%@@1 % File name : brahmavidya.itx %-------------------------------------------- % Text title : Brahmavidya Upanishad % Author : Vedic tradition % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism % Description/comments : # 40 / 108; Krishna Yajurveda - Yoga Upanishad % Transliterated by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Proofread by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Latest update : Feb. 16, 2000 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=50pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Brahmavidya Upanishad ..}## \itxtitle{.. brahmavidyopanishhat.h ..}##\endtitles## svaavidyaatatkaaryajaata.n yadvidyaapahnava.n gatam.h . taddha.nsavidyaanishhpanna.n raamachandrapadaM bhaje .. AUM saha naavavatu .. saha nau bhunaktu .. saha viirya.n karavaavahai .. tejasvinaavadhiitamastu maa vidvishhaavahai .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. atha brahmavidyopanishhaduchyate .. prasaadaadbrahmaNastasya vishhNoradbhutakarmaNaH . rahasyaM brahmavidyaayaa dhruvaagni.n saMprachakshate .. 1.. AUMityekaaksharaM brahma yaduktaM brahmavaadibhiH . shariira.n tasya vakshyaami sthaana.n kaalatraya.n tathaa .. 2.. tatra devaastrayaH proktaa lokaa vedaastrayo.agnayaH . tisro maatraardhamaatraa cha tryaksharasya shivasya tu .. 3.. R^igvedo gaarhapatya.n cha pR^ithivii brahma eva cha . aakaarasya shariira.n tu vyaakhyaataM brahmavaadibhiH .. 4.. yajurvedo.antariksha.n cha dakshiNaagnistathaiva cha . vishhNushcha bhagavaandeva ukaaraH parikiirtitaH .. 5.. saamavedastathaa dyaushchaahavaniiyastathaiva cha . iishvaraH paramo devo makaaraH parikiirtitaH .. 6.. suuryamaNDalamadhye.atha hyakaaraH sha~NkhamadhyagaH . ukaarashchandrasa.nkaashastasya madhye vyavasthitaH .. 7.. makaarastvagnisa.nkaasho vidhuumo vidyutopamaH . tisro maatraastathaa j~neyaa somasuuryaagniruupiNaH .. 8.. shikhaa tu diipasa.nkaashaa tasminnupari vartate . ardhamaatra tathaa j~neyaa praNavasyopari sthitaa .. 9.. padmasuutranibhaa suukshmaa shikhaa saa dR^ishyate paraa . saa naaDii suuryasa.nkaashaa suuryaM bhittvaa tathaaparaa .. 10.. dvisaptatisahasraaNi naaDiiM bhittvaa cha muurdhani . varadaH sarvabhuutaanaa.n sarva.n vyaapyaavatishhThati .. 11.. kaa.nsyaghaNTaaninaadastu yathaa liiyati shaantaye . o~Nkaarastu tathaa yojyaH shaantaye sarvamichchhataa .. 12.. yasminviliiyate shabdastatparaM brahma giiyate . dhiya.n hi liiyate brahma so.amR^itatvaaya kalpate .. 13.. vaayuH praaNastathaakaashastrividho jiivasa.nj~nakaH . sa jiivaH praaNa ityukto vaalaagrashatakalpitaH .. 14.. naabhisthaane sthita.n vishva.n shuddhatattva.n sunirmalam.h . aadityamiva diipyanta.n rashmibhishchaakhila.n shivam.h .. 15.. sakaara.n cha hakaara.n cha jiivo japati sarvadaa . naabhirandhraadvinishhkraanta.n vishhayavyaaptivarjitam.h .. 