\documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=0pt \let\usedvng=\normaldvng \pagenumbering{itrans} \def\twocol{\begin{multicols}{2}} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\hugedvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\twocol} \newfont{\csroman}{putr8i at 9pt} \newfont{\csromani}{putri8i at 9pt} #romanifm=romancsx.ifm #romanfont=\csroman %% \begin{document}\engtitle{.. Brihadaranyaka Upanishad ..}## \itxtitle{.. bR^ihadaaraNyakopanishhat.h ..}##\endtitles## ##\centerline{ch1}## ##\centerline{ch1 {= hbM 10.6.4.1 = hbk16.3.1.1-2}}## ##\centerline{pMk1}## ushhA\` vA\` a\`shvasya me\`dhyasya shi\`raH, sU\`ryashcha\`kshuH vA\`taH prANo\`, vyA\`ttamagni\`rvaishvAnara\`H, saMvatsara\` AtmA\`shvasya me\`dhyasya dyau\`shh pR^ishhTha\`m.h anta\`rikshamuda\`raM, pR^ithivI\` pAjasya\`M, di\`shaH pArshve\`, avAntaradi\`shaH pa\`rshava, R^ita\`vo\`.aN^gAni, mA\`sAshchArdhamAsA\`shcha pa\`rvANi ahorAtrA\`Ni pratishhThA\`, na\`kshatrANya\`sthIni, na\`bho mA{\m+}sA\`ni U\`vadhya{\m+} si\`katAH, si\`ndhavo gu\`dA, ya\`kR^ichcha klomA\`nashcha pa\`rvatA, o\`shhadhayashcha va\`naspa\`tayashcha lo\`mAni udya\`npUrvArdho\`, nimlo\`cha~NjaghanArdho\`, ya\`dvijR^imbhate, ta\`dvi\`dyotate, ya\`dvidhUnute\`, ta\`tstanayati, ya\`nme\`hati, ta\`dvarshhati, vA\`gevA\`sya vA\`k | ##\centerline{pMk2}## a\`harvA\` a\`shvaM pura\`stAnmahimA\`nvajAyata, ta\`sya pU\`rve samudre\` yo\`nI; rA\`trirenaM pashchA\`nmahimA\`nvajAyata, ta\`syA\`pare samudre\` yo\`niH etau\` vA\` a\`shvaM mahimA\`nAvabhi\`taH sa\`mbabhUvatuH | ha\`yo bhUtvA\` devA\`na\`vahad.h vAjI\` gandharvA\`n.h arvA\`surAn.h a\`shvo manushhyA\`nt | samudra\` evA\`sya ba\`ndhuH, samudro\` yo\`niH | ##\centerline{ch2 {= hbM 10.6.5.1-3 = hbk16.3.2.1-7}}## ##\centerline{pMk1}## nai\`ve\`ha\` ki\`M chanA\`gra AsIn | mR^ityu\`naive\`da\`mA\`vR^itamAsIdashanAya\`yAshanAyA\` hi\` mR^ityu\`H | ta\`nma\`no.akurutAtmanvI\` syAmi\`ti | so\`.archannacharat | ta\`syA\`rchata A\`po.ajAyantA\`rchate vai\` me ka\`mabhUdi\`ti | ta\`devA\`rkya\`syArkatva\`M | ka\`{\m+} ha vA\` asmai bhavati, ya\` eva\`meta\`darkya\`syArkatva\`M ve\`da | ##\centerline{pMk2}## A\`po vA\` arka\`H | ta\`dya\`dapA\`{\m+} sha\`ra A\`sIt.h ta\`tsa\`mahanyata, sA\` pR^ithivya\`bhavat | ta\`syAmashrAmyat | ta\`sya shrAnta\`sya tapta\`sya te\`jo ra\`so ni\`ravartatAgni\`H | ##\centerline{pMk3}## sa\` tredhA\`tmA\`naM vya\`kurutAditya\`M tR^itI\`yaM, vAyu\`M tR^itI\`ya{\m+} | sa\` eshha\` prANa\`s tredhAvihita\`H | ta\`sya prA\`chI di\`kshi\`ro.asau\` chAsau\` chermA\`u a\`thAsya pratI\`chI di\`kpu\`chchham.h asau\` chAsau\` cha sakthyau\`; da\`kshiNA cho\`dIchI cha pArshve\`, dyau\`shh pR^ishhTha\`m.h anta\`rikshamuda\`ram.h iya\`mu\`raH, sa\` eshho\`.apsu\` pra\`tishhThito | ya\`tra kva\` chai\`ti, ta\`deva\` pra\`titishhThaty eva\`M vidvA\`n | ##\centerline{pMk4}## so\`.akAmayataH dvitI\`yo ma AtmA\` jAyete\`ti | sa\` ma\`nasA vA\`chaM mithuna\`{\m+} sa\`mabhavadashanAyA\`M mR^ityu\`H | ta\`dya\`dre\`ta A\`sIt.h sa\` saMvatsaro\`.abhavan | na\` ha purA\` ta\`taH saMvatsara\` Asa | ta\`metA\`vantaM kAla\`mabibharyA\`vAntsaMvatsara\`H | ta\`metA\`vataH kAla\`sya para\`stAdasR^ijata | ta\`M jAta\`mabhivyA\`dadAt; sa\` bhA\`Nakarot.h sai\`va\` vA\`gabhavat | ##\centerline{pMk5}## sa\` aikshataH ya\`di vA\` ima\`mabhima{\m+}sye\`, ka\`nIyo\`.annaM karishhya i\`ti | sa\` ta\`yA vAchA\` te\`nAtma\`neda\`{\m+} sa\`rvamasR^ijata, ya\`dida\`M ki\`~Ncha\`rcho ya\`jU{\m+}shhi sA\`mAni chha\`ndA{\m+}si yaGYA\`nprajA\`M pashU\`nt | sa\` ya\`d-yadevA\`sR^ijata, ta\`t-tada\`ttumadhriyata | sa\`rvaM vA\` attI\`ti, ta\`da\`diteradititva\`{\m+} | sa\`rvasyAttA\` bhavati, sa\`rvamasyA\`nnaM bhavati, ya\` eva\`meta\`da\`diteradititva\`M ve\`da | ##\centerline{pMk6}## so\`.akAmayataH bhU\`yasA yaGYe\`na bhU\`yo yajeye\`ti | so\`.ashrAmyat.h sa\` ta\`po.atapyata | ta\`sya shrAnta\`sya tapta\`sya ya\`sho vIrya\`mu\`dakrAmat | prANA\` vai\` ya\`sho vIrya\`M | ta\`tprANe\`shhU\`tkrAnteshhu sha\`rIra{\m+} shva\`yitumadhriyata; ta\`sya sha\`rIra eva\` ma\`na AsIt | ##\centerline{pMk7}## so\`.akAmayataH me\`dhyaM ma ida\`{\m+} syAd.h Atmanvya\`ne\`na syAmi\`ti | ta\`to\`.ashvaH sa\`mabhavad | ya\`da\`shvat.h ta\`nme\`dhyamabhUdi\`ti | ta\`devA\`shvamedha\`syAshvamedhatva\`m | eshha\` ha vA\` ashvamedha\`M veda, ya\` enameva\`M ve\`da | ##\centerline{pM8/k7}## ta\`ma\`navarudhyevAmanyata | ta\`{\m+} saMvatsara\`sya para\`stAdAtma\`na A\`labhata, pashU\`ndeva\`tAbhyaH pra\`tyauhat | ta\`smAtsarvadevatya\`M pro\`kshitaM prAjApatya\`mA\`labhanta | eshha\` vA\` ashvamedho\` ya\` eshha\` ta\`pati; ta\`sya saMvatsara\` AtmA\`ya\`magni\`rarka\`H ta\`syeme\` lokA\` AtmA\`naH | tA\`vetA\`varkAshvamedhau\`, so\` pu\`nare\`kaiva\` deva\`tA bhavati, mR^ityu\`revA\`pa punarmR^ityu\`M jayati, nai\`naM mR^ityu\`rApnoti, mR^ityu\`rasyAtmA\` bhavati sa\`rvamA\`yureti etA\`sAM deva\`tAnAme\`ko bhavati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{ch3 {= hbM 14.4.1.1-33 = hbk16.3.3.1-23}}## ##\centerline{pMk1}## dvayA\` ha prAjApatyA\`, devA\`shchA\`surAshcha | ta\`taH kAnIyasA\` eva\` devA\`, jyAyasA\` a\`surAH | ta\` eshhu\` loke\`shhvaspardhanta | ##\centerline{pMk2}## te\` ha devA\` UchuH ha\`ntA\`surAnyaGYa\` udgIthe\`nAtya\`yAme\`ti | ##\centerline{pM3/k2}## te\` ha vA\`chamUchuH tva\`M na u\`dgAye\`ti | ta\`the\`ti | te\`bhyo vA\`gu\`dagAyad | yo\` vAchi\` bho\`gas ta\`M deve\`bhya A\`gAyad.h ya\`tkalyA\`NaM va\`dati ta\`dAtma\`ne | te\`.aviduH ane\`na vai\` na udgAtrA\`tyeshhyantI\`ti | ta\`mabhidru\`tya pApma\`nAvidhyant | sa\` ya\`H sa\` pApmA\` ya\`deve\`da\`ma\`pratirUpaM va\`dati, sa\` eva\` sa\` pApmA\` | ##\centerline{pM4/k3}## a\`tha ha prANa\`mUchuH tva\`M na u\`dgAye\`ti | ta\`the\`ti | te\`bhyaH prANa\` u\`dagAyad | ya\`H prANe\` bho\`gas ta\`M deve\`bhya A\`gAyad.h ya\`tkalyA\`NaM ji\`ghrati ta\`dAtma\`ne | te\`.aviduH ane\`na vai\` na udgAtrA\`tyeshhyantI\`ti | ta\`mabhidru\`tya pApma\`nAvidhyant | sa\` ya\`H sa\` pApmA\` ya\`deve\`da\`ma\`pratirUpaM ji\`ghrati, sa\` eva\` sa\` pApmA\` | ##\centerline{pM5/k4}## a\`tha ha cha\`kshurUchuH tva\`M na u\`dgAye\`ti | ta\`the\`ti | te\`bhyashcha\`kshuru\`dagAyad | ya\`shcha\`kshushhi bho\`gas ta\`M deve\`bhya A\`gAyad.h ya\`tkalyA\`NaM pa\`shyati ta\`dAtma\`ne | te\`.aviduH ane\`na vai\` na udgAtrA\`tyeshhyantI\`ti | ta\`mabhidru\`tya pApma\`nAvidhyant | sa\` ya\`H sa\` pApmA\` ya\`deve\`da\`ma\`pratirUpaM pa\`shyati, sa\` eva\` sa\` pApmA\` | ##\centerline{pM6/k5}## a\`tha ha shro\`tramUchuH tva\`M na u\`dgAye\`ti | ta\`the\`ti | te\`bhyaH shro\`tramu\`dagAyad | ya\`H shro\`tre bho\`gas ta\`M deve\`bhya A\`gAyad.h ya\`tkalyA\`Na{\m+} shR^iNo\`ti ta\`dAtma\`ne | te\`.aviduH ane\`na vai\` na udgAtrA\`tyeshhyantI\`ti | ta\`mabhidru\`tya pApma\`nAvidhyant | sa\` ya\`H sa\` pApmA\` ya\`deve\`da\`ma\`pratirUpa{\m+} shR^iNo\`ti, sa\` eva\` sa\` pApmA\` | ##\centerline{pM7/k5}## a\`tha ha ma\`na UchuH tva\`M na u\`dgAye\`ti | ta\`the\`ti | te\`bhyo ma\`na u\`dagAyad | yo\` ma\`nasi bho\`gas ta\`M deve\`bhya A\`gAyad.h ya\`tkalyA\`Na{\m+} saN^kalpa\`yati ta\`dAtma\`ne | te\`.aviduH ane\`na vai\` na udgAtrA\`tyeshhyantI\`ti | ta\`mabhidru\`tya pApma\`nAvidhyant | sa\` ya\`H sa\` pApmA\` ya\`deve\`da\`ma\`pratirUpa{\m+} saN^kalpa\`yati, sa\` eva\` sa\` pApmai\`va\`mu kha\`lvetA\` deva\`tAH pApma\`bhiru\`pAsR^ijann.h eva\`menAH pApma\`nAvidhyan | ##\centerline{pM8/k7}## a\`tha hema\`mAsanya\`M prANa\`mUchuH tva\`M na u\`dgAye\`ti | ta\`the\`ti | te\`bhya eshha\` prANa\` u\`dagAyat | te\`.aviduH ane\`na vai\` na udgAtrA\`tyeshhyantI\`ti | ta\`mabhidru\`tya pApma\`nAvivyatsant | sa\` ya\`thA\`shmAnamR^itvA\` loshhTo\` vidhva\`{\m+}setaiva\`{\m+} haiva\` vidhva\`{\m+}samAnA vi\`shhva~Ncho vi\`neshuH | ta\`to devA\` a\`bhavan.h pa\`rA\`surA | bha\`vaty Atma\`nA, pa\`rAsya dvishha\`nbhrA\`tR^ivyo bhavati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pM9/k8}## te\` hochuH kva\` nu so\`.abhUd.h yo\` na ittha\`ma\`sakte\`ti | aya\`mAsye\`.anta\`ri\`ti, so\`.ayA\`sya; AN^giraso\`, aN^gAnA{\m+} hi\` ra\`saH | ##\centerline{pM10/k9}## sA\` vA\` eshhA\` deva\`tA dU\`rnA\`ma, dUra\`{\m+} hya\`syA mR^ityu\`H | dUra\`{\m+} ha vA\` asmA\`nmR^ityu\`rbhavati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pM11/k10}## sA\` vA\` eshhA\` deva\`taitA\`sAM deva\`tAnAM pApmA\`naM mR^ityu\`mapaha\`tya, ya\`trAsA\`M dishA\`ma\`ntaH ta\`dgamayA\`M chakAra, ta\`dAsAM pApma\`no vinya\`dadhAt | ta\`smAnna\` ja\`namiyAn.h nA\`ntamiyAn.h ne\`tpApmA\`naM mR^ityu\`manvavA\`yAnI\`ti | ##\centerline{pM12/k11}## sA\` vA\` eshhA\` deva\`taitA\`sAM deva\`tAnAM pApmA\`naM mR^ityu\`mapaha\`tyA\`thainA mR^ityu\`ma\`tyavahat | ##\centerline{pM13/k12}## sA\` vai\` vA\`chameva\` prathamA\`ma\`tyavahat | sA\` yadA\` mR^ityu\`matya\`muchyata, so\`.agni\`rabhavat; so\`.aya\`magni\`H pa\`reNa mR^ityu\`ma\`tikrAnto dIpyate | ##\centerline{pM14/k13}## a\`tha prANa\`ma\`tyavahat | sa\` yadA\` mR^ityu\`matya\`muchyata, sa\` vAyu\`rabhavat; so\`.aya\`M vAyu\`H pa\`reNa mR^ityu\`ma\`tikrAntaH pavate | ##\centerline{pM15/k14}## a\`tha cha\`kshura\`tyavahat | ta\`dyadA\` mR^ityu\`matya\`muchyata, sa\` Adityo\`.abhavat; so\`.asA\`vAditya\`H pa\`reNa mR^ityu\`ma\`tikrAntas tapati | ##\centerline{pM16/k15}## a\`tha shro\`trama\`tyavahat | ta\`dyadA\` mR^ityu\`matya\`muchyata, tA\` di\`sho.abhavan; tA\` imA\` di\`shaH pa\`reNa mR^ityu\`ma\`tikrAntAH | ##\centerline{pM17/k16}## a\`tha ma\`no\`.atyavahat | ta\`dyadA\` mR^ityu\`ma\`tyamuchyata, sa\` chandra\`mA abhavat; so\`.asau\` chandra\`H pa\`reNa mR^ityu\`ma\`tikrAnto bhAti | eva\`{\m+} ha vA\` enameshhA\` deva\`tA mR^ityu\`ma\`tivahati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pM18/k17}## a\`thAtma\`ne.annA\`dyamA\`gAyad | ya\`ddhi\` ki\`~NchA\`nnamadya\`te, ane\`naiva\` ta\`dadya\`ta; iha\` pra\`titishhThati | ##\centerline{pM19/k18}## te\` devA\` abruvann etA\`vadvA\` ida\`{\m+} sa\`rvaM ya\`da\`nnaM, ta\`dAtma\`na A\`gAsIH a\`nu no.asmi\`nna\`nna A\`bhajasve\`ti | te\` vai\` mAbhisa\`Mvishate\`ti | ta\`the\`ti | ta\`{\m+} samanta\`M pariNya\`vishanta | ta\`smAdya\`dane\`nA\`nnama\`tti, te\`naitA\`s tR^ipyanti | eva\`{\m+} ha vA\` ena{\m+} svA\` abhisa\`Mvishanti, bha\`rtA svA\`nA{\m+} shre\`shhThaH puraetA\` bhavatyannAdo\`.adhipatiH ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pM20/k18}## ya\` u haivaMvi\`da{\m+} sve\`shhu pratiprati\`rbu\`bhUshhati, na\` haivA\`laM bhArye\`bhyo bhavati a\`tha ya\` evai\`ta\`ma\`nubhavati, yo\` vaita\`ma\`nu bhAryA\`nbu\`bhUrshhati, sa\` haivA\`laM bhArye\`bhyo bhavati | ##\centerline{pM21/k19}## so\`.ayA\`sya AN^giraso\`, aN^gAnA{\m+} hi\` ra\`saH | prANo\` vA\` a\`N^gAnA{\m+} ra\`saH | prANo\` hi\` vA\` a\`N^gAnA{\m+} ra\`saH ta\`smAdya\`smAtka\`smAchchA\`N^gAtprANa\` utkrA\`mati, ta\`deva\` ta\`chchhushhyati eshha\` hi\` vA\` a\`N^gAnA{\m+} ra\`saH | ##\centerline{pM22/k20}## eshha\` u eva\` bR^ihaspa\`tiH vA\`gvai\` bR^ihatI\`, ta\`syA eshha\` pa\`tiH ta\`smAdu bR^ihaspa\`tiH | ##\centerline{pM23/k21}## eshha\` u eva\` bra\`hmaNaspa\`tiH vA\`gvai\` bra\`hma, ta\`syA eshha\` pa\`tiH ta\`smAdu bra\`hmaNaspa\`tiH | ##\centerline{pM24/k22}## eshha\` u eva\` sA\`ma; vA\`gvai\` sA\`maishha\` sA\` chA\`mashche\`ti, ta\`tsA\`mnaH sAmatva\`M | ya\`dveva\` sama\`H plu\`shhiNA, samo\` masha\`kena, samo\` nAge\`na, sama\` ebhi\`s tribhi\`rlokai\`H, samo\`.ane\`na sa\`rveNa, ta\`smAdveva\` sA\`mAshnute\` sA\`mnaH sA\`yujya{\m+} saloka\`tAM, ya\` eva\`meta\`tsA\`ma ve\`da | ##\centerline{pM25/k23}## eshha\` u vA\` udgItha\`H | prANo\` vA\` u\`t.h prANe\`na hI\`da\`{\m+} sa\`rvamu\`ttabdhaM | vA\`geva\` gI\`tho\`chcha gI\`thA che\`ti, sa\` udgItha\`H | ##\centerline{pM26/k24}## ta\`ddhA\`pi brahmadatta\`shchaikitAneyo\` rA\`jAnaM bhaksha\`yannuvAchAya\`M tya\`sya rA\`jA mUrdhA\`naM vi\`pAtayatAd.h ya\`dito\`.ayA\`sya AN^giraso\`.anye\`noda\`gAyadi\`ti | vAchA\` cha hy e\`va\` sa\` prANe\`na choda\`gAyadi\`ti | ##\centerline{pM27/k25}## ta\`sya haita\`sya sA\`mno ya\`H sva\`M ve\`da, bha\`vati hAsya sva\`M | ta\`sya vai\` sva\`ra eva\` sva\`M | ta\`smAdA\`rtvijyaM karishhya\`nvAchi\` sva\`ramichchheta, ta\`yA vAchA\` sva\`rasampannayA\`rtvijyaM kuryAt | ta\`smAdyaGYe\` sva\`ravantaM di\`dR^ikshanta evA\`tho ya\`sya sva\`M bha\`vati | bha\`vati hAsya sva\`M, ya\` eva\`meta\`tsA\`mnaH sva\`M ve\`da | ##\centerline{pM28/k26}## ta\`sya haita\`sya sA\`mno ya\`H suva\`rNaM ve\`da, bha\`vati hAsya suva\`rNaM | ta\`sya vai\` sva\`ra eva\` suva\`rNaM | bha\`vati hAsya suva\`rNaM, ya\` eva\`meta\`tsA\`mnaH suva\`rNaM ve\`da | ##\centerline{pM29/k27}## ta\`sya haita\`sya sA\`mno ya\`H pratishhThA\`M ve\`da, pra\`ti ha tishhThati | ta\`sya vai\` vA\`geva\` pratishhThA\`, vAchi\` hi\` kha\`lveshha\` eta\`tprANa\`H pra\`tishhThito gIya\`te\`, anna i\`ty u hai\`ka AhuH | ##\centerline{pM30/k28}## a\`thA\`taH pa\`vamAnAnAmevA\`bhyAroha\`H | sa\` vai\` kha\`lu prastotA\` sA\`ma pra\`stauti | sa\` ya\`tra prastuyA\`t.h ta\`detA\`ni japed a\`sato mA sa\`dgamaya ta\`maso mA jyo\`tirgamaya, mR^ityo\`rmAmR^itaM gamaye\`ti | ##\centerline{pM31/k28}## sa\` ya\`dA\`hA\`sato mA sa\`dgamaye\`ti, mR^ityu\`rvA\` a\`sat.h sa\`damR^itam mR^ityo\`rmAmR^itaM gamayAmR^itaM mA kurvi\`ty evai\`ta\`dAha | ##\centerline{pM32/k28}## ta\`maso mA jyo\`tirgamaye\`ti, mR^ityu\`rvai\` ta\`mo, jyo\`tiramR^itam mR^ityo\`rmAmR^itaM gamayAmR^itaM mA kurvi\`ty evai\`ta\`dAha | mR^ityo\`rmAmR^itaM gamaye\`ti, nA\`tra tiro\`hitamivAsti | ##\centerline{pM33/k28}## a\`tha yA\`nI\`tarANi stotrA\`Ni, te\`shhvAtma\`ne.annA\`dyamA\`gAyet; ta\`smAdu te\`shhu va\`raM vR^iNIta, ya\`M kA\`maM kAma\`yeta, ta\`{\m+} | sa\` eshha\` evaMvi\`dudgAtA\`tma\`ne vA ya\`jamAnAya vA ya\`M kA\`maM kAma\`yate, ta\`mA\`gAyati | ta\`ddhaita\`l lokaji\`deva\`, na\` haivA\`lokya\`tAyA AshA\`sti, ya\` eva\`meta\`tsA\`ma ve\`da | ##\centerline{ch4 {= hbM 14.4.2.1-31 = hbk16.3.4.1-17}}## ##\centerline{pMk1}## Atmai\`ve\`da\`ma\`gra AsItpu\`rushhavidhaH | so\`.anuvI\`kshya nA\`nya\`dAtma\`no.apashyat | so\`.aha\`masmI\`tya\`gre vyA\`harat | ta\`to.ahaMnA\`mAbhavat | ta\`smAda\`py eta\`rhy A\`mantritoH aha\`maya\`mi\`ty evA\`gra uktvA\`thAnya\`nnA\`ma pra\`brUte ya\`dasya bha\`vati | ##\centerline{pM2/k1}## sa\` ya\`tpU\`rvo.asmAtsa\`rvasmAtsa\`rvAnpApma\`na au\`shhat.h ta\`smAtpu\`rushha | o\`shhati ha vai\` sa\` ta\`M, yo\`.asmAtpU\`rvo bu\`bhUshhati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pM3/k2}## so\`.abibhet; ta\`smAdekAkI\` bibheti | sa\` hAya\`mIkshA\`M chakreH ya\`nma\`danya\`nnA\`sti, ka\`smAnnu\` bibhemI\`ti | ta\`ta evA\`sya bhaya\`M vI\`yAya | ka\`smAddhya\`bheshhyad.h dvitI\`yAdvai\` bhaya\`M bhavati | ##\centerline{pM4/k3}## sa\` vai\` nai\`va\` reme; ta\`smAdekAkI\` na\` ramate | sa\` dvitI\`yamaichchhat | sa\` haitA\`vAnAsa ya\`thA strIpumA\`{\m+}sau sampa\`rishhvaktau | ##\centerline{pM5/k3}## sa\` ima\`mevA\`tmA\`naM dvedhA\`pAtayat; ta\`taH pa\`tishcha pa\`tnI chAbhavatAM | ta\`smAdida\`mardhabR^igala\`miva sva i\`ti ha smAha yA\`GYavalkyaH | ta\`smAdaya\`mAkAsha\`H striyA\` pUrya\`ta eva\` | tA\`{\m+} sa\`mabhavat ta\`to manushhyA\` ajAyanta | ##\centerline{pM6/k4}## so\` heya\`mIkshA\`M chakreH katha\`M nu\` mAtma\`na eva\` janayitvA\` sa\`mbhavati | ha\`nta tiro\`.asAnI\`ti | ##\centerline{pM7/k4}## sA\` gau\`ra\`bhavad.h vR^ishhabha\` i\`taras; tA{\m+} sa\`mevA\`bhavat ta\`to gA\`vo.ajAyanta | ##\centerline{pM8/k4}## va\`Dave\`tarA\`bhavad.h ashvavR^ishha\` i\`taro; gardabhI\`tarA, gardabha\` i\`taras; tA\`{\m+} sa\`mevA\`bhavat ta\`ta e\`kashaphamajAyata | ##\centerline{pM9/k4}## aje\`tarA\`bhavad.h basta\` i\`taro; avi\`ri\`tarA, meshha\` i\`taras; tA\`{\m+} sa\`mevA\`bhavat ta\`to.ajAva\`yo.ajAyantaiva\`meva\` ya\`dida\`M ki\`~Ncha mithuna\`mA\` pipI\`likAbhyaH ta\`tsa\`rvamasR^ijata | ##\centerline{pM10/k5}## so\`.aved aha\`M vA\`va\` sR^ishhTirasmi aha\`{\m+} hI\`da\`{\m+} sa\`rvama\`sR^ikshI\`ti | ta\`taH sR^ishhTirabhavat | sR^ishhTyA{\m+} hAsyaita\`syAM bhavati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pM11/k6}## a\`the\`tyabhya\`manthat | sa\` mu\`khAchcha yo\`nerha\`stAbhyAM chAgni\`masR^ijata | ta\`smAdeta\`dubha\`yamalo\`makamantarato\`, alo\`makA hi\` yo\`nirantarata\`H | ##\centerline{pM12/k6}## ta\`dya\`dida\`mAhuH amu\`M yajAmu\`M yaje\`ty e\`kaikaM deva\`m.h eta\`syaiva\` sA\` vi\`sR^ishhTiH eshha\` u hy e\`va\` sa\`rve devA\` | ##\centerline{pM13/k6}## a\`tha ya\`tki\`~Ncheda\`mArdra\`M, ta\`dre\`taso.asR^ijata; ta\`du so\`ma | etA\`vadvA\` ida\`{\m+} sa\`rvama\`nnaM chaivA\`nnAda\`shcha; so\`ma evA\`nnam.h agni\`rannAda\`H | ##\centerline{pM14/k6}## sai\`shhA\` bra\`hmaNo\`.atisR^ishhTiH ya\`chchhre\`yaso devA\`na\`sR^ijatA\`tha ya\`nma\`rtyaH sa\`nnamR^itAnasR^ijata, ta\`smAda\`tisR^ishhTiH a\`tisR^ishhTyA{\m+} hAsyaita\`syAM bhavati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pM15/k7}## ta\`ddheda\`M ta\`rhya\`vyAkR^itamAsIt | ta\`nnAmarUpA\`bhyAmeva\` vyA\`kriyatAsau\` nA\`mAya\`mida\`{\m+}rUpa i\`ti | ta\`dida\`ma\`py eta\`rhi nAmarUpA\`bhyAmeva\` vyA\`kriyata asau\` nA\`mAya\`mida\`{\m+}rUpa i\`ti | ##\centerline{pM16/k7}## sa\` eshha\` iha\` pra\`vishhTa A\` nakhAgre\`bhyo | ya\`thA kshura\`H kshuradhAne\`.avahitaH syA\`d.h vishvambharo\` vA vishvambharakulAye\`, ta\`M na\` pa\`shyanti a\`kR^itsno hi\` sa\`H; ##\centerline{pM17/k7}## prANa\`nneva\` prANo\` nA\`ma bha\`vati, va\`danvA\`k.h pa\`shyaMshcha\`kshuH, shR^iNva\`~Nchhro\`traM, manvAno\` ma\`naH | tA\`nyasyaitA\`ni karmanAmA\`ny eva\` | sa\` yo\`.ata e\`kaikamupA\`ste, na\` sa\` vedA\`kR^itsno hy e\`shho\`.ata e\`kaikena bha\`vati | ##\centerline{pM18/k7}## Atme\`ty evo\`pAsItA\`tra hy e\`te\` sa\`rva e\`kaM bha\`vanti | ta\`deta\`tpadanI\`yamasya sa\`rvasya ya\`daya\`mAtmA\`ne\`na hy e\`ta\`tsa\`rvaM ve\`da | ya\`thA ha vai\` pade\`nAnuvinde\`d.h eva\`M kIrti\`{\m+} shlo\`kaM vindate, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pM19/k8}## ta\`deta\`tpre\`yaH putrA\`t.h pre\`yo vittA\`t.h pre\`yo.anya\`smAtsa\`rvasmAd.h a\`ntarataraM, ya\`daya\`mAtmA\` | sa\` yo\`.anya\`mAtma\`naH priya\`M bruvANa\`M brUyA\`t priya\`{\m+} rotsyatI\`tIshvaro\` ha ta\`thaiva\` syAd | AtmA\`nameva\` priya\`mu\`pAsIta | sa\` ya\` AtmA\`nameva\` priya\`mupA\`ste, na\` hAsya priya\`M pramA\`yukaM bhavati | ##\centerline{pM20/k9}## ta\`dAhuH ya\`dbrahmavidya\`yA sa\`rvaM bhavishhya\`nto manushhyA\` ma\`nyante, ki\`mu ta\`dbra\`hmAved.h ya\`smAtta\`tsa\`rvama\`bhavadi\`ti | ##\centerline{pM21/k10}## bra\`hma vA\` ida\`ma\`gra AsIt | ta\`dAtmA\`namevA\`ved aha\`M bra\`hmAsmI\`ti; ta\`smAtta\`tsa\`rvamabhavat | ta\`dyo\`-yo devA\`nAM pratya\`budhyata, sa\` eva\` ta\`da\`bhavat.h ta\`tha\`rshhInAM, ta\`thA manushhyA\`NAm | ##\centerline{pM22/k10}## ta\`ddhaita\`tpa\`shyannR^ishhirvAma\`devaH pra\`tipedeH aha\`M ma\`nurabhava{\m+} sU\`ryashche\`ti | ta\`dida\`ma\`py eta\`rhi ya\` eva\`M ve\`dAha\`M bra\`hmAsmI\`ti, sa\` ida\`{\m+} sa\`rvaM bhavati, ta\`sya ha na\` devA\`shchanA\`bhUtyA Ishata, AtmA\` hy e\`shhA\`{\m+} sa\` bha\`vati | a\`tha yo\`.anyA\`M deva\`tAmupA\`steH anyo\`.asA\`u anyo\`.aha\`masmI\`ti, na\` sa\` veda | ya\`thA pashu\`reva\`{\m+} sa\` devA\`nAM | ya\`thA ha vai\` baha\`vaH pasha\`vo manushhya\`M bhu~Njyu\`H eva\`me\`kaikaH pu\`rushho devA\`nbhunakti | e\`kasminneva\` pashA\`vAdIya\`mAne\`.apriyaM bhavati, ki\`mu bahu\`shhu; ta\`smAdeshhAM ta\`nna\` priya\`M ya\`deta\`nmanushhyA\` vidyu\`H | ##\centerline{pM23/k11}## bra\`hma vA\` ida\`ma\`gra AsIde\`kameva\` | ta\`de\`ka{\m+} sa\`nna\` vya\`bhavat | ta\`chchhre\`yo rUpa\`ma\`tyasR^ijata kshatra\`M, yA\`ny etA\`ni devatrA\` kshatrA\`NI\`ndro va\`ruNaH so\`mo rudra\`H parja\`nyo yamo\` mR^ityu\`rI\`shAna i\`ti | ta\`smAtkshatrA\`tpa\`raM nA\`sti; ta\`smAd{!} brAhmaNa\`H kshatri\`yaM adha\`stAdu\`pAste rAjasU\`ye | kshatra\` eva\` ta\`dya\`sho dadhAti, sai\`shhA\` kshatra\`sya yo\`nirya\`dbra\`hma | ta\`smAdya\`dya\`pi rA\`jA parama\`tAM ga\`chchhati, bra\`hmaivA\`ntata\` upani\`shrayati svA\`M yo\`niM | ya\` u ena{\m+} hina\`sti, svA\`{\m+} sa\` yo\`nimR^ichchhati | sa\` pA\`pIyAnbhavati, ya\`thA shre\`yA{\m+}sa{\m+} hi{\m+}sitvA\` | ##\centerline{pM24/k12}## sa\` nai\`va\` vya\`bhavat | sa\` vi\`shamasR^ijata, yA\`ny etA\`ni devajAtA\`ni gaNasha\` AkhyAya\`nte, va\`savo rudrA\` AdityA\` vi\`shve devA\` maru\`ta i\`ti | ##\centerline{pM25/k13}## sa\` nai\`va\` vya\`bhavat | sa\` shau\`draM va\`rNamasR^ijata pUshha\`Nam | iya\`M vai\` pUshhe\`ya\`{\m+} hI\`da\`{\m+} sa\`rvaM pu\`shhyati ya\`dida\`M ki\`~Ncha | ##\centerline{pM26/k14}## sa\` nai\`va\` vya\`bhavat | ta\`chchhre\`yo rUpa\`ma\`tyasR^ijata dha\`rmaM | ta\`deta\`tkshatra\`sya kshatra\`M ya\`ddha\`rmaH | ta\`smAddha\`rmAtpa\`raM nA\`sti | a\`tho a\`balIyAnba\`lIyA{\m+}samA\`sha{\m+}sate dha\`rmeNa ya\`thA rA\`GYaiva\`M | yo\` vai\` sa\` dha\`rmaH, satya\`M vai\` ta\`t | ta\`smAtsatya\`M va\`dantamAhuH dha\`rmaM vadatI\`ti, dha\`rmaM vA va\`danta{\m+}: satya\`M vadatI\`ti eta\`ddhy e\`vai\`ta\`dubha\`yaM bha\`vati | ##\centerline{pM27/k15}## ta\`deta\`dbra\`hma kshatra\`M vi\`T shUdra\`H | ta\`dagni\`naiva\` deve\`shhu bra\`hmA\`bhavad.h brAhmaNo\` manushhye\`shhu, kshatri\`yeNa kshatri\`yo, vai\`shyena vai\`shyaH, shUdre\`Na shUdra\`H | ta\`smAdagnA\`veva\` deve\`shhu loka\`michchhante, brAhmaNe\` manushhye\`shhu etA\`bhyA{\m+} hi\` rUpA\`bhyAM bra\`hmA\`bhavat | ##\centerline{pM28/k15}## a\`tha yo\` ha vA\` asmA\`l lokA\`tsva\`M loka\`ma\`dR^ishhTvA prai\`ti, sa\` enama\`vidito na\` bhunakti; ya\`thA ve\`do vA\`nanUkto.anya\`dvA ka\`rmA\`kR^itaM | ya\`di ha vA\` a\`pya\`nevaMvinmahatpu\`NyaM ka\`rma karo\`ti, ta\`ddhAsyAntata\`H kshI\`yata evA\`tmA\`nameva\` loka\`mu\`pAsIta | sa\` ya\` AtmA\`nameva\` loka\`mupA\`ste, na\` hAsya ka\`rma kshIyate | asmA\`ddhy e\`vA\`tma\`no ya\`d-yatkAma\`yate, ta\`t-tatsR^ijate | ##\centerline{pM29/k16}## a\`tho aya\`M vA\` AtmA\` sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM loka\`H; sa\` ya\`j juho\`ti, ya\`dya\`jate te\`na devA\`nAM loko\`; atha ya\`danubrUte\`, te\`na\`rshhINAm; a\`tha ya\`tprajA\`michchha\`te, ya\`tpitR^ibhyo nipR^iNA\`ti, te\`na pitRNA\`m; a\`tha ya\`nmanushhyA\`nvAsa\`yate, ya\`debhyo\`.ashanaM da\`dAti, te\`na manushhyA\`NAm; a\`tha ya\`tpashu\`bhyas tR^iNodaka\`M vinda\`ti, te\`na pashUnA\`M; ya\`dasya gR^ihe\`shhu shvA\`padA va\`yA{\m+}sy A\` pipI\`likAbhya upajI\`vanti, te\`na te\`shhAM loko\` | ya\`thA ha vai\` svA\`ya lokA\`yA\`rishhTimichchhe\`d.h eva\`{\m+} haivaMvi\`de sarvadA\` sa\`rvANi bhUtA\`nya\`rishhTimichchhanti | ta\`dvA\` eta\`dvidita\`M mImA{\m+}sita\`m | ##\centerline{pM30/k17}## Atmai\`ve\`da\`ma\`gra AsId.h e\`ka eva\` | so\`.akAmayataH jAyA\` me syAd.h a\`tha pra\`jAyeyA\`tha vitta\`M me syAd.h a\`tha ka\`rma kurvIye\`ti | etA\`vAnvai\` kA\`mo ne\`chchha\`{\m+}shchanA\`to bhU\`yo vindet | ta\`smAda\`py eta\`rhy ekAkI\` kAmayateH jAyA\` me syAd.h a\`tha pra\`jAyeyA\`tha vitta\`M me syAd.h a\`tha ka\`rma kurvIye\`ti | sa\` yA\`vada\`py eteshhAme\`kaikaM na\` prApno\`ti a\`kR^itsna eva\` tA\`vanmanyate | ta\`syo kR^itsna\`tA | ##\centerline{pM31/k17}## ma\`na evA\`syAtmA\`; vA\`gjAyA\`; prANa\`H prajA\`; cha\`kshurmAnushha\`M vitta\`M, cha\`kshushhA hi\` ta\`dvinda\`ti; shro\`traM dai\`vaM, shro\`treNa hi\` ta\`chchhR^iNo\`ti Atmai\`vA\`sya ka\`rmAtma\`nA hi\` ka\`rma karo\`ti | sa\` eshha\` pA\`N^kto yaGYa\`H, pA\`N^ktaH pashu\`H, pA\`N^ktaH pu\`rushhaH, pA\`N^ktamida\`{\m+} sa\`rvaM ya\`dida\`M ki\`~Ncha | ta\`dida\`{\m+} sa\`rvamApnoti, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{ch5 {= hbM 14.4.3.1-34= hbk16.3.5.1-23}}## ##\centerline{pMk1}## ya\`tsaptA\`nnAni medha\`yA ta\`pasA\`janayatpitai\`- -kamasya sAdhAraNa\`M, dve\` devA\`nabhAjayat | trI\`Ny Atma\`ne.akuruta, pashu\`bhya e\`kaM prA\`yachchhat; ta\`smintsa\`rvaM pra\`tishhThitaM, ya\`chcha prA\`Niti ya\`chcha na\` | ka\`smAttA\`ni na\` kshIyante, adya\`mAnAni sarvadA\` | yo\` vai\` tA\`ma\`kshitiM ve\`da, so\`.annamatti pra\`tIkena, sa\` devA\`na\`pigachchhati, sa\` U\`R^ijamu\`pajIvatI\`ti shlo\`kAH | ##\centerline{pMk2}## ya\`tsaptA\`nnAni medha\`yA ta\`pasA\`janayatpite\`ti, medha\`yA hi\` ta\`pasA\`janayatpitai\`kamasya sAdhAraNa\`mi\`tIda\`mevA\`sya ta\`tsAdhAraNa\`ma\`nnaM, ya\`dida\`madya\`te | sa\` ya\` eta\`dupA\`ste, na\` sa\` pApma\`no vyA\`vartate; mishra\`{\m+} hy e\`ta\`t | ##\centerline{pM3/k2}## dve\` devA\`nabhAjayadi\`ti, huta\`M cha pra\`hutaM cha; ta\`smAddeve\`bhyo ju\`hvati cha pra\` cha juhvati | a\`tho AhuH darshapUrNamAsA\`vi\`ti | ta\`smAnne\`shhTiyA\`jukaH syAt | ##\centerline{pM4/k2}## pashu\`bhya e\`kaM prA\`yachchhadi\`ti, ta\`tpa\`yaH; pa\`yo hy e\`vA\`gre manushhyA\`shcha pasha\`vashchopajI\`vanti | ta\`smAtkumAra\`M jAta\`M ghR^ita\`M vaivA\`gre pratileha\`yanti, sta\`naM vA\`nudhApayanti; ##\centerline{pM5/k2}## a\`tha vatsa\`M jAta\`mAhuH a\`tR^iNAda i\`ti | ta\`smintsa\`rvaM pra\`tishhThitaM, ya\`chcha prA\`Niti ya\`chcha ne\`ti, pa\`yasi hI\`da\`{\m+} sa\`rvaM pra\`tishhThitaM, ya\`chcha prA\`Niti ya\`chcha na\` | ##\centerline{pM6/k2}## ta\`dya\`dida\`mAhu\`H saMvatsara\`M pa\`yasA ju\`hvada\`pa punarmR^ityu\`M jayatI\`ti, na\` ta\`thA vidyAd | ya\`da\`hareva\` juho\`ti, ta\`da\`haH punarmR^ityu\`ma\`pajayaty eva\`M vidvA\`nt; sa\`rva{\m+} hi\` deve\`bhyo.annA\`dyaM praya\`chchhati | ka\`smAttA\`ni na\` kshIyante.adya\`mAnAni sa\`rvade\`ti | ##\centerline{pM7/k2}## pu\`rushho vA\` a\`kshitiH, sa\` hI\`da\`ma\`nnaM pu\`naH-punarjana\`yate | yo\` vai\` tA\`ma\`kshitiM ve\`de\`ti, pu\`rushho vA\` a\`kshitiH | sa\` hI\`da\`ma\`nnaM dhiyA\`-dhiyA jana\`yate ka\`rmabhiH ya\`ddhaita\`nna\` kuryA\`t.h kshI\`yeta ha | so\`.annamatti pra\`tIkene\`ti, mu\`khaM pra\`tIkaM, mu\`khene\`ty eta\`t | sa\` devA\`na\`pigachchhati, sa\` U\`rjamu\`pajIvatI\`ti prasha{\m+}sA\` | ##\centerline{pM8/k3}## trI\`Ny Atma\`ne.akurute\`tiH ma\`no vA\`chaM prANa\`M; tA\`ny Atma\`ne.akurutAnya\`tramanA abhUvaM, nA\`darsham; anya\`tramanA abhUvaM, nA\`shraushhami\`tiH ma\`nasA hy e\`va\` pa\`shyati, ma\`nasA shR^iNo\`ti | ##\centerline{pM9/k3}## kA\`maH saN^kalpo\` vichikitsA\` shraddhA\`shraddhA dhR^itira\`dhR^itirhrI\`rdhI\`rbhI\`ri\`ty eta\`tsa\`rvaM ma\`na eva\` | ta\`smAda\`pi pR^ishhTha\`ta u\`paspR^ishhTo ma\`nasA vi\`jAnAti | ##\centerline{pM10/k3}## ya\`H ka\`shcha sha\`bdo, vA\`geva\` sai\`shhA\` hya\`ntaM A\`yattaishhA\` hi\` na\` | prANo\`.apAno\` vyAna\` udAna\`H samAno\`.ana\` i\`ty eta\`tsa\`rvaM prANa\` evai\`tanma\`yo vA\` aya\`mAtmA\`H vAN^ma\`yo, manoma\`yaH, prANama\`yaH | ##\centerline{pM11/k4}## tra\`yo lokA\` eta\` eva\`H vA\`gevA\`ya\`M loko\`, ma\`no.antarikshaloka\`H, prANo\`.asau\` loka\`H | ##\centerline{pM12/k5}## tra\`yo ve\`dA eta\` eva\`H vA\`geva\`rgvedo\`, ma\`no yajurveda\`H, prANa\`H sAmaveda\`H | ##\centerline{pM13/k6}## ##\centerline{pMk1}## devA\` pita\`ro manushhyA\` eta\` eva\`H vA\`geva\` devA\`, ma\`naH pita\`raH, prANo\` mAnushhyA\`H | ##\centerline{pM14/k7}## pitA\` mAtA\` prajai\`ta\` eva\`H ma\`na eva\` pitA\`, vA\`N^ mAtA\`, prANa\`H prajA\` | ##\centerline{pM15/k8}## vi\`GYAtaM vijiGYA\`syama\`viGYAtameta\` eva\`H ya\`tki\`~Ncha vi\`GYAtaM vAcha\`s ta\`drUpa\`m vA\`gghi\` vi\`GYAtA, vA\`genaM ta\`dbhUtvA\`vati | ##\centerline{pM16/k9}## ya\`tki\`~Ncha vijiGYA\`syaM ma\`nasas ta\`drUpa\`m ma\`no hi\` vijiGYA\`syaM, ma\`na enaM ta\`dbhUtvA\`vati | ##\centerline{pM17/k10}## ya\`tki\`~NchA\`viGYAtaM prANa\`sya ta\`drUpa\`m prANo\` hya\`viGYAtaH, prANa\` enaM ta\`dbhUtvA\`vati | ##\centerline{pM18/k11}## ta\`syai vAcha\`H pR^ithivI\` sha\`rIraM, jyo\`tI rUpa\`maya\`magni\`H | ta\`dyA\`vaty eva\` vA\`k.h tA\`vatI pR^ithivI\`, tA\`vAnaya\`magni\`H | ##\centerline{pM19/k12}## a\`thaita\`sya ma\`naso dyau\`H sha\`rIraM, jyo\`tI rUpa\`masA\`vAditya\`H | ta\`dyA\`vadeva\` ma\`nas tA\`vatI dyau\`H tA\`vAnasA\`vAditya\`H | tau\` mithuna\`{\m+} sa\`maitAM | ta\`taH prANo\`.ajAyata | sa\` i\`ndraH, sa\` eshho\`.asapatno\` | dvitI\`yo vai\` sapa\`tno | nA\`sya sapa\`tno bhavati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pM20/k13}## a\`thaita\`sya prANa\`syA\`paH sha\`rIraM, jyo\`tI rUpa\`masau\` chandra\`H | ta\`dyA\`vAneva\` prANa\`H tA\`vatya A\`paH tA\`vAnasau\` chandra\`H | ##\centerline{pM21/k13}## ta\` ete\` sa\`rva eva\` samA\`H, sa\`rve.anantA\`H | sa\` yo\` haitA\`na\`ntavata upA\`ste\`, antavanta{\m+} sa\` loka\`M jayati a\`tha yo\` haitA\`nanantA\`nupA\`ste, ananta\`{\m+} sa\` loka\`M jayati | ##\centerline{pM22/k14}## sa\` eshha\` saMvatsara\`H prajA\`patishh shho\`DashakalaH | ta\`sya rA\`traya eva\` pa\`~Nchadasha kalA\`; dhruvai\`vA\`sya shhoDashI\` kalA\` | sa\` rA\`tribhirevA\` cha pUryate\`, apa cha kshIyate | so\`.amAvAsyA\`{\m+} rA\`trimeta\`yA shhoDashyA\` kala\`yA sa\`rvamida\`M prANabhR^idanupravi\`shya, ta\`taH prAta\`rjAyate | ta\`smAdetA\`{\m+} rA\`triM prANabhR^itaH prANa\`M na\` vi\`chchhindyAda\`pi kR^ikalAsa\`syaita\`syA eva\` deva\`tAyA a\`pachityai | ##\centerline{pM23/k15}## yo\` vai\` sa\` saMvatsara\`H prajA\`patishh shho\`DashakAlo, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mevaMvi\`tpu\`rushhaH | ta\`sya vitta\`meva\` pa\`~Nchadasha kalA\`H Atmai\`vA\`sya shhoDashI\` kalA\` | sa\` vitte\`naivA\` cha pUryate\`, apa cha kshIyate | ta\`deta\`nna\`bhyaM ya\`daya\`mAtmA\`, pradhi\`rvitta\`M | ta\`smAdya\`di a\`pi sarvajyAni\`M jI\`yata, Atma\`nA che\`j jI\`vati, pradhi\`nAgAdi\`ty AhuH | ##\centerline{pM24/k16}## a\`tha tra\`yo vA\`va\` lokA\`H manushhyaloka\`H, pitR^iloko\`, devaloka\` i\`ti | so\`.aya\`M manushhyaloka\`H putre\`Naiva\` ja\`yyo, nA\`nye\`na ka\`rmaNA; ka\`rmaNA pitR^iloko\`; vidya\`yA devaloko\` | devaloko\` vai\` lokA\`nA{\m+} shre\`shhThas; ta\`smAdvidyA\`M pra\`sha{\m+}santi | ##\centerline{pM25/k17}## a\`thA\`taH sampra\`ttiH | yadA\` praishhya\`nma\`nyate\`, atha putra\`mAhaH tva\`M bra\`hma, tva\`M yaGYa\`H tva\`M loka\` i\`ti | sa\` putra\`H pra\`tyAhAha\`M bra\`hmAha\`M yaGYo\`, aha\`mloka\` i\`ti | ##\centerline{pM26/k17}## ya\`dvai\` ki\`~NchA\`nUktaM, ta\`sya sa\`rvasya bra\`hme\`ty eka\`tA | ye\` vai\` ke\`cha yaGYA\`H te\`shhA{\m+} sa\`rveshhAM yaGYa\` i\`ty eka\`tA | ye\` vai\` ke\`cha lokA\`H te\`shhA{\m+} sa\`rveshhAM loka\` i\`ty eka\`taitA\`vadvA\` ida\`{\m+} sa\`rvam eta\`nmA sa\`rva{\m+} sa\`nnaya\`mito\` bhunajadi\`ti | ta\`smAtputra\`ma\`nushishhTaM lokya\`mAhuH ta\`smAdenama\`nushAsati | sa\` yadai\`vaMvi\`dasmA\`l lokA\`tprai\`ti a\`thaibhi\`reva\` prANai\`H saha\` putra\`mA\`vishati | sa\` ya\`dyane\`na ki\`~NchidakshNayA\` kR^ita\`M bha\`vati, ta\`smAdena{\m+} sa\`rvasmAtputro\` mu~Nchati | ta\`smAtputro\` nA\`ma | sa\` putre\`NaivA\`smil loke\` pra\`titishhThati a\`thainamete\` devA\`H prANA\` amR^itA A\`vishanti | ##\centerline{pM27/k18}## pR^ithivyai\` chainamagne\`shcha dai\`vI vA\`gA\`vishati | sA\` vai\` dai\`vI vA\`gya\`yA, ya\`d-yadeva\` va\`dati, ta\`t-tadbhavati | ##\centerline{pM28/k19}## diva\`shchainamAdityA\`chcha dai\`vaM ma\`na A\`vishati | ta\`dvai\` dai\`vaM ma\`no ye\`nAnandy e\`va\` bha\`vati a\`tho na\` shochati | ##\centerline{pM29/k20}## adbhya\`shchainaM chandra\`masashcha dai\`vaH prANa\` A\`vishati | sa\` vai\` dai\`vaH prANo\` ya\`H saMcha\`ra{\m+}shchA\`saMchara{\m+}shcha na\` vya\`thate\`, atho na\` ri\`shhyati | sa\` eshha\` evaMvi\`tsa\`rveshhAM bhUtA\`nAmAtmA\` bhavati | ya\`thaishhA\` deva\`taiva\`{\m+} sa\` | ya\`thaitA\`M deva\`tA{\m+} sa\`rvANi bhUtA\`nya\`vanti eva\`{\m+} haivaMvi\`da{\m+} sa\`rvANi bhUtA\`nyavanti | ya\`du ki\`~NchemA\`H prajA\`H sho\`chanti amai\`vA\`sAM ta\`dbhavati, pu\`NyamevA\`mu\`M gachchhati, na\` ha vai\` devA\`npApa\`M gachchhati | ##\centerline{pM30/k21}## a\`thA\`to vratamImA{\m+}sA\` | prajA\`patirha ka\`rmANi sasR^ije | tA\`ni sR^ishhTA\`nyanyo\`.anye\`nAspardhantaH vadishhyA\`my evA\`ha\`mi\`ti vA\`gdadhre; drakshyA\`myaha\`mi\`ti cha\`kshuH; shroshhyA\`myaha\`mi\`ti shro\`tram; eva\`manyA\`ni ka\`rmANi yathAkarma\`m | ##\centerline{pM31/k21}## tA\`ni mR^ityu\`H shra\`mo bhUtvo\`payeme, tA\`ny Apnot; tA\`ny AptvA\` mR^ityu\`ra\`vArunddha | ta\`smAchchhrA\`myaty eva\` vA\`k.h shrA\`myati cha\`kshuH, shrA\`myati shro\`tram | a\`thema\`meva\` nA\`pnod.h yo\`.aya\`M madhyama\`H prANa\`H | ##\centerline{pM32/k21}## tA\`ni GYA\`tuM dadhrireH aya\`M vai\` naH shre\`shhTho ya\`H saMcha\`raMshchA\`saMcharaMshcha na\` vya\`thate\`, atho na\` ri\`shhyati | ha\`ntAsyaiva\` sa\`rve rUpa\`M bha\`vAme\`ti | ta\` eta\`syaiva\` sa\`rve rUpa\`mabhavanH | ta\`smAdeta\` ete\`nA\`khyAyante prANA\` i\`ti | te\`na ha vA\`va\` ta\`tku\`lamA\`chakshate, ya\`sminku\`le bha\`vati ya\` eva\`M ve\`da | ya\` u haivaMvi\`dA spa\`rdhate ## K add..anushushhyati ## anushu\`shhya haivA\`ntato\` mriyata | i\`tyadhyAtma\`m | ##\centerline{pM33/k22}## a\`thAdhidevata\`m jvalishhyA\`my evA\`ha\`mi\`tyagni\`rdadhre; tapsyA\`myaha\`mi\`ty Adityo\`; bhAsyA\`myaha\`mi\`ti chandra\`mA; eva\`manyA\` deva\`tA yathAdevata\`{\m+} | sa\` ya\`thaishhA\`M prANA\`nAM madhyama\`H prANa\`, eva\`metA\`sAM deva\`tAnAM vAyu\`H | mlo\`chanti hya\`nyA\` deva\`tA, na\` vAyu\`H | sai\`shhA\`nastamitA deva\`tA ya\`dvAyu\`H | ##\centerline{pM34/k23}## a\`thaishha\` shlo\`ko bhavatiH ya\`tashchode\`ti sU\`ryo\`, astaM ya\`tra cha ga\`chchhatI\`ti prANA\`dvA\` eshha\` u\`deti, prANe\`.astameti ta\`M devA\`shchakrire dha\`rma{\m+}, sa\` evA\`dya\`, sa\` u shva\` i\`ti | ya\`dvA\` ete\`.amu\`rhya\`dhriyanta, ta\`devA\`pyadya\` kurvanti | ta\`smAde\`kameva\` vrata\`M charet | prA\`NyAchchaivA\`pAnyA\`chchaH ne\`nmA pApmA\` mR^ityu\`rApnavadi\`ti | ya\`dy u cha\`ret.h sa\`mApipayishhet | te\`no eta\`syai deva\`tAyai sA\`yujya{\m+} saloka\`tAM jayati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{ch6 {= hbM 14.4.4.1-4= hbk16.3.6.1-3}}## ##\centerline{pMk1}## tra\`yaM vA\` ida\`M, nA\`ma rUpa\`M ka\`rma | te\`shhAM nA\`mnAM vA\`gi\`ty eta\`deshhAmuktha\`m a\`to hi\` sa\`rvANi nA\`mAny utti\`shhThanti | eta\`deshhA\`{\m+} sA\`maita\`ddhi\` sa\`rvairnA\`mabhiH sama\`m | eta\`deshhAM bra\`hmaita\`ddhi\` sa\`rvANi nA\`mAni bibha\`rti | ##\centerline{pMk2}## a\`tha rUpA\`NAM cha\`kshuri\`ty eta\`deshhAmuktha\`m a\`to hi\` sa\`rvANi rUpA\`Ny utti\`shhThanti | eta\`deshhA{\m+} sA\`maita\`ddhi\` sa\`rvai rUpai\`H sama\`m | eta\`deshhAM bra\`hmaita\`ddhi\` sa\`rvANi rUpA\`Ni bibha\`rti | ##\centerline{pMk3}## a\`tha ka\`rmaNAmAtme\`ty eta\`deshhAmuktha\`m a\`to hi\` sa\`rvANi ka\`rmANy utti\`shhThanti | eta\`deshhA{\m+} sA\`maita\`ddhi\` sa\`rvaiH ka\`rmabhiH sama\`m | eta\`deshhAM bra\`hmaita\`ddhi\` sa\`rvANi ka\`rmANi bibha\`rti | ta\`deta\`ttraya\`{\m+} sa\`de\`kamaya\`mAtmA\`tmo\` e\`kaH sa\`nneta\`ttraya\`M | ta\`deta\`damR^ita{\m+} satye\`na chhanna\`M | prANo\` vA\` amR^itaM, nAmarUpe\` satya\`M; tA\`bhyAmaya\`M prANa\`shchhanna\`H | ##\centerline{ch2 {= hbM 14.5.1-9= hbk16.4.1-9}}## ##\centerline{ch1}## ##\centerline{pMk1}## DR^iptabAlAki\`rhAnUchAno\` gA\`rgya Asa | sa\` hovAchA\`jAtashatruM kA\`shyam bra\`hma te bravANI\`ti | sa\` hovAchA\`jAtashatruH saha\`srameta\`syAM vAchi\` dadmoH janako\`, janaka\` i\`ti vai\` ja\`nA dhAvantI\`ti | ##\centerline{pMk2}## sa\` hovAcha gA\`rgyoH ya\` evA\`sA\`vAditye\` pu\`rushha, eta\`mevA\`ha\`M bra\`hmo\`pAsa i\`ti | sa\` hovAchA\`jAtashatruH mA\` maita\`smintsa\`MvadishhThA | atishhThA\`H sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM mUrdhA\` rA\`je\`ti vA\` aha\`meta\`mu\`pAsa i\`ti | sa\` ya\` eta\`meva\`mupA\`ste, atishhThA\`H sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM mUrdhA\` rA\`jA bhavati | ##\centerline{pMk3}## sa\` hovAcha gA\`rgyoH ya\` evA\`sau\` chandre\` pu\`rushha, eta\`mevA\`ha\`M bra\`hmo\`pAsa i\`ti | sa\` hovAchA\`jAtashatruH mA\` maita\`smintsa\`MvadishhThA | bR^iha\`npA\`NdaravAsAH so\`mo rA\`je\`ti vA\` aha\`meta\`mu\`pAsa i\`ti | sa\` ya\` eta\`meva\`mupA\`ste\`, ahar-aharha suta\`H pra\`suto bhavati, nA\`syA\`nnaM kshIyate | ##\centerline{pMk4}## sa\` hovAcha gA\`rgyoH ya\` evA\`ya\`M vidyu\`ti pu\`rushha, eta\`mevA\`ha\`M bra\`hmo\`pAsa i\`ti | sa\` hovAchA\`jAtashatruH mA\` maita\`smintsa\`MvadishhThAH | tejasvI\`ti vA\` aha\`meta\`mu\`pAsa i\`ti | sa\` ya\` eta\`meva\`mupA\`ste, tejasvI\` ha bhavati, tejasvi\`nI hAsya prajA\` bhavati | ##\centerline{pMk5}## sa\` hovAcha gA\`rgyoH ya\` evA\`ya\`mAkAshe\` pu\`rushha, eta\`mevA\`ha\`M bra\`hmo\`pAsa i\`ti | sa\` hovAchA\`jAtashatruH mA\` maita\`smintsa\`MvadishhThAH | pUrNa\`ma\`pravartI\`ti vA\` aha\`meta\`mu\`pAsa i\`ti | sa\` ya\` eta\`meva\`mupA\`ste, pUrya\`te praja\`yA pashu\`bhiH nA\`syAsmA\`l lokA\`tprajo\`dvartate | ##\centerline{pMk6}## sa\` hovAcha gA\`rgyoH ya\` evA\`ya\`M vAyau\` pu\`rushha, eta\`mevA\`ha\`M bra\`hmo\`pAsa i\`ti | sa\` hovAchA\`jAtashatruH mA\` maita\`smintsa\`MvadishhThA | i\`ndro vaikuNTho\`.aparAjitA se\`ne\`ti vA\` aha\`meta\`mu\`pAsa i\`ti | sa\` ya\` eta\`meva\`mupA\`ste, jishhNu\`rhA\`parAjishhNurbhavatyanyatastyajAyI\` | ##\centerline{pMk7}## sa\` hovAcha gA\`rgyoH ya\` evA\`ya\`magnau\` pu\`rushha, eta\`mevA\`ha\`M bra\`hmo\`pAsa i\`ti | sa\` hovAchA\`jAtashatruH mA\` maita\`smintsa\`MvadishhThA | vishhAsa\`hiri\`ti vA\` aha\`meta\`mu\`pAsa i\`ti | sa\` ya\` eta\`meva\`mupA\`ste, vishhAsa\`hirha bhavati, vishhAsa\`hirhAsya prajA\` bhavati | ##\centerline{pMk8}## sa\` hovAcha gA\`rgyoH ya\` evA\`ya\`mapsu\` pu\`rushha, eta\`mevA\`ha\`M bra\`hmo\`pAsa i\`ti | sa\` hovAchA\`jAtashatruH mA\` maita\`smintsa\`MvadishhThAH | pratirUpa\` i\`ti vA\` aha\`meta\`mu\`pAsa i\`ti | sa\` ya\` eta\`meva\`mupA\`ste, pra\`tirUpa{\m+} haivai\`namu\`pagachchhati, nA\`pratirUpam.h a\`tho pra\`tirupo.asmAj jAyate | ##\centerline{pMk9}## sa\` hovAcha gA\`rgyoH ya\` evA\`ya\`mAdarshe\` pu\`rushha, eta\`mevA\`ha\`M bra\`hmo\`pAsa i\`ti | sa\` hovAchA\`jAtashatruH mA\` maita\`smintsa\`MvadishhThA | rochishhNu\`ri\`ti vA\` aha\`meta\`mu\`pAsa i\`ti | sa\` ya\` eta\`meva\`mupA\`ste, rochishhNu\`rha bhavati, rochishhNu\`rhAsya prajA\` bhavati a\`tho yai\`H saMniga\`chchhati, sa\`rvA{\m+}s tA\`na\`tirochate | ##\centerline{pM10/k11}## sa\` hovAcha gA\`rgyoH ya\` evA\`ya\`M dikshu\` pu\`rushha, eta\`mevA\`ha\`M bra\`hmo\`pAsa i\`ti | sa\` hovAchA\`jAtashatruH mA\` maita\`smintsa\`MvadishhThA | dvitI\`yo.anapaga\` i\`ti vA\` aha\`meta\`mu\`pAsa i\`ti | sa\` ya\` eta\`meva\`mupA\`ste, dvitI\`yavAnha bhavati, nA\`smAdgaNa\`shchhidyate | ##\centerline{pM11/k10}## sa\` hovAcha gA\`rgyoH ya\` evA\`ya\`M ya\`ntaM pashchA\`chsha\`bdo.anUde\`ti eta\`mevA\`ha\`M bra\`hmo\`pAsa i\`ti | sa\` hovAchA\`jAtashatruH mA\` maita\`smintsa\`MvadishhThA | asu\`ri\`ti vA\` aha\`meta\`mu\`pAsa i\`ti | sa\` ya\` eta\`meva\`mupA\`ste, sa\`rva{\m+} haivA\`smi\`{\m+}l loka\` A\`yureti, nai\`naM purA\` kAlA\`tprANo\` jahAti | ##\centerline{pMk12}## sa\` hovAcha gA\`rgyoH ya\` evA\`ya\`M chhAyAma\`yaH pu\`rushha, eta\`mevA\`ha\`M bra\`hmo\`pAsa i\`ti | sa\` hovAchA\`jAtashatruH mA\` maita\`smintsa\`MvadishhThA | mR^ityu\`ri\`ti vA\` aha\`meta\`mu\`pAsa i\`ti | sa\` ya\` eta\`meva\`mupA\`ste, sa\`rva{\m+} haivA\`smi\`{\m+}l loka\` A\`yureti, nai\`naM purA\` kAlA\`nmR^ityu\`rA\`gachchhati | ##\centerline{pMk13}## sa\` hovAcha gA\`rgyoH ya\` evA\`ya\`mAtma\`ni pu\`rushho, eta\`mevA\`ha\`M bra\`hmo\`pAsa i\`ti | sa\` ha uvAchA\`jAtashatruH mA\` maita\`smintsa\`MvadishhThA | atmanvI\`ti vA\` aha\`meta\`mu\`pAsa i\`ti | sa\` ya\` eta\`meva\`mupA\`sta, AtmanvI\` ha bhavati Atmanvi\`nI hAsya prajA\` bhavati | sa\` ha tUshhNI\`mAsa gA\`rgyaH | ##\centerline{pMk14}## sa\` {!} hovAchA\`jAtashatruH etA\`vannv3 i\`ti | etA\`vaddhI\`ti | nai\`tA\`vatA vidita\`M bhavatI\`ti | sa\` hovAcha gA\`rgyaH u\`pa tvAyAnI\`ti | ##\centerline{pMk15}## sa\` hovAchA\`jAtashatruH pra\`tilomaM vai\` ta\`dya\`dbrAhmaNa\`H kshatri\`yamupeyA\`d bra\`hma me vakshyatI\`ti | vy e\`va\` tvA GYapayishhyAmI\`ti | ta\`M pANA\`vAdA\`yo\`ttasthau | tau\` ha pu\`rushha{\m+} supta\`mA\`jagmatuH | ta\`metai\`rnA\`mabhirAmantrayA\`M chakreH bR^iha\`npA\`NdaravAsaH, so\`ma rAjanni\`ti | sa\` no\`ttasthau | ta\`M pANi\`nApe\`shhaM bodhayA\`M chakAra | sa\` ho\`ttasthau | ##\centerline{pMk16}## sa\` hovAchA\`jAtashatruH ya\`traishha\` eta\`tsupto\`.abhUd.h ya\` eshha\` viGYAnama\`yaH pu\`rushhaH, kvai\`shha\` tadA\`bhUt.h ku\`ta eta\`dA\`gAdi\`ti | ta\`du ha na\` mene gA\`rgyaH | ##\centerline{pMk17}## sa\` hovAchA\`jAtashatruH ya\`traishha\` eta\`tsupto\`.abhUd.h ya\` eshha\` viGYAnama\`yaH pu\`rushhaH ta\`deshhA\`M prANA\`nAM viGYA\`nena vijnA\`namAdA\`ya, ya\` eshho\`.anta\`rhR^idaya AkAsha\`H ta\`smi~Nchhete | ##\centerline{pM18/k17}## tA\`ni yadA\` gR^ihNA\`ti a\`tha haita\`tpu\`rushhaH sva\`piti nA\`ma | ta\`dgR^ihIta\` eva\` prANo\` bhavati, gR^ihItA\` vA\`g.h gR^ihIta\`M cha\`kshuH gR^ihIta\`{\m+} shro\`traM, gR^ihIta\`M ma\`naH | ##\centerline{pM19/k18}## sa\` ya\`traita\`tsvapnya\`yA cha\`rati, te\` hAsya lokA\`H | ta\`dute\`va mahArAjo\` bha\`vati ute\`va mahAbrAhmaNa\`, ute\`vochchAvacha\`M ni\`gachchhati | ##\centerline{pM20/k18}## sa\` ya\`thA mahArAjo\` jA\`napadAngR^ihItvA\` sve\` janapade\` yathAkAma\`M pariva\`rtetaiva\`mevai\`shha\` eta\`tprANA\`ngR^ihItvA\` sve\` sha\`rIre yathAkAma\`M pa\`rivartate | ##\centerline{pM21/k19}## a\`tha yadA\` su\`shhupto bha\`vati, yadA\` na\` ka\`sya chana\` ve\`da, hitA\` nA\`ma nAdyo\` dvA\`saptatiH saha\`srANi hR^idayAtpurIta\`tamabhipra\`tishhThante {!} | tA\`bhiH pratyavasR^ipya purIta\`ti shete | ##\centerline{pM22/k19}## sa\` ## K om.## ya\`thA kumAro\` ##kadd. vA mahArAjo ## vA mahAbrAhmaNo\` vAtighnI\`mAnanda\`sya gatvA\` sha\`yItaiva\`mevai\`shha\` eta\`chchhete | ##\centerline{pM23/k20}## sa\` ya\`thorNavA\`bhis ta\`ntunochcha\`red.h ya\`thA agne\`H kshudrA\` vishhphuli\`N^gA vyuchcha\`ranti eva\`mevA\`smAdAtma\`naH sa\`rve prANA\`H sa\`rve lokA\`H sa\`rve devA\`H sa\`rvANi bhUtA\`ni sa\`rva eta\` Atma\`no ## K om. sarva ... ## vyu\`chcharanti | ta\`syopanishha\`tsatya\`sya satya\`mitiH prANA\` vai\` satya\`M, te\`shhAmeshha\` satya\`m | ##\centerline{ch2}## ##\centerline{pMk1}## yo\` ha vai\` shi\`shu{\m+} sA\`dhAna{\m+} sa\`pratyAdhAna{\m+} sa\`sthUNa{\m+} sa\`dAmaM ve\`da, sapta\` ha dvishhato\` bhrA\`tR^ivyAna\`varuNaddhi | ##\centerline{pM2/k1}## aya\`M vA\`va\` shi\`shuryo\`.aya\`M madhyama\`H prANa\`s; ta\`syeda\`mevA\`dhA\`nam.h ida\`M pratyAdhA\`naM, prANa\`H sthUNA\`nnaM dA\`ma | ##\centerline{pM2/k2}## ta\`metA\`H saptA\`kshitaya u\`patishhThanteH ##\centerline{pM3/k2}## ta\`dyA\` imA\` aksha\`{\m+}l lo\`hinyo rA\`jayaH tA\`bhirena{\m+} Rudro\`.anvA\`yatto\`; atha yA\` aksha\`nnA\`paH tA\`bhiH parja\`nyo; yA\` ka\`nInakA, ta\`yAdityo\`; ya\`chchhukla\`M ## K kR\^ishhNaM ## te\`nAgni\`H ya\`chkR^ishhNa\`M ## K shuklaM ## te\`ne\`ndro\` | adharayainaM vartanyA\` pR^ithivya\`nvA\`yattA, dyau\`ru\`ttarayA | nA\`syA\`nnaM kshIyate, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pM4/k3}## ta\`deshha\` shlo\`ko bhavati arvA\`gbilashchamasa\` Urdhva\`budhnas; ta\`sminya\`sho ni\`hitaM vishva\`rUpaM | ta\`syAsata R^ishhayaH sapta\` tI\`re; vA\`gashhTamI\` bra\`hmaNA saMvidAne\`ti | ##\centerline{pM5/k3}## arvA\`gbilashchamasa\` Urdhva\`budhna i\`tIda\`M ta\`chchha\`rIra, eshha\` hya\`rvA\`gbilashchamasa\` Urdhva\`budhnaH | ta\`sminya\`sho ni\`hitaM vishva\`rUpami\`ti, prANA\` vai\` ya\`sho ni\`hitaM vishva\`rUpaM, prANA\`neta\`dAha | ta\`syAsata R^ishhayaH sapta\` tI\`ra i\`ti, prANA\` vA\` R^ishhayaH, prANA\`Neta\`dAha | vA\`gashhTamI\` bra\`hmaNA saMvidAne\`ti, vA\`gghya\`shhTamI\` bra\`hmaNA saMvitte\` | ##\centerline{pM6/k4}## imA\`veva\` gotamabharadvAjA\`u aya\`meva\` go\`tamo, aya\`M bha\`radvAja | imA\`veva\` vishvAmitrajamadagnI\`H aya\`meva\` vishvA\`mitro, aya\`M jamada\`gniH | imA\`veva\` vasishhThakashyapA\`u aya\`meva\` va\`sishhTho, aya\`M kashya\`po | vA\`gevA\`triH vAchA\` hya\`nnamadya\`te\`, attirha vai\` nA\`maita\`dya\`datriri\`ti | sa\`rvasyAttA\` bhavati, sa\`rvamasyA\`nnaM bhavati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{ch3}## ##\centerline{pMk1}## dve\` vA\`va\` bra\`hmaNo rUpe\`H mUrta\`M chaivA\`mUrtaM cha, ma\`rtyaM chAmR^itaM cha, sthita\`M cha ya\`chcha, sa\`chcha tya\`M cha | ##\centerline{pMk2}## ta\`deta\`nmUrta\`M ya\`danya\`dvAyo\`shchAnta\`rikshAchchaita\`nma\`rtyam.h eta\`tsthita\`m.h eta\`tsa\`t | ##\centerline{pM3/k2}## ta\`syaita\`sya mUrta\`syaita\`sya ma\`rtyasyaita\`sya sthita\`syaita\`sya sata\` eshha\` ra\`so ya\` eshha\` ta\`pati; sato\` hy e\`shha\` ra\`saH | ##\centerline{pM4/k3}## a\`thA\`mUrtaM vAyu\`shchAnta\`rikshashchaita\`damR^itam.h eta\`dya\`d.h eta\`ttya\`m | ##\centerline{pM5/k3}## ta\`syaita\`syA\`mUrtasya, ta\`syAmR^itasyaita\`sya yata\`, eta\`sya tya\`syaishha\` ra\`so ya\` eshha\` eta\`sminma\`NDale pu\`rushhas; tya\`sya hy e\`shha\` ra\`sa | i\`tyadhidevata\`m | ##\centerline{pM6/k4}## a\`thAdhyAtma\`m | ida\`meva\` mUrta\`M ya\`danya\`tprANA\`chcha ya\`shchAya\`manta\`rAtma\`nnAkAsha\`H eta\`nma\`rtyam.h eta\`tsthita\`m.h eta\`tsa\`t | ##\centerline{pM7/k4}## ta\`syaita\`sya mUrta\`sya, eta\`sya ma\`rtyasyaita\`sya sthita\`syaita\`sya sata\` eshha\` ra\`so ya\`chcha\`kshuH; sata\` hy e\`shha\` ra\`saH | ##\centerline{pM8/k5}## a\`thA\`mUrtam prANa\`shcha ya\`shchAya\`manta\`rAtma\`nnAkAsha\`, eta\`damR^itam.h eta\`dya\`d.h eta\`ttya\`M | ##\centerline{pM9/k5}## ta\`syaita\`syA\`mUrtasyaita\`syAmR^itasyaita\`sya yata\`, eta\`sya tya\`syaishha\` ra\`so yo\`.aya\`M dakshiNe\`.aksha\`npu\`rushhas; tya\`sya hy e\`shha\` ra\`saH | ##\centerline{pM10/k6}## ta\`sya haita\`sya pu\`rushhasya rUpa\`M ya\`thA mAhArajana\`M vA\`so, ya\`thA pANDvA\`vikaM, ya\`thendragopo\`, ya\`thAgnyarchi\`H ya\`thA puNDa\`rIkaM, ya\`thA sakR^idvidyutta\`{\m+} | sakR^idvidyutte\`va ha vA\` asya shrI\`rbhavati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pM11/k6}## a\`thA\`ta Adesha\`H ne\`ti ne\`ti, na\` hy e\`ta\`smAdi\`ti ne\`tyanya\`tpa\`ramasti | a\`tha nAmadhe\`ya{\m+} satya\`sya satya\`mi\`tiH prANA\` vai\` satya\`M, te\`shhAmeshha\` satya\`m | ##\centerline{ch4}## ##\centerline{pMk1}## mai\`treyI\`ti hovAcha yA\`GYavalkya, udyAsya\`nvA\` are.aha\`masmAtsthA\`nAdasmi | ha\`nta te.ana\`yA kAtyAyanyA\`ntaM kara\`vANI\`ti | ##\centerline{pMk2}## sA\` hovAcha mai\`treyIH ya\`nma iya\`M, bhagoH, sa\`rvA pR^ithivI\` vitte\`na pUrNA\` syA\`t.h ka\`thaM te\`nAmR^itA syAmi\`ti | ne\`ti hovAcha yA\`GYavalkyo; ya\`thaivo\`pakaraNa\`vatAM jIvita\`M, ta\`thaiva\` te jIvita\`{\m+} syAd; amR^itatva\`sya tu\` nA\`shA\`sti vitte\`ne\`ti | ##\centerline{pMk3}## sA\` hovAcha mai\`treyIH ye\`nAha\`M nA\`mR^itA syA\`M, ki\`maha\`M te\`na kuryAM | ya\`deva\` bha\`gavAnve\`da, ta\`deva\` me brUhI\`ti | ##\centerline{pMk4}## sa\` hovAcha yA\`GYavalkyaH priyA\` vatAre ## K batAre ## naH satI\` priya\`M bhAshhasa | e\`hi A\`sva ## K Assva ## vyA\`khyAsyAmi te | vyAcha\`kshANasya tu\` me ni\`didhyAsasve\`ti | bra\`vitu bha\`gavAni\`ti ## K om. bravitu ... ## ##\centerline{pMk5}## sa\` hovAcha yA\`GYavalkyo ## K om. ## na\` vA\` are pa\`tyuH kA\`mAya pa\`tiH priyo\` bhavati Atma\`nas tu\` kA\`mAya pa\`tiH priyo\` bhavati | na\` vA\` are jAyA\`yai kA\`mAya jAyA\` priyA\` bhavati Atma\`nas tu\` kA\`mAya jAyA\` priyA\` bhavati | na\` vA\` are putrA\`NAM kA\`mAya putrA\`H priyA\` bhavanti Atma\`nas tu\` kA\`mAya putrA\`H priyA\` bhavanti | na\` vA\` are vitta\`sya kA\`mAya vitta\`M priya\`M bhavati Atma\`nas tu\` kA\`mAya vitta\`M priya\`M bhavati | na\` vA\` are bra\`hmaNaH kA\`mAya bra\`hma priya\`M bhavati Atma\`nas tu\` kA\`mAya bra\`hma priya\`M bhavati | na\` vA\` are kshatra\`sya kA\`mAya kshatra\`M priya\`M bhavati Atma\`nas tu\` kA\`mAya kshatra\`M priya\`M bhavati | na\` vA\` are lokA\`nAM kA\`mAya lokA\`H priyA\` bhavanti Atma\`nas tu\` kA\`mAya lokA\`H priyA\` bhavanti | na\` vA\` are devA\`nAM kA\`mAya devA\`H priyA\` bhavanti Atma\`nas tu\` kA\`mAya devA\`H priyA\` bhavanti | na\` vA\` are bhUtA\`nAM kA\`mAya bhUtA\`ni priyA\`Ni bhavanti Atma\`nas tu\` kA\`mAya bhUtA\`ni priyA\`Ni bhavanti | na\` vA\` are sa\`rvasya kA\`mAya sa\`rvaM priya\`M bhavati Atma\`nas tu\` kA\`mAya sa\`rvaM priya\`M bhavati | AtmA\` vA\` are drashhTa\`vyaH shrota\`vyo manta\`vyo nididhyAsita\`vyo | mai\`treyi Atma\`no vA\` are da\`rshanena shra\`vaNena matyA\` viGYA\`neneda\`{\m+} sa\`rvaM vidita\`m | ##\centerline{pMk6}## bra\`hma ta\`M pa\`rAdAdyo\`.anya\`trAtma\`no bra\`hma ve\`da; kshatra\`M ta\`M pa\`rAdAdyo\`.anya\`trAtma\`naH kshatra\`M ve\`da; lokA\`s ta\`M pa\`rAduryo\`.anya\`trAtma\`no lokA\`nve\`da; devA\`s ta\`M pa\`rAduryo\`.anya\`trAtma\`no devA\`nve\`da; bhUtA\`ni ta\`M pa\`rAduryo\`.anya\`trAtma\`no bhUtA\`ni ve\`da; sa\`rvaM ta\`M pa\`rAdAdyo\`.anya\`trAtma\`naH sa\`rvaM ve\`deda\`M bra\`hmeda\`M kshatra\`m.h ime\` lokA\`, ime\` devA\`, imA\`ni bhUtA\`nIda\`{\m+} sa\`rvaM, ya\`daya\`mAtmA\` | ##\centerline{pMk7}## sa\` ya\`thA dundubhe\`rhanya\`mAnasya na\` bA\`hyA~Nchha\`bdA~NchhaknuyAdgra\`haNAya, dundubhe\`s tu\` gra\`haNena dundubhyAghAta\`sya vA sha\`bdo gR^ihIta\`H; ##\centerline{pM8/k9}## sa\` ya\`thA vI\`NAyai vAdya\`mAnAyai na\` bA\`hyA~Nchha\`bdA~NchhaknuyAdgra\`haNAya, vI\`NAyai tu\` gra\`haNena vINAvAda\`sya vA sha\`bdo grhIta\`H; ##\centerline{pM9/k8}## sa\` ya\`thA shaN^kha\`sya dhmAya\`mAnasya na\` bA\`hyA~Nchha\`bdA~NchhaknuyAdgra\`haNAya, shaN^kha\`sya tu\` gra\`haNena shaN^khadhma\`sya vA sha\`bdo gR^ihIta\`H; ##\centerline{pMk10}## sa\` ya\`thArdraidhAgne\`rabhyA\`hitasya ## K abhyAhitAt## pR^ithagdhUmA\` vinishcha\`ranti eva\` vA\` are.asya mahato\` bhUta\`sya ni\`shvasitam ## K niHshvasitam## eta\`dya\`dR^igvedo\` yajurveda\`H sAmavedo\`.atharvAN^gira\`sa itihAsa\`H purANa\`M vidyA\` upanishha\`daH shlo\`kAH sU\`trANyanuvyAkhyA\`nAni vyAkhyA\`nani asyai\`vai\`tA\`ni sa\`rvANi ni\`shvasitAni ##kniHshvasitAni## ##\centerline{pMk11}## sa\` ya\`thA sa\`rvAsAmapA\`{\m+} samudra\` ekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhA{\m+} sparshA\`nAM tva\`gekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhAM gandhA\`nAM nA\`sike ekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhA{\m+} ra\`sAnAM jihvai\`kAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhA{\m+} rUpA\`NAM cha\`kshurekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshha{\m+} sha\`bdAnA{\m+} shro\`tramekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhA{\m+} saN^kalpA\`nAM ma\`na ekAyana\`m.h ## K variato ordineH ## eva\`{\m+} sa\`rveshhAM ve\`dAnAM vA\`gekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhAM ka\`rmaNA{\m+} ha\`stAvekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhAma\`dhvanAM pA\`dAvekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhAmAnandA\`nAmupa\`stha ekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhAM visargA\`NAM pA\`yurekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rvAsAM vidyA\`nA{\m+} hR^idayamekAyana\`m ##\centerline{pMk12}## sa\` ya\`thA saindhavakhilya\` udake\` prA\`sta udaka\`mevA\`nuvilI\`yeta, nA\`hAsyodgra\`haNAyaiva\` ## K na hAsyodgrahaNAyaiva ## syAd.h ya\`to-yatas tvA\`da\`dIta lava\`Namevai\`va\`M vA\` ara ida\`M maha\`dbhUta\`mananta\`mapAra\`M viGYAnaghana\` evai\`te\`bhyo bhUte\`bhyaH samutthA\`ya, tA\`ny evA\`nuvi\`nashyati; na\` pre\`tya saMGYA\`stI\`tyare bravImI\`ti hovAcha yA\`GYavalkyaH | ##\centerline{pMk13}## sA\` hovAcha mai\`treyi a\`traiva\` mA bha\`gavAnamUmuhad na\` pre\`tya saMGYA\`stI\`ti | ##\centerline{pM14/k13}## sa\` hovAcha yA\`GYavalkyo ## K om. ## na\` vA\` are.aha\`M mo\`haM bravImi ala\`M vA\` ara ida\`M viGYA\`nAya | ##\centerline{pM15/k14}## ya\`tra hi\` dvaita\`miva bha\`vati, ## K variato ordineH ## ta\`di\`tara i\`taraM jighrati, ta\`di\`tara i\`taraM pashyati ta\`di\`tara i\`tara{\m+} shR^iNoti, ta\`di\`tara i\`taramabhi\`vadati, ta\`di\`tara i\`taraM manute, ta\`di\`tara i\`taraM vi\`jAnAti | ##\centerline{pM16/k14}## ya\`tra tva\`sya sa\`rvamAtmai\`vA\`bhUt.h #### ##kvariato ordineH## ta\`tke\`na ka\`M pashyet.h ta\`tke\`na ka\`M jighret ta\`tke\`na ka\`{\m+} shR^iNuyAt.h ta\`tke\`na ka\`mabhi\`vadet.h ta\`tke\`na ka\`M manvIta, ta\`tke\`na ka\`M vi\`jAnIyAd | ye\`neda\`{\m+} sa\`rvaM vijAnA\`ti, ta\`M ke\`na vi\`jAnIyAd.h viGYAtA\`ramare ke\`na vi\`jAnIyAdi\`ti | ##\centerline{ch5}## ##\centerline{pMk1}## iya\`M pR^ithivI\` sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM ma\`dhu asyai\` pR^ithivyai\` sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`masyA\`M pR^ithivyA\`M tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`s chAya\`madhyAtma\`{\m+} shArIra\`s tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hma, ida\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pMk2}## imA\` A\`paH sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM ma\`dhu AsA\`mapA\`{\m+} sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`mAsva\`psu\` tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`madhyAtma\`{\m+} raitasa\`s tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hma, ida\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pMk3}## aya\`magni\`H sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM ma\`dhu asyAgne\`H sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`masmi\`nnagnau\` tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`madhyAtma\`M vAN^ma\`yas tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hma, ida\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pM4/k10}## aya\`mAkAsha\`H sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM ma\`dhu asyAkAsha\`sya sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`masmi\`nnAkAshe\` tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`madhyAtma\`{\m+} hR^idy AkAsha\`s tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hmeda\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pM5/k4}## aya\`M vAyu\`H sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM ma\`dhu asya vAyo\`H sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`masmi\`nvAyau\` tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`madhyAtma\`M prANa\`s tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`M amR^itam.h ida\`M bra\`hmeda\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pM6/k5}## aya\`mAditya\`H sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM ma\`dhu asyAditya\`sya sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`masmi\`nnAditye\` tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`madhyAtma\`M chAkshushha\`s tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hmeda\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pMk7}## aya\`M chandra\`H sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM ma\`dhu asya chandra\`sya sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`masmi\`nchandre\` tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`madhyAtma\`M mAnasa\`s tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hmeda\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pM8/k6}## imA\` di\`shaH sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM ma\`dhu AsA\`M dishA\`{\m+} sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`mAsu\` dikshu\` tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`madhyAtma\`{\m+} shrautra\`H prAtishrutka\`s tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hmeda\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pM9/k8}## iya\`M vidyu\`tsa\`rveshhAM bhUtA\`naM ma\`dhu asyai\` vidyu\`taH sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`masyA\`M vidyu\`ti tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`madhyAtma\`M taijasa\`s tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hmeda\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pM10/k9}## aya\`{\m+} stanayitnu\`H sa\`rveshhAM bhutA\`nAM ma\`dhu asya stanayitno\`H sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`masmi\`ntstanayitnau\` tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`madhyAtma\`{\m+} shAbda\`H sauvara\`s tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hmeda\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pMk11}## aya\`M dharma\`H sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM ma\`dhu asya dharma\`sya sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`masmi\`ndharme\` tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`madhyAtma\`M dhArma\`s tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hmeda\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pMk12}## ida\`{\m+} satya\`{\m+} sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM ma\`dhu asya satya\`sya sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`masmi\`ntsatye\` tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`madhyAtma\`{\m+} sAtya\`s tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hmeda\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pMk13}## ida\`M mAnushha\`{\m+} sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM ma\`dhu asya mAnushha\`sya sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`masmi\`nmAnushhe\` tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`madhyAtma\`M mAnushha\`s tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hmeda\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pMk14}## aya\`mAtmA\` sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM ma\`dhu asyAtma\`naH sa\`rvANi bhUtA\`ni ma\`dhu; ya\`shchAya\`masmi\`nnAtma\`ni tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, ya\`shchAya\`mAtmA\` tejoma\`yo.amR^itama\`yaH pu\`rushho, aya\`meva\` sa\` yo\`.aya\`mAtme\`da\`mamR^itam.h ida\`M bra\`hmeda\`{\m+} sa\`rvam | ##\centerline{pMk15}## sa\` vA\` aya\`mAtmA\` sa\`rveshhAM a\`dhipatiH, sa\`rveshhAM bhUtA\`nA{\m+} rA\`jA | ta\`dya\`thA rathanAbhau\` cha rathanemau\` chA\`rAH sa\`rve sa\`marpitA, eva\`mevA\`smi\`nnAtma\`ni sa\`rvANi bhUtA\`ni sa\`rve devA\`H sa\`rve lokA\`H sa\`rve prANA\`H sa\`rva eta\` AtmA\`naH sa\`marpitAH | ##\centerline{pMk16}## ida\`M vai\` ta\`nma\`dhu Dadhya\`N^N^ atharvaNo\`.ashvi\`bhyAmuvAcha | ta\`deta\`dR^ishhiH pa\`shyannavochat ## {lv 1.116.12}:## ta\`dvAM, narA, sana\`ye da\`{\m+}sa ugra\`m Avi\`shh kR^iNomi, tanyatu\`rna\` vR^ishhTi\`M, Dadhya\`N^ ha ya\`nma\`dhv atharvaNo\` vAm a\`shvasya shIrshhNA\` pra\` ya\`dImuvA\`che\`ti | ##\centerline{pMk17}## ida\`M vai\` ta\`nma\`dhu Dadhya\`N^N^ atharvaNo\`.ashvi\`bhyAmuvAcha | ta\`deta\`dR^ishhiH pa\`shyannavochat ## {lv 1.117.22}:## atharvaNA\`yAshvinA DadhIche\`.ashvya{\m+} shi\`raH pra\`tyairayataM; sa\` vAM ma\`dhu pra\` vochadR^itAya\`n tvAshhTra\`M ya\`d.h dasrAu apikakshya\`M vAmi\`ti | ##\centerline{pMk18}## ida\`M vai\` ta\`nma\`dhu Dadhya\`N^N^ atharvaNo\`.ashvi\`bhyAmuvAcha | ta\`deta\`dR^ishhiH pa\`shyannavochat pu\`rashchakre dvipa\`daH, pu\`rashchakre cha\`tushhpadaH; pu\`raH sa\`, pakshI\` bhutvA\`, pu\`raH pu\`rushha A\`vishadi\`ti | sa\` vA\` aya\`M pu\`rushhaH sa\`rvAsu pUrshhu\` purishayo\`; nai\`nena ki\`M chanA\`nAvR^itaM, nai\`nena ki\`M chanA\`samvR^itam | ##\centerline{pMk19}## ida\`M vai\` ta\`nma\`dhu Dadhya\`N^N^ atharvaNo\`.ashvi\`bhyAmuvAcha | ta\`deta\`dR^ishhiH pa\`shyannavochat ## {lv 6.47.18}:## rUpa\`{\m+}-rUpaM pra\`tirUpo babhUva, ta\`dasya rUpa\`M praticha\`kshaNAye\`- -ndro mAyA\`bhiH pururU\`pa Iyate, yuktA\` hya\`sya ha\`rayaH shatA\` da\`she\`ti | aya\`M vai\` ha\`rayo, aya\`M vai\` dasha cha saha\`sraNi bahU\`ni chAnantA\`ni cha | ta\`deta\`dbra\`hmApUrva\`manapara\`manantara\`mabAhya\`m.h aya\`mAtmA\` bra\`hma sa\`rvAnubhUH | i\`tyanushA\`sanam | [panustub] ##\centerline{pM20 }## ## pro m5,20-22 schribitkrishna 6; vide infra ## a\`tha va{\m+}sha\`H | ta\`dida\`M vaya\`{\m+} hau\`rpaNAyyAch, chhau\`rpaNayyo gau\`tamAd.h gau\`tamo va\`tsyAd.h va\`tsyo vA\`tsyAchcha pArAsharyA\`chcha, pA\`rAsharyaH shhA\`MktyAchcha bhA\`radvAjAchcha, bhA\`radvAja audAvahe\`shcha hA\`NDilyAchcha, hA\`NDilyo vai\`javApAchcha gautamA\`chcha, gau\`tamo vai\`javApAyanAchcha vaishhTapureyA\`chcha, vai\`shhTapureyaH hA\`NDilyAchcha RauhiNAyanA\`chcha, Rau\`hiNAyanaH hau\`nakAchchAtreyA\`chcha RaibhyA\`chcha, Rai\`bhyaH pau\`timAshhyAyaNAchcha kauNDinyAyanA\`chcha, kau\`NDinyAyanaH kau\`NDinyAt.h kau\`NDinyaH kau\`NDinyAt.h kau\`NDinyaH kauNDinyA\`chchAgniveshyA\`chcha, ##\centerline{pM21 }## ## pro m5,20-22 schribitkrishna 6; vide infra ## agniveshya\`H shhau\`tavAt.h shhau\`tavaH pA\`rAsharyAt.h pA\`rAsharyaH jA\`tukarNyAt.h jA\`tukarNyo bhA\`radvAjAd.h bhA\`radvAjo bhAradvAjA\`chchAsurAyaNA\`chcha gautamA\`chcha, gau\`tamo bhA\`radvAjAd.h bhA\`radvAjo vaijavApAyanA\`ch, vai\`javApAyanaH kashikAyane\`H, kashikAyani\`rghR^itakaushikA\`d.h ghR^itakaushika\`H pA\`rAsharyAt.h pA\`rAsharyaH pA\`rAsharyAt.h pA\`rAsharyaH jA\`tukarNyAt.h jA\`tukarNyo bhA\`radvAjAd.h bhA\`radvAjo bhAradvAjA\`chchAsurAyaNA\`chyaskA\`chcha, asurAyaNa\`s Trai\`vaNeH Trai\`vaNirAu\`pajandhaneH Au\`pajandhaniHasureH asurirbhA\`radvAjAd.h bhA\`radvAjo atreyA\`t.h ##\centerline{pM22 }## ## pro m5,20-22 schribitkrishna 6; vide infra ## atreyo\` mA\`NTeH, mA\`NTirgau\`tamAd.h gau\`tamo gau\`tamAd.h gau\`tamo vA\`tsyAd.h vA\`tsyaH hA\`NDilyAch, chhA\`NDilyaH kai\`shoryAtkA\`pyAt.h kai\`shoryaH kA\`pyaH kumAraharitA\`t.h kumAraharito\` gAlavA\`d.h gAlavo\` vidarbhIkauNDinyA\`d.h vidarbhIkauNDinyo\` bA\`bhavAdvatsanapA\`d.h bA\`bhavaH patha\`H shhau\`bharAt.h pa\`nthAH shhau\`bharo.ayA\`syAdaN^girasA\`d.h AyA\`syo aN^girasa\`.abhutes TvA\`shhTrAd.h abhutiH TvA\`shhTro vishva\`rUpAdTvA\`shhTrAd.h vishva\`rUpas TvA\`shhTro.ashvi\`bhyAm.h Ashvi\`nau Dadhi\`cha atharvanA\`d.h Dadhya\`N^N^ atharvano\`.atharvano Dai\`vAd.h atharvA Dai\`va mR^ityo\`H prAddha\`{\m+}sanAn.h mR^ityu\`H prAddha\`{\m+}sanaH shha\`nagAt.h shha\`nagaH pareshhTi\`NaH pareshhTI\` bra\`hmano bra\`hma sva\`yaMbhu, bra\`hmaNe na\`maH | ##\centerline{chk6 }## ## schribitkrishna pro m5,20-22; vide supra ## ##\centerline{pk1}## atha va{\m+}shaH pashutimAshhyo gaupavanAd.h gaupavanaH pashutimAshhyAt.h pashutimAshhyo gaupavanAd.h gaupavanaH kaushikAt.h kaushikaH kauNDinyAt.h kauNDinyaH hANDilyAt.h hANDilyaH kaushikAchcha gautamAchcha, gautamo ##\centerline{pk2}## agniveshyAd.h agniveshyaH hANDilyAchchAnabhimlAtAchcha, anabhimlAta anabhimlAtAd.h anabhimlAta anabhimlAtAd.h anabhimlAto gautamAd.h gautamaH shhaitavaprAchInayogyAbhyA{\m+}, shhaitavaprAchInayogyau pArAsharyAt.h pArAsharyo bhAradvAjAd.h bhAradvAjo bhAradvAjAchcha gautamAchcha, gautamo bhAradvAjAd.h bhAradvAjaH pArAsharyAt.h pArAsharyo vaijavApAyanAd.h vaijavApAyanaH kaushikAyaneH, kaushikAyanir ##\centerline{pk3}## ghR^itakaushikAd.h ghR^itakaushikaH prAsharyAyaNAt.h pArasharyAyaNaH pArAsharyAt.h pArAsharyo jAtUkarNyAt.h jAtUkarNya asurAyaNAchcha yAskAchcha, asurAyaNas TraivaNeH, TraivaNiraupajandhaneH, aupajandhanirasureH, asurirbhAradvAjAd.h bhAradvAja atreyAd.h atreyo mANTeH, mANTirgautamAd.h gautamo vAtsyAd.h vAtsyaH hANDilyAch, chhANDilyaH kaishoryAtkApyAt.h kaishoryaH kApyaH kumArahAritAt.h kumArahArito gAlavAd.h gAlavo vidarbhIkauNDinyAd.h vidarbhIkauNDinyo vatsanapAto bAbhravAd.h vatsanapAdbAbhravaH pathaH shhaubharAt.h panthAH shhaubharo.ayAsyAdaN^girasAd.h AyAsya aN^girasa abhUtes TvAshhTrAd.h abhUtis TvAshhTro vishvarUpAtTvAshhTrAd.h vishvarUpas TvAshhTro.avshi\`bhyAm.h Ashvi\`nau DadhIcha atharvaNAd.h DadhyaN^N^ atharvaNo.atharvaNo DaivAd.h AtharvA Daivo mR^ityoH prAdhva{\m+}sanAn.h mR^ityu\`H prAdhva{\m+}sanaH pradhva{\m+}sanAt.h pradhva{\m+}sana ekarshheH ekarshhirviprachitteH viprachittirvyashhTeH vyashhTiH shhanAroH, shhanAruH shhanAtanAt.h shhanAtanaH shhanagAt.h shhanagaH parameshhThinaH, parameshhThI brahmaNo; brahma svayaMbhu, brahmaNe namaH | [pnormal] ##\centerline{ch3 {= hbM 14.6.} {= hbk16.6.}}## ##\centerline{ch1}## ##\centerline{pMk1}## janako\` ha vai\`deho bahudakshiNe\`na yaGYe\`neje | ta\`tra ha kurupa~NchAlA\`nAM brAhmaNA\` abhisa\`metA babhUvuH | ta\`sya ha janaka\`sya vai\`dehasya vijiGYA\`sA ##Ai.gH II 2, paH 142a[Tgrx16]AH +vijiGYAsA\`## babhUvaH ka\`H svideshhA\`M brAhmaNA\`nAmanUchAna\`tama i\`ti | ##\centerline{pM2/k1}## sa\` ha ga\`vA{\m+} saha\`srama\`varurodha; da\`sha-dasha pA\`dA e\`kaikasyAH shR^iN^gayorA\`baddhA babhUvuH | ##\centerline{pM2/k2}## tA\`nhovAchaH brA\`hmaNA bhagavanto, yo\` vo bra\`hmishhThaH, sa\` etA\` gA\` u\`dajatAmi\`ti | te\` ha brAhmaNA\` na\` dadhR^ishhuH | ##\centerline{pM3/k2}## a\`tha ha yA\`GYavalkyaH sva\`meva\` brahmachAri\`NamuvAchaitA\`H, saumyo\`daja, shhAmashravA3 i\`ti | tA\` hodA\`chakAra | te\` ha brAhmaNA\`shchukrudhuH katha\`M nu\` no bra\`hmishhTho bruvIte\`ti | ##\centerline{pM4/k2}## a\`tha ha janaka\`sya vai\`dehasya ho\`tAshvalo\` babhUva | sa\` hainaM paprachchhaH tva\`M nu\` kha\`lu no, yAGYavalkya, bra\`hmishhTho.asI3 i\`ti | sa\` hovAchaH na\`mo vaya\`M bra\`hmishhThAya kurmo; go\`kAmA eva\` vaya\`{\m+} sma i\`ti | ta\`{\m+} ha ta\`ta eva\` pra\`shhTuM dadhre ho\`tAshvala\`H ##\centerline{pM5/k3}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ya\`dida\`{\m+} sa\`rvaM mR^ityu\`nApta\`{\m+}, sa\`rvaM mR^ityu\`nAbhi\`pannaM, ke\`na ya\`jamAno mR^ityo\`rA\`ptima\`timuchyata i\`ti | ho\`trartvi\`jAgni\`nA vAchA\`; vA\`gvai\` yaGYa\`sya ho\`tA | ta\`dye\`ya\`M vA\`kso\`.aya\`magni\`H sa\` ho\`tA sA\` mu\`ktiH sA\`timuktiH | ##\centerline{pM6/k4}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ya\`dida\`{\m+} sa\`rvamahorAtrA\`bhyAmApta\`{\m+}, sa\`rvamahorAtrA\`bhyAmabhi\`pannaM, ke\`na ya\`jamAno.ahorAtra\`yorA\`ptima\`timuchyata i\`ti | adhvaryu\`Nartvi\`jA cha\`kshushhAditye\`na; cha\`kshurvai\` yaGYa\`syAdhvaryu\`H | ta\`dya\`dida\`M cha\`kshuH, so\`.asA\`vAditya\`H; so\`.adhvaryu\`H sA\` mu\`ktiH sA\`timuktiH | ##\centerline{pM7/k5}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ya\`dida\`{\m+} sa\`rvaM pUrvapakshAparapakshA\`bhyAmApta\`{\m+}, sa\`rvaM pUrvapakshAparapakshA\`bhyAmabhi\`pannaM, ke\`na ya\`jamAnaH pUrvapakshAparapaksha\`yorA\`ptima\`timuchyata i\`ti | brahma\`Nartvi\`jA ma\`nasA chandre\`Na; ma\`no vai\` yaGYa\`sya brahmA\` | ta\`dya\`dida\`M ma\`naH, so\`.asau\` chandra\`H sa\` brahmA\` sA\` mu\`ktiH sA\`timuktiH | ##\centerline{pM8/k6}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ya\`dida\`manta\`rikshamanArambaNa\`miva; ke\`nAkrame\`Na ya\`jamAnaH svarga\`M loka\`mA\`kramata i\`ti | udgAtra\`rtvi\`jA vayu\`nA prANe\`na; prANo\` vai\` yaGYa\`syodgAtA\` | ta\`dyo\`.aya\`M prANa\`H sa\` vAyu\`H sa\` udgAtA\` sA\` mu\`ktiH sA\`timuktiH | i\`tya\`timokshA, a\`tha saMpa\`daH | ##\centerline{pM9/k7}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ka\`tibhiraya\`madya\`rgbhi\`rho\`tAsmi\`nyaGYe\` karishhyatI\`ti | tisR^ibhiri\`ti | katamA\`s tA\`s ti\`sra i\`ti | puronuvAkyA\` cha yAjyA\` cha sha\`syaiva\` tR^itI\`yA | ki\`M tA\`bhirjayatI\`ti | pR^ithivIloka\`meva\` puronuvAkya\`yA ja\`yati antarikshaloka\`M yAjya\`yA, dyaurloka\`{\m+} sha\`syayA ##\centerline{pM10/k8}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ka\`tyaya\`madyA\`dhvaryu\`rasmi\`nyaGYa\` A\`hutIrhoshhyatI\`ti | tisra\` i\`ti | katamA\`s tA\`s ti\`sra i\`ti | yA\` hutA\` ujjva\`lanti, yA\` hutA\` atine\`danti, yA\` hutA\` adhishe\`rate | ki\`M tA\`bhirjayatI\`ti | yA\` hutA\` ujjva\`lanti, devaloka\`meva\` tA\`bhirjayatiH dI\`pyata iva hi\` devaloko\` | yA\` hutA\` atine\`danti, manushhyaloka\`m ## K pitR\^ilokam## eva\` tA\`bhirjayati a\`tIva hi\` manushhyaloko\` ## K pitR\^iloko ## yA\` hutA\` adhishe\`rate, pitR^iloka\`m ## K manushhyalokam## eva\` tA\`bhirjayati adha\` iva hi\` pitR^iloka\`H ## K manushhyaloka\`H ## ##\centerline{pM11/k9}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ka\`tibhiraya\`madya\` brahmA\` yaGYa\`M dakshiNato\` deva\`tAbhirgopAyishhya\`tI\`ty ## K gopAyatIty ## e\`kaye\`ti | katamA\` sai\`ke\`ti | ma\`na eve\`ti | ananta\`M vai\` ma\`no, anantA\` vi\`shve devA\` | ananta\`meva\` sa\` te\`na loka\`M jayati | ##\centerline{pM12/k10}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ka\`tyaya\`madyo\`dgAtA\`smi\`nyaGYe\` stotri\`yAH stoshhyatI\`ti | tisra\` i\`ti | katamA\`s tA\`s ti\`sra i\`ti | puronuvAkyA\` cha yAjyA\` cha sha\`syaiva\` tR^itI\`yAdhidevata\`m.h a\`thAdhyatma\`M ## K om. adhidevatam... ## katamA\`s tA\` yA\` adhyAtma\`mi\`ti | prANa\` eva\` puronuvAkyA\`pAno\` yAjyA\`, vyAna\`H sha\`syA | ki\`M tA\`bhirjayatI\`ti | ya\`tki\`~Ncheda\`M prANabhR^idi\`ti ##kpro ya\`t... ## ##schribitpR\^ithivIlokameva puronuvAkyayA jayati## ta\`to ha ho\`tAshvala\` u\`pararAma | ##\centerline{ch2}## ##\centerline{pMk1}## a\`tha hainaM jAratkArava\` A\`rtabhAgaH paprachchha | yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ka\`ti gra\`hAH, ka\`tyatigrahA\` i\`ti | ashhTau\` gra\`hA, ashhTA\`vatigrahA\` i\`ti | ye\` te\`.ashhTau\` gra\`hA, ashhTA\`vatigrahA\`H, katame\` ta\` i\`ti | ##\centerline{pMk2}## prANo\` vai\` gra\`haH | so\`.apAne\`nAtigrahe\`Na ## K sa gandhenAtigraheNa ## gR^ihIto\` | apAne\`na ## K prANena ## hi\` gandhA\`~Nji\`ghrati | ##\centerline{pM3/k4}## jihvA\` vai\` gra\`haH | sa\` ra\`senAtigrahe\`Na gR^ihIto\`; jihva\`yA hi\` ra\`sAnvijAnA\`ti | ##\centerline{pM4/k3}## vA\`gvai\` gra\`haH | sa\` nA\`mnAtigrahe\`Na gR^ihIto\`; vAchA\` hi\` nA\`mAnyabhiva\`dati | ##\centerline{pMk5}## cha\`kshurvai\` gra\`haH | sa\` rUpe\`NAtigrahe\`Na gR^ihIta\`sh; cha\`kshushhA hi\` rUpA\`Ni pa\`shyati | ##\centerline{pMk6}## shro\`traM vai\` gra\`haH | sa\` sha\`bdenAtigrahe\`Na gR^ihIta\`H; shro\`treNa hi\` sha\`bdA~NchhR^iNo\`ti | ##\centerline{pMk7}## ma\`no vai\` gra\`haH | sa\` kA\`menAtigrahe\`Na gR^ihIto\`; ma\`nasA hi\` kA\`mAnkAma\`yate | ##\centerline{pMk8}## ha\`stau vai\` gra\`haH | sa\` ka\`rmaNAtigrahe\`Na gR^ihIto\`; ha\`stAbhyA{\m+} hi\` ka\`rma karo\`ti | ##\centerline{pMk9}## tva\`gvai\` gra\`haH | sa\` spa\`rshenAtigrahe\`Na gR^ihIta\`s; tvachA\` hi\` spa\`rshAnveda\`yata | i\`tyashhTau\` gra\`hA, ashhTA\`vatigrahA\`H | ##\centerline{pMk10}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ya\`dida\`{\m+} sa\`rvaM mR^ityo\`ra\`nnaM, kA\` svitsA\` deva\`tA, ya\`syA mR^ityu\`ra\`nnami\`ti | agni\`rvai\` mR^ityu\`H, so\`.apA\`ma\`nnam.h a\`pa punarmR^ityu\`M jayati | ##\centerline{pM11/k12}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ya\`trAya\`M pu\`rushho mriya\`te, ki\`menaM na\` jahAtI\`ti | nA\`me\`ti ananta\`M vai\` nA\`mAnantA\` vi\`shve devA\`; ananta\`meva\` sa\` te\`na loka\`M jayati | ##\centerline{pM12/k11}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ya\`trAya\`M pu\`rushho mriya\`ta, u\`dasmA\`tprANA\`H krAmanti A\`ho ne\`ti | ne\`ti hovAcha yA\`GYavalkyo\`, atraiva\` sama\`vanIyante, sa\` u\`chchhvayati A\`dhmAyati A\`dhmAto mR^ita\`H shete | ##\centerline{pMk13}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ya\`trAsya pu\`rushhasya mR^ita\`syAgni\`M vA\`gapye\`ti, vA\`taM prANa\`sh, cha\`kshurAditya\`M, ma\`nashchandra\`M, di\`shaH shro\`traM, pR^ithivI\`{\m+} sha\`rIram.h AkAsha\`mAtmau\`shhadhIrlo\`mAni, va\`naspa\`tInke\`shA, apsu\` lo\`hitaM cha re\`tashcha nidhI\`yate, kvA\`ya\`M tadA\` pu\`rushho bhavatI\`ti | A\`hara, saumya, ha\`stam | ##\centerline{pM14/k13}## A\`rtabhAge\`ti hovAchAvA\`m ## K om. iti hovAcha## evai\`ta\`d ##kevaitasya ## vedishhyA\`vo; na\` nAveta\`tsajana\` i\`ti | tau\` hotkra\`mya mantrayA\`M chakratus ## K chakrAte ## tau\` ha ya\`dUcha\`tuH, ka\`rma haiva\` ta\`dUchatuH a\`tha ha ya\`tprasha{\m+}sa\`tuH, ka\`rma haiva\` ta\`tpra\`sha{\m+}satuH pu\`Nyo vai\` pu\`Nyena ka\`rmaNA bhavati, pA\`paH pA\`pene\`ti | ta\`to ha jAratkArava\` A\`rtabhAga u\`pararAma | ##\centerline{ch3}## ##\centerline{pMk1}## a\`tha hainaM bhujyu\`rlA\`hyAyaniH paprachchha | yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, madre\`shhu cha\`rakAH pa\`ryavrajAma; te\` pata\`~Nchalasya kA\`pyasya gR^ihA\`nai\`ma | ta\`syAsIdduhitA\` gandharva\`gR^ihItA; ta\`mapR^ichchhAmaH ko\`.asI\`ti | so\`.abravIt shhudhanvA\`N^girasa\` i\`ti | ta\`M yadA\` lokA\`nAma\`ntAna\`pR^ichchhAmA\`thaita\`d ## K athainam## abrUmaH kva\` pArikshitA\` abhavanni\`ti | kva\` pArikshitA\` abhavanni\`ti | ##kabhavant.## ta\`t ## K sa ## tvA pR^ichchhAmi, yAGYavalkyaH kva\` pArikshitA\` abhavanni\`ti | ##\centerline{pMk2}## sa\` hovAchovA\`cha vai\` sa\` ta\`d agachchhanvai\` te\` ta\`tra, ya\`trAshvamedhayAji\`no ga\`chchhantI\`ti | kva\` nva\`shvamedhayAji\`no gachchhantI\`ti | dvA\`tri{\m+}shata vai\` devarathAhnyA\`nyaya\`M loka\`s; ta\`{\m+} samanta\`M loka\`M dvistA\`vatpR^ithivI\` ## K samantaM pR\^ithivI dvistAvat## pa\`ryeti; tA\`{\m+} ## K tA{\m+} samantaM ## pR^ithivI\`M dvistA\`vatsamudra\`H pa\`ryeti | ta\`dyA\`vatI kshura\`sya dhA\`rA, yA\`vadvA ma\`kshikAyAH pa\`ttraM, tA\`vAna\`ntareNAkAsha\`H | tA\`n9ndraH suparNo\` bhUtvA\` vAya\`ve prA\`yachchhat; tA\`nvAyu\`rAtma\`ni dhitvA\` ta\`trAgamayadya\`tra parikshitA\` ## K ashvamedhayAjino ## a\`bhavanni\`ti | eva\`miva vai\` sa\` vAyu\`meva\` pra\`shasha{\m+}sa; ta\`smAdvAyu\`reva\` vya\`shhTiH vAyu\`H sa\`mashhTiH | a\`pa punarmR^ityu\`M jayati, sa\`rvamA\`yureti ## K om. sarvamAyureti ## ya\` eva\`M ve\`da | ta\`to ha bhujyu\`rlA\`hyAyaniru\`pararAma | ##\centerline{chM4/k5}## ##\centerline{pMk1}## a\`tha hainaM kaho\`DaH ## K kaholaH ## kau\`shhItakeyaH paprachchhaH yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ya\`d ## K add. eva ## sAkshA\`da\`parokshAdbra\`hma ya\` AtmA\` sarvAntara\`H ta\`M me vyA\`chakshve\`ti | eshha\` ta AtmA\` sarvAntara\`H | katamo\`, yAGYavalkya, sarvAntaro\` | yo\`.ashanAyA\`pipAse\` sho\`kaM mo\`haM jarA\`M mR^ityu\`matye\`ti | eta\`M vai\` ta\`mAtmA\`naM viditvA\`, brAhmaNA\`H putraishhaNA\`yAshcha vittaishhaNA\`yAshcha lokaishhaNA\`yAshcha vyutthA\`yA\`tha bhikshAcha\`ryaM charanti | yA\` hy e\`va\` putraishhaNA\` sA\` vittaishhaNA\`, yA\` vittaishhaNA\` sA\` lokaishhaNo\`bhe\` hy e\`te\` e\`shhaNe eva\` bha\`vataH | ta\`smAdpaNDita\`H ## K brAmaNaH ## pA\`NDityaM nirvi\`dya, bA\`lyena tishhThA\`sed; bA\`lyaM cha pA\`NDityaM cha nirvi\`dyA\`tha muni\`H amauna\`M cha mauna\`M cha nirvi\`dyA\`tha brAhmaNa\`H | sa\` brAhmaNa\`H ke\`na syAd | ye\`na syA\`t.h te\`nedR^isha eva\` bhavati, ya\` eva\`M ve\`da ## K evAto.anyadArtaM ## ta\`to ha kaho\`DaH ## K kaholaH ## kau\`shhItakeya u\`pararAma | ##\centerline{chM5/k4}## ##\centerline{pMk1}## a\`tha hainamUshhasta\`shchA\`krAyaNaH paprachchha | yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ya\`tsAkshA\`da\`parokshAdbra\`hma ya\` AtmA\` sarvAntara\`H ta\`M me vyA\`chakshve\`ti | eshha\` ta AtmA\` sarvAntara\`H | katamo\`, yAGYavalkya, sarvAntaro\` | ya\`H prANe\`na prA\`Niti, sa\` ta AtmA\` sarvAntaro\`; yo\`.apAne\`nApA\`niti, sa\` ta AtmA\` sarvAntaro\`; yo\` vyAne\`na vya\`niti, sa\` ta AtmA\` sarvAntaro\`; ya\` udAne\`noda\`niti, sa\` ta AtmA\` sarvAntaro\` | ya\`H samAne\`na sama\`niti, sa\` ta AtmA\` sarvantara\`. ## K om. yaH ... ## eshha\` ta AtmA\` sarvAntara\`H | ##\centerline{pM1/k2}## sa\` hovAchoshhasta\`shchA\`krAyaNoH ya\`thA vai\` brUyA\`dasau\` gau\`H asA\`va\`shva i\`ti eva\`mevai\`ta\`dvya\`padishhTaM bhavati | ya\`deva\` sAkshA\`da\`parokshAdbra\`hma ya\` AtmA\` sarvAntara\`H ta\`M me vyA\`chakshve\`ti | eshha\` ta AtmA\` sarvAntara\`H | katamo\`, yAGYavalkya, sarvAntaro\` | na\` dR^ishhTerdrashhTA\`raM pashyeH na\` shru\`teH shrotA\`ra{\m+} shR^iNuyA; na\` mate\`rmantA\`raM manvIthA, na\` vi\`GYAterviGYAtA\`raM vi\`jAnIyA | eshha\` ta AtmA\` sarvAntaro\` | ato.anya\`dA\`rtaM | ta\`to hoshhasta\`shchA\`krAyaNa u\`pararAma | ##\centerline{ch6}## ##\centerline{pMk1}## a\`tha hainaM gA\`rgI vAchakna\`vI paprachchhaH yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, ya\`dida\`{\m+} sa\`rvamapsvo\`taM cha pro\`taM cha, ka\`sminnu\` ## K nu khalv ## A\`pa o\`tAshcha pro\`tAshche\`ti | vAyau\`, gArgI\`ti | ka\`sminnu\` ## K nu khalu ## vAyu\`ro\`tashcha pro\`tashche\`ti | AkAsha\` eva\` ## K antarikshalokeshhu ## gArgI\`ti | ka\`sminnvA\`kAsha\` ## K nu khalvantarikshalokA\` ## o\`tashcha pro\`tashche\`ti | antarikshaloke\`shhu ## K gandharvalokeshhu ## gArgI\`ti | ka\`sminnu\` kha\`lvantarikshalokA\` ## K gandharvalokA ## o\`tAshcha pro\`tAshche\`ti | dyaurloke\`shhu, gArgI\`ti | ka\`sminnu\` kha\`lu