%@@1 % File name : dhyanabindu.itx %-------------------------------------------- % Text title : Dhyanabindu Upanishad % Author : Vedic Tradition % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism % Description/comments : #39/108; Krishna Yajurveda, Yoga Upanishad % Transliterated by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Proofread by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Latest update : February 11, 2000 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=50pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Dhyanabindu Upanishad ..}## \itxtitle{.. dhyaanabinduupanishhat.h ..}##\endtitles## dhyaatvaa yadbrahmamaatra.n te svaavasheshhadhiyaa yayuH . yogatattvaj~naanaphala.n tatsvamaatra.n vichintaye .. AUM saha naavavatu .. saha nau bhunaktu .. saha viirya.n karavaavahai .. tejasvinaavadhiitamastu maa vidvishhaavahai .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. yadi shailasamaM paapa.n vistiirNaM bahuyojanam.h . bhidyate dhyaanayogena naanyo bhedo kadaachana .. 1.. biijaaksharaM paraM bindu.n naado tasyopari sthitam.h . sashabda.n chaakshare kshiiNe niHshabdaM paramaM padam.h .. 2.. anaahata.n tu yachchhabda.n tasya shabdasya yatparam.h . tatparaM vindate yastu sa yogii chhinnasa.nshayaH .. 3.. vaalaagrashatasaahasra.n tasya bhaagasya bhaaginaH . tasya bhaagasya bhaagaardha.n tatkshaye tu nira~njanam.h .. 4.. pushhpamadhye yathaa gandhaH payomadhye yathaa ghR^itam.h . tilamadhye yathaa tailaM paashhaaNaashhviva kaa~nchanam.h .. 5.. eva.n sarvaaNi bhuutaani maNau suutra ivaatmani . sthirabuddhirasaMmuuDho brahmavidbrahmaNisthitaH .. 6.. tilaanaa.n tu yathaa tailaM pushhpe gandha ivaashritaH . purushhasya shariire tu sabaahyaabhyantare sthitaH .. 7.. vR^iksha.n tu sakala.n vidyaachchhaayaa tasyaiva nishhkalaa . sakale nishhkale bhaave sarvatraatmaa vyavasthitaH .. 8.. omityekaaksharaM brahma dhyeya.n sarvamumukshibhiH . pR^ithivyagnishcha R^igvedo bhuurityeva pitaamahaH .. 9.. akaare tu layaM praapte prathame praNavaa.nshake . antariksha.n yajurvaayurbhuvo vishhNurjanaardanaH .. 10.. ukaare tu layaM praapte dvitiiye praNavaa.nshake . dyauH suuryaH saamavedashcha svarityeva maheshvaraH .. 11.. makaare tu layaM praapte tR^itiiye praNavaa.nshake . akaaraH piitavarNaH syaadrajoguNa udiiritaH .. 12.. ukaaraH saattvikaH shuklo makaaraH kR^ishhNataamasaH . ashhTaa~Nga.n cha chatushhpaada.n tristhaanaM pa~nchadaivatam.h .. 13.. o~Nkaara.n yo na jaanaati brahmaNo na bhavettu saH . praNavo dhanuH sharo hyaatmaa brahma tallakshyamuchyate .. 14.. apramattena veddhavya.n sharavattanmayo bhavet.h . nivartante kriyaaH sarvaastasmindR^ishhTe paraavare .. 15.. o~Nkaaraprabhavaa devaa o~NkaaraprabhavaaH svaraaH . o~Nkaaraprabhava.n sarva.n trailokya.n sacharaacharam.h .. 