%@@1 % File name : muktika.itx %-------------------------------------------- % Text title : Muktika Upanishad % Author : Vedic tradition % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/ % Description/comments : # 108 / 108; Shukla Yajurveda - Samanya upanishad % Transliterated by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Proofread by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Latest update : May 1, 2000 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Muktikaa Upanishad ..}## \itxtitle{.. muktikopanishhat.h ..}##\endtitles## iishaadyashhTottarashatavedaantapaTalaashayam.h . muktikopanishhadvedya.n raamachandrapadaM bhaje .. hariH AUM puurNamadaH puurNamidaM puurNaatpuurNamudachyate . puurNasya puurNamaadaaya puurNamevaavashishhyate .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. AUM ayodhyaanagare ramye ratnamaNDapamadhyame . siitaabharatasaumitrishatrughnaadyaiH samanvitam.h .. 1.. sanakaadyairmunigaNairvasishhThaadyaiH shukaadibhiH . anyairbhaagavataishchaapi stuuyamaanamaharnisham.h .. 2.. dhiivikriyaasahasraaNaa.n saakshiNa.n nirvikaariNam.h . svaruupadhyaananirata.n samaadhivirame harim.h .. 3.. bhaktyaa shushruushhayaa raama.n stuvanpaprachchha maarutiH . raama tvaM paramaatmasi sachchidaanandavigrahaH .. 4.. idaanii.n tvaa.n raghushreshhTha praNamaami muhurmuhuH . tvadruupa.n j~naatumichchhaami tattvato raama muktaye .. 5.. anaayaasena yenaahaM muchyeyaM bhavabandhanaat.h . kR^ipayaa vada me raama yena mukto bhavaamyaham.h .. 6.. saadhu pR^ishhTaM mahaabaaho vadaami shR^iNu tattvataH . vedaante supratishhTho.aha.n vedaanta.n samupaashraya .. 7.. vedaantaaH ke raghushreshhTha vartante kutra te vada . hanuuma~nchhR^iNu vakshyaami vedaantasthitima~njasaa .. 8.. nishvaasabhuutaa me vishhNorvedaa jaataaH suvistaraaH . tileshhu tailavadvede vedaantaH supratishhThitaH .. 9.. raama vedaaH katividhaasteshhaa.n shaakhaashcha raaghava . taasuupanishhadaaH kaaH syuH kR^ipayaa vada tattvataH .. 10.. shriiraama uvaacha . R^igvedaadivibhaagena vedaashchatvaara iiritaaH . teshhaa.n shaakhaa hyanekaaH syustaasuupanishhadastathaa .. 11.. R^igvedasya tu shaakhaaH syurekavi.nshatisa~NkhyakaaH . navaadhikashata.n shaakhaa yajushho maarutaatmaja .. 12.. sahasrasa~Nkhyayaa jaataaH shaakhaaH saamnaH parantapa . atharvaNasya shaakhaaH syuH pa~nchaashadbhedato hare .. 13.. ekaikasyaastu shaakhaayaa ekaikopanishhanmataa . taasaamekaamR^icha.n yashcha paThate bhaktito mayi .. 14.. sa matsaayujyapadaviiM praapnoti munidurlabhaam.h . raama kechinmunishreshhThaa muktireketi chakshire .. 15.. kechittvannaamabhajanaatkaashyaa.n taaropadeshataH . anyetu saa~Nkhyayogena bhaktiyogena chaapare .. 16.. anye vedaantavaakyaarthavichaaraatparamarshhayaH . saalokyaadivibhaagena chaturdhaa muktiriiritaa .. 