dyaurlokA\` o\`tAshcha pro\`tAshche\`ty ## K om. dyaurlokeshhu ... ## adityaloke\`shhu, gArgI\`ti | ka\`sminnu\` kha\`lvAdityalokA\` o\`tAshcha pro\`tAshche\`ti | chandraloke\`shhu, gArgI\`ti | ka\`sminnu\` kha\`lu chandralokA\` o\`tAshcha pro\`tAshche\`ti | nakshatraloke\`shhu, gArgI\`ti | ka\`sminnu\` kha\`lu nakshatralokA\` o\`tAshcha pro\`tAshche\`ti | devaloke\`shhu, gArgI\`ti | ka\`sminnu\` kha\`lu devalokA\` o\`tAshcha pro\`tAshche\`ti | gandharvaloke\`shhu ## K indralokeshhu ## gArgI\`ti | ka\`sminnu\` kha\`lv gandharvalokA\` ## K indralokA ## o\`tAshcha pro\`tAshche\`ti | prajApatiloke\`shhu, gArgI\`ti | ka\`sminnu\` kha\`lu prajApatilokA\` o\`tAshcha pro\`tAshche\`ti | brahmaloke\`shhu, gArgI\`ti | ka\`sminnu\` kha\`lu brahmalokA\` o\`tAshcha pro\`tAshche\`ti | sa\` hovAchaH gA\`rgi, mA\`tiprAkshIH mA\` te mUrdhA\` vya\`paptad ## K vipaptad## anatiprashnyA\`M vai\` deva\`tAma\`tipR^ichchhasi | gA\`rgi, mA\`tiprAkshIri\`ti | ta\`to ha gA\`rgI vAchakna\`vy u\`pararAma | ##\centerline{chM7 }## ## K ex parte aliteH vide infra ## ##\centerline{pMk1}## a\`thainamUddA\`laka A\`ruNiH paprachchhaH yA\`GYavalkye\`ti hovAcha, madre\`shhvavasAma pata~Nchala\`sya kA\`pyasya gR^ihe\`shhu, yaGYa\`madhIyAnA\`H | ta\`syAsIdbhAryA\` gandharva\`gR^ihItA | ta\`mapR^ichchhAmaH ko\`.asI\`ti | so\`.abravIt kaba\`ndha atharvaNa\` i\`ti | ##\centerline{pM2/k1}## so\`.abravItpata~Nchala\`M kA\`pyaM yAGYikA\`{\m+}shchaH ve\`ttha nu\` tva\`M, kApya, ta\`tsU\`traM ya\`sminnaya\`M cha loka\`H pa\`rashcha loka\`H sa\`rvANi cha bhUtA\`ni sa\`MdR^ibdhAni bhavantI\`ti | so\`.abravItpata~Nchala\`H kA\`pyoH nA\`ha\`M ta\`d.h bhagavan.h vede\`ti | ##\centerline{pM3/k1}## so\`.abravItpata~Nchala\`M kA\`pyaM yAGYikA\`{\m+}shchaH ve\`ttha nu\` tva\`M, kApya, ta\`mantaryAmi\`NaM, ya\` ima\`M cha loka\`M pa\`raM cha loka\`{\m+} sa\`rvANi cha bhUtA\`nya\`ntaro yama\`yatI\`ti | so\`.abravItpata~Nchala\`H kA\`pyoH nA\`ha\`M ta\`M, bhagavan.h vede\`ti | ##\centerline{pM4/k1}## so\`.abravItpata~Nchala\`M kA\`pyaM yAGYikA\`{\m+}shchaH yo\` vai\` ta\`t.h kApya, sU\`traM vidyA\`tta\`M chAntaryAmi\`Na{\m+}, sa\` brahmavi\`t.h sa\` lokavi\`t.h sa\` devavi\`t.h sa\` vedavi\`t.h sa\` yaGYavi\`t ## K om. ## sa\` bhUtavi\`t.h sa\` Atmavi\`t.h sa\` sarvavi\`di\`ti te\`bhyo.abravIt | ta\`daha\`M veda | ta\`chche\`ttva\`M, yAGYavalkya, sU\`trama\`vidvA{\m+}s ta\`M chAntaryAmi\`NaM brahmagavI\`ruda\`jase, mUrdhA\` te vi\`patishhyatI\`ti | ##\centerline{pM5/k1}## ve\`da vA\` aha\`M, gautama, ta\`tsU\`traM ta\`M chAntaryAmi\`Nami\`ti | yo\` vA\` ida\`M ka\`shcha brUyA\`d ve\`da vede\`ti | ya\`thA ve\`ttha, ta\`thA brUhI\`ti | ##\centerline{pM6/k2}## ## K sa hovachaH ## vAyu\`rvai\`, gautama, ta\`tsU\`traM; vAyu\`nA vai\`, gautama, sU\`treNAya\`M cha loka\`H pa\`rashcha loka\`H sa\`rvANi cha bhUtA\`ni sa\`MdR^ibdhAni bhavanti | ta\`smAdvai\`, gautama, pu\`rushhaM pre\`tamAhuH vya\`sra{\m+}sishhatAsyA\`N^gAnI\`ti; vAyu\`nA hi\`, gautama, sU\`treNa sa\`mdR^ibdhAni bhavantI\`ti | eva\`mevai\`ta\`d ## K om. eva ## yAGYavalkyAntaryAmi\`NaM brUhI\`ti | ##\centerline{pM7/k3}## ya\`H pR^ithivyA\`M ti\`shhThanpR^ithivyA\` a\`ntaro, ya\`M pR^ithivI\` na\` ve\`da, ya\`sya pR^ithivI\` sha\`rIraM, ya\`H pR^ithivI\`ma\`ntaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM8/k4}## yo\`.apsu\` ti\`shhThannadbhyo\`.antaro, ya\`mA\`po na\` vidu\`H ya\`syA\`paH sha\`rIraM, yo\`.apo\`.antaro yama\`yati sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM9/k5}## yo\`.agnau\` ti\`shhThannagne\`ra\`ntaro, ya\`magni\`rna\` ve\`da, ya\`syAgni\`H sha\`rIraM, yo\`.agni\`ma\`ntaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM10/k6}## yo\`.anta\`rikshe ti\`shhThannanta\`rikshAda\`ntaro, ya\`manta\`rikshaM na\` ve\`da, ya\`syAnta\`riksha{\m+} sha\`rIraM, yo\`.anta\`rikshama\`ntaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM11/k7}## yo\` vAyau\` ti\`shhThanvAyo\`ra\`ntaro, ya\`M vAyu\`rna\` ve\`da, ya\`sya vAyu\`H sha\`rIraM, yo\` vAyu\`ma\`ntaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pk8 }## ## add. K ## yo divi tishhThandivo.antaro, yaM dyaurna veda, yasya dyauH sharIraM, yo divamantaro yamayati eshha ta AtmAntaryAmyamR^itaH | ##\centerline{pM12/k9}## ya\` Aditye\` ti\`shhThannAdityA\`da\`ntaro, ya\`mAdityo\` na\` ve\`da, ya\`syAditya\`H sha\`rIraM, ya\` Aditya\`ma\`ntaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM13/k11}## ya\`shchandratArake\` ti\`shhTha~NchandratArakA\`da\`ntaro, ya\`M chandratAraka\`M na\` ve\`da, ya\`sya chandratAraka\`{\m+} sha\`rIraM, ya\`shchandratAraka\`ma\`ntaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pk12 }## ## add. K ## ya AkAshe tishhThannAkAshAdantaro, yamAkAsho na veda, yasyAkAshaH sharIraM, ya AkAshamantaro yamayati eshha ta AtmAntaryAmyamR^itaH | ##\centerline{pM14/k10}## yo\` dikshu\` ti\`shhThandigbhyo\`.antaro, ya\`M di\`sho na\` vidu\`H ya\`sya di\`shaH sha\`rIraM, yo\` disho\`.antaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM15/k om |}## yo\` vidyu\`ti ti\`shhThanvidyu\`to\`.antaro, ya\`M vidyu\`nna\` ve\`da, ya\`sya vidyu\`chchha\`rIraM, yo\` vidyu\`to\`.antaro yama\`yati, sa\` ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM16/k om |}## yo\` stanayitnau\` ti\`shhThanstanayitno\`ra\`ntaro, ya\`{\m+} stanayitnu\`rna\` ve\`da, ya\`sya stanayitnu\`H sha\`rIraM, yo\` stanayitno\`ra\`ntaro yama\`yati, sa\` ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM17/k om |}## yo\` sa\`rveshhu loke\`shhu ti\`shhThansa\`rvebhyo loke\`bhyo\`.antaro, ya\`{\m+} sa\`rve lokA\` na\` vidu\`H ya\`sya sa\`rve lokA\`H sha\`rIraM, yo\` sa\`rvebhyo loke\`bhyo\`.antaro yama\`yati, sa\` ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM18/k om |}## yo\` sa\`rveshhu ve\`deshhu ti\`shhThansa\`rvebhyo ve\`deshhva\`ntaro, ya\`{\m+} sa\`rve ve\`dA na\` vidu\`H ya\`sya sa\`rve ve\`dAH sha\`rIraM, yo\` sa\`rvebhyo ve\`debhyo\`.antaro yama\`yati, sa\` ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM19/k om |}## yo\` sa\`rveshhu yaGYe\`shhu ti\`shhThansa\`rvebhyo yaGYe\`bhyo\`.antaro, ya\`{\m+} sa\`rve yaGYA\` na\` vidu\`H ya\`sya sa\`rve yaGYA\`H sha\`rIraM, yo\` sa\`rvebhyo yaGYe\`bhyo\`.antaro yama\`yati, sa\` ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM20/k15}## ya\`H sa\`rveshhu bhUte\`shhu ti\`shhThantsa\`rvebhyo bhUte\`bhyo\`.antaro, ya\`{\m+} sa\`rvANi bhUtA\`ni na\` vidu\`H ya\`sya sa\`rvANi bhutA\`ni sha\`rIraM, ya\`H sa\`rvANi bhUtA\`nya\`ntaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^ita | i\`ty u evA\`dhibhUta\`m ## K om. u eva ## a\`thAdhyAtma\`m | ##\centerline{pM21/k16}## ya\`H prANe\` ti\`shhThanprANA\`da\`ntaro, ya\`M prANo\` na\` ve\`da, ya\`sya prANa\`H sha\`rIraM, ya\`H prANa\`ma\`ntaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM22/k17}## yo\` vAchi\` ti\`shhThanvAcho\`.antaro, ya\`M vA\`N^ na\` ve\`da, ya\`sya vA\`ksha\`rIraM, yo\` vA\`chama\`ntaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM23/k18}## yashcha\`kshushhi ti\`shhTha~Ncha\`kshushho\`.antaro, ya\`M cha\`kshurna\` ve\`da, ya\`sya cha\`kshuH sha\`rIraM, ya\`shcha\`kshura\`ntaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM24/k19}## ya\`H shro\`tre ti\`shhTha~Nchhro\`trAda\`ntaro, ya\`{\m+} shro\`traM na\` ve\`da, ya\`sya shro\`tra{\m+} sha\`rIraM, ya\`H shro\`trama\`ntaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM25/k20}## yo\` ma\`nasi ti\`shhThanma\`naso\`.antaro, ya\`M ma\`no na\` ve\`da, ya\`sya ma\`naH sha\`rIraM, yo\` ma\`no\`.antaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM26/k21}## ya\`s tva\`chi ti\`shhTha{\m+}s tva\`cho\`.antaro, ya\`M tva\`N^ na\` ve\`da, ya\`sya tva\`ksha\`rIraM, ya\`s tva\`chama\`ntaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pk22 }## ## add. K ## yo viGYAne tishhThanviGYAnAdantaro, yaM viGYAnaM na veda, yasya viGYAna{\m+} sharIraM, yo viGYAnamantaro yamayati eshha ta AtmAntaryAmyamR^itaH | ##\centerline{pM27/k14}## ya\`s te\`jasi ti\`shhTha{\m+}s te\`jaso\`.antaro, ya\`M te\`jo na\` ve\`da, ya\`sya te\`jaH sha\`rIraM, ya\`s te\`jo\`.antaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM28/k13}## ya\`s ta\`masi ti\`shhTha{\m+}s ta\`maso\`.antaro, ya\`M ta\`mo na\` ve\`da, ya\`sya ta\`maH sha\`rIraM, ya\`s ta\`mo\`.antaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM29/k23}## yo\` re\`tasi ti\`shhTha{\m+} re\`taso\`.antaro, ya\`M re\`to na\` ve\`da, ya\`sya re\`taH sha\`rIraM, yo\` re\`to\`.antaro yama\`yati, sa\` ## K eshha ## ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM30/k om |}## ya\` Atma\`ni ti\`shhThannAtma\`no\`.antaro, ya\`mAtmA\` na\` ve\`da, ya\`syAtmA\` sha\`rIraM, ya\` AtmA\`ntaro yama\`yati, sa\` ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^itaH | ##\centerline{pM31/k23}## a\`dR^ishhTo drashhTA\`shrutaH shrotA\`mato mantA\`viGYato viGYAtA\` | nA\`nyo\`.ato.asti drashhTA\`, nA\`nyo\`.ato.asti shrotA\`, nA\`nyo\`.ato.asti mantA\`, nA\`nyo\`.ato.asti viGYAtai\`shha\` ta AtmA\`ntaryAmya\`mR^ito\` | ato.anya\`dA\`rtaM | ta\`to hoddA\`laka A\`ruNiru\`pararAma | ##\centerline{ch8}## ##\centerline{pMk1}## a\`tha ha vAchakna\`vy uvAchaH brA\`hmaNA bhagavanto, ha\`ntAha\`mima\`M yA\`GYavalkyaM ## K om. ## dvau\` prashnau\` prakshyA\`mi; tau\` che\`nme vivakshya\`ti ## K om. vi ## na\` vai\` ## K om. ## jA\`tu yushhmA\`kamima\`M ka\`shchidbrahmo\`dyaM jete\`ti | tau\` che\`dme na\` vivakshya\`ti, murdhA\`sya vi\`patishhyatI\`ti ## K om. tau ... ## pR^ichchha, gArgI\`ti | ##\centerline{pMk2}## sA\` hovAchAha\`M vai\` tvA, yAGYavalkya {!}, ya\`thA kA\`shyo vA vai\`deho vograputra\`, ujjya\`M dhanu\`ra\`dhijyaM kR^itvA\`, dvau\` bA\`Navantau sapatnAtivyAdhi\`nau ha\`ste kR^itvo\`pottishhThe\`d.h eva\`mevA\`ha\`M tvA dvA\`bhyAM prashnA\`bhyAmupo\`dasthAM | tau\` me brUhI\`ti | pR^ichchha, gArgI\`ti | ##\centerline{pMk3}## sA\` hovAchaH ya\`dUrdhva\`M, yAGYavalkya, divo\`, ya\`davA\`kpR^ithivyA\`, ya\`dantarA\` dyA\`vApR^ithivI\` ime\`, ya\`dbhUta\`M cha bha\`vachcha bhavishhya\`chche\`ty Acha\`kshate, ka\`smi{\m+}s ta\`do\`taM cha pro\`taM che\`ti | ##\centerline{pMk4}## sa\` hovAchaH ya\`dUrdhva\`M, gArgi, divo\`, ya\`davA\`kpR^ithivyA\`, ya\`dantarA\` dyA\`vApR^ithivI\` ime\`, ya\`dbhUta\`M cha bha\`vachcha bhavishhya\`chche\`ty Acha\`kshata, AkAshe\` ta\`do\`taM cha pro\`taM che\`ti | ##\centerline{pMk5}## sA\` hovachaH na\`mas te ## K add..astu ## yAGYavalkya, yo\` ma eta\`M vya\`vocho\` | aparasmai dhAra\`yasve\`ti | pR^ichchha, gArgI\`ti | ##\centerline{pMk6}## sA\` hovAchaH ya\`dUrdhva\`M, yAGYavalkya, divo\`, ya\`davA\`kpR^ithivyA\`, ya\`dantarA\` dyA\`vApR^ithivI\` ime\`, ya\`dbhUta\`M cha bha\`vachcha bhavishhya\`chche\`ty Acha\`kshate, ka\`smi{\m+}s ta\`do\`taM cha pro\`taM che\`ti | ##\centerline{pMk7}## sa\` hovAchaH ya\`dUrdhva\`M, gArgi, divo\`, ya\`davA\`kpR^ithivyA\`, ya\`dantarA\` dyA\`vApR^ithivI\` ime\`, ya\`dbhUta\`M cha bha\`vachcha bhavishhya\`chche\`ty Acha\`kshata, AkAsha\` eva\` ta\`do\`taM cha pro\`taM che\`ti | kasminnu\` kha\`lvAkAsha\` o\`tashcha pro\`tashche\`ti | ##\centerline{pMk8}## sa\` hovAchaita\`dvai\` ta\`daksha\`raM, gArgi, brAhmaNA\` abhi\`vadanti a\`sthUlama\`naNu a\`hrasvama\`dIrgham.h alo\`hitamasneha\`m.h achchhAya\`matamo\`, avAyva\`nAkAsha\`m.h asaN^ga\`m.h asparsha\`m ## K om. ## agandha\`m.h arasa\`m ## K arasam.h agandham## achakshu\`shhkam.h ashrotra\`m.h avA\`g.h amano\`, ateja\`skam.h aprANa\`m.h a\`mukham.h a\`nAmA\`gotram.h aja\`ram.h ama\`ram.h abha\`yam.h amR^itam.h arajo\`, ashabda\`m.h a\`vivR^itam.h a\`saMvR^itam.h apUrva\`m.h anapara\`m.h anantara\`m ## K pro anAma ... anantaram.h ## ##schribitamAtram.h anantaram## abAhya\`M; na\` ta\`dashnoti ## K ashnAti## ka\`M chana\` ##kkiM chana ## na\` ta\`dashnoti ## K ashnAti ## ka\`shchana\` | ##\centerline{pMk9}## eta\`sya vA\` aksha\`rasya prashA\`sane, gArgi, dyA\`vApR^ithivI\` vi\`dhR^ite tishhThata; eta\`sya vA\` aksha\`rasya prashA\`sane, gArgi, sUryachandrama\`sau vi\`dhR^itau tishhThata; eta\`sya vA\` aksha\`rasya prashA\`sane, gArgi ## K add. nimeshhA muhUrtA## ahorAtrA\`Ni~ ##kadd. ardhamAsA\`## mA\`sAs~ R^ita\`vas~ saMvatsarA\`s~ ##kadd. i\`ti ## vi\`dhR^itAs tishhThanti~ ## K add. nimeshhA muhUrtA## ahorAtrA\`Ny ##kadd. ardhamsA\`## mA\`sA R^ita\`vaH saMvatsarA\` ##kadd. i\`ti ## vi\`dhR^itAs tishhThanti eta\`sya vA\` aksha\`rasya prashA\`sane, gArgi, prA\`chyo.anyA\` na\`dyaH syandante shvete\`bhyaH pa\`rvatebhyaH, pratI\`chyo.anyA\`, yA\`MyAM cha di\`sham ## K add. anv ## eta\`sya vA\` aksha\`rasya prashA\`sane, gArgi, da\`dataM ## K dadato ## manushhyA\`H pra\`shasanti, ya\`jamAnaM devA\`, da\`rvyaM ## K darvIM ## pita\`ro.anvA\`yattAH | ##\centerline{pMk10}## yo\` vA\` eta\`daksha\`rama\`viditvA, gArgi ## K gArgi aviditvA ## asmi\`{\m+}l loke\` juho\`ti, da\`dAti ## K yajate ## ta\`pasyati~ a\`pi ## K ta\`pas ta\`pyate## bahU\`ni varshhasahasrA\`Ni~ a\`ntavan ##kantavad## eva\`~ asya sa\` loka\`s~ ##ktad## ##pro sa loko ## bhavati yo\` vA\` eta\`daksha\`rama\`viditvA, gArgy ## K gArgi aviditvA ## asmA\`l lokA\`tprai\`ti, sa\` kR^ipaNo\`; atha ya\` eta\`daksha\`raM, gArgi, viditvA\`smA\`l lokA\`tprai\`ti, sa\` brAhmaNa\`H | ##\centerline{pMk11}## ta\`dvA\` eta\`daksha\`raM, gArgi a\`dR^ishhTaM drashhTra\`shrutaM shrotra\`mataM mantra\`viGYAtaM viGYAtR^i; nA\`nya\`d ## K add. ato ## asti drashhTR^i, nA\`nya\`d ## K add. ato ## asti shrotR^i, nA\`nya\`d ## K add. ato ## asti mantR^i, nA\`nya\`d ## K add. ato ## asti viGYAtre\`ta\`dvai\` aksha\`raM, gArgi, ya\`smin ##kviGYatretasminnu\` kha\`lvakshare, gArgy),## AkAsha\` o\`tashcha pro\`tashcha | ##\centerline{pMk12}## sA\` hovAchaH brA\`hmaNA bhagavantaH ta\`deva\` bahu\` manyadhvam~ ya\`dasmA\`nnamaskAre\`Na muchyA\`dhvam~ ## K muchyedhvam## na\` vai\` jA\`tu yushhmA\`kamima\`m~ ka\`shchidbrahmo\`dyam~ jetA\`~ i\`ti ta\`to ha vAchakna\`vy u\`pararAma | ##\centerline{ch9}## ##\centerline{pMk1}## a\`tha hainaM vidagdha\`H hA\`kalyaH paprachchhaH ka\`ti devA\`, yAGYavalkye\`ti | sa\` haita\`yaiva\` nivi\`dA pra\`tipede, yA\`vantas~ vaishvadeva\`sya nivi\`di~ uchya\`nte tra\`yashcha trI\` cha shatA\` tra\`yas~ cha trI\` cha saha\`srA~ i\`ti~ o\`m.h i\`ti hovAcha; ##\centerline{pM2/k1}## ka\`ty eva\` devA\`, yAGYavalkye\`ti | tra\`yastri{\m+}shadi\`ti | o\`mi\`ti hovAcha | ka\`ty eva\` devA\`, yAGYavalkye\`ti | shha\`D i\`ti | o\`mi\`ti hovAcha | ka\`ty eva\` devA\`, yAGYavalkye\`ti | tra\`ya i\`ti | o\`mi\`ti hovAcha | ka\`ty eva\` devA\`, yAGYavalkye\`ti | dvA\`vi\`ti | o\`mi\`ti hovAcha | ka\`ty eva\` devA\`, yAGYavalkye\`ti | a\`dhyardha i\`ti | o\`mi\`ti hovAcha | ka\`ty eva\` devA\`, yAGYavalkye\`ti | e\`ka i\`ti | o\`mi\`ti hovAcha | katame\` te\` tra\`yashcha trI\` cha shatA\` tra\`yashcha trI\` cha saha\`sre\`ti | ##\centerline{pM3/k2}## sa\` hovAchaH mahimA\`na evai\`shhAmete\`, tra\`yastriMshattve\`va\` devA\` i\`ti | katame\` te\` tra\`yastri{\m+}shadi\`ti | ashhTau\` va\`sava, e\`kAdasha RudrA\`, dvA\`dashAdityA\`H ta\` e\`katriMshad.h 9ndrashchaiva\` prajA\`patishcha tra\`yastriMshAvi\`ti | ##\centerline{pM4/k3}## katame\` va\`sava i\`ti | Agni\`shcha pR^ithivI\` cha vAyu\`shchAnta\`rikshaM chAditya\`shcha Dyau\`H cha chandra\`mAshcha Na\`kshatrANi chaite\` va\`sava; ete\`shhu hI\`da\`{\m+} sa\`rva{\m+} va\`su ## K om.## hita\`M ##kadd. ity ## ete\` hI\`da\`{\m+} sa\`rvaM vasa\`yante | ta\`dya\`dida\`{\m+} sa\`rvaM vasa\`yante ## K om. ete hIda{\m+} ... ## ta\`smAdva\`sava i\`ti | ##\centerline{pM5/k4}## katame\` RudrA\` i\`ti | da\`sheme\` pu\`rushhe prANA\`, Atmai\`kAdasha\`s; te\` yadA\`smA\`nma\`rtyAchchha\`rIrAd ## K sharIrAnmartyAd## utkrA\`manti a\`tha rodayantiH ta\`dya\`droda\`yanti, ta\`smAdRudrA\` i\`ti | ##\centerline{pM6/k5}## katama\` adityA\` i\`ti | dvA\`dasha ## K add. vai ## mA\`sAH saMvatsara\`syaita\` adityA\`; ete\` hI\`da\`{\m+} sa\`rvamAda\`dAnA yanti; ta\`d ## K te ## ya\`dida\`{\m+} sa\`rvamAda\`dAnA ya\`nti, ta\`smAdadityA\` i\`ti | ##\centerline{pM7/k6}## katama\` 9ndraH, katama\`H prajA\`patiri\`ti | stanayitnu\`reve\`ndro, yaGYa\`H prajA\`patiri\`ti | katama\`H stanayitnu\`ri\`ti | asha\`niri\`ti | katamo\` yaGYa\` i\`ti | pasha\`va i\`ti | ##\centerline{pM8/k7}## katame\` shha\`D i\`ti | Agni\`shcha pR^ithivI\` cha vAyu\`shchAnta\`rikshashchAditya\`shcha Dyau\`shchaite\` shha\`D i\`ty ## K om. ity ## ete\` hy e\`ve\`da\`{\m+} ## K hIda{\m+} ## sa\`rvaM shha\`D i\`ti | ##\centerline{pM9/k8}## katame\` te\` tra\`yo devA\` i\`tI- -ma\` eva\` tra\`yo lokA\`, eshhu\` hI\`me\` sa\`rve devA\` i\`ti | katamau\` ## K add. tau ## dvau\` devA\`vi\`ti | a\`nnaM chaiva\` prANa\`shche\`ti | katamo\`.adhyardha i\`ti | yo\`.aya\`M pa\`vata i\`ti | ##\centerline{pM10/k9}## ta\`dAhuH ya\`daya\`me\`ka eva\` ## K eka ivaiva ## pa\`vate\`, atha katha\`ma\`dhyardha i\`ti | ya\`dasminnida\`{\m+} sa\`rvamadhyA\`rdhnot.h te\`nA\`dhyardha i\`ti | katama\` e\`ko deva\` i\`ti | ## K prANa iti; ## sa\` bra\`hma tya\`di\`ty A\`chakshate | ##\centerline{pM11/k10}## pR^ithivy e\`va\` ya\`syAya\`tanaM, cha\`kshur ## K agnir## loko\`, ma\`no jyo\`tiH yo\` vai\` ta\`M pu\`rushhaM vidyA\`tsa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNa{\m+}, sa\` vai\` veditA\` syAd.h yAGYavalkya | ve\`da vA\` aha\`M ta\`M pu\`rushha{\m+} sa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNaM, ya\`mA\`ttha; ya\` evA\`ya\`{\m+} shArIra\`H pu\`rushhaH, sa\` eshha\` | va\`daiva\`, hAkalya, ta\`sya kA\` deva\`te\`ti | stri\`ya ## K amR\^itam## i\`ti hovAcha | ##\centerline{pM14/k11}## kA\`ma eva\` ya\`syAya\`tanaM, cha\`kshur ## K hR\^idayaM ## loko\`, ma\`no jyo\`tiH yo\` vai\` ta\`M pu\`rushhaM vidyA\`tsa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNa{\m+}, sa\` vai\` veditA\` syAd.h yAGYavalkya | ve\`da vA\` aha\`M ta\`M pu\`rushha{\m+} sa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNaM, ya\`mA\`ttha; ya\` evA\`sau\` chandre\` ## K evAyaM kAmamayaH ## pu\`rushhaH, sa\` eshha\` | va\`daiva\`, hAkalya, ta\`sya kA\` deva\`te\`ti | ma\`na ## K striya ## i\`ti hovAcha | ##\centerline{pMk12}## rUpA\`Ny eva\` ya\`syAya\`tanaM, cha\`kshurloko\`, ma\`no jyo\`tiH yo\` vai\` ta\`M pu\`rushhaM vidyA\`tsa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNa{\m+}, sa\` vai\` veditA\` syAd.h yAGYavalkya | ve\`da vA\` aha\`M ta\`M pu\`rushha{\m+} sa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNaM, ya\`mA\`ttha; ya\` evA\`sA\`vAditye\` pu\`rushhaH, sa\` eshha\` | va\`daiva\`, hAkalya, ta\`sya kA\` deva\`te\`ti | cha\`kshur ## K satyam## i\`ti hovAcha | ##\centerline{pMk13}## Akasha\` eva\` ya\`syAya\`tanaM, cha\`kshur ## K shrotraM ## loko\`, ma\`no jyo\`tiH yo\` vai\` ta\`M pu\`rushhaM vidyA\`tsa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNa{\m+}, sa\` vai\` veditA\` syAd.h yAGYavalkya | ve\`da vA\` aha\`M ta\`M pu\`rushha{\m+} sa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNaM, ya\`mA\`ttha; ya\` evA\`ya\`mvAyau\` ## K shrautaH prAtishrutaH ## pu\`rushhaH, sa\` eshha\` | va\`daiva\`, hAkalya, ta\`sya kA\` deva\`te\`ti | prANa\` ## K disha ## i\`ti hovacha | ##\centerline{pM15/k om |}## te\`ja eva\` ya\`syAya\`tanaM, cha\`kshurloko\`, ma\`no jyo\`tiH yo\` vai\` ta\`M pu\`rushhaM vidyA\`tsa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNa{\m+}, sa\` vai\` veditA\` syAd.h yAGYavalkya | ve\`da vA\` aha\`M ta\`M pu\`rushha{\m+} sa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNaM, ya\`mA\`ttha; ya\` evA\`ya\`magnau\` pu\`rushhaH, sa\` eshha\` | va\`daiva\`, hAkalya, ta\`sya kA\` deva\`te\`ti | vA\`gi\`ti hovAcha | ##\centerline{pM16/k14}## ta\`ma eva\` ya\`syAya\`tanaM, cha\`kshur ## K hR\^idayaM ## loko\`, ma\`no jyo\`tiH yo\` vai\` ta\`M pu\`rushhaM vidyA\`tsa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNa{\m+}, sa\` vai\` veditA\` syAd.h yAGYavalkya | ve\`da vA\` aha\`M ta\`M pu\`rushha{\m+} sa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNaM, ya\`mA\`ttha; ya\` evA\`ya\`M chhAyAma\`yaH pu\`rushhaH, sa\` eshha\` | va\`daiva\`, hAkalya, ta\`sya kA\` deva\`te\`ti | mR^ityu\` i\`ti hovAcha | ##\centerline{pM17/k16}## Apa\` eva\` ya\`syAya\`tanaM, cha\`kshur ## K hR\^idayaM ## loko\`, ma\`no jyo\`tiH yo\` vai\` ta\`M pu\`rushhaM vidyA\`tsa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNa{\m+}, sa\` vai\` veditA\` syAd.h yAGYavalkya | ve\`da vA\` aha\`M ta\`M pu\`rushha{\m+} sa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNaM, ya\`mA\`ttha; ya\` evA\`ya\`M apsu\` pu\`rushhaH, sa\` eshha\` | va\`daiva\`, hAkalya, ta\`sya kA\` deva\`te\`ti | va\`ruNa i\`ti hovAcha | ##\centerline{pM18/k17}## re\`ta eva\` ya\`syAya\`tanaM, cha\`kshur ## K hR\^idayaM ## loko\`, ma\`no jyo\`tiH yo\` vai\` ta\`M pu\`rushhaM vidyA\`tsa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNa{\m+}, sa\` vai\` veditA\` syAd.h yAGYavalkya | ve\`da vA\` aha\`M ta\`M pu\`rushha{\m+} sa\`rvasyAtma\`naH parA\`yaNaM, ya\`mA\`ttha; ya\` evA\`ya\`M putrama\`yaH pu\`rushhaH, sa\` eshha\` | va\`daiva\`, hAkalya, ta\`sya kA\` deva\`te\`ti | prajA\`patiri\`ti hovAcha | ##\centerline{pM19/k18}## hA\`kalye\`ti hovAcha yA\`GYavalkyaH tvA\`{\m+} svidime\` brAhmaNA\` aN^gArAvaksha\`yaNamakratA3 i\`ti | ##\centerline{pM20/k19}## yA\`GYavalkye\`ti hovAcha hA\`kalyo, ya\`dida\`M kurupa~NchAlA\`nAM brAhmanA\`natya\`vAdIH, ki\`M bra\`hma vidvA\`ni\`ti | di\`sho veda sa\`devAH sa\`pratishhThA i\`ti | ya\`ddi\`sho ve\`ttha sa\`devAH sa\`pratishhThAH, ##\centerline{pM21/k20}## ki\`Mdevato.asyA\`M prA\`chyAM dishya\`sI\`ti | Aditya\`devata i\`ti | sa\` Aditya\`H ka\`sminpra\`tishhThita i\`ti | cha\`kshushhI\`ti | ka\`sminnu\` cha\`kshuH pra\`tishhThitaM bhavatI\`ti ## K om. bhavati ## rUpe\`shhvi\`ti; cha\`kshushhA hi\` rUpA\`Ni pa\`shyati | ka\`sminnu\` rUpA\`Ni pra\`tishhThitAni bhavantI\`ti ## K om. bhavanti ## hR^idaya i\`ti hovAcha; hR^idayena hi\` rUpA\`Ni jAnA\`ti, hR^idaye hy e\`va\` rUpA\`Ni pra\`tishhThitAni bhavantI\`ti | eva\`mevai\`ta\`d.h yAGYavalkya | ##\centerline{pM22/k21}## ki\`Mdevato.asyA\`M da\`kshiNAyAM dishya\`sI\`ti | yama\`devata i\`ti | sa\` yama\`H ka\`sminpra\`tishhThita i\`ti | #### ##kadd. yaGYa iti.## da\`kshiNAyAmi\`ti | ka\`sminnu\` da\`kshiNA pra\`tishhThitA bhavatI\`ti ## K om. bhavati ## shraddhA\`yAmi\`ti; yadA\` hy e\`va\` shraddhatte\`, atha da\`kshiNAM dadAti; shraddhA\`yA{\m+} hy e\`va\` da\`kshiNA pra\`tishhThitA bhavatI\`ti ## K om. bhavati ## ka\`sminnu\` shraddhA\` pra\`tishhThitA bhavatI\`ti ## K om. bhavati ## hR^idaya i\`ti hovAcha; hR^idayena hi\` shraddhatte\` ## K shraddhAM jAnAti ## hR^idaye hy e\`va\` shraddhA\` pratishhThitA {!} bhavatI\`ti | eva\`mevai\`ta\`d.h yAGYavalkya | ##\centerline{pM23/k22}## ki\`Mdevato.asyA\`M pratI\`chyAM dishya\`sI\`ti | va\`ruNadevata i\`ti | sa\` va\`ruNaH ka\`sminpra\`tishhThita i\`ti | apsvi\`ti | ka\`sminnvA\`paH pra\`tishhThitA bhavantI\`ti ## K om. bhavanti ## re\`tasI\`ti | ka\`sminnu\` re\`taH pra\`tishhThitaM bhavatI\`ti ## K om. bhavati ## hR^idaya, i\`ti ## K add. hovAcha ## ta\`smAda\`pi pra\`tirUpaM jAta\`mAhuH hR^idayAdiva sR^ipto\`, hR^idayAdiva ni\`rmita i\`ti; hR^idaye hy e\`va\` re\`taH pra\`tishhThitaM bhavatI\`ti | eva\`mevai\`ta\`d.h yAGYavalkya | ##\centerline{pM24/k23}## ki\`Mdevato.asyA\`mudI\`chyAM dishya\`sI\`ti | so\`madevata i\`ti | sa\` so\`maH ka\`sminpra\`tishhThita i\`ti | dIkshA\`yAmi\`ti | ka\`sminnu\` dikshA\` pra\`tishhThitA bhavatI\`ti ## K om. bhavati ## satya\` i\`ti; ta\`smAda\`pi dIkshita\`mAhuH satya\`M vade\`ti; satye\` hy e\`va\` dIkshA\` pra\`tishhThitA bhavatI\`ti ## K om. bhavati ## ka\`sminnu\` satya\`M pra\`tishhThitambhavatI\`ti ## K om. bhavati ## hR^idaye i\`ti ## K add. hovAcha ## hR^idayena hi\` satya\`M jAnA\`ti; hR^idaye hy e\`va\` satya\`M pra\`tishhThitaM bhavatI\`ti | eva\`mevai\`ta\`d.h yAGYavalkya | ##\centerline{pM25/k24}## ki\`Mdevato.asyA\`M dhruvA\`yAM dishya\`sI\`ti | agni\`devata i\`ti | so\`.agni\`H ka\`sminpra\`tishhThito bhavatI\`ti ## K om. bhavati ## vAchI\`ti | ka\`sminnu\` vA\`kpra\`tishhThitA bhavatI\`ti ## K om. bhavati ## ma\`nasI\`ti ## K hR\^idaya iti ## ka\`sminnu\` ma\`nas ## K hR\^idayaM## pra\`tishhThitaM bhavatI\`ti ##kom. bhavati ## ##\centerline{pM26/k25}## a\`hallike\`ti hovAcha yA\`GYavalkyo, ya\`traita\`danya\`trAsmanmanyA\`sai | ya\`traita\`d ## K yaddhy etad## anya\`trAsmatsyA\`ch, chhvA\`no vainadadyuH va\`yA{\m+}si vainadvi\`mathnIranni\`ti | ##\centerline{pM27/k26}## ka\`sminnu\` tva\`M chAtmA\` cha pra\`tishhThitau {!