16.. hrasvo dahati paapaani diirghaH sampatprado.avyayaH . ardhamaatraa samaayuktaH praNavo mokshadaayakaH .. 17.. tailadhaaraamivaachchhinna.n diirghaghaNTaaninaadavat.h . avaachya.n praNavasyaagra.n yasta.n veda sa vedavit.h .. 18.. hR^itpadmakarNikaamadhye sthiradiipanibhaakR^itim.h . a~NgushhThamaatramachala.n dhyaayedo~Nkaaramiishvaram.h .. 19.. iDayaa vaayumaapurya puurayitvodarasthitam.h . o~Nkaara.n dehamadhyastha.n dhyaayejjvaalavaliivR^itam.h .. 20.. brahmaa puuraka ityukto vishhNuH kumbhaka uchyate . recho rudra iti proktaH praaNaayaamasya devataaH .. 21.. aatmaanamaraNi.n kR^itvaa praNava.n chottaraaraNim.h . dhyaananirmathanaabhyaasaadeva pashyenniguuDhavat.h .. 22.. o~Nkaaradhvaninaadena vaayoH sa.nharaNaantikam.h . yaavadbala.n samaadadhyaatsamya~Nnaadalayaavadhi .. 23.. gamaagamastha.n gamanaadishuunya\- mo~Nkaarameka.n ravikoTidiiptim.h . pashyanti ye sarvajanaantarastha.n ha.nsaatmaka.n te virajaa bhavanti .. 24.. yanmanastrijagatsR^ishhTisthitivyasanakarmakR^it.h . tanmano vilaya.n yaati tadvishhNoH paramaM padam.h .. 25.. ashhTapatra.n tu hR^itpadma.n dvaatri.nshatkesaraanvitam.h . tasya madhye sthito bhaanurbhaanumadhyagataH shashii .. 26.. shashimadhyagato vahnirvahnimadhyagataa prabhaa . prabhaamadhyagataM piiTha.n naanaaratnapraveshhTitam.h .. 27.. tasya madhyagata.n deva.n vaasudeva.n nira~njanam.h . shriivatsakaustubhoraskaM muktaamaNivibhuushhitam.h .. 28.. shuddhasphaTikasa.nkaasha.n chandrakoTisamaprabham.h . eva.n dhyaayenmahaavishhNumeva.n vaa vinayaanvitaH .. 29.. atasiipushhpasa.nkaasha.n naabhisthaane pratishhThitam.h . chaturbhujaM mahaavishhNuM puurakeNa vichintayet.h .. 30.. kumbhakena hR^idisthaane chintayetkamalaasanam.h . brahmaaNa.n raktagauraabha.n chaturvaktraM pitaamaham.h .. 31.. rechakena tu vidyaatmaa lalaaTastha.n trilochanam.h . shuddhasphaTikasa.nkaasha.n nishhkalaM paapanaashanam.h .. 32.. a~njapatramadhaHpushhpamuurdhvanaalamadhomukham.h . kadaliipushhpasa.nkaasha.n sarvavedamaya.n shivam.h .. 33.. shataara.n shatapatraaDhya.n vikiirNaambujakarNikam.h . tatraarkachandravahniinaamuparyupari chintayet.h .. 34.. padmasyodghaaTana.n kR^itvaa bodhachandraagnisuuryakam.h . tasya hR^idbiijamaahR^itya aatmaana.n charate dhruvam.h .. 35.. tristhaana.n cha trimaatra.n cha tribrahma cha trayaaksharam.h . trimaatramardhamaatra.n vaa yasta.n veda sa vedavit.h .. 36.. tailadhaaramivaachchhinnadiirghaghaNTaaninaadavat.h . bindunaadakalaatiita.n yasta.n veda sa vedavit.h .. 37.. yathaivatpalanaalena toyamaakarshhayennaraH . tathaivaotkarshhayedvaayu.n yogii yogapathe sthitaH .. 38.. ardhamaatraatmaka.n kR^itvaa koshiibhuuta.n tu pa~Nkajam.h . karshhayennalamaatreNa bhruvormadhye laya.n nayet.h .. 