.n geha.n tu varjayet.h . anaavR^ite visheddvaari gehe naivaavR^ite vrajet.h .. 12.. paa.nsunaa cha pratichchhannashuunyaagaarapratishrayaH . vR^ikshamuulaniketo vaa tyaktasarvapriyaapriyaH .. 13.. yatraastamitashaayii syaanniragniraniketanaH . yathaalabdhopajiivii syaanmunirdaanto jitendriyaH .. 14.. nishhkramya vanamaasthaaya j~naanayaj~no jitendriyaH . kaalakaa~Nkshii charanneva brahmabhuuyaaya kalpate .. 15.. abhaya.n sarvabhuutebhyo dattvaa charati yo muniH . na tasya sarvabhuutebhyo bhayamutpadyate kvachit.h .. 16.. nirmaanashchaanaha~Nkaaro nirdvandvashchhinnasa.nshayaH . naiva krudhyati na dveshhTi naanR^itaM bhaashhate giraa .. 17.. puNyaayatanachaarii cha bhuutaanaamavihi.nsakaH . kaale praapte bhavadbhaiksha.n kalpyate brahmabhuuyase .. 18.. vaanaprasthagR^ihasthaabhyaa.n na sa.nsR^ijyeta karhichit.h . aj~naatacharyaa.n lipseta na chaina.n harshha aavishet.h .. 19.. adhvaa suuryeNa nirdishhTaH kiiTavadvicharenmahiim.h . aashiiryuktaani karmaaNi hi.nsaayuktaani yaani cha .. 20.. lokasa.ngrahayuktaani naiva kuryaanna kaarayet.h . naasachchhaatreshhu sajjeta nopajiiveta jiivikaam.h . ativaadaa.nstyajettarkaanpaksha.n ka~nchana naashrayet.h .. 21.. na shishhyaananubadhniita granthaannaivaabhyasedbahuun.h . na vyaakhyaamupayu~njiita naarambhaanaarabhetkvachit.h .. 22.. avyaktali~Ngo.avyaktaartho munirunmattabaalavat.h . kavirmuukavadaatmaana.n taddR^ishhTyaa darshayennR^iNaam.h .. 23.. na kuryaanna vadetki~nchinna dhyaayetsaadhvasaadhu vaa . aatmaaraamo.anayaa vR^ittyaa vicharejjaDavanmuniH .. 24.. ekashcharenmahiimetaa.n niHsa~NgaH sa.nyatendriyaH . aatmakriiDa aatmaratiraatmavaansamadarshanaH .. 25.. budho baalakavatkriiDetkushalo jaDavachcharet.h . vadedunmattavadvidvaan gocharyaa.n naigamashcharet.h ..26.. kshipro.avamaanito.asadbhiH pralabdho.asuuyito.api vaa . taaDitaH sa.nniruddho vaa vR^ittyaa vaa parihaapitaH .. 27.. vishhThito muutrito vaaj~nairbahudhaivaM prakampitaH . shreyaskaamaH kR^ichchhragata aatmanaatmaanamuddharet.h .. 28.. saMmaanana.n paraa.n haani.n yogarddheH kurute yataH . janenaavamato yogii yogasiddhi.n cha vindati .. 29.. tathaa chareta vai yogii sataa.n dharmamaduushhayan.h . janaa yathaavamanyerangachchheyurnaiva sa~Ngatim.h .. 30.. jaraayujaaNDajaadiinaa.n vaa~NmanaHkaayakarmabhiH . yuktaH kurviita na droha.n sarvasa~Ngaa.nshcha varjayet.h .. 31.. kaamakrodhau tathaa darpalobhamohaadayashcha ye . taa.nstu doshhaanparityajya parivraaD bhayavarjitaH .. 32.. bhaikshaashana.n cha maunitva.n tapo dhyaana.n visheshhataH . samyagj~naana.n cha vairaagya.n dharmo.aya.n bhikshuke mataH .. 33.. kaashhaayavaasaaH satata.n dhyaanayogaparaayaNaH . graamaante vR^ikshamuule vaa vaseddevaalaye.api vaa .. 34.. bhaiksheNa vartayennitya.n naikaannaashii bhavetkvachit.h . chittashuddhirbhavedyaavattaavannitya.n charetsudhiiH .. 35.. tataH pravrajya shuddhaatmaa sa.ncharedyatra kutrachit.h . bahirantashcha sarvatra saMpashyanhi janaardanam.h .. 