16.. teneda.n nishhkala.n vidyaatkshiiraatsarpiryathaa tathaa . kaaraNenaatmanaa yuktaH praaNaayaamaishcha pa~nchabhiH .. 17.. chatushhkalaa samaayukto bhraamyate cha hR^idisthitaH . golakastu yadaa dehe kshiiradaNDena vaa hataH .. 18.. etasminvasate shiighramavishraantaM mahaakhagaH . yaavannishvasito jiivastaavannishhkalataa.n gataH .. 19.. nabhastha.n nishhkala.n dhyaatvaa muchyate bhavabandhanaat.h anaahatadhvaniyuta.n ha.nsa.n yo veda hR^idgatam.h .. 20.. svaprakaashachidaananda.n sa ha.nsa iti giiyate . rechakaM puurakaM muktvaa kumbhakena sthitaH sudhiiH .. 21.. naabhikande samau kR^itvaa praaNaapaanau samaahitaH . mastakasthaamR^itaasvaadaM piitvaa dhyaanena saadaram.h .. 22.. diipaakaaraM mahaadeva.n jvalanta.n naabhimadhyame . abhishhichyaamR^itenaiva ha.nsa ha.nseti yo japet.h .. 23.. jaraamaraNarogaadi na tasya bhuvi vidyate . eva.n dine dine kuryaadaNimaadivibhuutaye .. 24.. iishvaratvamavaapnoti sadaabhyaasarataH pumaan.h . bahavo naikamaargeNa praaptaa nityatvamaagataaH .. 25.. ha.nsavidyaamR^ite loke naasti nityatvasaadhanam.h . yo dadaati mahaavidyaa.n ha.nsaakhyaaM paarameshvariim.h .. 26.. tasya daasya.n sadaa kuryaatpraj~nayaa parayaa saha . shubha.n vaa.ashubhamanyadvaa yadukta.n guruNaa bhuvi .. 27.. tatkuryaadavichaareNa shishhyaH santoshhasa.nyutaH . ha.nsavidyaamimaa.n labdhvaa gurushushruushhayaa naraH .. 28.. aatmaanamaatmanaa saakshaadbrahma buddhvaa sunishchalam.h . dehajaatyaadisambandhaanvarNaashramasamanvitaan.h .. 29.. vedashaastraaNi chaanyaani padapaa.nsumiva tyajet.h . gurubhakti.n sadaa kuryaachchhreyase bhuuyase naraH .. 30.. gurureva hariH saakshaannaanya ityabraviichchhR^itiH .. 31.. shrutyaa yaduktaM paramaarthameva tatsa.nshayo naatra tataH samastam.h . shrutyaa virodhe na bhavetpramaaNaM bhavedanarthaaya vinaa pramaaNam.h .. 32.. dehasthaH sakalo j~neyo nishhkalo dehavarjitaH . aaptopadeshagamyo.asau sarvataH samavasthitaH .. 33.. ha.nsaha.nseti yo bruuyaaddha.nso brahmaa hariH shivaH . guruvaktraattu labhyeta pratyaksha.n sarvatomukham.h .. 34.. tileshhu cha yathaa tailaM pushhpe gandha ivaashritaH . purushhasya shariire.asminsa baahyaabhyantare tathaa .. 35.. ulkaahasto yathaaloke dravyamaalokya taa.n tyajet.h . j~naanena j~neyamaalokya pashchaajj~naanaM parityajet.h .. 36.. pushhpavatsakala.n vidyaadgandhastasya tu nishhkalaH . vR^ikshastu sakala.n vidyaachchhaayaa tasya tu nishhkalaa .. 37.. nishhkalaH sakalo bhaavaH sarvatraiva vyavasthitaH . upaayaH sakalastadvadupeyashchaiva nishhkalaH .. 38.. sakale sakalo bhaavo nishhkale nishhkalastathaa . ekamaatro dvimaatrashcha trimaatrashchaiva bhedataH .. 39.. ardhamaatra paraa j~neyaa tata uurdhvaM paraatparam.h . pa~nchadhaa pa~nchadaivatya.n sakalaM paripaThyate .. 40.. brahmaNo hR^idayasthaana.n kaNThe vishhNuH samaashritaH . taalumadhye sthito rudro lalaaTastho maheshvaraH .. 