17.. sahovaacha shriiraamaH . kaivalyamuktirekaiva paramaarthikaruupiNii . duraachaararato vaapi mannaamabhajanaatkape .. 18.. saalokyamuktimaapnoti na tu lokaantaraadikam.h . kaashyaa.n tu brahmanaale.asminmR^ito mattaaramaapnuyaat.h .. 19.. punaraavR^ittirahitaaM muktiM praapnoti maanavaH . yatra kutraapi vaa kaashyaaM maraNe sa maheshvaraH .. 20.. jantordakshiNakarNe tu mattaara.n samupaadishet.h . nirdhuutaasheshhapaapaugho matsaaruupyaM bhajatyayam.h .. 21.. saiva saalokyasaaruupyamuktiratyabhidhiiyate . sadaachaararato bhuutvaa dvijo nityamananyadhiiH .. 22.. mayi sarvaatmako bhaavo matsaamiipyaM bhajatyayam.h . saiva saalokyasaaruupyasaamiipyaa muktirishhyate .. 23.. guruupadishhTamaargeNa dhyaayanmadguNamavyayam.h . matsaayujya.n dvijaH samyagbhajedbhramarakiiTavat.h .. 24.. saiva saayujyamuktiH syaadbrahmaanandakarii shivaa . chaturvidhaa tu yaa muktirmadupaasanayaa bhavet.h .. 25.. iya.n kaivalyamuktistu kenopaayena siddhyati . maaNDuukyamekamevaalaM mumukshuuNaa.n vimuktaye .. 26.. tathaapyasiddha.n chejj~naana.n dashopanishhadaM paTha . j~naana.n labdhvaa chiraadeva maamaka.n dhaama yaasyasi .. 27.. tathaapi dR^iDhataa na chedvidj~naanasyaa~njanaasuta . dvaatri.nshaakhyopanishhada.n samabhyasya nivartaya .. 28.. videhamuktaavichchhaa chedashhTottarashataM paTha . taasaa.n krama sashaanti.n cha shruNu vakshyaami tattvataH .. 29.. iishakenakaThaprashnamuNDamaaNDuukyatittiriH . aitareya.n cha chhaandogyaM bR^ihadaaraNyaka.n tathaa .. 30.. brahmakaivalyajaabaalashvetaashvo ha.nsa aaruNiH . garbho naaraayaNo ha.nso bindurnaadashiraH shikhaa .. 31.. maitraayaNii kaushhiitakii bR^ihajjaabaalataapanii . kaalaagnirudramaitreyii subaalakshurimantrikaa .. 32.. sarvasaara.n niraalamba.n rahasya.n vajrasuuchikam.h . tejonaadadhyaanavidyaayogatattvaatmabodhakam.h .. 33.. parivraaT trishikhii siitaa chuuDaa nirvaaNamaNDalam.h . dakshiNaa sharabha.n skandaM mahaanaaraayaNaahvayam.h .. 34.. rahasya.n raamatapana.n vaasudeva.n cha mudgalam.h . shaaNDilyaM pai~NgalaM bhikshumahachchhaariiraka.n shikhaa .. 35.. turiiyaatiitasa.nnyaasaparivraajaakshamaalikaa . avyaktaikaaksharaM puurNaa suuryaakshyadhyaatmakuNDikaa .. 36.. saavitryaatmaa paashupataM paraM brahmaavadhuutakam.h . tripuraatapana.n deviitripuraa kaThabhaavanaa . hR^idaya.n kuNDalii bhasma rudraakshagaNadarshanam.h .. 37.. taarasaaramahaavaakya pa~nchabrahmaagnihotrakam.h . gopaalatapana.n kR^ishhNa.n yaaj~navalkya.n varaahakam.h .. 38.. shaaTyaayanii hayagriiva.n dattaatreya.n cha gaaruDam.h . kalijaabaalisaubhaagyarahasyaR^ichamuktikaa .. 39.. evamashhTottarashataM bhaavanaatrayanaashanam.h . j~naanavairaagyadaM pu.nsaa.n vaasanaatrayanaashanam.h .. 40.. puurvottareshhu vihitatattachchhaantipuraHsaram.h . vedavidyaavratasnaatadeshikasya mukhaatsvayam.h .. 