% Text title : Adhyatma Ramayana bAlakANDam % File name : adhyaatmaRamBal.itx % Category : adhyAtmarAmAyaNa, raama % Location : doc\_raama % Author : Traditional % Transliterated by : Nagaraj Balijepalli % Proofread by : Nagaraj Balijepalli, Sunder Httangadi, PSA Easwaran, ahimsasoldier % Latest update : July 22, 2006, April 28, 2025 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Adhyatma Ramayana Balakandam ..}## \itxtitle{.. adhyAtmarAmAyaNe bAlakANDam ..}##\endtitles ## || rAma hR^idayam || yaH pR^ithivIbharavAraNAya divijaiH samprArthitashchinmayaH sa~njAtaH pR^ithivItale ravikule mAyAmanuShyo.avyayaH | nishchakraM hatarAkShasaH punaragAd brahmatvamAdyaM sthirAM kIrtiM pApaharAM vidhAya jagatAM taM jAnakIshaM bhaje || 1|| vishvodbhavasthitilayAdiShu hetumekaM mAyAshrayaM vigatamAyamachintyamUrtim | AnandasAndramamalaM nijabodharUpaM sItApatiM viditatattvamahaM namAmi || 2|| paThanti ye nityamananyachetasaH shR^iNvanti chAdhyAtmikasa~nj~nitaM shubham | rAmAyaNaM sarvapurANasaMmataM nirdhUtapApA harimeva yAnti te || 3|| adhyAtmarAmAyaNameva nityaM paThedyadIchChedbhavabandhamuktim | gavAM sahasrAyutakoTidAnAt phalaM labhedyaH shR^iNuyAtsa nityam || 4|| purArigirisambhUtA shrIrAmArNavasa~NgatA | adhyAtmarAmaga~NgeyaM punAti bhuvanatrayam || 5|| kailAsAgre kadAchidravishatavimale mandire ratnapIThe saMviShTaM dhyAnaniShThaM trinayanamabhayaM sevitaM siddhasanghaiH | devI vAmA~NkasaMsthA girivaratanayA pArvatI bhaktinamrA prAhedaM devamIshaM sakalamalaharaM vAkyamAnandakandam || 6|| pArvatyuvAcha namo.astu te deva jagannivAsa sarvAtmadR^ik tvaM parameshvaro.asi | pR^ichChAmi tattvaM puruShottamasya sanAtanaM tvaM cha sanAtano.asi || 7|| gopyaM yadatyantamananyavAchyaM vadanti bhakteShu mahAnubhAvAH | tadapyaho.ahaM tava deva bhaktA priyo.asi me tvaM vada yattu pR^iShTam || 8|| j~nAnaM savij~nAnamathAnubhaktivairAgyayuktaM cha mitaM vibhAsvat | jAnAmyahaM yoShidapi tvaduktaM yathA tathA brUhi taranti yena || 9|| pR^ichChAmi chAnyachcha paraM rahasyaM tadeva chAgre vada vArijAkSha | shrIrAmachandre.akhilalokasAre bhaktirdR^iDhA naurbhavati prasiddhA || 10|| bhaktiH prasiddhA bhavamokShaNAya nAnyattataH sAdhanamasti ki~nchit | tathApi hR^itsaMshayabandhanaM me vibhettumarhasyamaloktibhistvam || 11|| vadanti rAmaM paramekamAdyaM nirastamAyAguNasampravAham | bhajanti chAharnishamapramattAH paraM padaM yAnti tathaiva siddhAH || 12|| vadanti kechitparamo.api rAmaH svAvidyayA saMvR^itamAtmasa~nj~nam | jAnAti nAtmAnamataH pareNa sambodhito veda parAtmatattvam || 13|| yadi sma jAnAti kuto vilApaH sItAkR^ite.anena kR^itaH pareNa | jAnAti naivaM yadi kena sevyaH samo hi sarvairapi jIvajAtaiH || 14|| atrottaraM kiM viditaM bhavadbhiH