41.. naasaagre achyuta.n vidyaattasyaante tu paraM padam.h . paratvaattu para.n naastiityeva.n shaastrasya nirNayaH .. 42.. dehaatiita.n tu ta.n vidyaannaasaagre dvaadashaa~Ngulam.h . tadanta.n ta.n vijaaniiyaattatrastho vyaapayetprabhuH .. 43.. mano.apyanyatra nikshipta.n chakshuranyatra paatitam.h . tathaapi yoginaa.n yogo hyavichchhinnaH pravartate .. 44.. etattu parama.n guhyametattu parama.n shubham.h . naataH paratara.n ki~nchinnaataH paratara.n shubham.h .. 45.. shuddhaj~naanaamR^itaM praapya paramaaksharanirNayam.h . guhyaadguhyatama.n gopya.n grahaNiiyaM prayatnataH .. 46.. naaputraaya pradaatavya.n naashishhyaaya kadaachana . gurudevaaya bhaktaaya nityaM bhaktiparaaya cha .. 47.. pradaatavyamida.n shaastra.n netarebhyaH pradaapayet.h . daataasya naraka.n yaati siddhyate na kadaachana .. 48.. gR^ihastho brahmachaarii cha vaanaprasthashcha bhikshukaH . yatra tatra sthito j~naanii paramaaksharavitsadaa .. 49.. vishhayii vishhayaasakto yaati dehaantare shubham.h . j~naanaadevaasya shaastrasya sarvaavastho.api maanavaH .. 50.. brahmahatyaashvamedhaadyaiH puNyapaapairna lipyate . chodako bodhakashchaiva mokshadashcha paraH smR^itaH .. 51.. ityeshha.n trividho j~neya aachaaryastu mahiitale . chodako darshayenmaargaM bodhakaH sthaanamaacharet.h .. 52.. mokshadastu para.n tattva.n yajj~naatvaa paramashnute . pratyakshayajana.n dehe sa.nkshepaachchhR^iNu gautama .. 53.. teneshhTvaa sa naro yaati shaashvataM padamavyayam.h . svayameva tu saMpashyeddehe bindu.n cha nishhkalam.h .. 54.. ayane dve cha vishhuve sadaa pashyati maargavit.h . kR^itvaayaamaM puraa vatsa rechapuurakakumbhakaan.h .. 55.. puurva.n chobhayamuchchaarya archayettu yathaakramam.h . namaskaareNa yogena mudrayaarabhya chaarchayet.h .. 56.. suuryasya grahaNa.n vatsa pratyakshayajana.n smR^itam.h . j~naanaatsaayujyamevokta.n toye toya.n yathaa tathaa .. 57.. ete guNaaH pravartante yogaabhyaasakR^itashramaiH . tasmaadyoga.n samaadaaya sarvaduHkhabahishhkR^itaH .. 58.. yogadhyaana.n sadaa kR^itvaa j~naana.n tanmayataa.n vrajet.h . j~naanaatsvaruupaM parama.n ha.nsamantra.n samuchcharet.h .. 59.. praaNinaa.n dehamadhye tu sthito ha.nsaH sadaachyutaH . ha.nsa eva para.n satya.n ha.nsa eva tu shaktikam.h .. 60.. ha.nsa eva para.n vaakya.n ha.nsa eva tu vaadikam.h . ha.nsa eva paro rudro ha.nsa eva paraatparam.h .. 61.. sarvadevasya madhyastho ha.nsa eva maheshvaraH . pR^ithivyaadishivaanta.n tu akaaraadyaashcha varNakaaH .. 62.. kuuTaantaa ha.nsa eva syaanmaatR^iketi vyavasthitaaH . maatR^ikaarahitaM mantramaadishante na kutrachit.h .. 63.. ha.nsajyotiranuupamyaM madhye deva.n vyavasthitam.h . dakshiNaamukhamaashritya j~naanamudraaM prakalpayet.h .. 64.. sadaa samaadhi.n kurviita ha.nsamantramanusmaran.h . nirmalasphaTikaakaara.n divyaruupamanuttamam.h .. 