36.. sarvatra vicharenmaunii vaayuvadviitakalmashhaH . samaduHkhasukhaH kshaanto hastapraapta.n cha bhakshayet.h .. 37.. nirvaireNa samaM pashyandvijagoshvamR^igaadishhu . bhaavayanmanasaa vishhNuM paramaatmaanamiishvaram.h .. 38.. chinmayaM paramaanandaM brahmaivaahamiti smaran.h . j~naatvaivaM manodaNDa.n dhR^itvaa aashaanivR^itto bhuutvaa aashaambaradharo bhuutvaa sarvadaa manovaakkaayakarmabhiH sarvasa.nsaaramutsR^ijya prapa~nchaavaa~NmukhaH svaruupaanusandhaanena bhramarakiiTanyaayena mukto bhavatiityupanishhat.h .. iti pa~nchamopadeshaH .. 5.. atha naaradaH pitaamahamuvaacha . bhagavan tadabhyaasavashaat bhramakiiTanyaayavattadabhyaasaH kathamiti . tamaaha pitaamahaH . satyavaagj~naanavairaagyaabhyaa.n vishishhTadehaavashishhTo vaset.h . j~naana.n shariira.n vairaagya.n jiivana.n viddhi shaantidaantii netre manomukhaM buddhiH kalaa pa~nchavi.nshatitattvaanyavayava avasthaa pa~nchamahaabhuutaani karma bhaktij~naanavairaagya.n shaakhaa jaagratsvapnasushhuptituriiyaashchaturdashakaraNaani pa~NkastambhaakaaraaNiiti . evamapi naavamatipa~Nka.n karNadhaara iva yanteva gaja.n svabuddhyaa vashiikR^itya svavyatirikta.n sarva.n kR^itaka.n nashvaramiti matvaa viraktaH purushhaH sarvadaa brahmaahamiti vyavaharennaanyatki~nchidveditavya.n svavyatirekeNa . jiivanmukto vasetkR^itakR^ityo bhavati . na naahaM brahmeti vyavaharetkintu brahmaahamasmiityajasra.n jaagratsvapnasushhuptishhu . turiiyaavasthaaM praapya turiiyaatiitatva.n vrajeddivaa jaagrannakta.n svapna.n sushhuptamardharaatra.n gatamityekaavasthaayaa.n chatasro.avasthaastvekaikakaraNaadhiinaanaa.n chaturdashakaraNaanaa.n vyaapaarashchakshuraadiinaam.h . chakshushho ruupagrahaNa.n shrotrayoH shabdagrahaNa.n jihvaayaa rasaasvaadana.n ghraaNasya gandhagrahaNa.n vachaso vaagvyaapaaraH paaNeraadaanaM paadayoH sa.nchaaraH paayorutsarga upasthasyaanandagrahaNa.n tvachaH sparshagrahaNam.h . tadadhiinaa cha vishhayagrahaNabuddhiH buddhyaa buddhyati chittena chetayatyaha~NkaareNaaha~Nkaroti . visR^ijya jiiva etaandehaabhimaanena jiivo bhavati . gR^ihaabhimaanena gR^ihastha iva shariire jiivaH sa.ncharati . praagdale puNyaavR^ittiraagneyaa.n nidraalasyau dakshiNaayaa.n krauryabuddhirnairR^ityaaM paapabuddhiH pashchime kriiDaaratirvaayavyaa.n gamane buddhiruttare shaantiriishaanye j~naana.n karNikaayaa.n vairaagya.n kesareshhvaatmachintaa ityeva.n vaktra.n j~naatvaa jiivadavasthaaM prathama.n jaagraddvitiiya.n svapna.n tR^itiiya.n sushhupta.n chaturtha.n turiiya.n chaturbhirvirahita.n turiiyaatiitam.h . vishvataijasapraaj~nataTasthabhedaireka eva eko devaH saakshii nirguNashcha tadbrahmaahamiti vyaaharet.h . no chejjaagradavasthaayaa.n jaagradaadichatasro.avasthaaH svapne svapnaadichatasro.avasthaaH sushhupte sushhuptyaadichatasro.avasthaaH turiiye turiiyaadichatasro.avasthaaH natveva.n turiiyaatiitasya nirguNasya . sthuulasuukshmakaaraNaruupairvishvataijasapraaj~neshvaraiH sarvaavasthaasu saakshii tveka evaavatishhThate . uta taTastho