39.. bhruvormadhye lalaaTe tu naasikaayaastu muulataH . jaaniiyaadamR^ita.n sthaana.n tadbrahmaayatanaM mahat.h .. 40.. aasanaM praaNasa.nrodhaH pratyaahaarashcha dhaaraNaa . dhyaana.n samaadhiretaani yogaa~Ngaani bhavanti shhaT.h .. 41.. aasanaani cha taavanti yaavantyo jiivajaatayaH . eteshhaanatulaanbhedaanvijaanaati maheshvaraH .. 42.. chhidraM bhadra.n tathaa si.nhaM padma.n cheti chatushhTayam.h . aadhaaraM prathama.n chakra.n svaadhishhThaana.n dvitiiyakam.h .. 43.. yonisthaana.n tayormadhye kaamaruupa.n nigadyate . aadhaaraakhye gudasthaane pa~Nkaja.n yachchaturdalam.h .. 44.. tanmadhye prochyate yoniH kaamaakhyaa siddhavanditaa . yonimadhye sthita.n li~NgaM pashchimaabhimukha.n tathaa .. 45.. mastake maNivadbhinna.n yo jaanaati sa yogavit.h . taptachaamiikaraakaara.n taDillekheva visphurat.h .. 46.. chaturasramuparyagneradho meDhraatpratishhThitam.h . svashabdena bhavetpraaNaH svaadhishhThaana.n tadaashrayam.h .. 47.. svaadhishhThaana.n tatashchakraM meDhrameva nigadyate . maNivattantunaa yatra vaayunaa puurita.n vapuH .. 48.. tannaabhimaNDala.n chakra.n prochyate maNipuurakam.h . dvaadashaaramahaachakre puNyapaapaniyantritaH .. 49.. taavajjiivo bhramatyeva.n yaavattattva.n na vindati . uurdhvaM meDhraadatho naabheH kando yo.asti khagaaNDavat.h .. 50.. tatra naaDyaH samutpannaaH sahasraaNi dvisaptatiH . teshhu naaDiisahasreshhu dvisaptatirudaahR^itaaH .. 51.. pradhaanaaH praaNavaahinyo bhuuyastatra dasha smR^itaaH . iDaa cha pi~Ngalaa chaiva sushhumnaa cha tR^itiiyakaa .. 52.. gaandhaarii hastijihvaa cha puushhaa chaiva yashasvini . alambusaa kuhuuratra sha~Nkhinii dashamii smR^itaa .. 53.. eva.n naaDiimaya.n chakra.n vij~neya.n yoginaa sadaa . satataM praaNavaahinyaH soma suuryaagnidevataaH .. 54.. iDaapi~Ngalaasushhumnaastisro naaDyaH prakiirtitaaH . iDaa vaame sthitaa bhaage pi~Ngalaa dakshiNe sthitaa .. 55.. sushhumnaa madhyadeshe tu praaNamaargaastrayaH smR^itaaH . praaNo.apaanaH samaanashchodaano vyaanastathaiva cha .. 56.. naagaH kuurmaH kR^ikarako devadatto dhana~njayaH . praaNaadyaaH pa~ncha vikhyaataa naagaadyaaH pa~ncha vaayavaH .. 57.. ete naaDiisahasreshhu vartante jiivaruupiNaH . praaNaapaanavasho jiivo hyadhashchordhvaM pradhaavati .. 58.. vaamadakshiNamaargeNa cha~nchalatvaanna dR^ishyate . aakshipto bhujadaNDena yathochchalati kandukaH .. 59.. praaNaapaanasamaakshiptastadvajjiivo na vishramet.h . apaanaatkarshhati praaNo.apaanaH praaNaachcha karshhati .. 60.. khagarajjuvadityetadyo jaanaati sa yogavit.h . hakaareNa bahiryaati sakaareNa vishetpunaH .. 61.. ha.nsaha.nsetyamaM mantra.n jiivo japati sarvadaa . shataani shhaTdivaaraatra.n sahasraaNekavi.nshatiH .. 