41.. gR^ihiitvaashhTottarashata.n ye paThanti dvijottamaaH . praarabdhakshayaparyanta.n jiivanmuktaa bhavanti te .. 42.. tataH kaalavashaadeva praarabdhe tu kshaya.n gate . vaidehiiM maamakiiM mukti.n yaanti naastyatrasa.nshayaH .. 43.. sarvopanishhadaaM madhye saaramashhTottarashatam.h . sakR^ichchhravaNamaatreNa sarvaaghaughanikR^intanam.h .. 44.. mayopadishhTa.n shishhyaaya tubhyaM pavananandana . ida.n shaastraM mayaadishhTa.n guhyamashhTottara.n shatam.h .. 45.. j~naanato.aj~naanato vaapi paThataaM bandhamochakam.h . raajya.n deya.n dhana.n deya.n yaachataH kaamapuuraNam.h .. 45.. idamashhTottarashata.n na deya.n yasya kasyachit.h . naastikaaya kR^itaghnaaya duraachaararataaya vai .. 47.. madbhaktivimukhaayaapi shaastragarteshhu muhyate . gurubhaktivihiinaaya daatavya.n na kadaachana .. 48.. sevaaparaaya shishhyaaya hitaputraaya maarute . madbhaktaaya sushiilaaya kuliinaaya sumedhase .. 49.. samyak pariikshya daatavyamevamashhTottara.n shatam.h . yaH paThechchhR^iNuyaadvaapi sa maameti na sa.nshayaH . tadetadR^ichaabhyuktam.h . vidyaa ha vai braahmaNamaajagaama gopaaya maa shevadhishhTee.ahamasmi . asuuyakaayaanR^ijave shaThaaya maa maa bruuyaa viiryavatii tathaa syaam.h . yameva vidyaashrutamapramattaM medhaavinaM brahmacharyopapannam.h . tasmaa imaamupasannaaya samyak pariikshya dadyaadvaishhNaviimaatmanishhThaam.h .. 1.. iti .. atha haina.n shriiraamachandraM maarutiH paprachchha R^igvedaadivibhaagena pR^ithak shaantimanubruuhiiti . sa hovaacha shriiraamaH . aitareyakaushhiitakiinaadabindvaatmaprabodhanirvaaNa\- mudgalaakshamaalikaatripuraasaubhaagyabahvR^ichaa naamR^igvedagataanaa.n dashasa.nkhyaakaanaamupanishhadaa.n vaa~Nme manasiiti shaantiH .. 1.. iishaavaasyabR^ihadaaraNyajaabaalaha.nsaparamaha.nsasubaala\- mantrikaaniraalambatrishikhiibraahmaNamaNDalabraahmaNaadvayataaraka\- pai~Ngalabhikshuturiiyaatiitaadhyaatmataarasaarayaaj~navalkya\- shaaTyaayaniimuktikaanaa.n shuklayajurvedagataanaamekonavi.nshati\- sa.nkhyaakaanaamupanishhadaaM puurNamada iti shaantiH .. 2.. kaThavalliitaittiriiyakabrahmakaivalyashvetaashvataragarbha\- naaraayaNaamR^itabindvamR^itanaadakaalaagnirudrakshurikaa\- sarvasaarashukarahasyatejobindudhyaanabindubrahmavidyaa\- yogatattvadakshiNaamuurtiskandashaariirakayogashikhaikaakshara\- akshyavadhuutakaTharudrahR^idayayogakuNDaliniipa~nchabrahma\- praaNaagnihotravaraahakalisantaraNasarasvatiirahasyaanaa.n kR^ishhNayajurvedagataanaa.n dvaatri.nshatsa.nkhyaakaanamupanishhadaa.n saha naavavatviti shaantiH .. 3.. kenachhaandogyaaruNimaitraayaNimaitreyiivajrasuuchikaayogachuuDaamaNi\- vaasudevamahatsa.nnyaasaavyaktakuNDikaasaavitriirudraakshajaabaaladarshana\- jaabaaliinaa.n saamavedagataanaa.n shhoDashasa.nkhyaakaanaa\- mupanishhadaanaamaapyaayantviti shaantiH .. 