} stha i\`ti | prANa\` i\`ti | ka\`sminnu\` prANa\`H pra\`tishhThita i\`ti | apAna\` i\`ti | ka\`sminnva\`pAna\`H pra\`tishhThita i\`ti | vyAna\` i\`ti | ka\`sminnu\` vyAna\`H pra\`tishhThita i\`ti | udAna\` i\`ti | ka\`sminnU\`dAna\`H pra\`tishhThita i\`ti | samAna\` i\`ti | ##\centerline{pM28/k26}## sa\` eshha\`H ne\`ti, ne\`ty AtmA\`gR^ihyo, na\` hi\` gR^ihya\`te\`; ashIryo, na\` hi\` shIrya\`te\`; asaN^go\`.asito na\` sajya\`te, na\` vya\`thata i\`ty asito na vyathate, etA\`nyashhTA\`vAya\`tanAni ashhTau\` lokA\`, ## K add. ashhTau devAH ## ashhTau\` pu\`rushhAH | sa\` ya\`s tA\`npu\`rushhAnvyudu\`hya ## K niruhya ## pratyu\`hyAtya\`krAmIt.h ta\`M tvaupanishhada\`M pu\`rushhaM pR^ichchhAmi | ta\`M che\`nme na\` vivakshya\`si, mUrdhA\` te vi\`patishhyatI\`ti | ta\`{\m+} ha hA\`kalyas na\` mene ## K ta{\m+} ha na mene hAkalyas ## ta\`sya ha mUrdhA\` vi\`papAta; ta\`sya hA\`pyanya\`nma\`nyamAnAH parimoshhi\`No\`.asthinya\`pajahruH ## K api hAsya parimoshhiNo.asthInyapajahruHanya\`nmanyamAnAH ## ##\centerline{pM29/k27}## a\`tha yA\`GYavalkyo hovAcha ## K hovAcha yAGYavalkyo ## brA\`hmaNA bhagavanto, yo\` vaH kAma\`yate, sa\` mA pR^ichchhatu, sa\`rve vA mA pR^ichchhata; yo\` vaH kAma\`yate, ta\`M vaH pR^ichchhAmi, sa\`rvAnvA vaH pR^ichchhAmI\`ti | te\` ha brAhmaNA\` na\` dadhR^ishhuH | ##\centerline{pM30/k28}## tA\`nhaitai\`H shlo\`kaiH paprachchhaH ya\`thA vR^iksho\` va\`naspa\`tiH ta\`thaiva\` pu\`rushho.amR^ishhA\`H ta\`sya parNA\`ni lo\`mAni ## K lomAni parNAni ## tva\`gasyotpA\`TikA bahi\`H | ##\centerline{pM31/k28}## tvacha\` evA\`sya ru\`dhiraM prasya\`ndi tvacha\` u\`tpaTas; ta\`smAtta\`dA\`tunnAt ## K AtR\^iNNAt## praiti, ra\`so vR^ikshA\`divA\`hatAt | ##\centerline{pM32/k28}## mA{\m+}sA\`nyasya sha\`karANi, ki\`nATa{\m+} snA\`va, ta\`tsthira\`m; a\`sthInya\`ntarato dA\`ruNi, majjA\` majjopamA\` kR^itA\` | ##\centerline{pM33/k28}## ya\`dvR^iksho\` vR^ikNo\` ro\`hati mU\`lAnna\`vataraH pu\`naH ma\`rtyaH svinmR^ityu\`nA vR^ikNa\`H ka\`smAnmU\`lAtpra\`rohati | ##\centerline{pMk34/k28 }## ## K variato ordineH 3-4 post9-10 ## re\`tasa i\`ti mA\` vochataH jI\`vatas ta\`tpra\`jAyate; jAta\` eva\` na\` jAyate, ko\` nve\`naM janayetpu\`naH dhAnA\`ruha ## K add. iva ## vai\` vR^iksho\` anya\`taH ## K a~NjasA ## pre\`tya sa\`mbhavo | ya\`tsa\`mUlamudvR^ihe\`yur ## K AvR\^iheyur## vR^iksha\`M, na\` pu\`narA\`bhaved; ma\`rtyaH svinmR^ityu\`nA vR^ikNa\`H ka\`smAnmU\`lAtpra\`rohati | viGYA\`namAnanda\`M bra\`hma, rAte\`r ## K rAtir## dA\`tuH, parA\`yaNaM ti\`shhThamAnasya tadvi\`da i\`ti | ##\centerline{ch4}## ##\centerline{ch1 {= hbM 14.6.10??} {= hbk16.6.1??}}## ##\centerline{pMk1}## janako\` ha vai\`deha AsA\`M chakre\` | atha ha yA\`GYavalkya A\`vavrAja | sa\` hovAcha janako\` vai\`deho ## K ta{\m+} hovAcha ## yA\`GYavalkya, ki\`ma\`rthamachArIH, pashU\`nichchha\`na\`NvantAnI\`ti | ubha\`yameva\`, sa{\m+}rAD, i\`ti hovAcha | ##\centerline{pM2/k3}## ## K add. yadeva te kashchidabravIt.h tachchhR\^iNavAmety. ## a\`bravInma UdaN^ka\`H haulvAyana\`H ## K haulbAyanaH ## prANo\` vai\` bra\`hme\`ti | ya\`thA mAtR^imA\`npitR^imA\`nAchArya\`vAnbrUyA\`t.h ta\`thA ta\`chchhaulvAyano\` ## K chhaulbAyano ## abravIt prANo\` vai\` bra\`hme\`ti, a\`prANato hi\` ki\`{\m+} syA\`di\`ti | a\`bravIttu\` te ta\`syAya\`tanaM pratishhThA\`M | na\` me.abravIdi\`ti | ekapA\`dvA\` eta\`t.h samrAD, i\`ti | ##\centerline{pMk3}## sa\` vai\` no brUhi, yAGYavalkya | sa\` ## K prANa ## evA\`ya\`tanam.h AkAsha\`H pratishhThA\`, priya\`mi\`ty enadu\`pAsIta | kA\` priya\`tA, yAGYavalkya | prANa\` eva\`, samrAD, i\`ti hovAcha; prANa\`sya vai\`, samrAT, kA\`mAyAyAjya\`M yAjayati apratigR^ihya\`sya pra\`tigR^ihNAti a\`pi ta\`tra vadhAshaN^gA\` ## K vadhAshaN\^kA ## bhavati, yA\`M di\`shame\`ti prANa\`syaiva\`, samrAT, kA\`mAya; prANo\` vai\`, samrAT, parama\`M bra\`hma | nai\`naM prANo\` jahAti, sa\`rvANy enaM bhUtA\`nyabhi\`ksharanti | ##\centerline{pM4/k3}## devo\` bhUtvA\` devA\`na\`pyeti, ya\` eva\`M vidvA\`neta\`dupA\`ste | hasty\shhabha{\m+} saha\`sraM dadAmI\`ti hovAcha janako\` vai\`dehah | sa\` hovAcha yA\`GYavalkyaH pitA\` me.amanyata, nA\`nanushishhya ha\`rete\`ti | ka\` eva\` te ki\`mabravIdi\`ti ## K om. ka\` ... ## ##\centerline{pM5/k2}## ## K add. yatte kashchidabravIt.htachchhR\^iNavAmety. ## a\`bravInme ji\`tvA hailino\` ## K hailinir## vA\`gvai\` bra\`hme\`ti | ya\`thA mAtR^imA\`npitR^imA\`nAchArya\`vAnbrUyA\`t.h ta\`thA ta\`chchhailino\` ## K chhailinir## abravId vA\`gvai\` bra\`hme\`ti a\`vadato hi\` ki\`{\m+} syA\`di\`ti | a\`bravIttu\` te ta\`syAya\`tanaM pratishhThA\`M | na\` me.abravIdi\`ti | ekapA\`dvA\` eta\`t.h samrAD, i\`ti | ##\centerline{pM6/k2}## sa\` vai\` no brUhi, yAGYavalkya | vA\`gevA\`ya\`tanam.h AkAsha\`H pratishhThA\`, praGYe\`ty enadu\`pAsIta | kA\` praGYa\`tA, yAGYavalkya | vA\`geva\`, samrAD, i\`ti hovAcha; vAchA\` vai\`, samrAD, ba\`ndhuH pra\`GYAyata; R^igvedo\` yajurveda\`H sAmavedo\`.atharvAN^gira\`sa itihAsa\`H purANa\`M vidyA\` upanishha\`daH shlo\`kAH sU\`trANyanuvyAkhyA\`nAni vyAkhyA\`nAni ## K add. ishhTa{\m+} hutamAshitaM pAyitamayaM cha lokaH parashcha lokaH sarvANi cha bhUtAni ## vAchai\`va\`, saMrAT, pra\`GYAyante; vA\`gvai\`, samrAT, parama\`M bra\`hma; nai\`naM vA\`gjahAti, sa\`rvANy enaM bhUtA\`nyabhi\`ksharanti | ##\centerline{pM7/k2}## devo\` bhUtvA\` devA\`na\`pyeti, ya\` eva\`M vidvA\`neta\`dupA\`ste | hasty\shhabha{\m+} saha\`sraM dadAmI\`ti hovAcha janako\` vai\`dehaH | sa\` hovAcha yA\`GYavalkyaH pitA\` me.amanyata, nA\`nanushishhya ha\`rete\`ti | ka\` eva\` te ki\`mabravIdi\`ti ## K om. ka\` ... ## ##\centerline{pM8/k4}## ## K add. yadeva te kashchidabravIt.htachchhR\^iNavAmety. ## a\`bravInme barku\`rvArshhNa\`sh: cha\`kshurvai\` bra\`hme\`ti | ya\`thA mAtR^imA\`npitR^imA\`nAchArya\`vAnbrUyA\`t.h ta\`thA ta\`dvArshhNo\`.abravIch: cha\`kshurvai\` bra\`hme\`ti a\`pashyato hi\` ki\`{\m+} syA\`di\`ti | a\`bravIttu\` te ta\`syAya\`tanaM pratishhThA\`M | na\` me.abravIdi\`ti | ekapA\`dvA\` eta\`t.h samrAD, i\`ti | ##\centerline{pM9/k4}## sa\` vai\` no brUhi, yAGYavalkya | cha\`kshurevA\`ya\`tanam.h AkAsha\`H pratishhThA\`, satya\`mi\`ty eta\`du\`pAsIta | kA\` satya\`tA, yAGYavalkya | cha\`kshureva\`, samrAD, i\`ti hovAcha; cha\`kshushhA vai\`, samrAT, pa\`shyantamAhuH a\`drAkshIri\`ti | sa\` AhA\`drAkshami\`ti, ta\`tsatya\`M bhavati; cha\`kshurvai\`, samrAT, parama\`M bra\`hma; nai\`namcha\`kshurjahAti, sa\`rvANy enaM bhUtA\`nyabhi\`ksharanti | ##\centerline{pM10/k4}## devo\` bhUtvA\` devA\`na\`pyeti, ya\` eva\`M vidvA\`neta\`dupA\`ste | hasty\shhabha{\m+} saha\`sraM dadAmI\`ti hovAcha janako\` vai\`dehaH | sa\` hovAcha yA\`GYavalkyaH pitA\` me.amanyata, nA\`nanushishhya ha\`rete\`ti | ka\` eva\` te ki\`mabravIdi\`ti ## K om. ka\` ... ## ##\centerline{pM11/k5}## ## K add. yadeva te kashchidabravIt.h tachchhR\^iNavAmety. ## a\`bravInme gardabhI\`vipIto bhA\`radvAjaH shro\`traM vai\` bra\`hme\`ti; ya\`thA mAtR^imA\`npitR^imA\`nAchArya\`vAnbrUyAt.h ta\`thA ta\`dbhA\`radvAjo.abravIch: chhro\`traM vai\` bra\`hme\`ti a\`shR^iNvato hi\` ki\`{\m+} syA\`di\`ti | a\`bravIttu\` te ta\`syAya\`tanaM pratishhThA\`M | na\` me.abravIdi\`ti | ekapA\`dvA\` eta\`t.h samrAD, i\`ti | ##\centerline{pM12/k5}## sa\` vai\` no brUhi, yAGYavalkya | shro\`tramevA\`ya\`tanam.h AkAsha\`H pratishhThA\`nanta\`mi\`ty enadu\`pAsIta | kA\`nanta\`tA, yAGYavalkya | di\`sha eva\`, samrAD, i\`ti hovAcha; ta\`smAdvai\`, samrAD, ## K add. a\`pi ## yA\`M kA\`~Ncha di\`shaM ga\`chchhati nai\`vA\`syA a\`ntaM gachchhati anantA\` hi\` di\`shaH, shro\`tra{\m+} hi\` di\`shaH ##kdisho vai,## samrAT, ##shrotra{\m+}## shro\`traM vai\`, samrAT, parama\`M bra\`hma | nai\`naM shro\`traM jahAti, sa\`rvANy enaM bhUtA\`nyabhi\`ksharanti | ##\centerline{pM13/k5}## devo\` bhUtvA\` devA\`na\`pyeti, ya\` eva\`M vidvA\`neta\`dupA\`ste | hasty\shhabha{\m+} saha\`sraM dadAmI\`ti, hovAcha janako\` vai\`dehaH | sa\` hovAcha yA\`GYavalkyaH pitA\` me.amanyata, nA\`nanushishhya ha\`rete\`ti | ka\` eva\` te ki\`mabravIdi\`ti ## K om. ka\` ... ## ##\centerline{pM14/k6}## #### ##kadd. yadeva te kashchidabravIt.h## ##tachchhR\^iNavAmety.## a\`bravInme shhatya\`kAmo jAbAlo\`H ma\`no vai\` bra\`hme\`ti; ya\`thA mAtR^imA\`npitR^imA\`nAchArya\`vAnbrUyA\`t.h ta\`thA ta\`tshhatya\`kAmo ## K jAbAlo ## abravId ma\`no vai\` bra\`hme\`ti a\`manaso hi\` ki\`{\m+} syA\`di\`ti | a\`bravIttu\` te ta\`syAya\`tanaM pratishhThA\`M | na\` me.abravIdi\`ti | ekapA\`dvA\` eta\`t.h samrAD, i\`ti | ##\centerline{pM15/k6}## sa\` vai\` no brUhi, yAGYAvalkya | ma\`na evA\`ya\`tanam.h AkAsha\`H pratishhThA\`nanda\` i\`ty enadu\`pAsIta | kA\`nanda\`tA, yAGYavalkya | ma\`na eva\`, samrAD, i\`ti hovAcha; ma\`nasA vai\`, samrAT, stri\`yamabhi\`haryati ## K abhihAryate ## ta\`syAM pra\`tirUpaH putro\` jAyate; sa\` Anando\` | ma\`no vai\`, samrAT, parama\`M bra\`hma; nai\`naM ma\`no jahAti, sa\`rvANy enaM bhUtA\`nyabhi\`ksharanti | ##\centerline{pM16/k6}## devo\` bhUtvA\` devA\`na\`pyeti, ya\` eva\`M vidvA\`neta\`dupA\`ste | hasty\shhabha{\m+} saha\`sraM dadAmI\`ti hovAcha janako\` vai\`dehaH | sa\` hovAcha yA\`GYavalkyaH pitA\` me.amanyata, nA\`nanushishhya ha\`rete\`ti | ka\` eva\` te ki\`mabravIdi\`ti ## K om. ka\` ... ## ##\centerline{pM17/k7}## #### ##kadd. yadeva te kashchidabravIt.h## ##tachchhR\^iNavAmety.## a\`bravInme vidagdha\`H hA\`kalyoH hR^idayaM vai\` bra\`hme\`ti; ya\`thA mAtR^imA\`npitR^imA\`nAchArya\`vAnbrUyA\`t.h ta\`thA ta\`chchhA\`kalyo.abravId dhR^idayaM vai\` bra\`hme\`ti a\`hR^idayasya hi\` ki\`{\m+} syA\`di\`ti | a\`bravIttu\` te ta\`syAya\`tanaM pratishhThA\`M {!} | na\` me.abravIdi\`ti | ekapA\`dvA\` eta\`t.h samrAD, i\`ti | ##\centerline{pM18/k7}## sa\` vai\` no brUhi, yAGYavalkya | hR^idayamevA\`ya\`tanam.h AkAsha\`H pratishhThA\`; sthiti\`ri\`ty enadu\`pAsIta | kA\` sthiti\`tA, yAGYavalkya | hR^idayameva\`, samrAD, i\`ti hovAcha; hR^idayaM vai\`, samrAT, sa\`rveshhAM bhUtA\`nAmAya\`tana{\m+}; hR^idayaM vai\`, samrAT, sa\`rveshhAM bhUtA\`nAM pratishhThA\`, hR^idaye hy e\`va\`, samrAT, sa\`rvANi bhUtA\`ni pra\`tishhThitAni bhavanti; hR^idayaM vai\`, samrAT, parama\`M bra\`hma; nai\`na{\m+} hR^idayaM jahAti, sa\`rvANy enaM bhUtA\`nyabhi\`ksharanti | ##\centerline{pM19/k7}## devo\` bhUtvA\` devA\`na\`pyeti, ya\` eva\`M vidvA\`neta\`dupA\`ste | hasty\shhabha{\m+} saha\`sraM dadAmI\`ti hovAcha janako\` vai\`dehaH | sa\` hovAcha yA\`GYavalkyaH pitA\` me.amanyata nA\`nanushishhya ha\`rete\`ti | ka\` eva\` te ki\`mabravIdi\`ti ## K om. ka\` ... ## ##\centerline{ch2 {= hbM 14.6.11??} {= hbk16.6.2??}}## ##\centerline{pMk1}## a\`tha ha janako\` ## K janako ha ## vai\`dehaH kUrchA\`dupAvasa\`rpannuvAchaH na\`mas te ## K add..astu ## yAGYavalkyA\`nu mA shAdhI\`ti | sa\` hovAchaH ya\`thA vai\`, samrAD, mahA\`ntama\`dhvAnameshhya\`nra\`thaM vA nA\`vaM vA samAda\`dItaiva\`mevai\`tA\`bhirupanishha\`dbhiH samA\`hitAtmAsi eva\`M vR^indAraka ADhya\`H sa\`nnadhItave\`da ukto\`panishhatka ito\` vimuchya\`mAnaH kva\` gamishhyasI\`ti | nA\`ha\`M ta\`d.h bhagavan.h ve\`da ya\`tra gamishhyAmI\`ti | a\`tha vai\` te.aha\`M ta\`dvakshyAmi ya\`tra gamishhyasI\`ti | bra\`vItu bha\`gavAni\`ti | ##\centerline{pMk2}## sa\` hovAcha ## K om. ## i\`ndho ha vai\` nA\`maishha\` yo\`.aya\`M dakshiNe\`.aksha\`npu\`rushhas; ta\`M vA\` eta\`mi\`ndha{\m+} sa\`ntami\`ndra i\`ty A\`chakshate paro\`ksheNaiva\`; paro\`kshapriyA iva hi\` devA\`H pratya\`kshadvishhaH | ##\centerline{pMk3}## a\`thaita\`dvA\`me.akshi\`Ni ## krishna.akshan## pu\`rushharUpam.h eshhA\`sya pa\`tnI virA\`T, ta\`yoreshha\` sa{\m+}stAvo\` ya\` eshho\`.anta\`rhR^idaya AkAsho\` | athainayoreta\`da\`nnaM ya\` eshho\`.anta\`rhR^idaye lohita\`piNDo\` | athainayoreta\`tprAvara\`NaM ya\`deta\`danta\`rhR^idaye jAlaka\`mivA\`thainayoreshhA\` sR^itiH sa\`tI ## K om. ## saMcha\`raNI yai\`shhA\` hR^idayAdUrdhvA\` nADy u\`chcha\`rati | ##\centerline{pM4/k3}## tA\` vA\` asyaitA\` hitA\` nA\`ma nADyo\` ya\`tha ke\`shaH sahasradhA\` bhinna\` ## K yathA keshaH sahasradhA bhinna evamasyaitA hitA nAma nADyo.antarhR\^idaye pratishhThitA bhavanty ## etA\`bhirvA\` eta\`m ## K etad## Asra\`vadA\`sravati; ta\`smAdeshha\` pravi\`viktAhAratara iva bhavatyasmA\`chchhArIrA\`dAtma\`naH | ##\centerline{pM5/k4}## ta\`sya vA\` eta\`sya pu\`rushhasya ## K om. vA ... ## prA\`chI di\`kprA\`~NchaH prANA\`, da\`kshiNA di\`gda\`kshiNAH prANA\`H, pratI\`chI di\`kpratya\`~NchaH prANA\`, u\`dIchI di\`gu\`da~NchaH prANA\`, UrdhvA\` di\`gUrdhvA\`H prANA\`, a\`vAchI di\`ga\`vA~NchaH prANA\`H, sa\`rvA di\`shaH sa\`rve prANA\`H | ##\centerline{pM6/k4}## sa\` eshha\` ne\`ti ne\`ty AtmA\`gR^ihyo na\` hi\` gR^ihya\`te\`.ashIryo na\` hi\` shIrya\`te\`.asaN^go\`.asito na\` sajya\`te na\` vya\`thate\` ## krishna.asaN\^go na hi sajyate asito na vyathate na rishhyaty ## abhayaM vai\`, janaka, prApto\`.asI\`ti hovAcha yA\`GYavalkyaH | sa\` hovAcha janako\` vai\`dehoH na\`mas te, yAGYavalkyA\`bhayaM tvA\`gachchhatAdyo\` no, bhagavan.h a\`bhayaM veda\`yasa ## K add.: ## sa hovAcha janako vaideho.abhayaM tvAgachchhatAd.h yAGYavalkya, yo no, bhagavan.h abhayaM vedayase; namas te.astu ime\` videhA\` aya\`maha\`masmI\`ti | ##\centerline{ch3 {= hbM 14.7.1} {= hbk16.6.3}}## ##\centerline{pMk1}## janaka\`{\m+} ha vai\`dehaM yA\`GYavalkyo jagAmaH sa\`menena vadishhya i\`ty ## K sa meneH na vadishhya ity ## a\`tha ha ya\`j janaka\`shcha vai\`deho yA\`GYavalkyashchAgnihotre\` samUda\`tus ## K samUdAte ## ta\`smai ha yA\`GYavalkyo va\`raM dadau | sa\` ha kAmaprashna\`meva\` vavre | ta\`{\m+} hAsmai dadau | ta\`{\m+} ha samrA\`D eva\` pU\`rvaH paprachchha | ##\centerline{pMk2}## yA\`GYavalkya, ki\`Mjyotiraya\`M pu\`rushha i\`ti | Aditya\`jyotiH, samrAD, i\`ti hovAchAditye\`naivA\`ya\`M jyo\`tishhAste pa\`lyayate ka\`rma kurute vipa\`ryetI\`ti | eva\`mevai\`ta\`d.h yAGYavalkya | ##\centerline{pMk3}## a\`stamita Aditye\`, yAGYavalkya, ki\`MjyotirevA\`ya\`M pu\`rushha i\`ti | chandra\`jyotiH, samrAD, i\`ti hovAcha; chandre\`NaivA\`ya\`M ## K chandramA evAsya jyotirbhavati chandramasaivAyaM ## jyo\`tishhAste pa\`lyayate ka\`rma kurute vipa\`ryetI\`ti | eva\`mevai\`ta\`d.h yAGYavalkya | ##\centerline{pMk4}## a\`stamita Aditye\`, yAGYavalkya, chandra\`masya\`stamite, ki\`MjyotirevA\`ya\`M pu\`rushha i\`ti | agni\`jyotiH, samrAD, i\`ti hovAcha ## K agnirevAsya jyotirbhavaty ## agni\`naiva\` jyo\`tishhAste pa\`lyayate ka\`rma kurute vipa\`ryetI\`ti | eva\`mevai\`ta\`d.h yAGYavalkya | ##\centerline{pMk5}## a\`stamita Aditye\`, yAGYavalkya, chandra\`masya\`stamite, shAnte\`.agnau\`, ki\`MjyotirevA\`ya\`M pu\`rushha i\`ti | vA\`gjyotiH, samrAD, {!} iti hovAcha ## K vAgevAsya jyotirbhavati ## vAchai\`vA\`ya\`M jyo\`tishhAste pa\`lyayate ka\`rma kurute vipa\`ryeti | ta\`smAdvai\`, samrAD, a\`pi ya\`tra sva\`H pANi\`rna\` vinirGYA\`yate\`, atha ya\`tra vA\`guchcha\`rati u\`paiva\` ta\`tra nye\`tI\`ti | eva\`mevai\`ta\`d.h yAGYavalkya | ##\centerline{pMk6}## a\`stamita Aditye\`, yAGYavalkya, chandra\`masya\`stamite, shAnte\`.agnau\`, shAntA\`yAM vAchi\`, ki\`MjyotirevA\`ya\`M pu\`rushha i\`ti | Atma\`jyotiH, samrAD, i\`ti hovAcha ## K AtmaivAsya jyotirbhavaty {!} ## Atma\`naivA\`ya\`M jyo\`tishhAste pa\`lyayate ka\`rma kurute vipa\`ryetI\`ti | ##\centerline{pMk7}## katama\` Atme\`ti | yo\`.aya\`M viGYAnama\`yaH pu\`rushhaH prANe\`shhu hR^idya\`nta\`rjyotiH ## K viGYAnamayaH prANeshhu hR\^idyanta\`rjyotiH purushhaH ## sa\` samAna\`H sa\`nnubhau\` lokau\` sa\`Mcharati ## K anusaMcharati ## dhyA\`yatIva lelA\`yatIva sa\`dhIH ## K sa\` hi## sva\`pno bhUtve\`ma\`M loka\`ma\`tikrAmati ##kadd. mR\^ityo rUpANi ## ##\centerline{pMk8}## sa\` vA\` aya\`M pu\`rushho jA\`yamAnaH sha\`rIramabhisampa\`dyamAnaH pApma\`bhiH sa\`{\m+}sR^ijyate | sa\` utkrA\`manmriya\`mANaH pApma\`no vi\`jahAti ## K nijahAti## mR^ityo\` rUpA\`Ni ##kom. ## ##\centerline{pMk9}## ta\`sya vA\` eta\`sya pu\`rushhasya dve\` eva\` sthA\`ne bhavataH ida\`M cha paralokasthA\`naM cha; sa\`ndhyaM tR^itI\`ya{\m+} svapnasthA\`naM; ta\`smintsa\`ndhye sthA\`ne ti\`shhThanubhe\` sthA\`ne pashyatIda\`M cha paralokasthA\`naM cha | ##\centerline{pM10/k9}## a\`tha yathAkra\`mo.aya\`M paralokasthA\`ne bha\`vati; ta\`mAkra\`mamAkra\`myobha\`yAnpApma\`na AnandA\`{\m+}shcha pashyati | sa\` ya\`trAya\`M ## K om. ## prasva\`piti asya\` loka\`sya sarvA\`vato mA\`trAmapAdA\`ya, svaya\`M viha\`tya svaya\`M nirmA\`ya sve\`na bhAsA\` sve\`na jyo\`tishhA pra\`svapiti a\`trAya\`M pu\`rushhaH svaya\`Mjyotirbhavati | ##\centerline{pM11/k10}## na\` ta\`tra ra\`thA na\` ra\`thayogA na\` pa\`nthAno bhavanti a\`tha ra\`thAnra\`thayogAnpatha\`H sR^ijate | na\` ta\`trAnandA\` mu\`daH pramu\`do bhavanti a\`thAnandA\`nmu\`daH pramu\`daH sR^ijate | na\` ta\`tra veshA\`ntAH sra\`vantyaH pushhkari\`Nyo ## K pushhkariNyaH sravantyo ## bhavanti a\`tha veshA\`ntAnsra\`vantIH pushhkari\`NIH ## K pushhkariNIH sravantIH ## sR^ijate; sa\` hi\` kartA\` | ##\centerline{pM12/k11}## ta\`da\`py ete\` shlo\`kAH ## K tadete shlokA bhavanti ## sva\`pnena shArIra\`mabhipraha\`tyA\`- -suptaH suptA\`nabhi\`chAkashIti shu\`kramAdA\`ya pu\`narai\`ti sthA\`naM hiraNma\`yaH paurushha\` ## K purushha ## ekaha{\m+}sa\`H | ##\centerline{pM13/k12}## prANe\`na ra\`kshanna\`paraM ## K avaraM ## kulAya\`M bahi\`H kulAyA\`damR^itashcharitvA\`, sa\` Iyate.amR^ito yatrakAma\`M hiraNma\`yaH paurushha\` ## K purushha ## ekaha{\m+}sa\`H | ##\centerline{pM14/k13}## svapnAnta\` uchchAvacha\`mIya\`mAno rUpA\`Ni deva\`H kurute bahU\`ny ute\`va strI\`bhiH saha\` mo\`damAno ja\`kshadute\`vA\`pi bha\`yAni pa\`shyan | ##\centerline{pM15/k14}## ArAma\`masya pashyanti na\` ta\`M ka\`shchana\` pashyatI\`ti ## K pashyati kashchaneti ## ta\`M nA\`yataM bodhayedi\`ty AhuH du\`rbhishhajya{\m+} hAsmai\` bhavati, ya\`meshha\` na\` pratipa\`dyate | ##\centerline{pM16/k14}## a\`tho kha\`lvAhuH jAgaritadesha\` evA\`syaisa\`; yA\`ni hy e\`va\` jA\`gratpa\`shyati tA\`ni supta\` i\`tya\`trAya\`M pu\`rushhaH svaya\`MjyotirbhavatI\`ti | eva\`mevai\`ta\`d.h yA\`GYavalkyaH ## K om. i\`ti ... ## so\`.aha\`M bha\`gavate saha\`sraM dadAmi | a\`ta Urdhva\`M vimokshA\`yaiva\` ## K om. ## brUhI\`ti | ##\centerline{pM17/k15 }## ## sedchf. infra 40 : K 34 ## sa\` vA\` eshha\` eta\`smintsvapnAnte\` ## K saMprasAde## ratvA\` charitvA\` dR^ishhTvai\`va\` pu\`NyaM cha pApa\`M cha pu\`naH pratinyAya\`M pratiyo\`ny A\`dravati buddhAntA\`yaiva\` ##ksvapnAyaiva ## sa\` ya\`da\`tra ## K tatra ## ki\`~Nchitpa\`shyatya\`nanvAgatas te\`na bhavati a\`saN^go hya\`ya\`M pu\`rushha i\`ti | eva\`mevai\`ta\`d.h yAGYavalkya | so\`.aha\`M bha\`gavate saha\`sraM dadAmi | a\`ta Urdhva\`M vimokshA\`yaiva\` brUhI\`ti | ##\centerline{pk16 }## ## add. K ## sa vA eshha etasmintsvapne ratvA charitvA dR^ishhTvaiva puNyaM cha pApaM cha punaH pratinyAyaM pratiyony Adravati buddhAntAyaiva; sa yattatra ki~NchitpashyatyananvAgatas tena bhavati asaN^go hyayaM purushha iti | evamevaitad.h yAGYavalkya | so.ahaM bhagavate sahasraM dadAmi | ata UrdhvaM vimokshAyaiva brUhIti | ##\centerline{pk17 }## ## add. K ## sa vA eshha etasminbuddhAnte ratvA charitvA dR^ishhTvaiva puNyaM cha pApaM cha punaH pratinyAyaM pratiyony Adravati svapnAntAyaiva | ##\centerline{pMk18}## ta\`dya\`thA mahAmatsya\` ubhe\` kU\`le anusaMcha\`rati pU\`rvaM chA\`paraM chaiva\`mevA\`ya\`M pu\`rushha etA\` ubhA\`va\`ntAvanusa\`Mcharati svapnAnta\`M cha buddhAnta\`M cha ##\centerline{pMk19}## ta\`dya\`thAsmi\`nnAkAshe\` shyeno\` vA suparNo\` vA viparipa\`tya rAnta\`H sa{\m+}ha\`tya pakshau\` saMlayA\`yaiva\` dhriya\`ta, eva\`mevA\`ya\`M pu\`rushha eta\`smA a\`ntAya dhavati ya\`tra supto\` na\` ka\`M chana\` kA\`maM kAma\`yate na\` ka\`M chana\` sva\`pnaM pashyati | ##\centerline{pMk20}## tA\` vA\` asyaitA\` hitA\` nA\`ma nADyo\` ya\`thA ke\`shaH sahasradhA\` bhinna\`s tA\`vatANimnA\` tishhThanti shukla\`sya nIla\`sya piN^gala\`sya ha\`ritasya lo\`hitasya pUrNA\` | a\`tha ya\`trainaM ghna\`ntIva jina\`ntIva hastI\`va vichchhAya\`yati ga\`rtamiva pa\`tati ya\`deva\` jA\`gradbha\`yaM pa\`shyati ta\`da\`trA\`vidyayA bha\`yaM ## K om. ## manyate\` | atha ya\`tra rA\`jeva deva\` ivAha\`m ## K deva iva rAjevAham## eva\` ida\`{\m+} sa\`rvaM ##ksarvo ## asmI\`ti manyate so\`.asya paramo\` loko\` | atha supto\` na\` ka\`M chana\` kA\`maM kAma\`yate na\` ka\`M chana\` sva\`pnaM pashyati ## K om. atha ... ## ##\centerline{pMk21}## ta\`dvA\` asyaita\`dAtma\`kAmamApta\`kAmamakAma\`M ## K etadatichchhando.apahatapApmAbhaya{\m+} ## rUpa\`M | ta\`dya\`thA priya\`yA striyA\` saMpa\`rishhvakto na\` bA\`hyaM ki\`M chana\` veda nA\`ntarameva\`mevA\`ya\`M pu\`rushhaH shArira\` AtmA\` ## K om. ambo ## prAGYa\`nAtma\`nA saMpa\`rishhvakto na\` bA\`hyaM ki\`M chana\` veda nA\`ntaraM | ##\centerline{pM22/k21}## ta\`dvA\` asyaita\`da\`tichchhando\`.apahatapApmAbhaya\`{\m+} ## K etadAptakAmamAtmakAmamakAmaM## rUpa\`ma\`shokAntaram ##kshokAntaram## ##\centerline{pM22/k22}## a\`tra pitA\`pitA bhavati mAtA\`mAtA lokA\` a\`lokA devA\` a\`devA ve\`dA a\`vedA yaGYo\`.ayaGYo\` ## K om. ambo ## atra steno\`.asteno bhavati bhrUNahA\`bhrUNahA paulkaso\`.apaulkasashchANDAlo\`.achaNDAlaH ## K chANDyAlo.achaNDyAlaH paulkaso.apaulkaso ## shramaNo\`.ashramaNas tApaso\`.atApaso\`.ananvAgataH pu\`NyenA\`nanvAgataH pApe\`na; tIrNo\` hi\` tadA\` sa\`rvA~Nsho\`kAnhR^idayasya bhavati | ##\centerline{pMk23}## ya\`dvai\` ta\`nna\` pa\`shyati, pa\`shyanvai\` ta\`ddrashhTa\`vyaM ## K om. ## na\` pashyatiH na\` hi\` drashhTu\`rdR^ishhTe\`rviparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn; na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`tpa\`shyet | ##\centerline{pMk24}## ya\`dvai\` ta\`nna\` ji\`ghrati, ji\`ghranvai\` ta\`dghrAta\`vyaM ## K om. ## na\` jighrati; na\` hi\` ghrAtu\`rghrAte\`rviparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`j ji\`ghret | ##\centerline{pMk25}## ya\`dvai\` ta\`nna\` rasa\`yati, vijAna\`nvai\` ta\`dra\`saM ## K rasayanvai tan## na\` rasayati; na\` hi\` rasayitU\` ra\`sAd ## K rasayiter## viparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`drasa\`yet | ##\centerline{pMk26}## ya\`dvai\` ta\`nna\` va\`dati, va\`danvai\` ta\`dvakta\`vyaM ## K om. ## na\` vadati; na\` hi\` vaktu\`rva\`cho ## K vakter## viparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`dva\`det | ##\centerline{pMk27}## ya\`dvai\` ta\`nna\` shR^iNo\`ti, shR^iNva\`nvai\` ta\`chchhrota\`vyaM ## K om. ## na\` shR^iNoti; na\` hi\` shrotu\`H shrute\`rviparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`chchhR^iNuyA\`t | ##\centerline{pMk28}## ya\`dvai\` ta\`nna\` manute\`, manvAno\` vai\` ta\`nmanta\`vyaM ## K om. ## na\` manute; na\` hi\` mantu\`rmate\`rviparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`nmanvIta\` | ##\centerline{pMk29}## ya\`dvai\` ta\`nna\` spR^isha\`ti, spR^isha\`nvai\` ta\`tsprashhTa\`vyaM ## K om. ## na\` spR^ishati; na\` hi\` sprashhTu\`H spR^ishhTe\`rviparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`tspR^ishe\`t | ##\centerline{pMk30}## ya\`dvai\` ta\`nna\` vijAnA\`ti, vijAna\`nvai\` ta\`dviGYe\`yaM ## K om. ## na\` vi\`jAnAti; na\` hi\` viGYAtu\`rviGYA\`nAd ## K viGYAter## viparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`dvijAnIyA\`t | ##\centerline{pk31 }## ## add. K ## yatra vA anyadiva syAt tatrAnyo.anyatpashyed anyo.anyaj jighred anyo.anyadrasayed anyo.anyadvaded anyo.anyachchhR^iNuyAd anyo.anyanmanvItA_ -nyo.anyatspR^ished anyo.anyadvijAnIyAt | ##\centerline{pM31/k32}## salila\` e\`ko drashhTA\`dvaito bhavati eshha\` brahmaloka\`H, samrAD, i\`ti hainamuvAchaishhA\`sya ## K iti hainamanushashAsa yAGYavalkya. eshhA\`sya ## paramA\` gatiH eshhA\`sya paramA\` saMpa\`d.h eshho\`.asya paramo\` loka\`, eshho\`.asya parama\` Ananda\`, eta\`syaivA\`nanda\`syAnyA\`ni bhUtA\`ni mA\`trAmu\`pajIvanti | ##\centerline{pM32 }## ## pro m32-42, schribitkrishna 33-36; vide infra ## sa\` yo\` manUshhyA\`NA{\m+} rAddha\`H sa\`mR^iddho bha\`vatyanye\`shhAma\`dhipatiH sa\`rvairmA\`nushhyakaiH kA\`maiH sa\`mpannatamaH, sa\` manushhyA\`NAM parama\` Ananda\`H | ##\centerline{pM33 }## ## pro m32-42, schribitkrishna 33-36; vide infra ## a\`tha ye\` shata\`M manushhyA\`NAmAnandA\`H, sa\` e\`kaH pitRNA\`M jita\`lokAnAmAnanda\`H | ##\centerline{pM34 }## ## pro m32-42, schribitkrishna 33-36; vide infra ## a\`tha ye\` shata\`M pitRNA\`M jita\`lokAnAmAnandA\`H, sa\` e\`kaH ka\`rmadevAnAmAnando\`, ye\` ka\`rmaNA devatva\`mabhisampa\`dyante | ##\centerline{pM35 }## ## pro m32-42, schribitkrishna 33-36; vide infra ## a\`tha ye\` shata\`M ka\`rmadevAnAmAnandA\`H, sa\` e\`ka AjA\`nadevAnAmAnando\`, ya\`shcha [+]+[/+]shro\`triyo.avR^ijino\`.akAmahataH | ##\centerline{pM36 }## ## pro m32-42, schribitkrishna 33-36; vide infra ## a\`tha ye\` shata\`mAjA\`nadevAnAmAnandA\`H, sa\` e\`ko devaloka\` Anando\`, ya\`shcha [+]+[/+]shro\`triyo.avR^ijino\`.akAmahataH | ##\centerline{pM37 }## ## pro m32-42, schribitkrishna 33-36; vide infra ## a\`tha ye\` shata\`M devaloka\` AnandA\`H, sa\` e\`ko gandharvaloka\` Anando\`, ya\`shcha [+]+[/+]shro\`triyo.avR^ijino\`.akAmahataH | ##\centerline{pM38 }## ## pro m32-42, schribitkrishna 33-36; vide infra ## a\`tha ye\` shata\`M gandharvaloka\` AnandA\`H, sa\` e\`kaH prajApatiloka\` Anando\`, ya\`shcha [+]+[/+]shro\`triyo.avR^ijino\`.akAmahataH | ##\centerline{pM39 }## ## pro m32-42, schribitkrishna 33-36; vide infra ## a\`tha ye\` shata\`M prajApatiloka\` AnandA\`H, sa\` e\`ko brahmaloka\` Anando\`, ya\`shcha [+]+[/+]shro\`triyo.avR^ijino\`.akAmahata | eshha\` brahmaloka\`H, samrAD | i\`ti hainaM a\`nushashAsaita\`damR^ita{\m+} | so\`.aha\`M bha\`gavate saha\`sraM dadAmi | a\`ta Urdhva\`M vimokshA\`yaiva\` brUhI\`ti | ##\centerline{pM40 }## ## pro m32-42, schribitkrishna 33-36; vide infra ## sa\` vA\` eshha\` eta\`smintsamprasA\`de ratvA\` charitvA\` dR^ishhTvai\`va\` pu\`NyaM cha pApa\`M cha pu\`naH pratinyAya\`M pratiyo\`ny A\`dravati buddhAntA\`yaiva\`; sa\` ya\`da\`tra ki\`~Nchitpa\`shyatya\`nanvAgatas te\`na bhavati a\`saN^go hya\`ya\`M pu\`rushha i\`ti | eva\`mevai\`ta\`d.h yAGYavalkya | so\`.aha\`M bha\`gavate saha\`sraM dadAmi | a\`ta Urdhva\`M vimokshA\`yaiva\` brUhI\`ti | ##\centerline{pM41 }## ## pro m32-42, schribitkrishna 33-36; vide infra ## a\`tra ha yA\`GYavalkyo bibhAyA\`M chakAra | medhA\`vI rA\`jA sa\`rvebhyo mA\`ntebhya u\`darautsIdi\`ti | sa\` ya\`tra aNimA\`naM nye\`ti jara\`yA vopata\`patA vANimAna\`M niga\`chchhati ya\`thAmra\`M vodu\`mbaraM vA pi\`ppalaM vA ba\`ndhanAtpramuchye\`taiva\` evA\`ya\`M shArira\` Atmai\`bhyo\`.aN^gebhyaH sapramu\`chya pu\`naH pratinyAya\`M pratiyo\`ny A\`dravati prANA\`yaiva\` | ##\centerline{pM42 }## ## pro m32-42, schribitkrishna 33-36; vide infra ## ta\`dya\`thA\`naH su\`samAhitamutsa\`rjadyAyA\`deva\`mevA\`ya\`M shArIra\` AtmA\` prAGYe\`nAtma\`nAnvA\`rUDha utsa\`rjadyAti | ##\centerline{pk33 }## ## K schribit33-36 pro m32-42; vide supra ## sa yo manUshhyANA{\m+} rAddhaH samR^iddho bhavatyanyeshhAmadhipatiH sarvairmAnushhyakairbhogaiH sampannatamaH, sa manushhyANAM parama Anando | atha ye shataM manushhyANAmAnandAH, sa ekaH pitR^iNAM jitalokAnAmAnando | atha ye shataM pitR^iNAM jitalokAnAmAnandAH, sa eko gandharvaloka Anando | atha ye shataM gandharvaloka AnandAH, sa ekaH karmadevAnAmAnando ye karmaNA devatvamabhisampadyante | atha ye shataM karmadevAnAmAnandAH, sa eka AjAnadevAnAmAnando, yashcha shrotriyo.avR^ijino.akAmahato | atha ye shatamAjAnadevAnAmAnandAH, sa ekaH prajApatiloka Anando yashcha shrotriyo.avR^ijino.akAmahato | atha ye shataM prajApatiloka AnandAH, sa eko brahmaloka Anando yashcha shrotriyo.avR^ijino.akAmahato | athaishha eva parama Ananda eshha brahmalokaH, samrAD, iti hovAcha yAGYavalkyaH | so.ahaM bhagavate sahasraM dadAmi | ata UrdhvaM vimokshAyaiva brUhIti | atra ha yAGYavalkyo bibhayAM chakAraH medhAvI rAjA sarvebhyo mAntebhya udarautsIditi | ##\centerline{pk34 }## ## K schribit33-36 pro m32-42; vide supra ## sa vA eshha etasmintsvapnAnte ratvA charitvA dR^ishhTvaiva puNyaM cha pApaM cha punaH pratinyAyaM pratiyony Adravati buddhAntAyaiva | ##\centerline{pk35 }## ## K schribit33-36 pro m32-42; vide supra ## tadyathAnaH susamAhitamutsarjaM yAyAdevamevAyaM shArIra AtmA prAGYenAtmanAnvArUDha utsarjaM yAti yatraitadUrdhvochchhvAsI bhavati | ##\centerline{pk36 }## ## K schribit33-36 pro m32-42; vide supra ## sa yatrAyamaNimAnaM nyeti jarayA vopatapatA vANimAnaM nigachchhati, tadyathAmraM vodumbaraM vA pippalaM vA bandhanAtpramuchyata, evamevAyaM purushha ebhyo.aN^gebhyaH saMpramuchya punaH pratinyAyaM pratiyony Adravati prANAyaiva | ##\centerline{pM43/k37}## ta\`dya\`thA rA\`jAnamAya\`ntamu\`grAH pra\`tyenasaH sUtagrAmaNyo\`.annaiH pA\`nairavasathai\`H pratika\`lpanteH aya\`mA\`yAtyaya\`mA\`gachchhatI\`ti eva\`{\m+} haivaMvi\`da{\m+} sa\`rvANi bhUtA\`ni pra\`tikalpantaH ida\`M bra\`hmA\`yAtIda\`mA\`gachchhatI\`ti | ##\centerline{pM44/k38}## ta\`dya\`thA rA\`jAnaM prayiyAsa\`ntamu\`grAH pra\`tyenasaH sUtagrAmaNya\` upasamAya\`nty ## krishna.abhisamAyanty ## eva\`mhaivaMvi\`daM ## K evamevemamAtmAnamantakAle## sa\`rve prANA\` u\`pasamAyanti ##kabhisamAyanti ## ya\`traita\`dUrdhvochchhvAsI\` bha\`vati | ##\centerline{ch4 {= hbM 14.7.2} {= hbk16.6.4}}## ##\centerline{pMk1}## sa\` ya\`trAya\`mshArira\`M ## K om.