drashhTaa taTastho na drashhTaa drashhTR^itvaanna drashhTaiva kartR^itvabhoktR^itva aha~NkaaraadibhiH spR^ishhTo jiivaH jiivetaro na spR^ishhTaH . jiivo.api na spR^ishhTa iti chenna . jiivaabhimaanena kshetraabhimaanaH . shariiraabhimaanena jiivatvam.h . jiivatva.n ghaTaakaashamahaakaashava\- dvyavadhaane.asti . vyavadhaanavashaadeva ha.nsaH so.ahamiti mantreNochchhvaasaniHshvaasavyapadeshenaanusandhaana.n karoti . eva.n vij~naaya shariiraabhimaana.n tyajenna shariiraabhimaanii bhavati . sa eva brahmetyuchyate. tyaktasa~Ngo jitakrodho laghvaahaaro jitendriyaH . pidhaaya buddhyaa dvaaraaNi mano dhyaane niveshayet.h .. 1.. shuunyeshhvevaavakaasheshhu guhaasu cha vaneshhu cha . nityayuktaH sadaa yogii dhyaana.n samyagupakramet.h .. 2.. aatithyashraaddhayaj~neshhu devayaatrotsaveshhu cha . mahaajaneshhu siddhyarthii na gachchhedyogavitkvachit.h .. 3.. yathainamavamanyante janaaH paribhavanti cha . tathaa yuktashchedyogii sataa.n vartma na duushhayet.h .. 4.. vaagdaNDaH karmadaNDashcha manodaNDashcha te trayaH . yasyaite niyataa daNDaaH sa tridaNDii mahaayatiH .. 5.. vidhuume cha prashaantaagnau yastu maadhukarii.n charet.h . gR^ihe cha viprmukhyaanaa.n yatiH sarvottamaH smR^itaH .. 6.. daNDabhikshaa.n cha yaH kuryaatsvadharme vyasana.n vinaa . yastishhThati na vairaagya.n yaati niichayatirhi saH .. 7.. yasmingR^ihe visheshheNa labhedbhikshaa.n cha vaasanaat.h . tatra no yaati yo bhuuyaH sa yatirnetaraH smR^itaH .. 8.. yaH shariirendriyaadibhyo vihiina.n sarvasaakshiNam.h . paaramaarthika vij~naana.n sukhaatmaana.n svayaMprabham.h .. 9.. paratattva.n vijaanaati so.ativarNaashramii bhavet.h . varNaashramaadayo dehe maayayaa parikalpitaaH .. 10.. naatmano bodharuupasya mama te santi sarvadaa . iti yo veda vedaantaiH so.ativarNaashramii bhavet.h .. 11.. yasya varNaashramaachaaro galitaH svaatmadarshanaat.h . sa varNaanaashramaansarvaanatiitya svaatmani sthitaH .. 12.. yo.atiitya svaashramaanvarNaanaatmanyeva sthitaH pumaan.h . so.ativarNaashramii proktaH sarvavedaarthavedibhiH .. 13.. tasmaadanyagataa varNaa aashramaa api naarada . aatmanyaaropitaaH sarve bhraantyaa tenaatmavedinaa .. 14.. na vidhirna nishhedhashcha varjyaavarjya kalpanaa . brahmavij~naaninaamasti tathaa naanyachcha naarada .. 15.. virajya sarvabhuutebhya aaviri~nchipadaadapi . ghR^iNaa.n vipaaThya sarvasminputramitraadikeshhvapi .. 16.. shraddhaalurmuktimaargeshhu vedaantaj~naanalipsayaa . upaayanakaro bhuutvaa guruM brahmavida.n vrajet.h .. 17.. sevaabhiH paritoshhyaina.n chirakaala.n samaahitaH . sadaa vedaantavaakyaartha.n shruNuyaatsusamaahitaH .. 18.. nirmamo niraha~NkaaraH sarvasa~NgavivarjitaH . sadaa shaantyaadiyuktaH sannaatmanvaatmaanamiikshate .. 19.. sa.nsaaradoshhadR^ishhTyaiva viraktirjaayate sadaa . viraktasya tu sa.nsaaraatsa.nnyaasaH syaanna sa.nshayaH .. 20.. mumukshuH paraha.nsaakhyaH saakshaanmokshaikasaadhanam.h . abhyasedbrahmavij~naana.n vedaantashravaNaadinaa .. 