4.. prashnamuNDakamaaNDukyaatharvashiro.atharvashikhaabR^ihajjaabaala\- nR^isi.nhataapaniinaaradaparivraajakasiitaasharabhamahaanaaraayaNa\- raamarahasyaraamataapaniishaaNDilyaparamaha.nsaparivraajaka\- annapuurNaasuuryaatmapaashupataparabrahmatripuraatapanadeviibhaavanaa\- brahmajaabaalagaNapatimahaavaakyagopaalatapanakR^ishhNahayagriiva\- dattaatreyagaaruDaanaamatharvavedagataanaamekatri.nshatsa.nkhyaakaanaa\- mupanishhadaaM bhadra.n karNebhiriti shaantiH .. 5.. mumukshavaH purushhaaH saadhanachatushhTayasaMpannaaH shraddhaavantaH sukulabhava.n shrotriya.n shaastravaatsalya\- guNavantamakuTila.n sarvabhuutahiterata.n dayaasamudra.n sadguru.n vidhivadupasa.ngamyopahaarapaaNayo.ashhTottarashatopanishhada.n vidhivadadhiitya shravaNamanananididhyaasanaani nairantaryeNa kR^itvaa praarabdhakshayaaddehatrayabha.ngaM praapyopaadhivinirmukta\- ghaTaakaashavatparipuurNataa videhamuktiH . saiva kaivalyamuktiriti . ata eva brahmalokasthaa api brahmamukhaadvedaantashravaNaadi kR^itvaa tena saha kaivalya.n labhante . ataH sarveshhaa.n kaivalyamuktirj~naanamaatreNoktaa . na karmasaa.nkhyayogopaasanaadibhirityupanishhat.h .. iti prathamo.adhyaayaH .. 1.. tathaa haina.n shriiraamachandraM maarutiH paprachchha . keya.n vaa tatsiddhiH siddhyaa vaa kiM prayojanamiti . sahovaacha shriiraamaH . purushhasya kartR^itvabhoktR^itva\- sukhaduHkhaadilakshaNashchittadharmaH klesharuupatvaadbandho bhavati . tannirodhana.n jiivanmuktiH . upaadhivinirmukta\- ghaTaakaashavatpraarabdhakshayaadvidehamuktiH . jiivanmuktividehamuktyorashhTottarashatopanishhadaH pramaaNam.h . kartR^itvaadiduHkhanivR^ittidvaaraa nityaanandaavaaptiH prayojanaM bhavati . tatpurushhaprayatnasaadhyaM bhavati . yathaa putrakaameshhTinaa putra.n vaaNijyaadinaa vitta.n jyotishhTomena svarga.n tathaa purushhaprayatnasaadhyavedaantashravaNaadijanitasamaadhinaa jiivanmuktyaadilaabho bhavati . sarvavaasanaakshayaattallaabhaH . atra shlokaa bhavanti .. uchchhaastra.n shaastrita.n cheti paurushha.n dvividhaM matam.h . atrochchhastramanarthaaya paramaarthaaya shaastritam.h .. 1.. lokavaasanayaa jantoH shaastravaasanayaapi cha . dehavaasanayaa j~naana.n yathaavannaiva jaayate .. 2.. dvividhaa vaasanaavyuuhaH shubhashchaivaashubhashcha tau . vaasanaughena shuddhena tatra chedanuniiyase .. 3.. tatkrameNaashu tenaiva maamakaM padamaapnuhi . atha chedashubho bhaavastvaa.n yojayati sa.nkaTe .. 4.. praaktanastadasau yatnaajjetavyo bhavataa kape . shubhaashubhaabhyaaM maargaabhyaa.n vahantii vaasanaasarit.h .. 5.. paurushheNa prayatnena yojaniiyaa shubhe pathi . ashubheshhu samaavishhTa.n shubheshhvevaavataarayet.h .. 6.. ashubhaachchaalita.n yaati shubha.n tasmaadapiitarat.h . paurushheNa prayatnena laalayechchittabaalakam.h ..7.. draagabhyaasavashaadyaati yadaa te vaasanodayam.h . tadaabhyaasasya saaphalya.n viddhi tvamamarimardana .. 