## AtmA\`balyaM nI\`tya ##knyetya ## saMmoha\`miva nye\`ti a\`thainamete\` prANA\` abhisamA\`yanti; sa\` etA\`s tejomAtrA\`H samabhyAda\`dAno hR^idayamevA\`nva\`vakrAmati | ##\centerline{pM2/k1}## sa\` ya\`traishha\` chA\`kshushhaH pu\`rushhaH pa\`rAN^ paryAva\`rtate\`, athA\`rUpaGYo bhavati | ##\centerline{pM2/k2}## ekI\`bhavati na\` pashyatI\`ty AhuH ekI\`bhavati na\` jighratI\`ty AhuH ekI\`bhavati na\` rasayatI\`ty AhuH ekI\`bhavati na\` vadatI\`ty AhuH ekI\`bhavati na\` shR^iNotI\`ty AhuH ekI\`bhavati na\` manuta i\`ty AhuH ekI\`bhavati na\` spR^ishatI\`ty AhuH ekI\`bhavati na\` vi\`jAnAtI\`ty AhuH | ##\centerline{pM3/k2}## ta\`sya haita\`sya hR^idayasyA\`graM pra\`dyotate; te\`na pradyote\`naishha\` AtmA\` ni\`shhkrAmati, chakshushhTo\` vA mUrdhno\` vAnye\`bhyo vA sharIrade\`shebhyaH | ta\`mutkrA\`mantaM prANo\`.anU\`tkrAmati, prANa\`manUtkrA\`manta{\m+} sa\`rve prANA\` anU\`tkrAmanti | saMjA\`naM evA\`nva\`vakrAmati, sa\` eshha\` GYa\`H sa\`viGYAno bhavati ta\`M vidyAkarma\`NI samanvA\`rabhete pUrvapraGYA\` cha | ##\centerline{pM4/k3}## ta\`dya\`thA tR^iNajalAyukA\` tR^iNasyA\`ntaM gatvA\`tma\`naM ## K gatvAnyamAkramamAkramyAtmAnam## upasa{\m+}ha\`rati eva\`mevA\`ya\`mpu\`rushha ida\`M ## K AtmedaM## sha\`rIraM niha\`tyA\`vidyAM gamayitvA\`tma\`naM ##kgamayitvAnyamAkramamAkramyAtmAnam## upasa\`{\m+}harati | ##\centerline{pM5/k4}## ta\`dya\`thA peshaskArI\` pe\`shaso mA\`trAmapAdA\`yAnya\`n ## K upAdAyAnyan## na\`vataraM kalyANa\`tara{\m+} rUpa\`M tanuta, eva\`mevA\`ya\`mpu\`rushha ## K AtmA## idaM sha\`rIraM niha\`tyA\`vidyAM gamayitvA\`nya\`nna\`vataraM kalyANa\`tara{\m+} rUpa\`M tanute ##kkurute## pi\`tryaM vA gAndharva\`M vA brAhma\`M vA prAjApatya\`M vA dai\`vaM vAnye\`bhyo vA bhUte\`bhyaH ##kgAndharvaM vA daivaM vA prAjApatyaM vA brAhmaM vAnyeshhAM vA bhUtAnAM ## ##\centerline{pM6/k5}## sa\` vA\` aya\`mAtmA\` bra\`hma viGYAnama\`yo manoma\`yo vAN^ma\`yaH ## K om.## prANama\`yashchakshurma\`yaH shrotrama\`ya AkAshama\`yo vAyuma\`yas tejoma\`ya Apoma\`yaH pR^ithivIma\`yaH krodhama\`yo.akrodhama\`yo harshhama\`yo.aharshhama\`yaH ##kshrotramayaH pR\^ithivImaya Apomayo vAyumaya AkAshamayas tejomayo.atejomayaH kAmamayo.akAmamayaH krodhamayo.akrodhamayo ## dharmama\`yo.adharmama\`yaH sarvama\`yaH | ta\`dyade\`daMma\`yo ## K tadyadetadidaMmayo ## adoma\`ya i\`ti yathAkArI\` yathAchArI\` ta\`thA bhavati | sAdhukArI\` sAdhu\`rbhavati, pApakArI\` pApo\` bhavati, pu\`NyaH pu\`Nyena ka\`rmaNA bhavati pApa\`H pApe\`na | ##\centerline{pM7/k5}## a\`tho kha\`lvAhuH kAmama\`ya evA\`ya\`M pu\`rushha i\`ti; sa\` ya\`thAkAmo bhavati, ta\`thAkratur ## K tatkratur## bhavati; ya\`thAkratur ## K yatkratur## bhavati, ta\`tka\`rma kurute\`; ya\`tka\`rma kurute\` ta\`dabhisa\`Mpadyate | ##\centerline{pM8/k6}## ta\`deshha\` shlo\`ko bhavatiH ta\`deva\` sa\`tta\`t ## K saktaH ## saha\` ka\`rmaNaiti liN^ga\`M ma\`no ya\`tra ni\`shhaktamasya prA\`pyA\`ntaM ka\`rmaNas ta\`sya ya\`tki\`~Ncheha\` karo\`tyaya\`M ta\`smAl lokA\`tpu\`narai\`ti asmai\` lokA\`ya ka\`rmaNa, i\`ti nu\` kAma\`yamAno\`; athAkAma\`yamAno yo\`.akAmo\` ni\`shhkAma Atma\`kAma Apta\`kAmo bha\`vati ## K AptakAma AtmakAmo## na\` ta\`smAd ##ktasya ## prANA\` u\`tkrAmanti a\`traiva\` sama\`vanIyante ## K om. atra ... ## bra\`hmaiva sa\`nbra\`hmA\`pyeti | ##\centerline{pM9/k7}## ta\`deshha\` shlo\`ko bhavatiH yadA\` sa\`rve pramuchya\`nte kA\`mA ye\`.asya hR^idi\` shritA\` a\`tha ma\`rtyo.amR^ito bhavaty a\`tra bra\`hma sa\`mashnuta i\`ti | ##\centerline{pM10/k7}## ta\`dya\`thAhinirvlayanI\` valmI\`ke mR^itA\` pra\`tyastA sha\`yItaiva\`meve\`da\`M sha\`rIraM shete\` | athAya\`mana\`sthiko.asharI\`raH prAGYa\` AtmA\` ## K ayamasharIro.amR\^itaH prANo## bra\`hmaiva\` loka\` ##kteja ## eva\`, samrAD, i\`ti hovAcha yA\`GYavalkyaH ## K om. iti ... ## so\`.aha\`M bha\`gavate saha\`srAni dadAmI\`ti hovAcha janako\` vai\`dehaH | ##\centerline{pM11/k8}## ta\`da\`py ete\` shlo\`kA ## K tadete shlokA bhavanty ## a\`NuH pa\`nthA vi\`taraH ## K vitataH ## purANo\`; mA\`{\m+} spR^ishhTo\`.anuvitto ma\`yaiva\` te\`na dhI\`rA a\`piyanti brahmavi\`da utkra\`mya svarga\`M loka\`mito\` vi\`muktAH ## K svargaM lokamita UrdhvaM vimuktAH ## ##\centerline{pM12/k9}## ta\`smi~Nchhukla\`muta\` nI\`lamAhuH pi\`N^gala{\m+} ha\`ritaM lo\`hitaM chai- -shha\` pa\`nthA bra\`hmaNA hA\`nuvittas te\`naiti brahmavi\`ttaijasa\`H puNyakR^ichcha ## K puNyakR\^ittaijasashcha ## ##\centerline{pM13/k10}## andha\`M ta\`maH pra\`vishanti ye\`.asambhUti\`m ## krishna.avidyAm## upA\`sate; ta\`to bhU\`ya iva te\` ta\`mo ya\` u sambhUtyA\`{\m+} ## K vidyAyA{\m+} ## ratA\`H | ##\centerline{pM14/k11}## asuryA\` ## K anandA ## nA\`ma te\` lokA\` andhe\`na ta\`masA\`vR^itAs tA\`{\m+}s te\` pre\`tyA\`pigachchhaty ##abhigachchhanty## a\`vidvA{\m+}so.abudhA\` ja\`nAH | ##\centerline{pM15/k14}## ta\`deva\` sa\`ntas ta\`du bhavAmo ## K ihaiva santo.atha vidmas tadvayaM ## na\` che\`davedI ## K avedir## ma\`hatI vi\`nashhTir ye\` ta\`dvidu\`ramR^itAs te\` bhavanty a\`the\`tare duHkha\`mevo\`payanti ## K apiyanti ## ##\centerline{pM16/k12}## AtmA\`naM che\`dvijAnIyA\`d aya\`masmI\`ti pu\`rushhaH ki\`michchha\`nka\`sya kA\`mAya sha\`rIrama\`nu sa\`Mcharet ## K saMjvaret## ##\centerline{pM17/k13}## ya\`syA\`nuvittaH pra\`tibuddha AtmA\`- -smi\`ntsaMdehye\` ga\`hane pra\`vishhTaH sa\` vishvakR^it.h sa\` hi\` sa\`rvasya kartA\` ta\`sya loka\`H, sa\` u loka\` eva\` | ##\centerline{pM18/k15}## yadai\`ta\`manupa\`shyati atmA\`naM deva\`ma\`N^jase\`- -shAnaM bhUtabhavya\`sya na\` ta\`dA vi\`chikitsati ## K tato vi\`jugupsate ## ##\centerline{pM19/k17}## ya\`sminpa\`~Ncha pa~NchajanA\` AkAsha\`shcha pra\`tishhThitas ta\`meva\` manya AtmA\`naM vidvA\`nbra\`hmAmR^ito.amR^itaM | ##\centerline{pM20/k16}## ya\`smAda\`rvAksaMvatsaro\` ahobhiH pariva\`rtate ta\`ddevA\` jyo\`tishhAM jyo\`tir A\`yurhy u\`pA\`sate ## K hopAsate ## amR^itaM | ##\centerline{pM21/k18}## prANa\`sya prANa\`muta\` cha\`kshushhashcha\`kshur uta\` shro\`trasya shro\`trama\`nnasyA\`nnaM ma\`naso ye\` ma\`no vidu\`H te\` ni\`chikyurbra\`hma purANa\`ma\`gryaM ## K 19 ## ma\`nasaivA\`pta\`vyaM ## K anudrashhTavyaM ## ne\`ha\` nA\`nAsti ki\`M chana\` | ##\centerline{pM22/k19}## mR^ityo\`H sa\` mR^ityu\`mApnoti ya\` iha\` nA\`neva pa\`shyati ## K 20 ## ma\`nasaivA\`nudrashhTa\`vyaM ## K ekadhaivAnudrashhTavyam## eta\`dapra\`mayaM dhruva\`m | ##\centerline{pM23/k20}## vi\`rajaH pa\`ra AkAshA\`d aja\` AtmA\` mahA\`ndhruva\`s ## K 21 ## ta\`meva\` dhI\`ro viGYA\`ya praGYA\`M kurvIta brAhmaNo\` nA\`nudhyAyAdbahU\`~Nchha\`bdAn vAcho\` viglA\`pana{\m+} hi\` ta\`d.h i\`ti | ##\centerline{pM24/k22}## sa\` vA\` aya\`mAtmA\` ##ksa vA eshha mahAnaja AtmA yo.ayaM viGYAnamayaH prANeshhu;## ya eshho.antarhR^idaya AkAshaH ##tasmi~Nchhete## sa\`rvasya va\`shI sa\`rvasye\`shAnaH sa\`rvasyA\`dhipatiH sa\`rvamida\`M pra\`shAsti ya\`dida\`M ki\`~Ncha ## K om. sarvam... ## sa\` na\` sAdhu\`nA ka\`rmaNA bhU\`yAnno\` evA\`sAdhu\`nA ka\`nIyAn ## K add. eshha sarveshvara ## eshha\` bhUtAdhipati\`r ## K add. eshha bhUtapAla## eshha\` lokeshvara\` esha\` lokapAla\` ##kom. ambo ## sa\` se\`turvi\`dharaNa eshhA\`M lokA\`nAma\`saMbhedAya | ##\centerline{pM25/k22}## ta\`meta\`M vedAnuvachane\`na ## K add. brAhmaNA ## vividishha\`nti, brahmacharye\`na ta\`pasA shraddha\`yA yaGYe\`nA\`nAshakena chaita\`m ## K brahmacharyena yaGYena dAnena tapasAnAshakenaitam## eva\` viditvA\` muni\`rbhavati eta\`meva\` pravrA\`jino loka\`mIpsa\`ntaH ## K ichchhantaH ## pra\`vrajanti | ##\centerline{pM26/k22}## eta\`ddha sma vai\` ta\`tpU\`rve brahmaNA\` anuchAnA\` ## K om. ambo ## vidvA\`{\m+}saH prajA\`M na\` kAmayanteH ki\`M praja\`yA karishhyAmo ye\`shhAM no.aya\`mAtmA\`ya\`mloka\` i\`ti | te\` ha sma putraishhaNA\`yAshcha vittaishhaNA\`yAshcha lokaishhaNA\`yAshcha vyutthA\`yA\`tha bhikshAcha\`ryaM charanti; yA\` hy e\`va\` putraishhaNA\` sA\` vittaishhaNA\`, yA\` vittaishhaNA\` sA\` lokaishhaNo\`bhe\` hy e\`te\` e\`shhaNe eva\` bha\`vataH | ##\centerline{pM27/k22}## sa\` eshha\` ne\`ti ne\`ty AtmA\`gR^ihyo na\` hi\` gR^ihya\`te\`, ashIryo na\` hi\` shIrya\`te\`, asaN^go\`.asito na\` sajya\`te na\` vya\`thate\` ##k.asaN\^go na hi sajyate,## ##.asito na vyathate na rishhyaty## ataH [+]+[/+]pApa\`makaravami\`tya\`taH kalyA\`Namakaravami\`ty ubhe\`-ubhe hy e\`shha\` ## K ubhe u haivaishha ## ete\` ta\`rati amR^itaH sAdhvasAdhu\`nI ## K om. amR\^itaH ... ## nai\`naM kR^itA\`kR^ite tapataH | ##\centerline{pM28/k23}## ta\`deta\`dR^ichA\`bhyu\`ktam eshha\` ni\`tyo mahimA\` brAhmaNa\`sya na\` ka\`rmaNA vardhate no\` ka\`nIyAn | ta\`syaiva\` syAtpadavitta\`M viditvA\` na\` ka\`rmaNA lipyate ## K lipyate karmaNA ## pApa\`kene\`ti | ta\`smAdevaMvi\`chchhAnto\` dAnta\` u\`paratas titikshu\`H shraddhA\`vitto ## K samAhito## bhUtvA\`tma\`ny evA\`tmA\`naM pashyet{!} ##kpashyati ## sa\`rvamAtmA\`naM pashyati, sa\`rvo.aasyAtmA\` bhavati sa\`rvasyAtmA\` bhavati ## K om. sarvo ..., ## ##add. nainaM pApmA tarati ## sa\`rvaM pApmA\`naM tarati, nai\`naM pApmA\` tapati, sa\`rvaM pApmA\`naM tapati, vipApo\` virajo\` vijighatso\`.apipaso\` ## K om. ambo, add..avichikitso ## brAhmaNo\` bhavati, ya\` eva\`M ve\`da ##kom. ya ..., ## ##add. eshha brahmalokaH,## samrAD, enaM prApto.asIti hovAcha yAGYavalkyaH | ##so.ahaM bhagavate videhAndadAmi mAmchApi saha dAsyAyeti## ##\centerline{pMk24}## sa\` vA\` eshha\` mahA\`naja\` AtmA\`nnAdo\` vasudA\`naH | sa\` yo\` haiva\`meta\`M mahA\`ntamaja\`mAtmA\`namannAda\`M vasudA\`naM ve\`da, vindate va\`su ##kvasudAno.## vindate vasu, ##ya evaM veda## ##\centerline{pM30/k25}## sa\` vA\` eshha\` mahA\`naja\` AtmA\`ja\`ro.ama\`ro.abha\`yo.amR^ito ## krishna.amR\^ito.abhayo ## bra\`hmA\`bhayaM vai\`, janaka, prA\`pto.asI\`ti hovAcha yA\`GYavalkyaH ## K add.: ## so\`.aha\`M bha\`gavate videhA\`ndadAmi mAmchA\`pi saha\` dA\`syAye\`ti ## K om. so ... ## ##\centerline{ch5 {= hbM 14.7.3} {= hbk16.6.4.}}## ##\centerline{pMk1}## a\`tha ha yA\`GYavalkyasya dve\` bhArye\` babhUvaturmai\`treyI cha kAtyAyanI\` cha; ta\`yorha mai\`treyI brahmavAdi\`nI babhUva, strIpraGYai\`va\` ta\`rhi kAtyAyanI\` | so\`.anya\`dvR^itta\`mupAkarishhya\`mANa ## K atha ha yAGYavalkyo.anyadvR\^ittamupAkarishhyan## ##\centerline{pMk2}## yA\`GYavalkyoH mai\`treyI\`ti hovAcha ## K maitreyIti hovAcha yAGYavalkyaH ## pravrajishhya\`nvA\` are.aha\`masmAtsthA\`nAdasmi | ha\`nta te.ana\`yA katyAyanyA\`ntaM kara\`vANI\`ti | ##\centerline{pMk3}## sA\` hovAcha mai\`treyIH ya\`nnu\` ma iya\`M, bhagoH, sa\`rvA pR^ithivI\` vitte\`na pUrNA\` syA\`t.h syA\`M nva\`ha\`M te\`nAmR^itA\`ho3 ne\`ti | ne\`ti hovAcha yA\`GYavalkyo, ya\`thaivo\`pakaraNa\`vatAM jIvita\`M, ta\`thaiva\` te jIvita\`{\m+} syAd.h amR^itatva\`sya tu\` nA\`shA\`sti vitte\`ne\`ti | ##\centerline{pMk4}## sA\` hovAcha mai\`treyIH ye\`nAha\`M nA\`mR^itA syA\`M, ki\`maha\`M te\`na kuryAM | ya\`deva\` bha\`gavAnve\`da, ta\`deva\` me brUhI\`ti | ##\centerline{pMk5}## sa\` hovAcha yA\`GYavalkyaH priyA\` ## K add. vai ## kha\`lu no bha\`vatI satI\`, priya\`ma\`vR^itad ## K avR\^idhad## dha\`nta kha\`lu ## K tarhi ## bhavati, te.aha\`M ta\`dvakshyAmi, vyA\`khyAmi te; vA\`chaM tu\` me ni\`didhyAsasve\`ti ## K add.: ## etadvyAkhyAsyAmi te; ##vyAchakshANasya tu\` me nididhyAsasveti## bra\`vitu bha\`gavAni\`ti ## K om. ## ##\centerline{pMk6}## sa\` hovAcha yA\`GYavalkyo ## K om. ## na\` vA\` are pa\`tyuH kA\`mAya pa\`tiH priyo\` bhavati Atma\`nas tu\` kA\`mAya pa\`tiH priyo\` bhavati; na\` vA\` are jAyA\`yai kA\`mAya jAyA\` priyA\` bhavati Atma\`nas tu\` kA\`mAya jAyA\` priyA\` bhavati; na\` vA\` are putrA\`NAM kA\`mAya putrA\`H priyA\` bhavanti Atma\`nas tu\` kA\`mAya putrA\`H priyA\` bhavanti; na\` vA\` are vitta\`sya kA\`mAya vitta\`M priya\`M bhavati Atma\`nas tu\` kA\`mAya vitta\`M priya\`M bhavati; na\` vA\` are bra\`hmaNaH kA\`mAya bra\`hma priya\`M bhavati Atma\`nas tu\` kA\`mAya bra\`hma priya\`M bhavati; na\` vA\` are kshatra\`sya kA\`mAya kshatra\`M priya\`M bhavati Atma\`nas tu\` kA\`mAya kshatra\`M priya\`M bhavati; na\` vA\` are lokA\`nAM kA\`mAya lokA\`H priyA\` bhavanti Atma\`nas tu\` kA\`mAya lokA\`H priyA\` bhavanti; na\` vA\` are devA\`nAM kA\`mAya devA\`H priyA\` bhavanti Atma\`nas tu\` kA\`mAya devA\`H priyA\` bhavanti; na\` vA\` are bhUtA\`nAM kA\`mAya bhUtA\`ni priyA\`Ni bhavanti Atma\`nas tu\` kA\`mAya bhUtA\`ni priyA\`Ni bhavanti; na\` vA\` are sa\`rvasya kA\`mAya sa\`rvaM priya\`M bhavati Atma\`nas tu\` kA\`mAya sa\`rvaM priya\`M bhavati AtmA\` vA\` are drashhTa\`vyaH shrota\`vyo manta\`vyo nididhyAsita\`vyo, mai\`treyi Atma\`no vA\` are da\`rshanena shra\`vaNena matyA\` viGYA\`neneda\`{\m+} sa\`rvaM vidita\`m | ##\centerline{pMk7}## bra\`hma ta\`M pa\`rAdAd.h yo\`.anya\`trAtma\`no ve\`dAnve\`da; ve\`dAs ta\`M pa\`rAduH yo\`.anya\`trAtma\`no ve\`dAnve\`da; yaGYA\`s ta\`M pa\`rAduH yo\`.anya\`trAtma\`no yaGYA\`nve\`da ## K add.: ## yo.anyatrAtmano brahma veda; kshatraM taM parAdAd.h yo.anyatrAtmanaH kshatraM veda; lokAs taM parAduH yo.anyatrAtmano lokAnveda; devAs taM parAduH yo.anyatrAtmano devAnveda; vedAs taM parAduH ##yo.anyatrAtmano vedAnveda## bhUtA\`ni ta\`M pa\`rAduH yo\`.anya\`trAtma\`no bhUtA\`ni ve\`da; sa\`rvaM ta\`M pa\`rAdAd.h yo\`.anya\`trAtma\`naH sa\`rvaM ve\`da; ida\`M bra\`hmeda\`M kshatra\`mime\` lokA\` ime\` devA\` ime\` ve\`dA imA\`ni bhUtA\`nIda\`{\m+} sa\`rvaM ya\`daya\`mAtmA\` | ##\centerline{pMk8}## sa\` ya\`thA dundubhe\`rhanya\`mAnasya na\` bA\`hyA~Nchha\`bdA~NchhaknuyA\`dgra\`haNAya, dundubhe\`s tu\` gra\`haNena dundubhyAghAta\`sya vA sha\`bdo gR^ihIta\`H | ##\centerline{pM9/k10}## sa\` ya\`thA vI\`NAyai vAdya\`mAnAyai na\` bA\`hyA~Nchha\`bdA~NchhaknuyA\`dgra\`haNAya, vI\`NAyai tu\` gra\`haNena vINAvAda\`sya vA sha\`bdo grhIta\`H | ##\centerline{pM10/k9}## sa\` ya\`thA shaN^kha\`sya dhmAya\`mAnasya na\` bA\`hyA~Nchha\`bdA~NchhaknuyA\`dgra\`haNAya, shaN^kha\`sya tu\` gra\`haNena shaN^khadhma\`sya vA sha\`bdo gR^ihIta\`H | ##\centerline{pMk11}## sa\` ya\`thArdraidhAgne\`rabhyA\`hitasya pR^ithagdhUmA\` vinishcha\`ranti eva\`M vA\` are.asya mahato\` bhUta\`sya ni\`shvasitam ## K niHshvasitam## eta\`dya\`dR^igvedo\` yajurveda\`H sAmavedo\`.atharvAN^gira\`sa itihAsa\`H purANa\`M vidyA\` upanishha\`daH shlo\`kAH sU\`trANyanuvyAkhyA\`nAni vyAkhyA\`nani datta\`m ##kishhTaM## huta\`mAshita\`M pAyita\`maya\`M cha loka\`H pa\`rashcha loka\`H sa\`rvANi cha bhUtA\`nyasyai\`vai\`tA\`ni sa\`rvANi ni\`shvasitAni ##kniHshvasitAni ## ##\centerline{pMk12}## sa\` ya\`thA sa\`rvAsAmapA\`{\m+} samudra\` ekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhA{\m+} sparshA\`nAM tva\`gekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhAM gandhA\`nAM nA\`sike ekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhA{\m+} ra\`sAnAM jihvai\`kAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhA{\m+} rUpA\`NAM cha\`kshurekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhaM sha\`bdAnAM shro\`tramekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhA{\m+} saN^kalpA\`nAM ma\`na ekAyana\`m.h ##kmana ekAyanam## eva\`{\m+} sa\`rveshhAM ve\`dAnAM hR^idayamekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhAM ka\`rmaNA{\m+} ha\`stAvekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhAma\`dhvanAM pA\`dAvekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhAmAnandA\`nAmupa\`stha ekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rveshhAM visargA\`NAM pA\`yurekAyana\`m.h eva\`{\m+} sa\`rvAsAM vidyA\`nA{\m+} vA\`gekAyana\`m ##\centerline{pMk13}## sa\` ya\`thA saindhavaghano\`.ananta\`ro\`.abAhya\`H kR^itsno\` rasaghana\` eva\` syA\`d ## K om. ## eva\`M vA\` are ida\`M maha\`dbhUta\`mananta\`mapara\`M ## K are.ayamAtmAnantaro.abAhyaH ## kR^itsna\`H praGYAnaghana\` evai\`te\`bhyo bhUte\`bhyaH samutthA\`ya tA\`ni~ evA\`nuvi\`nayati; na\` pre\`tya saMGYA\`stI\`tyare bravimI\`ti hovAcha yA\`GYavalkyaH | ##\centerline{pMk14}## sA\` hovAcha mai\`treyi a\`traiva\` mA bha\`gavAnmohAnta\`mA\`pIpadan na\` vA\` aha\`mima\`M vi\`jAnAmI\`tiH na\` pre\`tya saMGYA\`stI\`ti ## K om. na ... ## ##\centerline{pM15/k14}## sa\` hovAcha yA\`GYavalkyo ## K om. ## na\` vA\` are.aha\`M mo\`haM bravImi avinAshI\` vA\` are.aya\`mAtmA\`nuchchhittidharmA, mAtrAsa{\m+}sarga\`s tva\`sya bhavati ## K om. mAtrAx ... ## ##\centerline{pMk16 }## ## pro m16-25, K schribit15; vide infra ## ya\`dvai\` ta\`nna\` pa\`shyati, pa\`shyanvai\` ta\`ddrashhTa\`vyaM na\` pashyati; na\` hi\` drashhTu\`rdR^ishhTe\`rviparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`tpa\`shyet | ##\centerline{pMk17 }## ## pro m16-25, K schribit15; vide infra ## ya\`dvai\` ta\`nna\` ji\`ghrati, ji\`ghranvai\` ta\`dghrata\`vyaM na\` jighrati; na\` hi\` ghrAtu\`rghrAte\`rviparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`j ji\`ghret ##\centerline{pMk18 }## ## pro m16-25, K schribit15; vide infra ## ya\`dvai\` ta\`nna\` rasa\`yati, vijAna\`nvai\` ta\`dra\`saM na\` rasayati; na\` hi\` rasayitU\` ra\`sAdviparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`drasa\`yet | ##\centerline{pMk19 }## ## pro m16-25, K schribit15; vide infra ## ya\`dvai\` ta\`nna\` va\`dati, va\`danvai\` ta\`dvakta\`vyaM na\` vadati; na\` hi\` vaktu\`rva\`cho viparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`dva\`det | ##\centerline{pMk20 }## ## pro m16-25, K schribit15; vide infra ## ya\`dvai\` ta\`nna\` shR^iNo\`ti, shR^iNva\`nvai\` ta\`chchhrota\`vyaM na\` shR^iNoti; na\` hi\` shrotu\`H shrute\`rviparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`chchhR^iNuyA\`t | ##\centerline{pMk21 }## ## pro m16-25, K schribit15; vide infra ## ya\`dvai\` ta\`nna\` manute\`, manvAno\` vai\` ta\`nmanta\`vyaM na\` manute; na\` hi\` mantu\`rmate\`rviparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`nmanvIta\` | ##\centerline{pMk22 }## ## pro m16-25, K schribit15; vide infra ## ya\`dvai\` ta\`nna\` spR^isha\`ti, spR^isha\`nvai\` ta\`tsprashhTa\`vyaM na\` spR^ishati; na\` hi\` sprashhTu\`H spR^ishhTe\`rviparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`tspR^ishe\`t | ##\centerline{pMk23 }## ## pro m16-25, K schribit15; vide infra ## ya\`dvai\` ta\`nna\` vijAnA\`ti, vijAna\`nvai\` ta\`dviGYe\`yaM na\` vi\`jAnAti; na\` hi\` viGYAtu\`rviGYA\`nAdviparilopo\` vidya\`te\`.avinAshitvAn.h na\` tu\` ta\`ddvitI\`yamasti, ta\`to.anya\`dvi\`bhaktaM ya\`dvijAnIyA\`t | ##\centerline{pM24 }## ## pro m16-25, K schribit15; vide infra ## ya\`tra vA\` anya\`diva syA\`t.h ta\`tra.anyo\`.anya\`tpashyed.h anyo\`.anya\`j jighred.h anyo\`.anya\`drasayed.h anyo\`.anya\`dvaded.h anyo\`.anya\`chchhR^iNuyAd.h anyo\`.anya\`nmanvItAnyo\`.anya\`tspR^ished.h anyo\`.anya\`dvi\`jAnIyAt | ##\centerline{pM25 }## ## pro m16-25, K schribit15; vide infra ## ya\`tra tva\`sya sa\`rvamAtmai\`vA\`bhUt.h ta\`tke\`na ka\`M pashyet.h ta\`tke\`na ka\`M jighret.h ta\`tke\`na ka\`{\m+} rasayet.h ta\`tke\`na ka\`mabhi\`vadet.h ta\`tke\`na kaM shR^iNuyAt.h ta\`tke\`na ka\`M manvIta, ta\`tke\`na ka{\m+} spR^ishet.h ta\`tke\`na ka\`M vi\`jAnIyAd | ye\`neda\`{\m+} sa\`rvaM vijAnA\`ti, ta\`M ke\`na vi\`jAnIyAd | viGYAtA\`ramare ke\`na vi\`jAnIyAdi\`ty uktA\`nushAsanAsi, mai\`treyi etA\`vadare kha\`lvamR^itatva\`mi\`ti hoktvA\` yA\`GYavalkyo pra\`vavraja | ##\centerline{pk15 }## ## K schribitpro m24-25; vide supra ## yatra hi dvaitamiva bhavati, taditara itaraM pashyati, taditara itaraM jighrati, taditara itara{\m+} rasayati, taditara itaramabhivadati, taditara itara{\m+} shR^iNoti, taditara itaraM manute, taditara itara{\m+} spR^ishati, taditara itaraM vijAnAti | yatra tvasya sarvamAtmaivAbhUt.h tatkena kaM pashyet.h tatkena kaM jighret.h tatkena ka{\m+} rasayet.h tatkena kamabhivadet.h tatkena ka{\m+} shR^iNuyAt.h tatkena kaM manvIta, tatkena ka{\m+} spR^ishet.h tatkena kaM vijAnIyAd | yeneda{\m+} sarvaM vijAnAti, taM kena vijAnIyAt | sa eshha neti nety AtmAgR^ihyo na hi gR^ihyate, ashIryo na hi shIryate, asaN^go na hi sajyate, asito na vyathate na rishhyati | viGYAtAramare kena vijAnIyAdity uktAnushAsanAsi, maitreyi etAvadare khalvamR^itatvamiti hoktvA yAGYavalkyo vijahAra | [panustub] ##\centerline{pM26 }## ## pro m5,26-28, schribitkrishna 6; vide infra ## a\`tha va{\m+}sha\`H | ta\`dida\`M vaya\`M hau\`rpaNAyyAch, chhau\`rpaNayyo gau\`tamAd.h gau\`tamo va\`tsyAd.h va\`tsyo vA\`tsyAchcha pArAsharyA\`chcha, pArAsharya\`H shhA\`MkR^ityAchcha bhA\`radvAjAchcha, bhA\`radvAja audAvahe\`shcha hA\`NDilyAchcha, hA\`NDilyo vai\`javApAchcha gautamA\`chcha, gau\`tamo vai\`javApAyanAchcha vaishhTapureyA\`chcha, vai\`shhTapureyaH hA\`NDilyAchcha RauhiNAyanA\`chcha, Rau\`hiNAyanaH hau\`nakAchcha jaivantAyanA\`chcha RaibhyA\`chcha, Rai\`bhyaH pau\`timAshhyAyaNAchcha kauNDinyAyanA\`chcha, kau\`NDinyAyanaH kauNDinyA\`bhyAM, kau\`NDinyA aurNavAbhe\`bhyaH, aurNavAbhAH kauNDinyA\`t.h kau\`NDinyaH kauNDinyA\`chchAgniveshyA\`chcha, ##\centerline{pM27 }## ## pro m5,26-28, schribitkrishna 6; vide infra ## agniveshya\`H shhau\`tavAt.h shhau\`tavaH pA\`rAsharyAt.h pA\`rAsharyo jA\`tukarNyAt.h jA\`tukarNyo bhA\`radvAjAd.h bhA\`radvAjo bhAradvAjA\`chchAsurAyaNA\`chcha gautamA\`chcha, gau\`tamo bhA\`radvAjAd.h bhA\`radvAjo valAkAkaushitA\`d.h valAkAkaushita\`H kAshhAyaNA\`t.h kAshhAyaNa\`H shhau\`karAyanA\`t.h shhau\`karAyana\`s Trai\`vaNeH Trai\`vaNirAu\`pajandhaneH Au\`pajandhanirshhAyakAyanA\`t.h shhAyakAyana\`H kaushikAyane\`H, kaushikAyani\`rghR^itakaushikA\`d.h ghR^itakaushika\`H pA\`rAsharyAt.h pA\`rAsharyaH pA\`rAsharyAt.h pA\`rAsharyaH jA\`tukarNyAt.h jA\`tukarNyo bhA\`radvAjAd.h bhA\`radvAjo bhAradvAjA\`chchAsurAyaNA\`chyaskA\`chcha, asurAyaNa\`s Trai\`vaNeH Trai\`vaNirAu\`pajandhane\`H Au\`pajandhani\`HasureH asurirbhA\`radvAjAd.h bhA\`radvAjo atreyA\`t.h ##\centerline{pM28 }## ## pro m5,26-28 schribitkrishna 6; vide infra ## atreyo\` mA\`NTeH, mA\`NTirgau\`tamAd.h gau\`tamo gau\`tamAd.h gau\`tamo vA\`tsyAd.h vA\`tsyaH hA\`NDilyAch, chhA\`NDilyaH kai\`shoryAtkA\`pyAt.h kai\`shoryaH kA\`pyaH kumAraharitA\`t.h kumAraharito\` gAlavA\`d.h gAlavo\` vidarbhIkauNDinyA\`d.h vidarbhIkauNDinyo\` vatsa\`napAto bA\`bhavAd.h vatsa\`napAdbA\`bhavaH patha\`H shhau\`bharAt.h pa\`nthAH shhau\`bharo.ayA\`syAdAN^girasA\`d.h AyA\`syo.aN^girasa\`.abhutes TvA\`shhTrAd.h A\`bhutiH TvA\`shhTro vishva\`rUpAtTvA\`shhTrAd.h vishva\`rUpas TvA\`shhTro.ashvi\`bhyAM, Ashvi\`nau Dadhi\`cha atharvaNA\`d.h Dadhya\`N^N^ atharvaNo\`.atharvaNo\` Dai\`vAd.h AtharvA