tadbrUta me saMshayabhedi vAkyam || 15|| shrImahAdeva uvAcha dhanyAsi bhaktAsi parAtmanastvaM yajj~nAtumichChA tava rAmatattvam | purA na kenApyabhichodito.ahaM vaktuM rahasyaM paramaM nigUDham || 16|| tvayAdya bhaktyA parinodito.ahaM vakShye namaskR^itya raghUttamaM te | rAmaH parAtmA prakR^iteranAdi\- rAnanda ekaH puruShottamo hi || 17|| svamAyayA kR^itsnamidaM hi sR^iShTvA nabhovadantarbahirAsthito yaH | sarvAntarastho.api nigUDha AtmA svamAyayA sR^iShTamidaM vichaShTe || 18|| jaganti nityaM parito bhramanti yatsannidhau chumbakalohavaddhi | etanna jAnanti vimUDhachittAH svAvidyayA saMvR^itamAnasA ye || 19|| svAj~nAnamapyAtmani shuddhabuddhe svAropayantIha nirastamAye | saMsAramevAnusaranti te vai putrAdisaktAH purukarmayuktAH || 20|| jAnanti naivaM hR^idaye sthitaM vai chAmIkaraM kaNThagataM yathAj~nAH | yathA.aprakAsho na tu vidyate ravau jyotiHsvabhAve parameshvare tathA | vishuddhavij~nAnaghane raghUttame.avidyA kathaM syAtparataH parAtmani || 21|| yathA hi chAkShNA bhramatA gR^ihAdikaM vinaShTadR^iShTerbhramatIva dR^ishyate | tathaiva dehendriyakarturAtmanaH kR^ite pare.adhyasya jano vimuhyati || 22|| nAho na rAtriH savituryathA bhavet prakAsharUpAvyabhichArataH kvachit | j~nAnaM tathAj~nAnamidaM dvayaM harau rAme kathaM sthAsyati shuddhachidghane || 23|| tasmAtparAnandamaye raghUttame vij~nAnarUpe hi na vidyate tamaH | aj~nAnasAkShiNyaravindalochane mAyAshrayatvAnna hi mohakAraNam || 24|| atra te kathayiShyAmi rahasyamapi durlabham | sItArAmamarutsUnusaMvAdaM mokShasAdhanam || 25|| purA rAmAyaNe rAme rAvaNaM devakaNTakam | hatvA raNe raNashlAghI saputrabalavAhanam || 26|| sItayA saha sugrIvalakShmaNAbhyAM samanvitaH | ayodhyAmagamadrAmo hanUmatpramukhairvR^itaH || 27|| abhiShiktaH parivR^ito vasiShThAdyairmahAtmabhiH | siMhAsane samAsInaH koTisUryasamaprabhaH || 28|| dR^iShTvA tadA hanUmantaM prA~njaliM purataH sthitam | kR^itakAryaM nirAkA~NkShaM j~nAnApekShaM mahAmatim || 29|| rAmaH sItAmuvAchedaM brUhi tattvaM hanUmate | niShkalmaSho.ayaM j~nAnasya pAtraM no nityabhaktimAn || 30|| tatheti jAnakI prAha tattvaM rAmasya nishchitam | hanUmate prapannAya sItA lokavimohinI || 31|| sItovAcha rAmaM viddhi paraM brahma sachchidAnandamadvayam | sarvopAdhivinirmuktaM sattAmAtramagocharam || 32|| AnandaM nirmalaM shAntaM nirvikAraM nira~njanam | sarvavyApinamAtmAnaM svaprakAshamakalmaSham || 33|| mAM viddhi mUlaprakR^itiM sargasthityantakAriNIm | tasya sannidhimAtreNa sR^ijAmIdamatandritA || 34|| tatsAnnidhyAnmayA sR^iShTaM tasminnAropyate.abudhaiH | ayodhyAnagare janma raghuvaMshe.atinirmale || 35|| vishvAmitrasahAyatvaM makhasaMrakShaNaM tataH | ahalyAshApashamanaM chApabha~Ngo maheshituH || 36|| matpANigrahaNaM pashchAdbhArgavasya