8.. sandigdhaayaamapi bhR^isha.n shubhaameva samaachara . shubhaayaa.n vaasanaavR^iddhau na doshhaaya marutsuta .. 9.. vaasanaakshayavij~naanamanonaashaa mahaamate . samakaala.n chiraabhyastaa bhavanti phaladaa mataaH .. 10.. traya eva.n sama.n yaavannaabhyastaashcha punaH punaH . taavanna padasaMpraaptirbhavatyapi samaashataiH .. 11.. ekaikasho nishhevyante yadyete chiramapyalam.h . tanna siddhiM prayachchhanti mantraaH sa.nkiirtitaa iva .. 12.. tribhiretaishchiraabhyastairhR^idayagranthayo dR^iDhaaH . niHsha~Nkameva truThyanti bisachchhedaadguNaa iva .. 13.. janmaantashataabhyastaa mithyaa sa.nsaaravaasanaa . saa chiraabhyaasayogena vinaa na kshiiyate kvachit.h .. 14.. tasmaatsaumya prayatnena paurushheNa vivekinaa . bhogechchhaa.n duuratastyaktvaa trayameva samaashraya .. 15.. tasmaadvaasanayaa yuktaM mano baddha.n vidurbudhaaH . samyagvaasanayaa tyaktaM muktamityabhidhiiyate . manonirvaasaniibhaavamaacharaashu mahaakape .. 16.. samyagaalochanaatsatyaadvaasanaa praviliiyate . vaasanaavilaye chetaH shamamaayaati diipavat.h .. 17.. vaasanaa.n saMparityajya mayi chinmaatra vigrahe . yastishhThati gato vyagraH so.aha.n sachchitsukhaatmakaH .. 18.. samaadhimatha kaaryaaNi maa karotu karotu vaa . hR^idayenaattasarveho mukta evottamaashayaH .. 19.. naishhkarmyeNa na tasyaarthastasyaartho.asti na karmabhiH . na sasaadhanajaapyaabhyaa.n yasya nirvaasanaM manaH .. 20.. sa.ntyaktavaasanaanmaunaadR^ite naastyuttamaM padam.h .. 21.. vaasanaahiinamapyetachchakshuraadiindriya.n svataH . pravartate bahiH svaa.arthe vaasanaamaatrakaaraNam.h .. 22.. ayatnopanateshhvakshi dR^igdravyeshhu yathaa punaH . niiraagameva patati tadvatkaaryeshhu dhiiradhiiH .. 23.. bhaavasa.nvitprakaTitaamanuruupaa cha maarute . chittasyotpatyuparamaa vaasanaaM munayo viduH .. 24.. dR^iDhaabhyastapadaarthaikabhaavanaadaticha~nchalam.h . chitta.n sa.njaayate janmajaraamaraNakaaraNam.h .. 25.. vaasanaavashataH praaNaspandastena cha vaasanaa . kriyate chittabiijasya tena biijaa~NkurakramaH .. 26.. dve biije chittavR^ikshasya praaNaspandanavaasane . ekasmi.nshcha tayoH kshiiNe kshipra.n dve api nashyataH .. 27.. asa~Ngavyavahaaratvaadbhavabhaavanavarjanaat.h . shariiranaashadarshitvaadvaasanaa na pravartate . vaasanaasaMparityaagaachchita.n gachchhatyachittataam.h .. 28.. avaasanatvaatsatata.n yadaa na manute manaH . amanastaa tadodeti paramopashamapradaa .. 29.. avyutpannamanaa yaavadbhavaanaj~naatatatpadaH . gurushaastrapramaaNaistu nirNiita.n taavadaachara .. 30.. tataH pakvakashhaayeNa nuuna.n vij~naata vastunaa . shubho.apyasau tvayaa tyaajyo vaasanaugho niraadhinaa .. 31.. dvividhachittanaasho.asti saruupo.aruupa eva cha . jiivanmuktaH saruupaH syaadaruupo dehamuktigaH .. 32.. asya naashamidaanii.n tvaM paavane shruNu saadaram.h .. 