65.. madhyadeshe para.n ha.nsa.n j~naanamudraatmaruupakam.h . praaNo.apaanaH samaanashchodaanavyaanau cha vaayavaH .. 66.. pa~nchakarmendriyairuktaaH kriyaashaktibalodyataaH . naagaH kuurmashcha kR^ikaro devadatto dhana~njayaH .. 67.. pa~nchaj~naanendriyairyuktaa j~naanashaktibalodyataaH . paavakaH shaktimadhye tu naabhichakre raviH sthitaH .. 68.. bandhamudraa kR^itaa yena naasaagre tu svalochane . akaarevahnirityaahurukaare hR^idi sa.nsthitaH .. 69.. makaare cha bhruvormadhye praaNashaktyaa prabodhayet.h . brahmagranthirakaare cha vishhNugranthirhR^idi sthitaH .. 70.. rudragranthirbhruvormadhye bhidyate.aksharavaayunaa . akaare sa.nsthito brahmaa ukaare vishhNuraasthitaH .. 71.. makaare sa.nsthito rudrastato.asyaantaH paraatparaH . kaNTha.n sa~Nkuchya naaDyaadau stambhite yena shaktitaH .. 72.. rasanaa piiDyamaaneya.n shhoDashii vordhvagaamini . trikuuTa.n trividhaa chaiva golaakha.n nikhara.n tathaa .. 73.. trisha~Nkhavajramo~NkaaramuurdhvanaalaM bhruvormukham.h . kuNDalii.n chaalayanpraaNaanbhedayanshashimaNDalam.h .. 74.. saadhayanvajrakumbhaani navadvaaraaNi bandhayet.h . sumanaHpavanaaruuDhaH saraago nirguNastathaa .. 75.. brahmasthaane tu naadaH syaachchhaakinyaamR^itavarshhiNii . shhaTchakramaNDaloddhaara.n j~naanadiipaM prakaashayet.h .. 76.. sarvabhuutasthita.n deva.n sarvesha.n nityamarchayet.h . aatmaruupa.n tamaalokya j~naanaruupa.n niraamayam.h .. 77.. dR^ishyanta.n divyaruupeNa sarvavyaapii nira~njanaH . ha.nsa ha.nsa vadedvaakyaM praaNinaa.n dehamaashritaH . sapraaNaapaanayorgranthirajapetyabhidhiiyate .. 78.. sahasrameka.n dvayuta.n shhaTshata.n chaiva sarvadaa . uchcharanpaThito ha.nsaH so.ahamityabhidhiiyate .. 79.. puurvabhaage hyadholi~Nga.n shikhinyaa.n chaiva pashchimam.h . jyotirli~NgaM bhruvormadhye nitya.n dhyaayetsadaa yatiH .. 80.. achyuto.ahamachintyo.ahamatarkyo.ahamajo.asmyaham.h . apraaNo.ahamakaayo.ahamana~Ngo.asmyabhayo.asmyaham.h .. 81.. ashabdo.ahamaruupo.ahamasparsho.asmyahamadvayaH . araso.ahamagandho.ahamanaadiramR^ito.asmyaham.h .. 82.. akshayo.ahamali~Ngo.ahamajaro.asmyakalo.asmyaham.h . apraaNo.ahamamuuko.ahamachintyo.asmyakR^ito.asmyaham.h .. 83.. antaryaamyahamagraahyo.anirdeshyo.ahamalakshaNaH . agotro.ahamagaatro.ahamachakshushhko.asmyavaagaham.h .. 84.. adR^ishyo.ahamavarNo.ahamakhaNDo.asmyahamadbhutaH . ashruto.ahamadR^ishhTo.ahamanveshhTavyo.amaro.asmyaham.h .. 85.. avaayurapyanaakaasho.atejasko.avyabhichaaryaham.h . amato.ahamajaato.ahamatisuukshmo.avikaaryaham.h .. 86.. arajasko.atamasko.ahamasattvosmyaguNo.asmyaham.h . amaayo.anubhavaatmaahamananyo.avishhayo.asmyaham.h .. 87.. advaito.ahamapuurNo.ahamabaahyo.ahamanantaraH . ashroto.ahamadiirgho.ahamavyakto.ahamanaamayaH .. 88.. advayaanandavij~naanaghano.asmyahamavikriyaH . anichchho.ahamalepo.ahamakartaasmyahamadvayaH .. 