madakShayaH | ayodhyAnagare vAso mayA dvAdashavArShikaH || 37|| daNDakAraNyagamanaM virAdhavadha eva cha | mAyAmArIchamaraNaM mAyAsItAhR^itistathA || 38|| jaTAyuSho mokShalAbhaH kabandhasya tathaiva cha | shabaryAH pUjanaM pashchAtsugrIveNa samAgamaH || 39|| vAlinashcha vadhaH pashchAtsItAnveShaNameva cha | setubandhashcha jaladhau la~NkAyAshcha nirodhanam || 40|| rAvaNasya vadho yuddhe saputrasya durAtmanaH | vibhIShaNe rAjyadAnaM puShpakeNa mayA saha || 41|| ayodhyAgamanaM pashchAdrAjye rAmAbhiShechanam | evamAdIni karmANi mayaivAcharitAnyapi Aropayanti rAme.asminnirvikAre.akhilAtmani || 42|| rAmo na gachChati na tiShThati nAnushochatyAkA~NkShate tyajati no na karoti ki~nchit | AnandamUrtirachalaH pariNAmahIno mAyAguNAnanugato hi tathA vibhAti || 43|| tato rAmaH svayaM prAha hanUmantamupasthitam | shR^iNu tattvaM pravakShyAmi hyAtmAnAtmaparAtmanAm || 44|| AkAshasya yathA bhedastrividho dR^ishyate mahAn | jalAshaye mahAkAshastadavachChinna eva hi | pratibimbAkhyamaparaM dR^ishyate trividhaM nabhaH || 45|| bud.hdhyavachChinnachaitanyamekaM pUrNamathAparam | AbhAsastvaparaM bimbabhUtamevaM tridhA chitiH || 46|| sAbhAsabuddheH kartR^itvamavichChinne.avikAriNi | sAkShiNyAropyate bhrAntyA jIvatvaM cha tathA budhaiH || 47|| AbhAsastu mR^iShA buddhiravidyAkAryamuchyate | avichChinnaM tu tadbrahma vichChedastu vikalpataH || 48|| avichChinnasya pUrNena ekatvaM pratipAdyate | tattvamasyAdivAkyaishcha sAbhAsasyAhamastathA || 49|| aikyaj~nAnaM yadotpannaM mahAvAkyena chAtmanoH | tadA.avidyA svakAryaishcha nashyatyeva na saMshayaH || 50|| etadvij~nAya madbhakto madbhAvAyopapadyate | madbhaktivimukhAnAM hi shAstragarteShu muhyatAm | na j~nAnaM na cha mokShaH syAtteShAM janmashatairapi || 51|| idaM rahasyaM hR^idayaM mamAtmano mayaiva sAkShAtkathitaM tavAnagha | madbhaktihInAya shaThAya na tvayA dAtavyamaindrAdapi rAjyato.adhikam || 52|| shrImahAdeva uvAcha etatte.abhihitaM devi shrIrAmahR^idayaM mayA | atiguhyatamaM hR^idyaM pavitraM pApashodhanam || 53|| sAkShAdrAmeNa kathitaM sarvavedAntasa~Ngraham | yaH paThetsatataM bhaktyA sa mukto nAtra saMshayaH || 54|| brahmahatyAdi pApAni bahujanmArjitAnyapi | nashyantyeva na sandeho rAmasya vachanaM yathA || 55|| yo.atibhraShTo.atipApI paradhanaparadAreShu nityodyato vA steyI brahmaghnamAtApitR^ivadhanirato yogivR^indApakArI yaH sampUjyAbhirAmaM paThati cha hR^idayaM rAmachandrasya bhaktyA yogIndrairapyalabhyaM padamiha labhate sarvadevaiH sa pUjyam || 56|| iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde bAlakANDe shrIrAmahR^idayaM nAma prathamaH sargaH || 1|| \iti \section{|| dvitIyaH sargaH||} pArvatyuvAcha dhanyAsmyanugR^ihItAsmi kR^itArthAsmi jagatprabho | vichChinno