33. chittaanaashaabhidhaana.n hi yadaa te vidyate punaH . maitryaadibhirguNairyukta.n shaantimeti na sa.nshayaH . bhuuyojanmavinirmukta.n jiivanmuktasya tanmanaH .. 34.. saruupo.asau manonaasho jiivanmuktasya vidyate . aruupastu manonaasho vaidehii muktigo bhavet.h .. 35.. sahasraa~NkurashaakhaatmaphalapallavashaalinaH .. 36.. asya sa.nsaaravR^ikshasya manomuulamida.n sthitam.h . sa.nkalpa eva tanmanye sa.nkalpopashamena tat.h .. 37.. shoshhayaashu yathaa shoshhameti sa.nsaarapaadapaH . upaaya eka evaasti manasaH svasya nigrahe .. 38.. manaso.abhyudayo naasho manonaasho mahodayaH . j~namano naashamabhyeti mano j~nasya hi shR^i~Nkhalaa .. 39.. taavannishiiva vetaalaa valganti hR^idi vaasanaaH . ekatattvadR^iDhaabhyaasaadyaavanna vijitaM manaH .. 40.. prakshiiNachittadarpasya nigR^ihiitendriyadvishhaH . padminya iva hemante kshiiyante bhogavaasanaaH .. 41.. hasta.n hastena saMpiiDya dantairdantaanvichuurNya cha . a~Ngaanya~NgaiH samaakramya jayedaadau svakaM manaH .. 42.. upavishyopavishyaikaa.n chintakena muhurmuhuH . na shakyate mano jetu.n vinaa yuktimaninditaam.h .. 43.. a~Nkushena vinaa matto yathaa dushhTamata~NgajaH . adhyaatmavidyaadhigamaH saadhusa.ngatireva cha .. 44.. vaasanaasaMparityaagaH praaNaspandanirodhanam.h . etaastaa yuktayaH pushhTaaH santi chittajaye kila .. 45.. satiishhu yuktishhvetaasu haThaanniyamanti ye . chetaso diipamutsR^ijya vichinvanti tamo.a~njanaiH .. 46.. vimuuDhaaH kartumudyuktaa ye haThaachchetaso jayam.h . te nibadhnanti naagendramunmattaM bisatantubhiH .. 47.. dve biije chittavR^ikshasya vR^ittivratatidhaaraNaH . ekaM praaNaparispando dvitiiya.n dR^iDhabhaavanaa .. 48.. saa hi sarvagataa sa.nvitpraaNaaspandena chaalyate . chittaikaagryaadyato j~naanamukta.n samupajaayate .. 49.. tatsaadhanamatho dhyaana.n yathaavadupadishyate . vinaapyavikR^iti.n kR^itsnaa.n saMbhavavyatyayakramaat.h . yasho.arishhTa.n cha chinmaatra.n chidaananda.n vichintaya .. 50.. apaane.asta.ngate praaNo yaavannaabhyudito hR^idi . taavatsaa kuMbhakaavasthaa yogibhiryaanubhuuyate .. 51.. bahirasta.ngate praaNe yaavannaapaana udgataH . taavatpuurNaa.n samaavasthaaM bahishhTha.n kumbhaka.n viduH .. 52.. brahmaakaaramanovR^ittipravaaho.aha.nkR^ita.n vinaa . saMpraj~naatasamaadhiH syaaddhyaanaabhyaasaprakarshhataH .. 53.. prashaantavR^ittika.n chitta.n paramaanandadaayakam.h . asaMpraj~naatanaamaaya.n samaadhiryoginaaM priyaH .. 54.. prabhaashuunyaM manaHshuunyaM buddhishuunya.n chidaatmakam.h . atadvyaavR^ittiruupo.asau samaadhirmunibhaavitaH .. 55.. uurdhvapuurNamadhaHpuurNaM madhyapuurNa.n shivaatmakam.h . saakshaadvidhimukho hyeshha samaadhiH paaramaarthikaH .. 56.. dR^iDhabhaavanayaa tyaktapuurvaaparavichaaraNam.h . yadaadaana.n padaarthasya vaasanaa saa prakiirtitaa .. 57.. bhaavita.n tiivrasa.nvegaadaatmanaa yattadeva saH . bhavatyaashu kapishreshhTha vigatetaravaasanaH .. 