21.. brahmavij~naanalaabhaaya paraha.nsa samaahvayaH . shaantidaantyaadibhiH sarvaiH saadhanaiH sahito bhavet.h .. 22.. vedaantaabhyaasanirataH shaanto daanto jitendriyaH . nirbhayo nirmamo nityo nirdvandvo nishhparigrahaH .. 23.. jiirNakaupiinavaasaaH syaanmuNDii nagno.athavaa bhavet.h . praaj~no vedaantavidyogii nirmamo niraha~NkR^itiH .. 24.. mitraadishhu samo maitraH samasteshhveva jantushhu . eko j~naanii prashaantaatmaa sa santarati netaraH .. 25.. guruuNaa.n cha hite yuktastatra sa.nvatsara.n vaset.h . niyameshhvapramaattastu yameshhu cha sadaabhavet.h .. 26.. praapya chaante tatashchaiva j~naanayogamanuttamam.h . avirodhena dharmasya sa.ncharetpR^ithiviimimaam.h .. 27.. tataH sa.nvatsarasyaante j~naanayogamanuttamam.h . aashramatrayamutsR^ijya praaptashcha paramaashramam.h .. 28.. anuj~naapya guruu.nshchaiva chareddhi pR^ithiviimimaam.h . tyaktasa~Ngo jitakrodho laghvaahaaro jitendriyaH .. 29.. dvaavimau na virajyete vipariitena karmaNaa . niraarambho gR^ihasthashcha kaaryavaa.nshchaiva bhikshukaH .. 30.. maadyati pramadaa.n dR^ishhTvaa suraaM piitvaa cha maadyati . tasmaaddR^ishhTivishha.n naarii.n duurataH parivarjayet.h .. 31.. saMbhaashhaNa.n saha striibhiraalaapaH prekshaNa.n tathaa . nR^itta.n gaana.n sahaasa.n cha parivaadaa.nshcha varjayet.h .. 32.. na snaana.n na japaH puujaa na homo naiva saadhanam.h . naagnikaaryaadikaarya.n cha naitasyaastiiha naarada .. 33.. naarchanaM pitR^ikaarya.n cha tiirthayaatraa vrataani cha . dharmaadharmaadika.n naasti na vidhirlaukikii kriyaa .. 34.. santyajetsarvakarmaaNi lokaachaara.n cha sarvashaH . kR^imiikiiTapata~Ngaashcha tathaa yogii vanaspatiin.h .. 35.. na naashayedbudho jiivanparamaarthamatiryatiH . nityamantarmukhaH svachchhaH prashaantaatmaa svapuurNadhiiH .. 36.. antaHsa~Ngaparityaagii loke vihara naarada . naaraajake janapade charatyekacharo muniH .. 37.. niHstutirnirnamaskaaro niHsvadhaakaara eva cha . chalaachalaniketashcha yatiryaadR^ichchhiko bhavedityupanishhat.h .. iti shhashhThopadeshaH .. 6.. atha yaterniyamaH kathamiti pR^ishhTa.n naaradaM pitaamahaH puraskR^itya viraktaH sanyo varshhaasu dhruvashiilo.ashhTau maasyekaakii charannekatra nivasedbhikshurbhayaatsaara~Ngavadekatra na tishhThesvagamananirodhagrahaNa.n na kuryaaddhastaabhyaa.n nadyuttaraNa.n na kuryaanna vR^ikshaarohaNamapi na devotsavadarshana.n kuryaannaikatraashii na baahyadevaarchana.n kuryaatsvavyatirikta.n sarva.n tyaktvaa madhukaravR^ittyaahaaramahaarankR^isho bhuutvaa medovR^iddhimakurvannaajya.n rudhiramiva tyajedekatraanna.n palalamiva gandhalepanamashuddhilepanamaiva kshaaramantyajamiva vastramuchchhishhTapaatramivaabhya~Nga.n striisa~Ngamiva mitraahlaadaka.n muutramiva spR^ihaa.n gomaa.nsamiva j~naatacharadesha.n chaNDaalavaaTikaamiva striyamahimiva suvarNa.n kaalakuuTamiva sabhaasthala.n smashaanasthalamiva raajadhaanii.n kumbhiipaakamiva shavapiNDavadekatraanna.n na dehaantaradarshanaM prapa~nchavR^ittiM parityajya svadeshamutsR^ijya