62.. etansa~NkhyaanvitaM mantra.n jiivo japati sarvadaa . ajapaa naama gaayatrii yoginaa.n mokshadaa sadaa .. 63.. asyaaH sa~NkalpamaatreNa naraH paapaiH pramuchyate . anayaa sadR^ishii vidyaa anayaa sadR^isho japaH .. 64.. anayaa sadR^ishaM puNya.n na bhuuta.n na bhavishhyati . yena maargeNa gantavyaM brahmasthaana.n niraamayam.h .. 65.. mukhenaachchhaadya taddvaaraM prasuptaa parameshvarii . prabuddhaa vahniyogena manasaa marutaa saha .. 66.. suuchivadguNamaadaaya vrajatyuurdhva.n sushhumnayaa . udghaaTayetkapaaTa.n tu yathaa ku~nchikayaa haThaat.h .. 67.. kuNDalinyaa tayaa yogii mokshadvaara.n vibhedayet.h .. 68.. kR^itvaa saMpuTitau karau dR^iDhataraM badhvaatha padmaasanam.h . gaaDha.n vakshasi sannidhaaya chubuka.n dhyaana.n cha tachchetasi .. vaara.nvaaramamapaatamuurdhvamanilaM prochchaarayanpuuritam.h . mu~nchanpraaNamupaiti bodhamatula.n shaktiprabhaavaannaraH .. 69.. padmaasanasthito yogii naaDiidvaareshhu puurayan.h . maaruta.n kumbhayanyastu sa mukto naatra sa.nshayaH .. 70.. a~NgaanaaM mardana.n kR^itvaa shramajaatena vaariNaa . kaTvamlalavaNatyaagii kshiirapaanarataH sukhii .. 71.. brahmachaarii mitaahaarii yogii yogaparaayaNaH . abdaaduurdhvaM bhavetsiddho naatra kaaryaa.n vichaaraNaa .. 72.. kandordhvakuNDalii shaktiH sa yogii siddhibhaajanam.h . apaanapraaNayoraikya.n kshayanmuutrapuriishhayoH .. 73.. yuvaa bhavati vR^iddho.api satataM muulabandhanaat.h . paarshhNibhaagena saMpiiDya yonimaaku~nchayedgudam.h .. 74.. apaanamuurdhvamutkR^ishhya muulabandho.ayamuchyate . uDyaaNa.n kurute yasmaadavishraantamahaakhagaH .. 75.. uDDiyaaNa.n tadeva syaattatra bandho vidhiiyate . udare pashchima.n taaNa.n naabheruurdhva.n tu kaarayet.h .. 76.. uDDiyaaNo.apyayaM bandho mR^ityumaata~Ngakesarii . badhnaati hi shirojaatamadhogaaminabhojalam.h .. 77.. tato jaalandharo bandhaH karmaduHkhaughanaashanaH . jaalandhare kR^ite bandhe karNasa.nkochalakshaNe .. 78.. na piiyuushhaM patatyagnau na cha vaayuH pradhaavati . kapaalakuhare jihvaa pravishhTaa vipariitagaa .. 79.. bhruvorantargataa dR^ishhTirmudraa bhavati khecharii . na rogo maraNa.n tasya na nidraa na kshudhaa tR^ishhaa .. 80.. na cha muurchchhaa bhavettasya yo mudraa.n vetti khechariim.h . piiDyate na cha rogeNa lipyate na cha karmaNaa .. 81.. badhyate na cha kaalena yasya mudrasti khecharii . chitta.n charati khe yasmaajjihvaa bhavati khegataa .. 82.. tenaishhaa khecharii naama mudraa siddhanamaskR^itaa . khecharyaa mudrayaa yasya vivara.n lambikordhvataH .. 83.. binduH ksharati no yasya kaaminyaali~Ngitasya cha . yaavadbinduH sthito dehe taavanmR^ityubhaya.n kutaH .. 84.. yaavadbaddhaa nabhomudraa taavadbindurna gachchhati . galito.api yadaa binduH saMpraapto yonimaNDale .. 85.. vrajatyuurdhva.n haThaachchhaktyaa nibaddho yonimudrayaa . sa eva dvividho binduH paaNDaro lohitastathaa .. 