58.. taadR^igruupo hi purushho vaasanaavivashiikR^itaH . saMpashyati yadaivaitatsadvastviti vimuhyati .. 59.. vaasanaavegavaichitryaatsvaruupa.n na jahaati tat.h . bhraantaM pashyati durdR^ishhTiH sarvaM madavashaadiva .. 60.. vaasanaa dvividhaa proktaa shuddhaa cha malinaa tathaa . malinaa janmahetuH syaachchhuddhaa janmavinaashinii .. 61.. aj~naanasughanaakaaraa ghanaaha.nkaarashaalinii . punarjanmakarii proktaa malinaa vaasanaa budhaiH . punarjanmaa~Nkura.n tyaktvaa sthitiH saMbhR^ishhTabiijavat.h .. 62.. bahushaastrakathaakanthaaromanthena vR^ithaiva kim.h . anveshhTavyaM prayatnena maarute jyotiraantaram.h .. 63.. darshanaadarshane hitvaa svaya.n kevalaruupataH . ya aaste kapishaarduula brahma sa brahmavitsvayam.h .. 64.. adhiitya chaturo vedaansarvashaastraaNyanekashaH . brahmatattva.n na jaanaati darvii paakarasa.n yathaa .. 65.. svadehaashuchigandhena na virajyeta yaH pumaan.h . viraagakaaraNa.n tasya kimanyadupadishyate .. 66.. atyantamalino deho dehii chaatyantanirmalaH . ubhayorantara.n j~naatvaa kasya shaucha.n vidhiiyate .. 67.. baddho hi vaasanaabaddho mokshaH syaadvaasanaakshayaH . vaasanaa.n saMparityajya mokshaarthitvamapi tyaja .. 68.. maanasiirvaasanaaH puurva.n tyaktvaa vishhayavaasanaaH . maitryaadivaasanaanaamniirgR^ihaaNaamalavaasanaaH .. 69.. taa apyataH parityajya taabhirvyavaharannapi . antaHshaantaH samasneho bhava chinmaatravaasanaH .. 70.. taamapyatha parityajya manobuddhisamanvitaam.h . sheshhasthirasamaadhaano mayi tvaM bhava maarute .. 71.. ashabdamasparshamaruupamavyaya.n tathaa.arasa.n nityamagandhavachcha yat.h . anaamagotraM mama ruupamiidR^ishaM bhajasva nityaM pavanaatmajaartihan.h .. 72.. dR^ishisvaruupa.n gaganopamaM paraM sakR^idvibhaata.n tvajamekamaksharam.h . alepaka.n sarvagata.n yadadvayaM tadeva chaaha.n sakala.n vimuktaOM .. 73.. dR^ishistu shuddho.ahamavikriyaatmako na me.asti kashchidvishhayaH svabhaavataH . purastirashchordhvamadhashcha sarvataH supuurNabhuumaahamitiiha bhaavaya .. 74.. ajo.amarashchaiva tathaajaro.amR^itaH svayaMprabhaH sarvagato.ahamavyayaH . na kaaraNa.n kaaryamatiitya nirmalaH sadaiva tR^ipto.ahamitiiha bhaavaya .. 75.. jiivanmuktapada.n tyaktvaa svadehe kaalasaatkR^ite . vishatyadehamuktatvaM pavano.aspandataamiva .. 76.. tadetadR^ichaabhyuktam.h .. tadvishhNoH paramaM pada.n sadaa pashyanti suurayaH . diviiva chakshuraatatam.h .. tadvipraaso vipanyavo jaagR^ivaa.nsaH samindhate . vishhNoryatparamaM padam.h .. AUM satyamityupanishhat.h . AUM puurNamadaH puurNamidaM puurNaatpuurNamudachyate . puurNasya puurNamaadaaya puurNamevaavashishhyate .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. hariH AUM tatsat.h .. iti muktikopanishhatsamaaptaa .. ## \medskip\hrule\obeylines Encoded by Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}