j~naatacharadesha.n vihaaya vismR^itapadaartha.n punaH praaptaharshha iva svamaanandamanusmara\- nsvashariiraabhimaanadeshavismaraNaM matvaa shavamiva heyamupagamya kaaraagR^ihavinirmuktachoravatputraaptabandhubhavasthala.n vihaaya duurato vaset.h . ayatnena praaptamaaharanbrahmapraNavadhyaanaanusandhaanaparo bhuutvaa sarvakarmanirmuktaH kaamakrodhalobhamohamada\- maatsaryaadika.n dagdhvaa triguNaatiitaH shhaDuurmirahitaH shhaDbhaavavikaarashuunyaH . satyavaakchhuchiradrohii graama ekaraatraM pattane pa~ncharaatra.n kshetre pa~ncharaatra.n tiirthe pa~ncharaatramaniketaH sthiramatirnaanR^itavaadii girikandareshhu vasedeka eva dvau vaa charet.h graama.n tribhirnagara.n chaturbhi\- rgraamamityekashcharet.h . bhikshushchaturdashakaraNaanaa.n na tatraavakaasha.n dadyaadavichchhinnaj~naanaadvairaagyasaMpatti\- manubhuuya matto na kashchinnaanyo vyatirikta ityaatmanyaalochya sarvataH svaruupameva pashya~njiivanmuktimavaapya praarabdha\- pratibhaasanaashaparyanta.n chaturvidha.n svaruupa.n j~naatvaa dehapatanaparyanta.n svaruupaanusandhaanena vaset.h . trishhavaNasnaana.n kuTiichakasya bahuudakasya dvivaara.n ha.nsasyaikavaara.n paramaha.nsasya maanasasnaana.n turiiyaatiitasya bhasmasnaanamavadhuutasya vaayavyasnaana.n uurdhvapuNDra.n kuTiichakasya tripuNDraM bahuudakasya uurdhvapuNDra.n tripuNDra.n ha.nsasya bhasmoddhuulanaM paramaha.nsasya turiiyaatiitasya tilakapuNDramavadhuutasya na ki~nchit.h . turiiyaatiitaavadhuutayoH R^itukshaura.n kuTiichakasya R^itudvayakshauraM bahuudakasya na kshaura.n ha.nsasya paramaha.nsasya cha na kshauram.h . astichedayanakshauram.h . turiiyaatiitaavadhuutayoH na kshauram.h . kuTiichakasyaikaannaM maadhukaraM bahuudakasya ha.nsaparamaha.nsayoH karapaatra.n turiiyaatiitasya gomukha.n avadhuutasyaajagaravR^ittiH . shaaTidvaya.n kuTiichakasya bahuudakasyaikashaaTii ha.nsasya khaNDa.n digaMbaraM paramaha.nsasya ekakaupiina.n vaa turiiyaatiitaavadhuutayo\- rjaataruupadharatva.n ha.nsaparamaha.nsayorajina.n na tvanyeshhaam.h . kuTiichakabahuudakayordevaarchana.n ha.nsaparamaha.nsayo\- rmaanasaarchana.n turiiyaatiitaavadhuutayoH sohaMbhaavanaa . kuTiichakabahuudakayormantrajapaadhikaaro ha.nsaparamaha.nsayo\- rdhyaanaadhikaarasturiiyaatiitaavadhuutayorna tvanyaadhikaara\- sturiiyaatiitaavadhuutayormahaavaakyopadeshaadhikaaraH paramaha.nsasyaapi . kuTiichakabahuudakaha.nsaanaa.n naanyasyopadeshaadhikaaraH. kuTiichakabahuudakayormaanushhapraNavaH ha.nsaparamaha.nsayoraantarapraNavaH turiiyaatiitaavadhuutayorbrahmapraNavaH . kuTiichakabahuudakayoH shravaNa.n ha.nsaparamaha.nsayormanana.n turiiyaatiitaavadhuutayornididhyaasaH . sarveshhaamaatmanusandhaana.n vidhirityeva mumukshuH sarvadaa sa.nsaarataaraka.n taarakamanusmara\- ~njiivanmukto vasedadhikaaravisheshheNa kaivalyapraaptyupaaya\- manvishhyedyatirityupanishhat.h .. iti saptamopadeshaH .. 