86.. paaNDara.n shukramityaahurlohitaakhyaM mahaarajaH . vidrumadrumasa.nkaasha.n yonisthaane sthita.n rajaH .. 87.. shashisthaane vasedbinduHstayoraikya.n sudurlabham.h . binduH shivo rajaH shaktirbindurinduu rajo raviH .. 88.. ubhayaoH sa~Ngamaadeva praapyate parama.n vapuH . vaayunaa shaktichaalena prerita.n khe yathaa rajaH .. 89.. raviNaikatvamaayaati bhaveddivya.n vapustadaa . shukla.n chandreNa sa.nyukta.n rajaH suuryasamanvitam.h .. 90.. dvayoH samarasiibhaava.n yo jaanaati sa yogavit.h . shodhanaM malajaalaanaa.n ghaTana.n chandrasuuryayoH .. 91.. rasaanaa.n shoshhaNa.n samya~Nmahaamudraabhidhiiyate .. 92.. vakshonyastahanurnipiiDya sushhira.n yoneshcha vaamaa~NghriNaa hastaabhyaamanudhaarayanpravitataM paada.n tathaa dakshiNam.h .. aapuurya shvasanena kukshiyugalaM badhvaa shanairechaye\- deshhaa paatakanaashinii nanu mahaamudraa nR^iNaaM prochyate .. 93.. athaatmanirNaya.n vyaakhyaasye .. hR^idisthaane ashhTadalapadma.n vartate tanmadhye rekhaavalaya.n kR^itvaa jiivaatmaruupa.n jyotiiruupamaNumaatra.n vartate tasminsarvaM pratishhThitaM bhavati sarva.n jaanaati sarva.n karoti sarvametachcharitamaha.n kartaa.ahaM bhoktaa sukhii duHkhii kaaNaH kha~njo badhiro muukaH kR^ishaH sthuulo.anena prakaareNa svatantravaadena vartate .. puurvadale vishramate puurva.n dala.n shvetavarNa.n tadaa bhaktipuraHsara.n dharme matirbhavati .. yadaa.agneyadale vishramate tadaagneyadala.n raktavarNa.n tadaa nidraalasya matirbhavati .. yadaa dakshiNadale vishramate taddakshiNadala.n kR^ishhNavarNa.n tadaa dveshhakopamatirbhavati .. yadaa nairR^itadale vishramate tannairR^itadala.n niilavarNa.n tadaa paapakarmahi.nsaamatirbhavati .. yadaa pashchimadale vishramate tatpashchimadala.n sphaTikavarNa.n tadaa kriiDaavinode matirbhavati .. yadaa vaayavyadale vishramate vaayavyadalaM maaNikyavarNa.n tadaa gamanachalanavairaagyamatirbhavati .. yadottaradale vishramate taduttaradalaM piitavarNa.n tadaa sukhashR^i~Ngaara\- matirbhavati .. yadeshaanadale vishramate tadiishaanadala.n vaiDuuryavarNa.n tadaa daanaadikR^ipaamatirbhavati .. yadaa sandhisandhishhu matirbhavati tadaa vaatapittashleshhmamahaavyaadhi\- prakopo bhavati .. yadaa madhye tishhThati tadaa sarva.n jaanaati gaayati nR^ityati paThatyaananda.n karoti .. yadaa netrashramo bhavati shramanirbharaNaarthaM prathamarekhaavalaya.n kR^itvaa madhye nimajjana.n kurute prathamarekhaabandhuukapushhpavarNa.n tadaa nidraavasthaa bhavati .. nidraavasthaamadhye svapnaavasthaa bhavati .. svapnaavasthaamadhye dR^ishhTa.n shrutamanumaanasaMbhavavaartaa ityaadikalpanaa.n karoti tadaadishramo bhavati .. shramanirharaNaartha.n dvitiiyarekhaavalaya.n kR^itvaa madhye nimajjana.n kurute dvitiiyarekhaa