me.atisandehagranthirbhavadanugrahAt || 1|| tvanmukhAdgalitaM rAmatattvAmR^itarasAyanam | pibantyA me mano deva na tR^ipyati bhavApaham || 2|| shrIrAmasya kathA tvattaH shrutA sa~NkShepato mayA | idAnIM shrotumichChAmi vistareNa sphuTAkSharam || 3|| shrImahAdeva uvAcha shR^iNu devi pravakShyAmi guhyAdguhyataraM mahat | adhyAtmarAmacharitaM rAmeNoktaM purA mama || 4 | tadadya kathayiShyAmi shR^iNu tApatrayApaham | yachChrutvA muchyate janturaj~nAnotthamahAbhayAt | prApnoti paramAmR^iddhim dIrghAyuH putrasantatim || 5|| bhUmirbhAreNa magnA dashavadanamukhAsheSharakShogaNAnAM dhR^itvA gorUpamAdau divijamunijanaiH sAkamabjAsanasya | gatvA lokaM rudantI vyasanamupagataM brahmaNe prAha sarvaM brahmA dhyAtvA muhUrtaM sakalamapi hR^idAvedasheShAtmakatvAt || 6|| tasmAtkShIrasamudratIramagamad brahmAtha devairvR^ito devyA chAkhilalokahR^itsthamajaraM sarvaj~namIshaM harim | astauShIchChrutisiddhanirmalapadaiH stotraiH purANodbhavaiH bhaktyA gadgadayA girAtivimalairAnandabAShpairvR^itaH || 7|| tataH sphuratsahasrAMshusahasrasadR^ishaprabhaH | AvirAsIddhariH prAchyAM dishAM vyapanayanstamaH || 8|| katha~nchiddR^iShTavAn brahmA durdarshamakR^itAtmanAm | indranIlapratIkAshaM smitAsyaM padmalochanam || 9|| kirITahArakeyUrakuNDalaiH kaTakAdibhiH | vibhrAjamAnaM shrIvatsakaustubhaprabhayAnvitam || 10|| stuvadbhiH sanakAdyaishcha pArShadaiH pariveShTitam | sha~NkhachakragadApadmavanamAlAvirAjitam || 11|| svarNayaj~nopavItena svarNavarNAmbareNa cha | shriyA bhUmyA cha sahitaM garuDopari saMsthitam || 12|| harShagadgadayA vAchA stotuM samupachakrame || 13|| brahmovAcha nato.asmi te padaM deva prANabuddhIndriyAtmabhiH | yachchintyate karmapAshAddhR^idi nityaM mumukShubhiH || 14|| mAyayA guNamayyA tvaM sR^ijasyavasi lumpasi | jagattena na te lepa AnandAnubhavAtmanaH || 15|| tathA shuddhirna duShTAnAM dAnAdhyayanakarmabhiH | shuddhAtmatA te yashasi sadA bhaktimatAM yathA || 16|| atastavA~Nghrirme dR^iShTashchittadoShApanuttaye | sadyo.antarhR^idaye nityaM munibhiH sAtvatairvR^itaH || 17|| brahmAdyaiH svArthasid.hdhyarthamasmAbhiH pUrvasevitaH | aparokShAnubhUtyarthaM j~nAnibhirhR^idi bhAvitaH || 18|| tavA~NghripUjAnirmAlyatulasImAlayA vibho | spardhate vakShasi padaM labdhvApi shrIH sapatnivat || 19|| atastvatpAdabhakteShu tava bhaktiH shriyo.adhikA | bhaktimevAbhivA~nChanti tvadbhaktAH sAravedinaH || 20|| atastvatpAdakamale bhaktireva sadAstu me | saMsArA.a.amayataptAnAM bheShajaM bhaktireva te || 21|| iti bruvantaM brahmANaM babhAShe bhagavAn hariH | kiM karomIti taM vedhAH pratyuvAchAtiharShitaH || 22|| bhagavan rAvaNo nAma paulastyatanayo mahAn | rAkShasAnAmadhipatirmaddattavaradarpitaH || 23|| trilokIM lokapAlAnshcha bAdhate vishvabAdhakaH | mAnuSheNa