7.. atha hainaM bhagavantaM parameshhThina.n naaradaH paprachchha sa.nsaarataarakaM prasanno bruuhiiti . tatheti parameshhThii vaktumuchakrame omiti brahmeti vyashhTisamashhTiprakaareNa . kaa vyashhTiH kaa samashhTiH sa.nhaarapraNavaH sR^ishhTipraNava\- shchaantarbahishchobhayaatmakatvaattrividho brahmapraNavaH . antaHpraNavo vyaavahaarikapraNavaH . baahyapraNava aarshhapraNavaH . ubhayaatmako viraaTpraNavaH . sa.nhaarapraNavo brahmapraNava ardhamaatraapraNavaH . omitibrahma . omityekaakshara\- mantaHpraNava.n viddhi . sachaashhTadhaa bhidyate . akaarokaaramakaaraardhamaatraanaadabindukalaashaktishcheti . tatra chatvaara akaarashchaayutaavayavaanvita ukaaraH sahasraavayavaanvito makaaraH shataavayavopeto.ardhamaatraa\- praNavo.anantaavayavaakaaraH . saguNo viraaTpraNavaH sa.nhaaro nirguNapraNava ubhayaatmakotpattipraNavo yathaapluto viraaTplutaH plutasa.nhaaro viraaTpraNavaH shhoDashamaatraatmakaH shhaTtri.nshattattvaatiitaH . shhoDashamaatraatmakatva.n kathamityuchyate . akaaraH prathamokaaro dvitiiyaa makaara\- stR^itiiyaardhamaatraa chaturthii naadaH pa~nchamii binduH shhashhThii kalaa saptamii kalaatiitaashhTamii shaantirnavamii shaantyatiitaa dashamii unmanyekaadashii manonmanii dvaadashii purii trayodashii madhyamaa chaturdashii pashyantii pa~nchadashii paraa . shhoDashii punashchatuHshhashhTimaatraa prakR^iti\- purushhadvaividhyamaasaadyaashhTaavi.nshatyuttarabhedamaatraa\- svaruupamaasaadya saguNanirguNatvamupetyaiko.api brahmapraNavaH sarvaadhaaraH para.njyotireshha sarveshvaro vibhuH . sarvadevamayaH sarvaprapa~nchaadhaaragarbhitaH .. 1.. sarvaaksharamayaH kaalaH sarvaagamamayaH shivaH . sarvashrutyuttamo mR^igyaH sakalopanishhanmayaH .. 2.. bhuutaM bhavyaM bhavishhyadyattrikaaloditamavyayam.h . tadapyo~Nkaaramevaaya.n viddhi mokshapradaayakam.h .. 3.. tamevaatmaanamityetadbrahmashabdena varNitam.h . tadekamamR^itamajaramanubhuuya tathomiti .. 4.. sashariira.n samaaropya tanmayatva.n tathomiti . trishariira.n tamaatmaanaM paraMbrahma vinishchinu .. 5.. paraMbrahmaanusandadhyaadvishvaadiinaa.n kramaH kramaat.h . sthuulatvaatsthuulabhuktvaachcha suukshmatvaatsuukshmabhuk param.h .. 6.. aikatvaanandabhogaachcha so.ayamaatmaa chaturvidhaH . chatushhpaajjaagaritaH sthuulaH sthuulapraj~no hi vishvabhuk.h .. 7.. ekonavi.nshatimukhaH saashhTaa~NgaH sarvagaH prabhu . sthuulabhuk chaturaatmaatha vishvo vaishvaanaraH pumaan.h .. 8.. vishvajitprathamaH paadaH svapnasthaanagataH prabhuH . suukshmapraj~naH svato.ashhTaa~Nga eko naanyaH para.ntapa .. 9.. suukshmabhuk chaturaatmaatha taijaso bhuutaraaDayam.h . hiraNyagarbhaH sthuulo.antardvitiiyaH paada uchyate .. 10.. kaama.n kaamayate yaavadyatra supto na ka~nchana . svapnaM pashyati naivaatra tatsushhuptamapi sphuTam.h .. 11.. ekiibhuutaH sushhuptasthaH praj~naanaghanavaansukhii . nityaanandamayo.apyaatmaa sarvajiivaantarasthitaH .. 12.. tathaapyaanandabhuk chetomukhaH sarvagato.avyayaH . chaturaatmeshvaraH praaj~nastR^itiiyaH paadasa.nj~nitaH .. 13.. eshha sarveshvarashchaishha sarvaj~naH suukshmabhaavanaH . eshho.antaryaamyeshha yoniH sarvasya prabhavaapyayau .. 