Dai\`voH mR^ityo\`H prAdhva\`{\m+}sanAn.h mR^ityu\`H prAdhva\`{\m+}sanaH prAdhva\`{\m+}sanAn.h prAdhva\`{\m+}sanaH ekarshhe\`H ekarshhi\`rvipra\`jitteH vipra\`jittirvya\`shhTeH vya\`shhTiH shhanA\`roH, shhanA\`ruH shhanAta\`nAt.h shhanAta\`naH shha\`nagAt.h shha\`nagaH parameshhTi\`NaH, parameshhTI\` bra\`hmaNo | bra\`hma svaya\`mbhU bra\`hma na\`maH | ##\centerline{chk6 }## ## schribitpro m5,26-28 ## ##\centerline{pk1}## atha va{\m+}shaH pashutimAshhyo gaupavanAd.h gaupavanaH pashutimAshhyAt.h pashutimAshhyo gaupavanAd.h gaupavanaH kaushikAt.h kaushikaH kauNDinyAt.h kauNDinyaH hANDilyAch, chhANDilyaH kaushikAchcha gautamAchcha, gautamo ##\centerline{pk2}## agniveshyAd.h agniveshyo gArgyAd.h gArgyo gArgyAd.h gArgyo gautamAd.h gautamaH shhaitavAt.h shhaitavaH pArAsharyAyaNAt.h pArAshAryAyaNo gArgyAyaNAd gArgyAyaNa UddAlakAyanAd.h UddAlakAyano jAbAlAyanAt.h jAbAlAyano mAdhyandinAyanAn.h mAdhyandinAyanaH shhaukarAyaNAt.h shhaukarAyaNaH kAshhAyaNAt.h kAshhAyaNaH shhAyakAyanAt.h shhAyakAyanaH kaushikAyaneH, kaushikAyaniH ##\centerline{pk3}## ghR^itakaushikAd.h ghR^itakaushikaH prAsharyAyaNAt.h pArasharyAyaNaH pArAsharyAt.h pArAsharyo jAtUkarNyAt.h jAtUkarNya asurAyaNAchcha yAskAchcha, asurAyaNas TraivaNeH TraivaNiraupajandhaneH, aupajandhanirasureH, asurirbhAradvAjAd.h bhAradvAja atreyAd.h atreyo mANTeH, mANTirgautamAd.h gautamo gautamAd.h gautamo vAtsyAd.h vAtsyaH hANDilyAch, chhANDilyaH kaishoryAtkApyAt.h kaishoryaH kApyaH kumArahAritAt.h kumArahArito gAlavAd.h gAlavo vidarbhIkauNDinyAd.h vidarbhIkauNDinyo vatsanapAto bAbhravAd.h vatsanapAdbAbhravaH pathaH shhaubharAt.h panthAH shhaubharo.ayAsyAdaN^girasAd.h AyAsya aN^girasa abhUtes TvAshhTrAd.h abhUtis TvAshhTro vivarUpAtTvAshhTrAd.h vishvarUpas TvAshhTro.avshi\`bhyAm.h Ashvi\`nau DadhIcha atharvaNAd.h DadhyaN^N^ atharvaNo.atharvaNo DaivAd.h AtharvA Daivo mR^ityoH prAdhva{\m+}sanAn.h mR^ityu\`H prAdhva{\m+}sanaH pradhva{\m+}sanAt.h pradhva{\m+}sana ekarshheH, ekarshhirviprachitteH, viprachittirvyashhTeH, vyashhTiH shhanAroH, shhanAruH shhanAtanAt.h shhanAtanaH shhanagAt.h shhanagaH parameshhThinaH, parameshhThI brahmaNo, brahma svayaMbhu, brahmaNe namaH | [pnormal] ##\centerline{ch5 {= hbM 14.8} {= hbk16.7}}## ##\centerline{ch1}## pUrNa\`mada\`H, pUrNa\`mida\`M, pUrNA\`tpUrNa\`mu\`dachyate | pUrNa\`sya pUrNa\`mAdA\`ya, pUrNa\`mevA\`vashishhyate | kha\`M bra\`hma, kha\`M purANa\`M, vAyu\`raM kha\`m.h i\`ti ha smAha kau\`ravyAyaNIpu\`tro | ve\`do.aya\`M, brAhmaNA\` viduH ve\`dainena ya\`dvedita\`vyam | ##\centerline{ch2}## ##\centerline{pMk1}## tra\`yAH prAjApatyA\`H prajA\`patau pita\`ri brahmacha\`ryamUshhuH devA\` manushhyA\` a\`surAH | ##\centerline{pM2/k1}## ushhitvA\` brahmacha\`ryaM devA\` UchuH bra\`vItu no bha\`vAni\`ti | te\`bhyo haita\`daksha\`ramuvAchaH da\` i\`ti; vya\`GYAsishhTA3 i\`ti | vya\`GYAsishhme\`ti hochuH dA\`myate\`ti na Atthe\`ti | o\`mi\`ti hovAcha, vya\`GYAsishhTe\`ti | ##\centerline{pM3/k2}## a\`tha hainaM manushhyA\` UchuH bra\`vItu no bha\`vAni\`ti | te\`bhyo haita\`devA\`ksha\`ramuvAchaH da i\`ti; vya\`GYAsishhTA3 i\`ti | vya\`GYAsishhme\`ti hochuH datte\`ti na Atthe\`ti | o\`mi\`ti hovAcha, vya\`GYAsishhTe\`ti | ##\centerline{pM4/k3}## a\`tha hainama\`surA UchuH bra\`vItu no bha\`vAni\`ti | te\`bhyo haita\`devA\`ksha\`ramuvAchaH da i\`ti; vya\`GYAsishhTA3 i\`ti | vya\`GYAsishhme\`ti hochuH da\`yadhvami\`ti na Atthe\`ti | o\`mi\`ti hovAcha, vya\`GYAsishhTe\`ti | ta\`deta\`devai\`shhA\` dai\`vI vA\`ga\`nuvadati stanayitnu\`H dadada i\`ti; da\`myata datta\` da\`yadhvami\`ti | ta\`deta\`ttraya\`{\m+} shikshe\`d dama\`M, dA\`naM, dayA\`mi\`ti | ##\centerline{chM3/k om |}## vAyu\`ra\`nilamamR^itaM bha\`smanta{\m+} sha\`rIram | o3m kra\`to smara, klibe\` smara, kR^ita\`{\m+} smarA\`- | -gne, na\`ya supa\`thA rAye\` asmA\`n vi\`shvAni, deva, vayu\`nAni vidvA\`n yuyodhya\`sma\`j juhurANa\`me\`no bhU\`yishhThAM te na\`maHuktiM vidhema | ##\centerline{chM4/k3}## eshha\` prajA\`patirya\`ddhR^idayam.h eta\`dbra\`hmaita\`tsa\`rvaM | ta\`deta\`ttrya\`kshara{\m+}: hR^idayami\`ti | hR^i i\`ty e\`kamaksha\`ram abhi\`harantyasmai svA\`shchAnye\` cha, ya\` eva\`M ve\`da | da\` i\`ty e\`kamaksha\`ram da\`danty ## K dadaty ## asmai svA\`shchAnye\` cha, ya\` eva\`M ve\`da | ya\`mi\`ty e\`kamaksha\`ram e\`ti svarga\`M loka\`M, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{chM5/k4}## ta\`dvai\` ta\`d.h eta\`deva\` ta\`dAsa, satya\`meva\` | sa\` yo\` ha eva\`m ## K om. ## eta\`nmaha\`dyaksha\`M prathamaja\`M ve\`daH satya\`M bra\`hme\`ti, ja\`yatImA\`{\m+}l lokA\`n | jita\` i\`nnva\`sA\`vasad.h ya\` eva\`meta\`nmaha\`dyaksha\`M prathamaja\`M ve\`daH satya\`M bra\`hme\`ti; satya\`{\m+} hy e\`va\` bra\`hma | ##\centerline{ch6}## ##\centerline{pM1/k5,4}## A\`pa eve\`da\`ma\`gra Asus; tA\` A\`paH satya\`masR^ijanta, satya\`M bra\`hma, bra\`hma prajA\`patiM, prajA\`patirdevA\`n | ##\centerline{pM2/kch6, p1}## te\` devA\`H satya\`mi\`ty ## K eva! ## u\`pAsate ta\`deta\`ttrya\`kshara{\m+}: satya\`m ## K satiyam## i\`ti | sa\` i\`ty e\`kamaksha\`raM; tI\`ty e\`kamaksha\`raM, a\`m ## K yam## i\`ty e\`kamaksha\`raM | prathamottame\` aksha\`re satya\`M, madhyato\`.anR^itam ta\`deta\`da\`nR^itam ## K add. ubhayataH ## satye\`na pa\`rigR^ihIta{\m+} satya\`bhUyameva\` bhavati | nai\`vaMvidvA\`{\m+}sama\`nR^ita{\m+} hinasti | ##\centerline{pM3/k2}## ta\`dya\`tta\`tsatya\`masau\` sa\` Adityo\` | ya\` eshha\` eta\`sminma\`NDale pu\`rushho ya\`shchAya\`M dakshiNe\`.aksha\`npu\`rushhaH tA\`vetA\`vanyo\`.anya\`sminpra\`tishhThitau; rashmi\`bhireshho\`.asmi\`npra\`tishhThitaH, prANai\`raya\`mamu\`shhmin | sa\` yado\`tkramishhya\`nbha\`vati, shuddha\`mevai\`ta\`nma\`NDalaM pashyatiH nai\`namete\` rashma\`yaH pratyA\`yanti | ##\centerline{pM4/k3}## ya\` eshha\` eta\`sminma\`NDale pu\`rushhaH ta\`sya bhU\`ri\`ti shi\`raH e\`ka{\m+} shi\`ra, e\`kameta\`daksha\`raM; bhu\`va i\`ti bAhU\`H dvau\` bAhU\`, dve\` ete\` aksha\`re; sva\`ri\`ti pratishhThA\`H dve\` pratishhThe\` dve\` ete\` aksha\`re | ta\`syopanishha\`da\`hari\`ti | ha\`nti pApmA\`naM jahAti cha, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pM5/k4}## a\`tha ## K om. ## yo\`.aya\`M dakshiNe\`.aksha\`npu\`rushhaH ta\`sya bhU\`ri\`ti shi\`raH e\`ka{\m+} shi\`ra, e\`kameta\`daksha\`raM; bhu\`va i\`ti bAhU\`H dvau\` bAhU\`, dve\` ete\` aksha\`re; sva\`ri\`ti pratishhThA\`H dve\` pratishhThe\`, dve\` ete\` aksha\`re | ta\`syopanishha\`daha\`mi\`ti | ha\`nti pApmA\`naM jahAti cha, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{ch7}## vidyu\`dbra\`hme\`ty AhuH | vidA\`nAdvidyu\`d; vidya\`ty enaM pApma\`no, ya\` eva\`M vedaH vidyu\`dbra\`hme\`ti | vidyu\`ddhy e\`va\` bra\`hma | ##\centerline{chM8/k6}## manoma\`yo.aya\`M pu\`rushho, bhA\`HsatyaH ta\`sminnanta\`rhR^idaye ya\`thA vrIhi\`rvA ya\`vo vaiva\`maya\`manta\`rAtma\`npu\`rushhaH ## K om. evam... ## sa\` eshha\` sa\`rvasya va\`shI ## K om. ## sa\`rvasye\`shAnaH, sa\`rvasyA\`dhipatiH; sa\`rvamida\`M pra\`shAsti ya\`dida\`M ki\`~Ncha, ya\` eva\`M ve\`da ## K om. ## ##\centerline{chM9/k8}## vA\`chaM dhenu\`mu\`pAsIta | ta\`syAshchatvA\`raH sta\`nAH svAhAkAro\` vashhaTkAro\` hantakAra\`H svadhA\`kAraH | ta\`syai dvau\` sta\`nau devA\` u\`pajIvanti, svAhAkAra\`M cha vashhaTkAra\`M cha; hantakAra\`M manushhyA\`H, svadhA\`kAraM pita\`raH | ta\`syAH prANa\` R^ishhabho\`, ma\`no vatsa\`H | ##\centerline{chM10/k9}## aya\`mAgni\`rvaishvAnaro\` yo\`.aya\`manta\`H pu\`rushhe, ye\`neda\`ma\`nnaM pachya\`te ya\`dida\`madya\`te | ta\`sya eshha\` gho\`shho bhavati, ya\`meta\`tka\`rNAvapidhA\`ya shR^iNo\`ti | sa\` yado\`tkramishhya\`nbha\`vati, nai\`naM gho\`shha{\m+} shR^iNoti | ##\centerline{ch11}## eta\`dvai\` parama\`M ta\`po ya\`dvyA\`hitas tapya\`te; parama\`{\m+} haiva\` loka\`M jayati, ya\` eva\`M ve\`daita\`dvai\` parama\`M ta\`po ya\`M pre\`tama\`raNya{\m+} ha\`ranti; parama\`{\m+} haiva\` loka\`M jayati, ya\` eva\`M ve\`daita\`dvai\` parama\`M ta\`po ya\`M pre\`tamagnA\`vabhyAda\`dhati; parama\`{\m+} haiva\` loka\`M jayati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{chM12/k10}## yadA\` vai\` pu\`rushho.asmA\`l lokA\`tprai\`ti, sa\` vAyu\`mA\`gachchhati; ta\`smai sa\` ta\`tra vi\`jihIte ya\`thA rathachakra\`sya kha\`M; te\`na sa\` Urdhva\` A\`kramate | sa\` Aditya\`mA\`gachchhati; ta\`smai sa\` ta\`tra vi\`jihIte ya\`thADa\`mbarasya ## K alambarasya ## kha\`M; te\`na sa\` Urdhva\` A\`kramate | sa\` chandra\`masamA\`gachchhati; ta\`smai sa\` ta\`tra vi\`jihIte ya\`thA dundubhe\`H kha\`M; te\`na sa\` Urdhva\` A\`kramate | sa\` loka\`mA\`gachchhatyashoka\`ma\`himaM; ta\`sminvasati shA\`shvatIH sa\`mAH | ##\centerline{chM13/k12}## ##\centerline{pMk1}## a\`nnaM bra\`hme\`ty e\`ka AhuH | ta\`nna\` ta\`thA, pU\`yati vA\` a\`nnamR^ite\` prANA\`t | prANo\` bra\`hme\`ty e\`ka AhuH | ta\`nna\` ta\`thA, shu\`shhyati vai\` praNa\` R^ite\`.annAd | ete\` ha tve\`va\` deva\`te, ekadhAbhU\`yaM bhUtvA\`, parama\`tAM gachchhataH | ##\centerline{pM2/k1}## ta\`ddha smAha prAtR^ida\`H pita\`ram ki\`{\m+} svidevai\`vaMvidu\`shhe sAdhu\` kuryAM, ki\`mevA\`smA asAdhu\` kuryAmi\`ti | sa\` ha smAha pANi\`nAH mA\`, prAtR^ida, ka\`s tve\`nayorekadhAbhU\`yaM bhUtvA\` parama\`tAM gachchhatI\`ti | ##\centerline{pM3/k1}## ta\`smA u haita\`duvAchaH vI\`ti a\`nnaM vai\` vi a\`nne hI\`mA\`ni sa\`rvANi bhUtA\`ni vishhTA\`ni | ra\`mi\`ti, prANo\` vai\` ra\`M, prANe\` hI\`mA\`ni sa\`rvANi bhUtA\`ni ratA\`ni ## K ramante ## sa\`rvANi ha vA\` asminbhUtA\`ni vishanti, sa\`rvANi bhUtA\`ni ramante, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{chM14/k13}## ##\centerline{pMk1}## uktha\`M, prANo\` vA\` uktha\`M, prANo\` hI\`da\`{\m+} sa\`rvamutthApa\`yati | u\`ddhAsmA ## K dhasmAd## ukthavi\`dvIra\`s tishhThati uktha\`sya sA\`yujya{\m+} saloka\`tAM jayati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pMk2}## ya\`juH, prANo\` vai\` ya\`juH, prANe\` hI\`mA\`ni sa\`rvANi bhUtA\`ni yujya\`nte | yujya\`nte hAsmai sa\`rvANi bhUtA\`ni shrai\`shhThyAya, ya\`jushhaH sA\`yujya{\m+} saloka\`tAM jayati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pMk3}## sA\`ma, prANo\` vai\` sA\`ma, prANe\` hI\`mA\`ni sa\`rvANi bhUtA\`ni samya\`~Nchi | samya\`~Nchi hAsmai sa\`rvANi bhUtA\`ni shrai\`shhThyAya kalpante, sA\`mnaH sA\`yujya{\m+} saloka\`tAM jayati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pMk4}## kshatra\`M, prANo\` vai\` kshatra\`M, prANo\` hi\` vai\` kshatra\`m trA\`yate hainaM prANa\`H kshaNi\`toH | pra\` kshatra\`mAtra\`m ## K atram## Apnoti, kshatra\`sya sA\`yujya{\m+} saloka\`tAM jayati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{chM15/k14}## ##\centerline{pMk1}## bhU\`miranta\`rikshaM dyau\`ri\`tyashhTA\`v {!} aksha\`rANi ashhTA\`kshara{\m+} ha vA\` e\`kaM gAyatryai\` pada\`m; eta\`du haivA\`syA eta\`t | sa\` yA\`vadeshhu\` trishhu\` loke\`shhu, tA\`vaddha jayati yo\`.asyA eta\`deva\`M pada\`M ve\`da | ##\centerline{pMk2}## R^icho ya\`jUshhi sA\`mAnI\`tyashhTA\`vaksha\`rANi ashhTA\`kshara{\m+} ha vA\` e\`kaM gAyatryai\` pada\`m; eta\`du haivA\`syA eta\`t | sa\` yA\`vatIya\`M trayI\` vidyA\`, tA\`vaddha jayati, yo\`.asyA eta\`deva\`M pada\`M ve\`da | ##\centerline{pMk3}## prANo\`.apAno\` vyAna\` i\`tyashhTA\`vaksha\`rANi ashhTA\`kshara{\m+} ha vA\` e\`kaM gAyatryai\` pada\`m; eta\`du haivA\`syA eta\`t | sa\` yA\`vadida\`M prANi\`, tA\`vaddha jayati, yo\`.asyA eta\`deva\`M pada\`M ve\`da | ##\centerline{pM4/k3}## a\`thAsyA eta\`deva\` tu\`rIyaM darshata\`M pada\`M paro\`rajA ya\` eshha\` ta\`patiH ya\`dvai\` cha\`turthaM ta\`ttu\`rIyaM; darshata\`M pada\`mi\`ti, dadR^isha\` iva hy e\`shha\`H; paro\`rajA i\`ti, sa\`rvamu hy e\`vai\`shha\` raja\` upa\`ry-upari ta\`pati | eva\`{\m+} haiva\` shriyA\` ya\`shasA tapati, yo\`.asyA eta\`deva\`M pada\`M ve\`da | ##\centerline{pM5/k4}## sai\`shhA\` gAyatry e\`ta\`smi{\m+}s tu\`rIye darshate\` pade\` paro\`rajasi pra\`tishhThitA; ta\`dvai\` ta\`tsatye\` pra\`tishhThitA ## K pratishhThitaM ## cha\`kshurvai\` satya\`M, cha\`kshurhi\` vai\` satya\`m ta\`smAdya\`didA\`nIM dvau\` viva\`damAnAveyA\`tam aha\`madrAksham ## K adarsham## aha\`mashraushhami\`ti, ya\` eva\` ## K evaM ## brUyA\`d aha\`madrAksham ## K adarsham## i\`ti, ta\`smA eva\` shraddadhyAt ## K shraddadhyAma ## ##\centerline{pM6/k4}## ta\`dvai\` ta\`tsatya\`M ba\`le pra\`tishhThitaM; prANo\` vai\` ba\`laM; ta\`tprANe\` pra\`tishhThitaM; ta\`smAdAhuH ba\`la{\m+} satyA\`do\`jIya i\`ti | eva\`M veshhA\` gAyatrya\`dhyAtma\`M pra\`tishhThitA | ##\centerline{pM7/k4}## sA haishhA\` ga\`yA{\m+}s tatre; prANA\` vai\` ga\`yAs; ta\`tprANA\`s tatre; ta\`dya\`dga\`yA{\m+}s tatre, ta\`smAdgAyatrI\` nA\`ma | sa\` yA\`mevA\`mU{\m+} ## K add. sAvitrIm## anvA\`haishhai\`va\` sA\` | sa\` ya\`smA anvA\`ha, ta\`sya prANA\`s trAyate | ##\centerline{pM8/k5}## tA\`{\m+} ha ## K add. etAm## e\`ke sAvitrI\`manushhTu\`bhama\`nvAhuH vA\`ganushhTu\`b; eta\`dvA\`chama\`nubrUma i\`ti | na\` ta\`thA kuryAd | gAyatrI\`mevA\`nubrUyAd ## K eva sAvitrIm... ## ya\`di ha vA\` a\`pi ## K add. evaMvi\`d## bahvi\`va pratigR^ihNA\`ti, na\` haiva\` ta\`dgAyatryA\` e\`kaM chana\` pada\`M pra\`ti | ##\centerline{pM9/k6}## sa\` ya\` imA\`{\m+}s trI\`Ml lokA\`npUrNA\`npratigR^ihNIyA\`t.h so\`.asyA eta\`tprathama\`M pada\`mApnuyAd; a\`tha yA\`vatIya\`M trayI\` vidyA\`, ya\`s tA\`vatpratigR^ihNIyA\`t.h so\`.asyA eta\`ddvitI\`yaM pada\`mApnuyAd; a\`tha yA\`vadida\`M prANi\`, ya\`s tA\`vatpratigR^ihNIyA\`t.h so\`.asyA eta\`ttR^itI\`yaM pada\`mApnuyAd; a\`thAsyA eta\`deva\` turI\`yaM darshata\`M pada\`M, paro\`rajA ya\` eshha\` ta\`pati, nai\`va\` ke\`na chanA\`pyam ku\`ta u etA\`vatpra\`tigR^ihNIyAt | ##\centerline{pM10/k7}## ta\`syA upasthA\`nam gA\`yatri asy e\`kapadI dvipa\`dI tripa\`dI cha\`tushhpadi apa\`dasi, na\` hi\` pa\`dyase | na\`mas te turIyA\`ya darshatA\`ya padA\`ya paro\`rajaseH asA\`vado\` mA\` prA\`padi\`ti, ya\`M dvishhyA\`d; asA\`vasmai kA\`mo mA\` samardhI\`ti vA, na\` haivA\`smai sa\` kA\`maH sa\`mR^idhyate ya\`smA eva\`mupati\`shhThate; aha\`mada\`H prA\`pami\`ti vA | ##\centerline{pM11/k8}## eta\`ddha vai\` ta\`j janako\` vai\`deho buDhila\`mA\`shvatarAshvimuvAchaH ya\`nnu\` ho ta\`dgAyatrIvi\`da\`brUthA, a\`tha katha\`{\m+} hastI\` bhUto\` vahasI\`ti | mu\`kha{\m+} hya\`syAH, samrAD, na\` vidA\`M chakare\`ti hovAcha | ##\centerline{pM12/k8}## ta\`syA Agni\`reva\` mu\`khaM; ya\`di ha vA\` a\`pi bahvi\`vAgnA\`vabhyAda\`dhati, sa\`rvameva\` ta\`tsa\`Mdahati | eva\`{\m+} haivai\`vaMvi\`d.h ya\`dya\`pi bahvi\`va pApa\`M karo\`ti ## K kurute ## sa\`rvameva\` ta\`tsaMpsA\`ya shuddha\`H pUto\`.aja\`ro.amR^itaH sa\`Mbhavati | ##\centerline{chk15 }## ## add. K ## hiraNmayena pAtreNa satyasyApihitaM mukhaM; tattvaM, pUshhann.h apAvR^iNu satyadharmAya dR^ishhTaye | pUshhann.h ekarshhe, yama, shhUrya, prAjApatya, vyUha rashmIn samUha tejo; yatte rUpaM kalyANatamaM, tatte pashyAmi | yo.asAvasau purushhaH, so.ahamasmi | vAyuranilamamR^itam athedaM bhasmAnta{\m+} sharIraM | krato, smara, kR^ita{\m+} smara, krato, smara, kR^ita{\m+} smarA- | -gne, naya supathA rAye.asmAn.h vishvAni, deva, vayunAni vidvAn; yuyodhyasmaj juhurANameno, bhUyishhThAM te namaHuktiM vidhema | ##\centerline{ch6 {= hbM 14.9} {= hbk16.8}}## ##\centerline{chM1/k2}## ##\centerline{pMk1}## hveta\`keturha ## k. om. ## vA\` aruNeya\`H panchAlA\`nAM parishha\`damA\`jagAma | sa\` A\`jagAma jai\`valaM pravA\`haNaM parichAra\`yamANaM | ta\`mudI\`kshyAbhyu\`vAdaH ku\`mArA3 i\`ti | sa\` bho\`r3 i\`ti pra\`tishushrAvA\`- | -nushishhTo nva\`si pitre\`ti | o\`mi\`ti hovAcha | ##\centerline{pMk2}## ve\`ttha ya\`themA\`H prajA\`H praya\`tyo vipratipa\`dyantA3 i\`ti | ne\`ti hovAcha | ve\`ttha ## K vettho ## ya\`thema\`M loka\`M pu\`narApa\`dyantA3 i\`ti | ne\`ti haivo\`vAcha | ve\`ttha ## K vettho ## ya\`thAsau\` loka\` eva\`M bahu\`bhiH pu\`naH-punaH praya\`dbhirna\` saMpUrya\`tA3 i\`ti | ne\`ti haivo\`vAcha | ##\centerline{pM3/k2}## ve\`ttha ## K vettho ## ya\`tithyAmA\`hutyA{\m+} hutA\`yAmA\`paH purushhavA\`cho bhUtvA\` samutthA\`ya va\`dantI3 i\`ti | ne\`ti haivo\`vAcha | ve\`ttho devayA\`nasya vA patha\`H pratipa\`daM pitR^iyA\`Nasya vA, ya\`tkR^itvA\` devayA\`naM vA pa\`nthAnaM pratipa\`dyante pitR^iyA\`NaM vA ##\centerline{pM4/k2}## a\`pi hi\` na R^ishherva\`chaH shruta\`m dve\` sR^itI\` ashR^iNavaM pitRNA\`m aha\`M devA\`nAmuta\` ma\`rtyAnAM; tA\`bhyAmida\`M vi\`shvame\`jatsa\`meti ya\`dantarA\` pita\`raM mAta\`raM che\`ti | nA\`ha\`ma\`ta e\`kaM chana\` vede\`ti hovAcha | ##\centerline{pM5/k3}## a\`tha hainaM ## K om. ha ## va\`satyopamantrayA\`M chakre\` | anAdR^itya va\`satiM kumAra\`H pra\`dudrAva | sa\` A\`jagAma pita\`raM, ta\`{\m+} hovAche\`ti vA\`va\` ki\`la no bha\`vAnpurA\`nushishhTAna\`vocha i\`ti | katha\`{\m+}, sumedha i\`ti | pa\`~Ncha mA prashnA\`nrAjanya\`bandhuraprAkshIt.h ta\`to nai\`kaM chana\` vede\`ti hovAcha ## K om. hovAcha ## katame\` ta\` i\`tI- -ma\` i\`ti ha pra\`tIkAny udA\`jahAra | ##\centerline{pM6/k4}## sa\` hovAchaH ta\`thA nas tva\`M, tata, jAnIthA ya\`thA, ya\`daha\`M ki\`Mcha ve\`da, sa\`rvamaha\`M ta\`ttu\`bhama\`vochaM | pre\`hi tu\`, ta\`tra pratI\`tya, brahmacharya\`M vatsyAva i\`ti | bha\`vAneva\` gachchhatvi\`ti | ##\centerline{pM7/k4}## sa\` A\`jagAma gautamo\` ya\`tra pravA\`haNasya jai\`valerA\`sa | ta\`smA Asana\`mAhA\`ryodaka\`M ## K AhR\^ityodakam## AhArayA\`M chakArA\`tha hAsmA argha\`M ##karghyaM ## chakAra | ##\centerline{pM8/k4}## ta\`{\m+} hovAchaH va\`raM bha\`vate ##kbhagavate## gautamA\`ya dadma i\`ti | ##\centerline{pM8/k5}## sa\` hovAchaH pra\`tiGYato ma eshha\` va\`ro; yA\`M tu\` kumAra\`syA\`nte vA\`chama\`bhAshhathAH tA\`M me brUhI\`ti | ##\centerline{pM9/k6}## sa\` hovAchaH dai\`veshhu vai\`, gautama, ta\`dva\`reshhu, mA\`nushhANAM brUhI\`ti | ##\centerline{pM10/k7}## sa\` hovAchaH viGYA\`yate hA\`sti hi\`raNyasyA\`pAttaM goashvA\`nAM dAsI\`nAM pravArA\`NAM paridhAnA\`nAM, mA\` no bha\`vAnbaho\`rananta\`syAparyanta\`syAbhyavadA\`nyo bhUdi\`ti | sa\` vai\`, gautama, tIrthe\`nechchhasA i\`ti upai\`myaha\`M bha\`vantami\`ti vAchA\` ha smaiva\` pU\`rva u\`payanti | ##\centerline{pM11/k7}## sa\` hopAyanakIrtA\` uvAcha ## K sa upAyanakIrtyovAsa ## ##\centerline{pM11/k8}## ta\`thA nas tva\`M, gautama, mA\`parAdhAs ## K aparAdhas ## ta\`va cha pitAmahA\`, ya\`theya\`M vidye\`ta\`H pU\`rvaM na\` ka\`smi{\m+}shchana\` brAhmana\` uvA\`sa; tA\`M tva\`ha\`M tu\`bhyaM vakshyAmiH ko\` hi\` tvaiva\`M bru\`vantama\`rhati pratyA\`khyAtumi\`ti | ##\centerline{pM12/k9}## asau\` vai\` loko\`.agni\`H gautama | ta\`syAditya\` eva\` sami\`d.h rashma\`yo dhUmo\`, ahararchi\`sh, chandra\`mA a\`N^gArA ## K disho.aN\^gArA ## na\`kshatrANi ## K avAntaradisho ## vishhphuli\`N^gAH | ta\`sminneta\`sminnagnau\` devA\`H shraddhA\`M juhvati; ta\`syA A\`huteH so\`mo rA\`jA sa\`Mbhavati | ##\centerline{pM13/k10}## parja\`nyo vA\` agni\`H gautama | ta\`sya saMvatsara\` eva\` sami\`d.h abhrA\`Ni dhUmo\`, vidyu\`darchi\`H asha\`nira\`N^gArA, hrAdu\`nayo vishhphuli\`N^gAH | ta\`sminneta\`sminnagnau\` devA\`H so\`maM ## K add. rAjAnaM ## juhvati; ta\`syA A\`hutervR^ishhTi\`H sa\`Mbhavati | ##\centerline{pM14/k11}## aya\`M vai\` loko\`.agni\`H gautama | ta\`sya pR^ithivy e\`va\` sami\`d.h vAyu\`r ## K agnir{?} ## dhUmo\`, rA\`trirarchi\`H disho\` ## K chandramA ## a\`N^gArA, avantaradi\`sho ##nakshatrANi## vishhphuli\`N^gAH | ta\`sminneta\`sminnagnau\` devA\` vR^ishhTi\`M juhvati; ta\`syA A\`hutera\`nna{\m+} sa\`Mbhavati | ##\centerline{pM15/k12}## pu\`rushho vA\` agni\`H gautama | ta\`sya vyA\`ttameva\` sami\`t.h prANo\` dhUmo\`, vA\`garchi\`sh, cha\`kshura\`N^gArAH, shro\`traM vishhphuli\`N^gAH | ta\`sminneta\`sminnagnau\` devA\` a\`nnaM juhvati; ta\`syA A\`hute re\`taH sa\`Mbhavati | ##\centerline{pM16/k13}## yo\`shhA vA\` Agni\`H gautama | ta\`syA upa\`stha eva\` sami\`l, lo\`mAni dhUmo\`, yo\`nirarchi\`H ya\`danta\`H karo\`ti, te\`.aN^gArA, abhina\`ndA vishhphuli\`N^gAH | ta\`sminneta\`sminnagnau\` devA\` re\`to juhvati; ta\`syA A\`huteH pu\`rushhaH sa\`Mbhavati | sa\` jAyate ## K om. ## sa\` jIvati yA\`vaj jI\`vati a\`tha yadA\` mriya\`te\`, ##\centerline{pM16/k14}## athainamagna\`ye haranti | ##\centerline{pM17/k14}## ta\`syAgni\`revA\`gni\`rbhavati, sami\`tsami\`d.h dhUmo\` dhUmo\`, archi\`rarchi\`H a\`N^gArA a\`N^gArA, vishhphuli\`N^gA vishhphuli\`N^gAH | ta\`sminneta\`sminnagnau\` devA\`H pu\`rushhaM juhvati; ta\`syA A\`huteH pu\`rushho bhA\`svaravarNaH sa\`Mbhavati | ##\centerline{pM18/k15}## te\` ya\` eva\`meta\`dvidu\`H ye\` chAmI\` a\`raNye shraddhA\`{\m+} satya\`mupA\`sate, te\`.archi\`rabhisa\`Mbhavanti archi\`shho\`.ahaH a\`hna ApUryamANapaksha\`m.h ApUryamANapakshA\`dyA\`nshha\`NmA\`sAnu\`daN^N^ Aditya\` e\`ti, mA\`sebhyo devaloka\`M, devalokA\`dAditya\`m.h AdityA\`dvai\`dyutaM; tA\`nvai\`dyutAt ## K vaidyutAn## pu\`rushho mAnasa\` e\`tya brahmalokA\`ngamayati; te\` te\`shhu brahmaloke\`shhu pa\`rAH parAva\`to vasanti | te\`shhAM iha\` ## K om.## na\` pu\`narAvR^ittirasti ##kom. ## ##\centerline{pM19/k16}## a\`tha ye\` yaGYe\`na dAne\`na ta\`pasA loka\`M ## K lokA~N## ja\`yanti, te\` dhUma\`mabhisa\`Mbhavanti, dhUmA\`drA\`tri{\m+}, rA\`trerapakshIyamANapaksha\`m.h apakshIyamANapakshA\`dyA\`nshha\`NmA\`sAndakshiNA\`ditya\` e\`ti, mA\`sebhyaH pitR^iloka\`M, pitR^ilokA\`chchandra\`M; te\` chandra\`M prA\`pyA\`nnaM bhavanti; tA\`{\m+}s ta\`tra devA\` ya\`thA so\`ma{\m+} rA\`jAnam A\`pyAyasva, a\`pakshIyasve\`ti eva\`menA{\m+}s ta\`tra bhakshayanti | te\`shhAM yadA\` ta\`tparyavai\`ti a\`thema\`mevA\`kAsha\`mabhini\`shhpadyanta, AkAshA\`dvAyu\`M, vAyo\`rvR^ishhTi\`M, vR^ishhTe\`H pR^ithivI\`M; te\` pR^ithivI\`M prApyA\`nnaM bhavanti; #### ##kadd. te punaH purushhAgnau hUyante,## tato yoshhAgnau jAyante | ##lokAnpratyuthAyinas## ta\` eva\`mevA\`nupa\`rivartante\` | atha ya\` etau\` pa\`nthAnau na\` vidu\`H te\` kITA\`H, pata\`N^gA, ya\`dida\`M dandashU\`kam | ##\centerline{chM2/k1}## ##\centerline{pMk1}## yo\` ha vai\` jye\`shhThaM cha shre\`shhThaM cha ve\`da, jye\`shhThashcha shre\`shhThashcha svA\`nAM bhavati | prANo\` vai\` jye\`shhThashcha shre\`shhThashcha | jye\`shhThashcha shre\`shhThashcha svA\`nAM bhavati a\`pi cha ye\`shhAM bu\`bhUshhati, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pMk2}## yo\` ha vai\` va\`sishhThAM ve\`da, va\`sishhThaH svA\`nAM bhavati | vA\`gvai\` va\`sishhThA | va\`sishhThaH svA\`nAM bhavati ## K add. api cha yeshhAM bubhUshhati ## ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pMk3}## yo\` ha vai\` pratishhThA\`M ve\`da, pra\`titishhThati same\`, pra\`titishhThati durge\` | cha\`kshurvai\` pratishhThA\`; cha\`kshushhA hi\` same\` cha durge\` cha pra\`titishhThati | pra\`titishhThati same\`, pra\`titishhThati durge\`, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pMk4}## yo\` ha vai\` saMpa\`daM ve\`da, sa\`{\m+} hAsmai padyate, ya\`M kA\`maM kAma\`yate | shro\`traM vai\` saMpa\`ch; chhro\`tre hI\`me\` sa\`rve ve\`dA abhisa\`MpannAH | sa\`{\m+} hAsmai padyate, ya\`M kA\`maM kAma\`yate, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pMk5}## yo\` ha vA\` Aya\`tanaM ve\`dAya\`tana{\m+} svA\`nAM bhavati Aya\`tanaM ja\`nAnAM | ma\`no vA\` Aya\`tanam | Aya\`tana{\m+} svA\`nAM bhavati Aya\`tanaM ja\`nAnAM, ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pMk6}## yo\` ha vai\` pra\`jAtiM ve\`da, pra\`jAyate ha praja\`yA pashu\`bhI | re\`to vai\` pra\`jAtiH | pra\`jAyate ## K add. ha ## praja\`yA pashu\`bhiH ya\` eva\`M ve\`da | ##\centerline{pMk7}## te\` heme\` prANA\`, aha{\m+}shre\`yase viva\`damAnA, bra\`hma jagmuH ## K add. ta\`ddhochuH ## ko\` no va\`sishhTha i\`ti | ## editio una indicha etkrishna add. taddhovAchaH ## ya\`sminva u\`tkrAnta ida\`{\m+} sha\`rIraM pA\`piyo ma\`nyate, sa\` vo va\`sishhTha i\`ti | ##\centerline{pMk8}## vA\`ggho\`chchakrAma | sA\` saMvatsara\`M pro\`shhyAga\`tyovAchaH katha\`mashakata ma\`dR^ite\` jI\`vitumi\`ti | te\` hochuH ya\`thA kaDA\` ## K kalA ## avada\`nto vAchA\`, prANa\`ntaH prANe\`na, pa\`shyantashcha\`kshushhA, shR^iNva\`ntaH shro\`treNa, vidvA\`{\m+}so ma\`nasA, prajA\`yamAnA re\`tasaiva\`majIvishhme\`ti | pra\`vivesha ha vA\`k | ##\centerline{pMk9}## cha\`kshurho\`chchakrAma | ta\`tsaMvatsara\`M pro\`shhyAga\`tyovAchaH katha\`mashakata ma\`dR^ite\` jI\`vitumi\`ti | te\` hochuH ya\`thAndhA\`, apashya\`ntashcha\`kshushhA, prANa\`ntaH prANe\`na, va\`danto vAchA\`, shR^iNva\`ntaH shro\`treNa, vidvA\`{\m+}so ma\`nasA, prajA\`yamAnA re\`tasaiva\`majIvishhme\`ti | pra\`vivesha ha cha\`kshuH | ##\centerline{pMk10}## shro\`tra{\m+} ho\`chchakrAma | ta\`tsaMvatsara\`M pro\`shhyAga\`tyovAchaH katha\`mashakata ma\`dR^ite\` jI\`vitumi\`ti | te\` hochuH ya\`thA badhirA\`, ashR^iNva\`ntaH shro\`treNa, prANa\`ntaH prANe\`na, va\`danto vAchA\`, pa\`shyantashcha\`kshushhA, vidvA\`{\m+}so ma\`nasA, prajA\`yamAnA re\`tasaiva\`majIvishhme\`ti | pra\`vivesha ha shrotram | ##\centerline{pMk11}## ma\`no ho\`chchakrAma | ta\`tsaMvatsara\`M pro\`shhyAga\`tyovAchaH katha\`mashakata ma\`dR^ite\` jI\`vitumi\`ti | te\` hochuH ya\`thA mugdhA\`, avidvA\`{\m+}so ma\`nasA, prANa\`ntaH prANe\`na, va\`danto vAchA\`, pa\`shyantashcha\`kshushhA, shR^iNva\`ntaH shro\`treNa, prajA\`yamAnA re\`tasaiva\`majIvishhme\`ti | pra\`vivesha ha ma\`naH | ##\centerline{pMk12}## re\`to ho\`chchakrAma | ta\`tsaMvatsara\`M pro\`shhyAga\`tyovAchaH katha\`mashakata ma\`dR^ite\` jI\`vitumi\`ti | te\` hochuH ya\`thA klIbA\`, aprajA\`yamAnA re\`tAsA, prANa\`ntaH prANe\`na, va\`danto vAchA\`, pa\`shyantashcha\`kshushhA, shR^iNva\`ntaH shro\`treNa, vidvA\`{\m+}so ma\`nasaiva\`majIvishhme\`ti | pra\`vivesha ha re\`taH | ##\centerline{pMk13}## a\`tha ha prANa\` utkramishhya\`n.h ya\`thA mahAsuhaya\`H saindhava\`H paDvI\`shashaN^khUntsaMvR^ihe\`d.h eva\`{\m+} haive\`mA\`nprANA\`ntsa\`Mvavarha | te\` hochuH mA\`, bhagava, u\`tkramIH na\` vai\` shakshyAmas tva\`dR^ite\` jI\`vitumi\`ti | ta\`syo me bali\`M kurute\`ti | ta\`the\`ti | ##\centerline{pMk14}## sA\` ha vA\`guvAchaH ya\`dvA\` aha\`M va\`sishhThA\`smi, tva\`M ta\`dva\`sishhTho.asI\`ti | cha\`kshur ## K chakshuH ## ##infine ## ya\`dvA\` aha\`M pratishhThA\`smi, tva\`M ta\`tpratishhTho\` {!