indrakopavarNa.n tadaa sushhuptyavasthaa bhavati sushhuptau kevalaparameshvarasambandhinii buddirbhavati nityabodhasvaruupaa bhavati pashchaatparameshvara\- svaruupeNa praaptirbhavati .. tR^itiiyarekhaavalaya.n kR^itvaa madhye nimajjana.n kurute tR^itiiyarekhaa padmaraagavarNa.n tadaa turiiyaavasthaa bhavati turiiye kevalaparamaatma\- sambandhinii bhavati nityabodhasvaruupaa bhavati tadaa shanaiH shanairuparamedbuddhyaa dhR^itigR^ihiitayaatmasa.nsthaM manaH kR^itvaa na ki~nchidapi chintayettadaa praaNaapaanayoraikya.n kR^itvaa sarva.n vishvamaatmasvaruupeNa lakshya.n dhaarayati . yadaa turiiyaatiitaavasthaa tadaa sarveshhaamaanandasvaruupo bhavati dvandvaatiito bhavati yaavaddehadhaaraNaa vartate taavattishhThati pashchaatparamaatmasvaruupeNa praaptirbhavati ityanena prakaareNa moksho bhavatiidamevaatmadarshanopaayaM bhavanti .. chatushhpathasamaayuktamahaadvaaragavaayunaa . saha sthitatrikoNaardhagamane dR^ishyate.achyutaH .. 94.. puurvoktatrikoNasthaanaadupari pR^ithivyaadipa~nchavarNaka.n dhyeyam.h . praaNaadipa~nchavaayushcha biija.n varNa.n cha sthaanakam.h . yakaaraM praaNabiija.n cha niilajiimuutasannibham.h . rakaaramagnibiija.n cha apaanaadityasa.nnibham.h .. 95.. lakaaraM pR^ithiviiruupa.n vyaana.n bandhuukasa.nnibham.h . vakaara.n jiivabiija.n cha udaana.n sha~NkhavarNakam.h .. 96.. hakaara.n viyatsvaruupa.n cha samaana.n sphaTikaprabham.h . hR^innaabhinaasaakarNa.n cha paadaa~NgushhThaadisa.nsthitam.h .. 97.. dvisaptatisahasraaNi naaDiimaargeshhu vartate . ashhTaavi.nshatikoTiishhu romakuupeshhu sa.nsthitaaH .. 98.. samaanapraaNa ekastu jiivaH sa eka eva hi . rechakaadi traya.n kuryaaddR^iDhachittaH samaahitaH .. 99.. shanaiH samastamaakR^ishhya hR^itsaroruhakoTare . praaNaapaanau cha badhvaa tu praNavena samuchcharet.h .. 100.. karNasa~Nkochana.n kR^itvaa li~Ngasa~Nkochana.n tathaa . muulaadhaaraatsushhumnaa cha padmatantunibhaa shubhaa .. 101.. amuurto vartate naado viiNaadaNDasamutthitaH . sha~Nkhanaadibhishchaiva madhyameva dhvaniryathaa .. 102.. vyomarandhragato naado maayuura.n naadameva cha . kapaalakuhare madhye chaturdvaarasya madhyame .. 103.. tadaatmaa raajate tatra yathaa vyomni divaakaraH . kodaNDadvayamadhye tu brahmarandhreshhu shaktitaH .. 104.. svaatmaanaM purushhaM pashyenmanastatra laya.n gatam.h . ratnaani jyotsninaada.n tu bindumaaheshvaraM padam.h . ya eva.n veda purushhaH sa kaivalya.n samashnuta ityupanishhat.h .. 105.. AUM saha naavavatu .. saha nau bhunaktu .. saha viirya.n karavaavahai .. tejasvinaavadhiitamastu maa vidvishhaavahai .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. iti dhyaanabinduupanishhatsamaaptaa .. ##\medskip\hrule\obeylines Encoded by Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}