14.. bhuutaanaa.n trayamapyetatsarvoparamabaadhakam.h . tatsushhupta.n hi yatsvapnaM maayaamaatraM prakiirtitam.h .. 15.. chaturthashchaturaatmaapi sachchidekaraso hyayam.h . turiiyaavasitattvaachcha ekaikatvanusaarataH .. 16.. j~naataanuj~naatrananuj~naatR^ivikalpaj~naanasaadhanam.h . vikalpatrayamatraapi sushhupta.n svapnamaantaram.h .. 17.. maayaamaatra.n viditvaiva.n sachchidekaraso hyayam.h . vibhakto hyayamaadesho na sthuulapraj~namanvaham.h .. 18.. na suukshmapraj~namatyanta.n na praj~na.n na kvachinmune . naivaapraj~na.n nobhayataHpraj~na.n na praj~namaantaram.h .. 19.. naapraj~namapi na praj~naaghana.n chaadR^ishhTameva cha . tadalakshaNamagraahya.n yadvyavahaaryamachintya\- mavyapadeshyamekaatmapratyayasaaraM prapa~nchopashama.n shiva.n shaantamadvaita.n chaturthaM manyante sa brahma praNavaH sa vij~neyo naaparasturiiyaH sarvatra bhaanuvanmumukshuuNaamaadhaaraH svaya.njyotirbrahmaakaashaH sarvadaa viraajate paraMbrahmatvaadityupanishhat.h .. iti ashhTamopadeshaH .. 8.. atha brahmasvaruupa.n kathamiti naaradaH paprachchha . taM hovaacha pitaamahaH kiM brahmasvaruupamiti . anyosaavanyohamasmiiti ye viduste pashavo na svabhaava\- pashavastameva.n j~naatvaa vidvaanmR^ityumukhaatpramuchyate naanyaH panthaa vidyate.ayanaaya . kaalaH svabhaavo niyatiryadR^ichchhaa bhuutaani yoniH purushha iti chintyam.h . sa.nyoga eshhaa.n natvaatmabhaavaa\- daatmaa hyaniishaH sukhaduHkhahetoH .. 1.. te dhyaanayogaanugataa apashyan.h devaatmashakti.n svaguNairniguuDhaam.h . yaH kaaraNaani nikhilaani taani kaalaatmayuktaanyadhitishhThatyekaH .. 2.. tamekasmi.nstrivR^ita.n shhoDashaanta.n shataardhaara.n vi.nshapratityaraabhiH . ashhTakaiH shhaDbhirvishvaruupaikapaasha.n trimaargabheda.n dvinimittaikamoham.h .. 3.. pa~nchasrotombuM pa~nchayonyugravaktraaM pa~nchapraaNormiM pa~nchabuddhyaadimuulaam.h . pa~nchaavartaaM pa~nchaduHkhaughavegaaM pa~nchashadbhedaaM pa~nchaparvaamadhiimaH .. 4.. sarvaajiive sarvasa.nsthe bR^ihante tasminha.nso bhraamyate brahmachakre . pR^ithagaatmaanaM preritaara.n cha matvaa jushhTastatastenaamR^itatvameti .. 5.. udgiithametatparama.n tu brahma tasmi.nstraya.n svapratishhThaakshara.n cha . atraantara.n vedavido viditvaa liinaaH pare brahmaNi tatparaayaNaaH .. 6.. sa.nyuktametatksharamakshara.n cha vyaktaavyaktaM bharate vishvamiishaH . aniishashchaatmaa badhyate bhoktR^ibhaavaa\- jj~naatvaa devaM muchyate sarvapaashaiH .. 7.. j~naaj~nau dvaavajaaviishaniishaavajaa hyekaa bhoktR^ibhogaarthayuktaa . anantashchaatmaa vishvaruupo hyakartaa traya.n yadaa vindate brahmametat.h .. 8.. ksharaM pradhaanamamR^itaakshara.n haraH ksharaatmaanaaviishate deva ekaH . tasyaabhidhyaanaadyojanaattattvabhaavaa\- dbhuuyashchaante vishvamaayaanivR^ittiH .. 9.. j~naatvaa devaM muchyate sarvapaashaiH kshiiNaiH kleshairjanmamR^ityuprahaaNiH . tasyaabhidhyaanaattR^itaya.n dehabhede vishvaishvarya.n kevala aatmakaamaH .. 