}.asI\`ti | shro\`traM ## K shrotraM ## ##infine ## ya\`dvA\` aha\`{\m+} saMpa\`da\`smi, tva\`M ta\`tsaMpa\`dasI\`ti | ma\`no ## K mano ## ##infine ## ya\`dvA\` aha\`mAya\`tanama\`smi, tva\`M ta\`dAya\`tanamasI\`ti | re\`to ## K retas ## ##infine ## ya\`dvA\` aha\`M pra\`jAtira\`smi, tva\`M ta\`tpra\`jAtirasI\`ti | ta\`syo me ki\`ma\`nnaM, ki\`M vA\`sa i\`ti | ya\`dida\`M ki\`~NchA\` shvabhya\`, A\` kri\`mibhya ## K kR\^imibhya ## A\` kITapataN^ge\`bhyaH ta\`tte\`.annam; A\`po vA\`sa i\`ti | na\` ha vA\` asyA\`nannaM jagdha\`M bhavati, nA\`nannaM pra\`tigR^ihItaM ya\` eva\`meta\`dana\`syA\`nnaM ve\`da | ##\centerline{pM15/k14}## ta\`dvidvA\`{\m+}saH shro\`triyA ashishhya\`nta A\`chAmanti ashitvA\`chAmanti eta\`meva\` ta\`danna\`ma\`nagnaM kurva\`nto manyante | ta\`smAdevaMvi\`dashishhya\`nA\`chamed.h ashitvA\`chamed | eta\`meva\` ta\`dana\`ma\`nagnaM kurute ## K om. tasmAd... ## ##\centerline{ch3}## ##\centerline{pMk1}## sa\` ya\`H kAma\`yateH maha\`tprApnuyAmi\`ti udagayana\` ApUryamANapakshe\` ## K ApUryamANapakshasya ## puNyA\`he, dvA\`dashAhamupasadvratI\` bhUtvau\`dumbare ka{\m+}se\` chamase\` vA sarvaushhadha\`M pha\`lAnI\`ti saMbhR^itya, parisamu\`hya, parili\`pyAgni\`mupasamAdhA\`yAvR^itAjya{\m+} ## K upasamAdhAya, paristIryAvR\^itAjya{\m+} ## sa{\m+}skR^itya, pu{\m+}sA\` nakshatre\`Na ma\`ntha{\m+} saMnI\`ya, juhotiH ##\centerline{pM2/k1}## yA\`vanto devA\`s tva\`yi, jAtavedaH tirya\`~Ncho ghna\`nti pu\`rushhasya kA\`mAn.h te\`bhyo.aha\`M bhAgadhe\`yaM juhomi, te\` mA tR^iptA\`H ## K add. sarvaiH ## kA\`mais tarpayantu, svA\`hA | ##\centerline{pM3/k1}## yA\` tira\`shchI nipa\`dyaseH aha\`M vidharaNI\` i\`ti, tA\`M tvA ghR^ita\`sya dhA\`rayA ya\`je sa\`{\m+}rAdhanImaha\`{\m+} | svA\`hA | pra\`jAyate na\` tva\`detA\`nyanya\` i\`ti tR^itI\`yaM juhoti. ## K om. pra\`jAyate ... ## ##\centerline{pM4/k2}## jye\`shhThAya svA\`hA, shre\`shhThAya svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | prANA\`ya svA\`hA, va\`sishhThAyai svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | vAche\` svA\`hA, pratishhThA\`yai svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | cha\`kshushhe svA\`hA, saMpa\`de svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | shro\`trAya svA\`hAya\`tanAya svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | ma\`nase svA\`hA, pra\`jAtyai svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | re\`tase svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | ##\centerline{pM5 }## ## K 3, variato ordine; vide infra ## bhUtA\`ya svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | bhavishhya\`te svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | vi\`shvAya svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | sa\`rvAya svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | pR^ithivyai\` svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | anta\`rikshAya svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | dive\` svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | digbhya\`H svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | bra\`hmaNe svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | kshatrA\`ya svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | ##\centerline{pM7 }## ## K 3, variato ordine; vide infra ## bhU\`H svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | bhu\`vaH svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | sva\`H svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | bhU\`rbhu\`vaH svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | ##\centerline{pM8 }## ## K 3, variato ordine; vide infra ## agna\`ye svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | so\`mAya svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | te\`jase svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | shriyai\` svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | lakshmyai\` svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | savitre\` svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | sa\`rasvatyai svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | vi\`shvebhyo deve\`bhyaH svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | prajA\`pataye svA\`he\`ti agnau\` hutvA\`, ma\`nthe sa{\m+}srava\`ma\`vanayati | ##\centerline{pk3 }## ## K schribitpro m5-8; vide supra ## agnaye svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | somAya svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | bhUH svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | bhuvaH svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | svaH svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | bhUrbhuvaH svaH svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | brahmaNe svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | kshatrAya svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | bhUtAya svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | bhavishhyate svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | vishvAya svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | sarvAya svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | prajApataye svAheti agnau hutvA, manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##\centerline{pM9/k4}## a\`thainamabhi\`mR^ishatiH bhra\`m ## K bhramad## asi, jvala\`dasi, pUrNa\`masi, prastabdha\`masi ekasabha\`masi, hiN^kR^ita\`masi, hiN^kriyamAna\`masi udgItha\`masi udgIyamAna\`masi, shrAvita\`masi, pratyAshrAvita\`masi A\`rdre saMdIpta\`masi, vibhU\`rasi, prabhU\`rasi, jyo\`tirasi a\`nnamasi, ## K variato ordineH annamasi, jyotirasi ## nidha\`namasi, saMvargo\`.asI\`ti | ##\centerline{pM10/k5}## a\`thainamu\`dyachchhati Amo\`.asy ## K Ama{\m+}sy ## Ama\`{\m+} hi\` te ma\`yi ## K mahi ## sa\` hi\` rA\`je\`shAno\`.adhipatiH, sa\` mA{\m+} rA\`je\`shano\`.adhipatiM karotvi\`ti | ##\centerline{pM11/k6}## a\`thainamA\`chAmatiH ta\`tshhavitu\`rva\`reNyaM ma\`dhu vA\`tA R^itAyate\` ma\`dhu ksharanti si\`ndhavo; mA\`dhvIrnaH santvo\`shhadhIH | bhU\`H svA\`hA | ##\centerline{pM12/k6}## bha\`rgo deva\`sya dhImahi ma\`dhu na\`ktamuto\`shha\`so, ma\`dhumatpA\`rthiva{\m+} ra\`jo, ma\`dhu dyau\`rastu naH pitA\` | bhu\`vaH svA\`hA | ##\centerline{pM13/k6}## dhiyo\` yo\` naH prachoda\`yAd | ma\`dhumAnno va\`naspa\`tiH ma\`dhumA{\m+}2 astu sU\`ryo, mA\`dhvIrga\`vo bhavantu naH | sva\`H svA\`he\`ti | sa\`rvAM cha sAvitrI\`ma\`nvAha, sa\`rvAshcha ma\`dhumatIH sa\`rvAshcha vyA\`hR^itIr ## K om. sarvAsh ... ## aha\`meve\`da\`{\m+} sa\`rvaM bhU\`yAsaM | bhU\`rbhu\`vaH sva\`H svAhe\`ti | antata\` Acha\`mya, prakshA\`lya pANI\` ## K pANI prakshAlya ## jagha\`nenAgni\`M prA\`kshirAH sa\`Mvishati | ##\centerline{pM14/k6}## prAta\`rAditya\`mu\`patishhThateH dishA\`mekapuNDarIka\`masi aha\`M manushhyA\`NAmekapuNDarIka\`M bhU\`yAsami\`ti | ya\`theta\`me\`tya, jagha\`nenAgni\`mA\`sIno va{\m+}sha\`M japatiH ##\centerline{pM15/k7}## ta\`{\m+} haita\`mUddA\`laka A\`ruNirvAjasaneyA\`ya yAGYavalkyA\`yAntevAsi\`na uktvo\`vAchA\`pi ya\` ena{\m+} shu\`shhke sthANau\` nishhi~Nche\`d.h jA\`yera~NchhA\`khAH, prarohe\`yuH pa\`lAshAnI\`ti | ##\centerline{pM16/k8}## eta\`mu haiva\` vAjasaneyo\` yA\`jnavalkyo madhukA\`ya paiN^gyA\`yAntevAsi\`na uktvo\`vAchA\`pi ya\` ena{\m+} shu\`shhke sthANau\` nishhi~Nche\`d.h jA\`yera~NchhA\`khAH, prarohe\`yuH pa\`lAshAnI\`ti | ##\centerline{pM17/k9}## eta\`mu haiva\` ma\`dhukaH pai\`N^gyashchU\`DAya ## K chUlAya ## bhAgavitta\`ye.antevAsi\`na uktvo\`vAchA\`pi ya\` ena{\m+} shu\`shhke sthANau\` nishhi~Nche\`d.h jA\`yera~NchhA\`khAH, prarohe\`yuH pa\`lAshAnI\`ti | ##\centerline{pM18/k10}## eta\`mu haiva\` chU\`Do ## K chUlo## bhA\`gavittirjAnaka\`ya ayasthUNA\`yAntevAsi\`na ##kayaHsthUNAyAntevAsina ## uktvo\`vAchA\`pi ya\` ena{\m+} shu\`shhke sthANau\` nishhi~Nche\`d.h jA\`yera~NchhA\`khAH, prarohe\`yuH pa\`lAshAnI\`ti | ##\centerline{pM19/k11}## eta\`mu haiva\` jA\`nakirA\`yasthUNaH ## K ayaHsthUNaH ## shhatya\`kAmAya jAbAlA\`yAntevAsi\`na uktvo\`vAchA\`pi ya\` ena{\m+} shu\`shhke sthANau\` nishhi~Nche\`d.h jA\`yera~NchhA\`khAH, prarohe\`yuH pa\`lAshAnI\`ti | ##\centerline{pM20/k12}## eta\`mu haiva\` shhatya\`kAmo jAbAlo\`.antevAsi\`bhya uktvo\`vAchA\`pi ya\` ena{\m+} shu\`shhke sthANau\` nishhi~Nche\`d.h jA\`yera~NchhA\`khAH, prarohe\`yuH pa\`lAshAnI\`ti | ta\`meta\`M nA\`putrAya vA\`nantevAsine vA brUyAt | ##\centerline{pM21/k13}## chaturaudumbaro\` bhavati au\`dumbarashchamasa\` au\`dumbaraH sruva au\`dumbara idhma\`, au\`dumbaryA upamanthanyau\` | ##\centerline{pM22/k13}## dasha grAmyA\`Ni dhAnyA\`ni bhavantiH vrIhiya\`vAs ti\`lamA\`shhA a\`Nupriya\`Mgavo godhU\`mAshcha masU\`rAshcha kha\`lvAshcha khala\`kulAshcha; tA\`ntsArdha\`M pishhTvA\` dadhnA\` ma\`dhunA ghR^ite\`no\`pasi~Nchaty ## K tAnpishhTAndadhani madhuni ghR\^ita upasi~Nchaty ## A\`jyasya juhoti | ##\centerline{ch4}## ##\centerline{pMk1}## eshhA\`M vai\` bhUtA\`nAM pR^ithivI\` ra\`saH, pR^ithivyA\` A\`po, apA\`mo\`shhadhaya, o\`shhadhInAM pushhpA\`Ni, pushhpA\`NAM pha\`lAni, pha\`lAnAM pu\`rushhaH, pu\`rushhasya re\`taH | ##\centerline{pMk2}## sa\` ha prajA\`patirIkshA\`M chakreH ha\`ntAsmai\` pratishhThA\`M kalpa\`yAnI\`ti; sa\` stri\`ya{\m+} sasR^ije | tA\`{\m+} sR^ishhTvA\`dha\` u\`pAstaH ta\`smAtstri\`yamadha\` u\`pAsIta, shrI\`rhy e\`shA\` ## K om. shrIr... ## sa\` eta\`M prA\`~NchaM grA\`vANamAtma\`na eva\` samu\`dapArayat.h te\`nainAmabhya\`sR^ijata | ##\centerline{pMk3}## ta\`syA ve\`dirupa\`stho, lo\`mAni barhi\`sh, cha\`rmAdhishha\`vaNe, sa\`middho madhyata\`s tau\` mushhkau\` | sa\` yA\`vAnha vai\` vAjape\`yena ya\`jamanasya loko\` bha\`vati, tA\`vAnasya loko\` bhavati, ya\` eva\`M vidvA\`nadho\`pahAsaM cha\`rati; A\` sa\` ## K AsA{\m+} ## strINA\`{\m+} sukR^ita\`M vR^iN^kte\` | atha ya\` ida\`ma\`vidvAnadho\`pahAsaM cha\`rati A\`sya stri\`yaH sukR^ita\`M vR^i~Njate | ##\centerline{pMk4}## eta\`ddha sma vai\` ta\`dvidvA\`nUddA\`laka A\`runirAhaita\`ddha sma vai\` ta\`dvidvA\`nNA\`ko mau\`dgalya Ahaita\`ddha sma vai\` ta\`dvidvA\`nkumArahArita\` AhaH baha\`vo ma\`ryA brAhmanAyanA\` nirindriyA\` visukR^ito.asmA\`l lokA\`tpra\`yanti, ya\` ida\`ma\`vidvA{\m+}so.adho\`pahAsaM charantI\`ti | ##\centerline{pM5/k4}## bahu\` vA\` ida\`{\m+} supta\`sya vA jA\`grato vA re\`taH skandati | ##\centerline{pM5/k5}## ta\`dabhi\`mR^ished.h a\`nu vA mantrayetaH ya\`nme.adya\` re\`taH pR^ithivI\`ma\`skAntsId.h ya\`do\`shhadhIra\`pya\`sarad.h ya\`dapa\`, ida\`maha\`M ta\`dre\`ta A\`dade; pu\`narmAmai\`tu indriya\`M, pu\`nas te\`jaH, pu\`narbha\`gaH; pu\`naragna\`yo dhi\`shhNyA yathAsthAna\`M kalpantAmi\`ty anAmikAN^gushhThA\`bhyAmAdA\`yAntare\`Na sta\`nau vA bhru\`vau vA ni\`mR^ijyAt | ##\centerline{pMk6}## a\`tha ya\`dy udaka\` AtmA\`naM pa\`shyet.h ta\`dabhi\`mantrayetaH ma\`yi te\`ja indriya\`M ya\`sho dra\`viNa{\m+} sukR^ita\`mi\`ti | ##\centerline{pM7/k6}## shrI\`rha vA\` eshhA\` strINA\`M ya\`nmalodvA\`sAH | ta\`smAnmalodvA\`sasaM yashasvi\`nImabhikra\`myo\`pamantrayeta | ##\centerline{pM7/k7}## sA\` che\`dasmai\` na\` dadyA\`t.h kA\`mamenAma\`pakriNIyAt ## K avakriNIyAt## sA\` che\`dasmai\` nai\`va\` dadyA\`t.h kA\`mamenAM yashhTyA\` vA pANi\`nA vopaha\`tyA\`tikrAmed indriye\`na te ya\`shasA ya\`sha A\`dada, i\`ty ayashA\` eva\` bhavati | ##\centerline{pk8 }## ## add. K ## sA chedasmai dadyAd indriyeNa te yashasA yasha AdadhAmIti yashasvinAveva bhavataH | ##\centerline{pM8/k9}## sa\` yA\`michchhe\`t kAma\`yeta me\`ti, ta\`syAma\`rthaM nishhThA\`pya {!} ## K nishhThAya ## mu\`khena mu\`kha{\m+} saMdhA\`yopa\`sthamasyA abhimR^ishya, japed a\`N^gAda\`N^gAtsa\`Mbhavasi, hR^idayAda\`dhijAyase; sa\` tva\`maN^gakashhAyo\`.asi, di\`gdhaviddhAmiva mAdaye\`ti ## K add. imAmamUM mayIti ## ##\centerline{pM9/k10}## a\`tha yA\`michchhe\`d na\` ga\`rbhaM dadhIte\`ti, ta\`syAma\`rthaM nishhThA\`pya ## K nishhThAya ## mu\`khena mu\`kha{\m+} saMdhA\`yAbhiprA\`NyA\`pAnyAd indriye\`Na te re\`tasA re\`ta A\`dada, i\`tyaretA\` eva\` bhavati | ##\centerline{pM10/k11}## a\`tha yA\`michchhe\`d ga\`rbhaM dadhIte\`ti, ta\`syAma\`rthaM nishhThA\`pya ## K nishhThAya ## mu\`khena mu\`kha{\m+} saMdhA\`yApA\`nyAbhiprA\`NyAd indriye\`Na te re\`tasA re\`ta A\`dadhAmI\`ti; garbhi\`Ny eva\` bhavati | ##\centerline{pM11/k12 }## ## aliteH vide infra ## a\`tha ya\`sya jAyA\`yai jAra\`H syA\`t.h ta\`M che\`ddvishhyA\`d.h A\`mapAtre.agni\`mupasamAdhA\`ya, pratiloma\`{\m+} sharabarhi\`H stIrtvA\`, ta\`sminnetA\`H tisra\`H shara\`bhR^ishhTIH pratilomA\`H sarpi\`shhAktA\` juhuyAn ma\`ma sa\`middhe\`.ahaushhIH ashAparAkAshau\` ta A\`dade, asA\`vi\`ti nA\`ma gR^ibhNAti ma\`ma sa\`middhe\`.ahaushhIH, putrapashU\`{\m+}s ta A\`dade, asA\`vi\`ti nA\`ma gR^ibNAti ma\`ma sa\`middhe\`.ahaushhIH, prANApAnau\` ta A\`dade, asA\`vi\`ti nA\`ma gR^ibNAti sa\` vA\` eshha\` nirindriyo\` visukR^idasmA\`l lokA\`dprai\`ti, ya\`mevaMvi\`dbrAhmaNa\`H sha\`pati | ta\`smAdevaMvitshro\`triyasya jAyA\`yopahAsa\`M ne\`chchhed; uta\` hy e\`vaMvi\`tpa\`ro bhavati | ##\centerline{pk12 }## ## m11 aliteH vide supra ## atha yasya jAyAyai jAraH syAt.h taM cheddvishhyAd.h AmapAtre.agnimupasamAdhAya, pratiloma{\m+} sharabarhiH stIrtvA, tasminnetAH sharabhR^ishhTIH pratilomAH sarpishhAktA juhuyAn mama samiddhe.ahaushhIH, prANApAnau ta Adade, asAviti | mama samiddhe.ahaushhIH, putrapashU{\m+}s ta Adade, asAviti | mama samiddhe.ahaushhIH ashAparAkAshau ta Adade asAviti | mama samiddhe.ahaushhIH ishhTAsukR^ite ta Adade, asAviti | sa vA eshha nirindriyo\` visukR^ito.asmAl lokAdpraiti, yamevaMvidbrAhmaNaH shapati | tasmAdevaMvitshro\`triyasya dAreNa nopahAsamichchhed; uta hy evaMvitparo bhavati | ##\centerline{pM12/k13}## a\`tha ya\`sya jAyA\`mArtava\`M vinde\`t.h tryaha\`M ka{\m+}se\` na\` pibeda\`hatavAsA; nai\`nAM vR^ishhalo, na\` vR^ishhaly u\`pahanyAt ## K apahanyAt## trirAtrAnta\` AplU\`ya ## K Aplutya ## vrIhI\`na\`vaghAtayet | ##\centerline{pM13/k14}## sa\` ya\` ichchhe\`t putro\` me gauro\` ## K shuklo ## jAyeta, ve\`dama\`nubruvIta, sa\`rvamA\`yuriyAdi\`ti, kshIrau\`danaM pAchayitvA\` sa\`rpishhmantamashnIyA\`tAm; Ishvarau\` ja\`nayitavai\` | ##\centerline{pM14/k15}## a\`tha ya\` ichchhe\`t putro\` me kapila\`H piN^galo\` jAyeta, dvau\` ve\`dAva\`nubruvIta, sa\`rvamA\`yuriyAdi\`ti, dadhyo\`danaM pAchayitvA\` sa\`rpishhmantamashnIyA\`tAm; Ishvarau\` ja\`nayitavai\` | ##\centerline{pM15/k16}## a\`tha ya\` ichchhe\`t putro\` me shyAmo\` lohitAksho\` jAyeta, trI\`nve\`dAna\`nubruvIta, sa\`rvamA\`yuriyAdi\`ti udau\`danaM pAchayitvA\` sa\`rpishhmantamashnIyA\`tAm; Ishvarau\` ja\`nayitavai\` | ##\centerline{pM16/k17}## a\`tha ya\` ichchhe\`d duhitA\` me paNDitA\` jAyeta, sa\`rvamA\`yuriyAdi\`ti, tilau\`danaM pAchayitvA\` sa\`rpishhmantamashnIyA\`tAm; Ishvarau\` ja\`nayitavai\` | ##\centerline{pM17/k18}## a\`tha ya\` ichchhe\`t putro\` me paNDito\` vijigItha\`H ## K vigItaH ## samiti\`MgamaH shushrU\`shhitAM vA\`chaM bhA\`shhitA jAyeta, sa\`rvAnve\`dAna\`nubruvIta, sa\`rvamA\`yuriyAdi\`ti, mA{\m+}sau\`danaM pAchayitvA\` sa\`rpishhmantamashnIyA\`tAm; Ishvarau\` ja\`nayitavAi | a\`ukshNe\`Na ## K auksheNa ## vA\`rshhabheNa vA | ##\centerline{pM18/k19}## a\`thAbhiprAta\`reva\` sthAlIpAkAvR^itA\`jya{\m+} cheshhTitvA\`, sthAlIpAka\`syopaghA\`taM juhoti Agna\`ye svA\`hA\`- -numataye svA\`hA devA\`ya shhavitre\` satya\`prasavAya svA\`he\`ti, hutvo\`ddhR^itya prA\`shnAti | prA\`shye\`tarasyAH pra\`yachchhati | prakshA\`lya pANI\`, udapAtra\`M pUrayitvA\`, te\`nainAM tri\`rabhyu\`kshati u\`ttishhThA\`to, vishvAvasau anyA\`michchha prapharvya\`m ## K prapUrvyAm## sa\`M jAyA\`M pa\`tyA sahe\`ti | ##\centerline{pM19/k20}## a\`thainAmabhi\`padyate\`H amo.aha\`masmi, sA\` tva\`{\m+}; sA\` tva\`masi amo\`.aha\`{\m+}; sA\`mAha\`masmi R^iktva\`M; dyau\`raha\`M, pR^ithivI\` tva\`M | tA\`ve\`hi sa{\m+}rabhA\`vahai, saha\` re\`to dadhA\`vahai pu{\m+}se\` putrA\`ya vitta\`ya i\`ti | ##\centerline{pM20/k21}## a\`thAsyA UrU\` vi\`hApayatiH vi\`jihIthAM dyAvApR^ithivI\` i\`ti | ta\`syAma\`rthaM nishhThA\`pya ## K nishhThAya ## mu\`khena mu\`kha{\m+} saMdhA\`ya, tri\`renAma\`nulomAma\`numArshhTiH vi\`shhNuryo\`niM kalpayatu, Tva\`shhTA rUpA\`Ni piMshatu A\`sinchatu prajA\`patiH dhA\`tA ga\`rbhaM dadhAtu te | ga\`rbhaM dhehi, shhinIvAli; ga\`rbhaM dhehi, pR^ithushhTuke | ga\`rbhaM te Ashvi\`nau devA\`v A\`dhattAM pushhkarasra\`jau | ##\centerline{pM21/k22}## hiraNya\`nI ## K hiraNmayI ## a\`raNI yA\`bhyAM nirma\`nthatAmAshvi\`nau devau\` ## K om. ## ta\`M te ga\`rbha{\m+} havAmahe, dashame\` mAsi\` sU\`tave ## K sUtaye ## ya\`thAgni\`garbhA pR^ithivI\`, ya\`thA dyau\`r9ndreNa garbhi\`NI, vAyurdishA\`M ya\`thA ga\`rbha, eva\`M ga\`rbhaM dadhAmi te, asA\`vi\`ti nA\`ma gR^ihNAti ## K om. nA\`ma ... ## ##\centerline{pM22/k23}## soshhya\`ntIma\`dbhirabhyu\`kshatiH ya\`thA vA\`taH ## K vAyuH ## pushhkari\`NI{\m+} samiN^ga\`yati sarva\`ta evA\` te ga\`rbha e\`jatu, sahA\`vaitu jarA\`yuNe\`- -ndrasyAya\`M vraja\`H kR^ita\`H sA\`rgalaH sa\`parishrayas; ta\`m.h Indra, ni\`rjahi ga\`rbheNa sA\`varA{\m+} sahe\`ti | ##\centerline{pM23/k24}## jAte\`.agni\`mupasamAdhA\`yAN^ka\` AdhA\`ya, ka{\m+}se\` pR^ishhadAjya\`{\m+} saMnI\`ya, pR^ishhadAjya\`syopaghA\`taM juhoti asmi\`ntsaha\`sraM pushhyAsam.h e\`dhamAnaH sva\`gR^ihe ## K sve gR\^ihe ## asyo\`pasadyAM ## krishna.asyo\`pasandyAM ## mA\` chhaitsIt praja\`yA cha pashu\`bhishcha, svA\`hA | ma\`yi prANA\`{\m+}s tva\`yi ma\`nasA juhomi, svA\`hA | ##\centerline{pMk24}## ya\`tka\`rmaNAtya\`rIrichaM, ya\`dvA nyU\`namihA\`karam.h Agni\`s ta\`tsvishhTakR^idvidvA\`nt svi\`shhTa{\m+} su\`hutaM karotu naH, svA\`he\`ti | ##\centerline{pM25 }## ## pro m25 schribitkrishna 25-26; vide infra ## a\`thAsyAyushhya\`M karoti da\`kshiNaM ka\`rNamabhinidhA\`yaH vA\`gvA\`gi\`ti tri\`H | a\`thAsya nAmadhe\`yaM karotiH ve\`do.asI\`ti, ta\`dasyaita\`dgu\`hyameva\` nA\`ma syAd | a\`tha da\`dhi ma\`dhu ghR^ita\`{\m+} sa{\m+}sR^ijyA\`nantarhitena jAtarUpe\`Na prA\`shayatiH bhU\`s tva\`yi dadhAmi, bhu\`vas tva\`yi dadhAmi, sva\`s tva\`yi dadhAmi; bhU\`rbhu\`vaH sva\`H sa\`rvaM tva\`yi dadhAmI\`ti | ##\centerline{pk25 }## ## maliteH vide supra ## athAsya dakshiNaM karNamabhinidhAyaH vAgvAgiti triH | atha, dadhi madhu ghR^ita{\m+} saMnIyAnantarhitena jAtarUpeNa prAshayatiH bhUs te dadhAmi, bhuvas te dadhAmi, svas te dadhAmi; bhUrbhuvaH svaH sarvaM tvayi dadhAmIti | ##\centerline{pk26 }## ## k; maliteH vide supra ## athAsya nAma karotiH vedo.asIti | tadasyaitadguhyameva nAma bhavati | ##\centerline{pM26 }## ## K om. ## a\`thainamabhi\`mR^ishhati a\`shmA bhava parashu\`rbhava hi\`raNyamasruta\`M bhava; AtmA\` vai\` putranA\`mAsi | sa\` jI\`va shara\`daH shata\`mi\`ti | ##\centerline{pM27/k28}## a\`thAsya mAta\`ramabhi\`mantrayataH 9DAsi maitrAvaruNI\`; vIre\` vIra\`majIjanathAH ## K ajIjanat## sA\` tva\`M vIra\`vatI bhava, yA\`smA\`nvIra\`vato.akaradi\`ti | ##\centerline{pM28/k27}## a\`thainaM mAtre\` pradA\`ya sta\`naM pra\`yachchhatiH ya\`s te sta\`naH shashayo\` yo\` mayobhU\`r yo\` ratnadhA\` vasuvi\`dya\`H suda\`tro, ye\`na vi\`shvA pu\`shhyasi vA\`ryANi, shha\`rasvati, ta\`miha\` dhA\`tave ka\`ri\`ti | ##\centerline{pM29/k28}## ta\`M vA\` eta\`mAhuH a\`tipitA batA\`bhUH a\`tipitAmaho batA\`bhUH | paramA\`M bata kA\`shhThAM prA\`pa shriyA\` ya\`shasA brahmavarchase\`na, ya\` evaMvi\`do brAhmaNa\`sya putro\` jA\`yata i\`ti | [panustub] ##\centerline{pM30 }## ## pro m4,30-33, K schribit5; vide infra ## a\`tha va{\m+}sha\`s; ta\`dida\`M vaya\`M bhA\`radvAjIpu\`trAd.h bhA\`radvAjIpu\`tro vA\`tsImANDavIpu\`trAd.h vA\`tsImANDavIpu\`traH pA\`rAsharIpu\`trAd.h pA\`rAsharIpu\`tro gA\`rgIpu\`trAd.h gA\`rgIpu\`traH pA\`rasharIkauNDinIpu\`trAt.h pA\`rasharIkauNDinIpu\`tro gA\`rgIpu\`trAD, gA\`rgIpu\`tro gA\`rgIpu\`trAD, gA\`rgIpu\`tro bA\`DeyIpu\`trAd.h bA\`DeyIpu\`tro mau\`shhikIpu\`trAn.h mau\`shhIkipu\`tro hA\`rikarNIpu\`trAd.h DhA\`rikarNIpu\`tro bhA\`radvAjIpu\`trAd.h bhA\`radvAjIpu\`traH pai\`N^gIpu\`trAt.h pai\`N^gIpu\`traH ##\centerline{pM31 }## ## pro m4,30-33, K schribit5; vide infra ## kA\`shyapIbAlAkyAmATharIpu\`trAt.h kA\`shyapIbAlAkyAmATharIpu\`tro kau\`tsIpu\`trAt.h kau\`tsIpu\`tro bhau\`dhIpu\`trAd.h bhau\`dhIpu\`traH hA\`laN^kAyanIpu\`trAch, hA\`laN^kAyanIpu\`tro vA\`rshhamaNIpu\`trAd.h vA\`rshhamaNIpu\`tro gau\`tamIpu\`trAd.h gau\`tamIpu\`tra.atreyIpu\`trAd.h atreyIpu\`tro gau\`tamIpu\`trAd.h gau\`tamIpu\`tro vA\`tsIpu\`trAd.h vA\`tsIpu\`tro bhA\`radvAjIpu\`trAd.h bhA\`radvAjIpu\`traH pA\`rAsharIpu\`trAt.h pA\`rAsharIpu\`tro vA\`rkAruNIpu\`trAt.h vA\`rkAruNIpu\`tro.artabhAgIpu\`trAt.h artabhAgIpu\`traH hau\`N^gIpu\`trAch, chhau\`N^gIpu\`traH shhA\`MkR^itipu\`trAt.h shhA\`MkR^itipu\`tra ##\centerline{pM32 }## ## pro m4,30-33, K schribit5; vide infra ## alambIpu\`trAt alambIpu\`tra.alambAyanIputrAt.h alambAyanIpu\`tro jA\`yantIpu\`trAt.h jA\`yantIpu\`tro mA\`NDUkAyanIpu\`trAn.h mA\`NDUkAyanIpu\`tro mA\`NDUkIpu\`trAn.h mA\`NDUkIpu\`traH hA\`NDilIpu\`trAt.h hA\`NDilIpu\`tro RA\`thItarIpu\`trAd.h RA\`thItarIpu\`tro krau\`~NchikIpu\`trAbhyAM, krau\`~NchikIpu\`trau vai\`dabhR^itIpu\`trAd.h vai\`dabhR^itIpu\`tro bhA\`lukIpu\`trAd.h bhA\`lukIpu\`traH prA\`chInayogIpu\`trAt.h prA\`chInayogIpu\`traH shhA\`MjIvIpu\`trAt.h shhA\`MjIvIpu\`traH kA\`rshakeyIpu\`trAt.h kA\`rshakeyIpu\`traH ##\centerline{pM33 }## ## pro m4,30-33, K schribit5; vide infra ## prA\`shnIpu\`trAd.h asurivA\`sinaH prA\`shnIpu\`tra asurAyanA\`d.h asurAyaNa\` asure\`H asuri\`H yA\`GYavalkyAd.h yA\`GYavalkya UddA\`lakAd.h UddA\`lako\`.aruNAd.h aruNa opavesheH opaveshiH ku\`shreH, ku\`shrirvAjashravaso, vAjashravA jIhvA\`vato bA\`dhyogAt.h jIhvA\`vAnbA\`dhyogo\`.asitAdvA\`rshhagaNAd.h asito vA\`rshhagaNo ha\`ritAtka\`shyapAd.h Dha\`ritaH ka\`shyapaH hi\`lpAtka\`shyapAch, chhi\`lpaH ka\`shyapaH ka\`shyapAnNai\`dhruveH, ka\`shyapo Nai\`dhruvirvA\`cho, vA\`gAmbhi\`NyA, Ambhi\`Ny adityA\`d AdityA\`nImA\`ni shuklA\`ni ya\`jU{\m+}shhi vAjasaneyena yA\`GYavalkyenAkhyayante | ##\centerline{chk5 }## ## schribitkrishna pro m4,30-33 ## ##\centerline{pk1}## atha va{\m+}shaH pautimAshhIputraH kAtyAyanIputrAt.h kAtyAyanIputro gautamIputrAd.h gautamIputro bhAradvAjIputrAd.h bhAradvAjIputraH pArAsharIputrAt.h pArAsharIputra aupasvastIputrAd.h aupasvastIputraH pArAsharIputrAt.h pArAsharIputraH kAtyAyanIputrAt.h kAtyAyanIputraH kaushikIputrAt.h kaushikIputra alambIputrAchcha vaiyAghrapadIputrAchcha, vaiyAghrapadIputrah kANvIputrAchcha kApIputrAchcha, kApIputraH ##\centerline{pk2}## atreyIputrAd.h atreyIputro gautamIputrAd.h gautamIputro bhAradvAjIputrAd.h bhAradvAjIputraH pArAsharIputrAt.h pArAsharIputro vAtsIputrAd.h vAtsIputraH pArAsharIputrAt.h pArAsharIputro vArkArunIputrAd.h vArkAruNIputro vArkAruNIputrAd.h vArkAruNIputra artabhAgIputrAd.h artabhAgIputraH hauN^gIputrAch, chhauN^gIputraH shhAnkR^itIputrAt.h shhAN^R^itIputra alambAyanIputrAd.h alambAyanIputra alambIputrAd.h alambIputro jAyantIputrAt.h jAyantIputro mANDUkAyanIputrAn.h mANDUkAyanIputro mANDUkIputrAn.h mANDUkIputraH hANDilIputrAch, chhANDilIputro RAthItarIputrAd.h RAthItarIputro bhAlukIputrAd.h bhAlukIputraH krau~NchikIputrAbhyAM, krau~NchikIputrau vaidabhR^itIputrAd.h vaidabhR^itIputraH kArshakeyIputrAt.h kArshakeyIputraH prAchInayogIputrAt.h prAchInayogIputraH shhA~NjIvIputrAt.h shhA~NjIvIputraH prAshnIputrAdasurivAsinaH, prAshnIputra asurAyaNAd.h asurAyaNa asureH asuriH ##\centerline{pk3}## yAGYavalkyAd.h yAGYavalkya UddAlakAd.h UddAlako.aruNAd.h AruNa UpavesheH UpaveshiH kushreH, kushrirvAjashravaso, vAjashravA jIhvAvato bAdhyogAt.h jIhvAvAnbAdhyogo.asitAdvArshhagaNAd.h Asito vArshhagaNo haritAtkashyapAd.h DharitaH kashyapaH hilpAtkashyapAt.h hilpaH kashyapaH kashyapAnNaidhruveH, kashyapo NaidhruvirvAcho, vAgAmbhiNyA, AmbhiNy adityAd; AdityAnImAni shuklAni yajU{\m+}shhi vAjasaneyena yAGYavalkyenAkhyayante | ##\centerline{pk4}## shhamAnamA shhA~NjIvIputrAt.h shha~NjivIputro mANDUkAyaneH mANDUkAyanirmANDavyAd.h mANDavyaH kautsAt.h kautso mAhittheH mAhitthirvAmakakshAyaNAd.h vAmakakshAyaNaH hANDilyAch, chhANDilyo vAtsyAd.h vAtsyaH kushreH, kushriryaGYavachasaH RAjastambAyanAd.h yaGYavachA RAjastambAyanaH TurAtkAvashheyAt.h TuraH kAvashheyaH prajApateH, prajApatirbrahmaNo; brahma svayaMbhu | brahmaNe namaH | ## [Ttitus]TITUS[Tn16] |AYVW [Ttitle]B.rhad-(raNyaka-UpaniSad[Tn16] |BBAUp [Tsubtitle]MAdhyandina-Recension / KANva-Recension[Tn16] [Ttextdescr]edited by Marcos Albino, Erlangen 1996-1997; TITUS version by Jost Gippert, Frankfurt a/M, 31.1.1997 / 28.2.1998 / 21.6.1998[Tn16] [Tec12][Divergences between both recensions are marked by colours.][Tn16] \end{multicols}\medskip\hrule\obeylines {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}