89.. avidyaakaaryahiino.ahamavaagrasanagocharaH . analpo.ahamashoko.ahamavikalpo.asmyavijvalan.h .. 90.. aadimadhyaantahiino.ahamaakaashasadR^isho.asmyaham.h . aatmachaitanyaruupo.ahamahamaanandachidghanaH .. 91.. aanandaamR^itaruupo.ahamaatmasa.nsthohamantaraH . aatmakaamohamaakaashaatparamaatmeshvarosmyaham.h .. 92.. iishaanosmyahamiiDyo.ahamahamuttamapuurushhaH . utkR^ishhTo.ahamupadrashhTaa ahamuttarato.asmyaham.h .. 93.. kevalo.aha.n kaviH karmaadhyaksho.aha.n karaNaadhipaH . guhaashayo.aha.n goptaaha.n chakshushhashchakshurasmyaham.h .. 94.. chidaanando.asmyaha.n chetaa chidghanashchinmayo.asmyaham.h . jyotirmayo.asmyaha.n jyaayaa~njyotishhaa.n jyotirasmyaham.h .. 95.. tamasaH saakshyaha.n turyaturyo.aha.n tamasaH paraH . divyo devo.asmi durdarsho dR^ishhTaadhyaayo dhruvo.asmyaham.h .. 96.. nityo.aha.n niravadyo.aha.n nishhkriyo.asmi nira~njanaH . nirmalo nirvikalpo.aha.n niraakhyaato.asmi nishchalaH .. 97.. nirvikaaro nityapuuto nirguNo niHspR^iho.asmyaham.h . nirindriyo niyantaaha.n nirapeksho.asmi nishhkalaH .. 98.. purushhaH paramaatmaahaM puraaNaH paramo.asmyaham.h . paraavaro.asmyahaM praaj~naH prapa~nchopashamo.asmyaham.h .. 99.. paraamR^ito.asmyahaM puurNaH prabhurasmi puraatanaH . puurNaanandaikabodho.ahaM pratyagekaraso.asmyaham.h .. 100.. praj~naato.ahaM prashaanto.ahaM prakaashaH parameshvaraH . ekadaa chintyamaano.aha.n dvaitaadvaitavilakshaNaH .. 101.. buddho.ahaM bhuutapaalo.ahaM bhaaruupo bhagavaanaham.h . mahaaj~neyo mahaanasmi mahaaj~neyo maheshvaraH .. 102.. vimukto.aha.n vibhuraha.n vareNyo vyaapako.asmyaham.h . vaishvaanaro vaasudevo vishvatashchakshurasmyaham.h .. 103.. vishvaadhiko.aha.n vishado vishhNurvishvakR^idasmyaham.h . shuddho.asmi shukraH shaanto.asmi shaashvato.asmi shivo.asmyaham.h .. 104.. sarvabhuutaantaraatmahamahamasmi sanaatanaH . aha.n sakR^idvibhaato.asmi sve mahimni sadaa sthitaH .. 105.. sarvaantaraH svaya.njyotiH sarvaadhipatirasmyaham.h . sarvabhuutaadhivaaso.aha.n sarvavyaapii svaraaDaham.h .. 106.. samastasaakshii sarvaatmaa sarvabhuutaguhaashayaH . sarvendriyaguNaabhaasaH sarvendriyavivarjitaH .. 107.. sthaanatrayavyatiito.aha.n sarvaanugraahako.asmyaham.h . sachchidaananda puurNaatmaa sarvapremaaspado.asmyaham.h .. 108.. sachchidaanandamaatro.aha.n svaprakaasho.asmi chidghanaH . sattvasvaruupasanmaatrasiddhasarvaatmako.asmyaham.h .. 109.. sarvaadhishhThaanasanmaatraH svaatmabandhaharo.asmyaham.h . sarvagraaso.asmyaha.n sarvadrashhTaa sarvaanubhuuraham.h .. 110.. eva.n yo veda tattvena sa vai purushha uchyata ityupanishhat.h .. AUM saha naavavatu .. saha nau bhunaktu .. saha viirya.n karavaavahai .. tejasvinaavadhiitamastu maa vidvishhaavahai .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. iti brahmavidyopanishhatsamaaptaa .. ##\medskip\hrule\obeylines Encoded by Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}