10.. etajj~neya.n nityamevaatmasa.nsthaM naataH para.n veditavya.n hi ki~nchit.h . bhoktaa bhogyaM preritaara.n cha matvaa sarvaM prokta.n trividhaM brahmametat.h .. 11.. aatmavidyaa tapomuula.n tadbrahmopanishhatparam.h . ya eva.n viditvaa svaruupamevaanuchintaya.n\- statra ko mohaH kaH shoka ekatvamanupashyataH .. 12.. tasmaaviraaDbhuutaM bhavyaM bhavishhyadbhavatyanashvarasvaruupam.h . aNoraNiiyaanmahato mahiiyaa\- naatmaasya jantornihito guhaayaam.h . tamakratuM pashyati viitashoko dhaatuHprasaadaanmahimaanamiisham.h .. 13.. apaaNipaado javano grahiitaa pashyatyachakshuH sa shruNotyakarNaH . sa vetti vedya.n na cha tasyaasti vettaa tamaahuragryaM purushhaM mahaantam.h .. 14.. ashariira.n shariireshhvanavastheshvavasthitam.h . mahaanta.n vibhumaatmaanaM matvaa dhiiro na shochati .. 15.. sarvasya dhaataaramachintyashaktiM sarvaagamaantaarthavisheshhavedyam.h . paraatparaM parama.n veditavyaM sarvaavasaane sakR^idveditavyam.h .. 16.. kaviM puraaNaM purushhottamottamaM sarveshvara.n sarvadevairupaasyam.h . anaadi madhyaantamanantamavyayaM shivaachyutaambhoruhagarbhabhuudharam.h .. 17.. svenaavR^ita.n sarvamidaM prapa~nchaM pa~nchaatmakaM pa~nchasu vartamaanam.h . pa~nchiikR^itaanantabhavaprapa~nchaM pa~nchiikR^itasvaavayavairasa.nvR^itam.h . paraatpara.n yanmahato mahaantaM svaruupatejomayashaashvata.n shivam.h .. 17.. naavirato dushcharitaannaashaanto naasamaahitaH . naashaantamanaso vaapi praj~naanenainamaapnuyaat.h .. 18.. naantaHpraj~na.n na bahiHpraj~na.n na sthuula.n naasthuula.n na j~naana.n naaj~naana.n nobhayataHpraj~namagraahya\- mavyavahaarya.n svaantaHsthitaH svayameveti ya eva.n veda sa mukto bhavati sa mukto bhavatiityaaha bhagavaanpitaamahaH . svasvaruupaj~naH parivraaT parivraaDekaakii charati bhayatrastasaara~NgavattishhThati . gamanavirodha.n na karoti . svashariiravyatirikta.n sarva.n tyaktvaa shhTpadavR^ittyaa sthitvaa svaruupaanusandhaana.n kurvansarvamananyabuddhyaa svasminneva mukto bhavati . sa parivraaT sarvakriyaakaarakanivartako gurushishhyashaastraadivinirmuktaH sarvasa.nsaara.n visR^ijya chaamohitaH parivraaT katha.n nirdhanikaH sukhii dhanavaa\- ~nj~naanaaj~naanobhayaatiitaH sukhaduHkhaatiitaH svaya.njyotiprakaashaH sarvavedyaH sarvaj~naH sarvasiddhidaH sarveshvaraH so.ahamiti . tadvishhNoH paramaM pada.n yatra gatvaa na nivartante yoginaH . suuryo na tatra bhaati na shashaa~Nko.api na sa punaraavartate na sa punaraavartate tatkaivalyamityupanishhat.h .. iti navamopadeshaH .. 9.. AUM bhadra.n karNebhiH shruNuyaama devaa . bhadraM pashyemaakshabhiryajatraaH . sthiraira~NgaistushhTuvaa{\m+}sastanuubhiH . vyashema devahita.n yadaayuH . svasti na indro vR^iddhashravaaH . svasti naH puushhaa vishvavedaaH . svasti nastaarkshyo arishhTanemiH . svasti no bR^ihaspatirdadhaatu .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. .. iti naaradaparivraajakopanishhatsamaaptaa .. ## \medskip\hrule\obeylines Encoded by Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}