mR^itistasya mayA kalyANa kalpitA || 24|| atastvaM mAnuSho bhUtvA jahi devaripuM prabho || 25|| shrIbhagavAnuvAcha kashyapasya varo dattastapasA toShitena me | yAchitaH putrabhAvAya tathetya~NgIkR^itaM mayA | sa idAnIM dasharatho bhUtvA tiShThati bhUtale || 26|| tasyAhaM putratAmetya kausalyAyAM shubhe dine | chaturdhA.a.atmAnamevAhaM sR^ijAmItarayoH pR^ithak || 27|| yogamAyApi sIteti janakasya gR^ihe tadA | utpatsyate tayA sArdhaM sarvaM sampAdayAmyaham | ityuktvAntardadhe viShNurbrahmA devAnathAbravIt || 28|| brahmovAcha viShNurmAnuSharUpeNa bhaviShyati raghoH kule || 29|| yUyaM sR^ijadhvaM sarve.api vAnareShvaMshasambhavAn | viShNoH sahAyaM kuruta yAvatsthAsyati bhUtale || 30|| iti devAn samAdishya samAshvAsya cha medinIm | yayau brahmA svabhavanaM vijvaraH sukhamAsthitaH || 31|| devAshcha sarve harirUpadhAriNaH sthitAH sahAyArthamitastato hareH | mahAbalAH parvatavR^ikShayodhinaH pratIkShamANA bhagavantamIshvaram || 32|| iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde bAlakANDe dvitIyaH sargaH || 2|| \iti \section{|| tR^itIyaH sargaH ||} shrImahAdeva uvAcha atha rAjA dasharathaH shrImAn satyaparAyaNaH | ayodhyAdhipatirvIraH sarvalokeShu vishrutaH || 1|| so.anapatyatvaduHkhena pIDito gurumekadA | vasiShThaM svakulAchAryamabhivAdyedamabravIt || 2|| svAmin putrAH kathaM me syuH sarvalakShaNalakShitAH | putrahInasya me rAjyaM sarvaM duHkhAya kalpate || 3|| tato.abravIdvasiShThastaM bhaviShyanti sutAstava | chatvAraH sattvasampannA lokapAlA ivAparAH || 4|| shAntAbhartAramAnIya R^iShyashR^i~NgaM tapodhanam | asmAbhiH sahitaH putrakAmeShTiM shIghramAchara || 5|| tatheti munimAnIya mantribhiH sahitaH shuchiH | yaj~nakarma samArebhe munibhirvItakalmaShaiH || 6|| shraddhayA hUyamAne.agnau taptajAmbUnadaprabhaH | pAyasaM svarNapAtrasthaM gR^ihItvovAcha havyavAT || 7|| gR^ihANa pAyasaM divyaM putrIyaM devanirmitam | lapsyase paramAtmAnaM putratvena na saMshayaH || 8|| ityuktvA pAyasaM dattvA rAj~ne so.antardadhe.analaH | vavande munishArdUlau rAjA labdhamanorathaH || 9|| vasiShThaR^iShyashR^i~NgAbhyAmanuj~nAto dadau haviH | kausalyAyai sakaikeyyai ardhamardhaM prayatnataH || 10|| tataH sumitrA samprAptA jagR^idhnuH pautrikaM charum | kausalyA tu svabhAgArdhaM dadau tasyai mudAnvitA || 11|| kaikeyI cha svabhAgArdhaM dadau prItisamanvitA | upabhujya charuM sarvAH striyo garbhasamanvitAH || 12|| devatA iva rejustAH svabhAsA rAjamandire | dashame mAsi kausalyA suShuve putramadbhutam || 13|| madhumAse site pakShe navamyAM karkaTe shubhe | punarvasvR^ikShasahite uchchasthe grahapa~nchake || 14|| meShaM pUShaNi samprApte puShpavR^iShTisamAkule | AvirAsIjjagannAthaH paramAtmA sanAtanaH || 15|| nIlotpaladalashyAmaH pItavAsAshchaturbhujaH | jalajAruNanetrAntaH sphuratkuNDalamaNDitaH || 16|| sahasrArkapratIkAshaH kirITI ku~nchitAlakaH | sha~NkhachakragadApadmavanamAlAvirAjitaH || 17|| anugrahAkhyahR^itsthendusUchakasmitachandrikaH | karuNArasasampUrNavishAlotpalalochanaH | shrIvatsahArakeyUranUpurAdivibhUShaNaH || 18|| dR^iShTvA taM paramAtmAnaM kausalyA vismayAkulA | harShAshrupUrNanayanA natvA prA~njalirabravIt || 19|| kausalyovAcha devadeva namaste.astu sha~NkhachakragadAdhara | paramAtmAchyuto.anantaH pUrNastvaM puruShottamaH || 20|| vadantyagocharaM vAchAM bud.hdhyAdInAmatIndriyam | tvAM vedavAdinaH sattAmAtraM j~nAnaikavigraham || 21|| tvameva mAyayA vishvaM sR^ijasyavasi hansi cha | sattvAdiguNasaMyuktasturya evAmalaH sadA || 22|| karoShIva na kartA tvaM gachChasIva na gachChasi | shR^iNoShi na shR^iNoShIva pashyasIva na pashyasi || 23|| aprANo hyamanAH shuddha ityAdi shrutirabravIt | samaH sarveShu bhUteShu tiShThannapi na lakShyase || 24|| aj~nAnadhvAntachittAnAM vyakta eva sumedhasAm | jaThare tava dR^ishyante brahmANDAH paramANavaH || 25|| tvaM mamodarasambhUta iti lokAn viDambase | bhakteShu pAravashyaM te dR^iShTaM me.adya raghUttama || 26|| saMsArasAgare magnA patiputradhanAdiShu | bhramAmi mAyayA te.adya pAdamUlamupAgatA || 27|| deva tvadrUpametanme sadA tiShThatu mAnase | AvR^iNotu na mAM mAyA tava vishvavimohinI || 28|| upasaMhara vishvAtmannado rUpamalaukikam | darshayasva mahAnandabAlabhAvaM sukomalam | lalitAli~NganAlApaistariShyAmyutkaTaM tamaH || 29|| shrIbhagavAnuvAcha yadyadiShTaM tavAstyamba tattadbhavatu nAnyathA || 30|| ahaM tu brahmaNA pUrvaM bhUmerbhArApanuttaye | prArthito rAvaNaM hantuM mAnuShatvamupAgataH || 31|| tvayA dasharathenAhaM tapasArAdhitaH purA | matputratvAbhikA~NkShiNyA tathA kR^itamanindite || 32|| rUpametattvayA dR^iShTaM prAktanaM tapasaH phalam | maddarshanaM vimokShAya kalpate hyanyadurlabham || 33|| saMvAdamAvayoryastu paThedvA shR^iNuyAdapi | sa yAti mama sArUpyaM maraNe matsmR^itiM labhet || 34|| ityuktvA mAtaraM rAmo bAlo bhUtvA ruroda ha | bAlatve.apIndranIlAbho vishAlAkSho.atisundaraH || 35|| bAlAruNapratIkAsho lAlitAkhilalokapaH | atha rAjA dasharathaH shrutvA putrodbhavotsavam | AnandArNavamagno.asAvAyayau guruNA saha || 36|| rAmaM rAjIvapatrAkShaM dR^iShTvA harShAshrusamplutaH | guruNA jAtakarmANi kartavyAni chakAra saH || 37|| kaikeyI chAtha bharatamasUta kamalekShaNA | sumitrAyAM yamau jAtau pUrNendusadR^ishAnanau || 38|| tadA grAmasahasrANi brAhmaNebhyo mudA dadau | suvarNAni cha ratnAni vAsAMsi surabhIH shubhAH || 39|| yasmin ramante munayo vidyayA j~nAnaviplave | taM guruH prAha rAmeti ramaNAdrAma ityapi || 40|| bharaNAdbharato nAma lakShmaNaM lakShaNAnvitam | shatrughnaM shatruhantAramevaM gururabhAShata || 41|| lakShmaNo rAmachandreNa shatrughno bharatena cha | dvandvIbhUya charantau tau pAyasAMshAnusArataH || 42|| rAmastu lakShmaNenAtha vicharan bAlalIlayA | ramayAmAsa pitarau cheShTitairmugdhabhAShitaiH || 43|| bhAle svarNamayAshvatthaparNamuktAphalaprabham | kaNThe ratnamaNivrAtamadhyadvIpinakhA~nchitam || 44|| karNayoH svarNasampannaratnArjunasaTAlukam | shi~njAnamaNima~njIrakaTisUtrA~NgadairvR^itam || 45|| smitavaktrAlpadashanamindranIlamaNiprabham | a~NgaNe ri~NgamANaM taM tarNakAnanu sarvataH | dR^iShTvA dasharatho rAjA kausalyA mumude tadA || 46|| bhokShyamANo dasharatho rAmamehIti chAsakR^it | AhvayatyatiharSheNa premNA nAyAti lIlayA || 47|| Anayeti cha kausalyAmAha sA sasmitA sutam | dhAvatyapi na shaknoti spraShTuM yogimanogatim || 48|| prahasan svayamAyAti kardamA~NkitapANinA | ki~nchidgR^ihItvA kavalaM punareva palAyate || 49|| kausalyA jananI tasya mAsi mAsi prakurvatI | vAyanAni vichitrANi samala~NkR^itya rAghavam || 50|| apUpAn modakAn kR^itvA karNashaShkulikAstathA | karNapUrAnshcha vividhAn varShavR^iddhau cha vAyanam || 51|| gR^ihakR^ityaM tayA tyaktaM tasya chApalyakAraNAt | ekadA raghunAtho.asau gato mAtaramantike || 52|| bhojanaM dehi me mAtarna shrutaM kAryasaktayA | tataH krodhena bhANDAni laguDenAhanattadA || 53|| shikyasthaM pAtayAmAsa gavyaM cha navanItakam | lakShmaNAya dadau rAmo bharatAya yathAkramam || 54|| shatrughnAya dadau pashchAddadhi dugdhaM tathaiva cha | sUdena kathite mAtre hAsyaM kR^itvA pradhAvati || 55|| AgatAM tAM vilokyAtha tataH sarvaiH palAyitam | kausalyA dhAvamAnApi praskhalantI pade pade || 56|| raghunAthaM kare dhR^itvA ki~nchinnovAcha bhAminI | bAlabhAvaM samAshritya mandaM mandaM ruroda ha || 57|| te sarve lAlitA mAtrA gADhamAli~Ngya yatnataH | evamAnandasandohajagadAnandakArakaH || 58|| mAyAbAlavapurdhR^itvA ramayAmAsa dampatI | atha kAlena te sarve kaumAraM pratipedire || 59|| upanItA vasiShThena sarvavidyAvishAradAH | dhanurvede cha niratAH sarvashAstrArthavedinaH || 60|| babhUvurjagatAM nAthA lIlayA nararUpiNaH | lakShmaNastu sadA rAmamanugachChati sAdaram || 61|| sevyasevakabhAvena shatrughno bharataM tathA | rAmashchApadharo nityaM tUNIbANAnvitaH prabhuH || 62|| ashvArUDho vanaM yAti mR^igayAyai salakShmaNaH | hatvA duShTamR^igAn sarvAn pitre sarvaM nyavedayat || 63|| prAtarutthAya susnAtaH pitarAvabhivAdya cha | paurakAryANi sarvANi karoti vinayAnvitaH || 64|| bandhubhiH sahito nityaM bhuktvA munibhiranvaham | dharmashAstrarahasyAni shR^iNoti vyAkaroti cha || 65|| evaM parAtmA manujAvatAro manuShyalokAnanusR^itya sarvam | chakre.avikArI pariNAmahIno vichAryamANe na karoti ki~nchit || 66|| iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde bAlakANDe tR^itIyaH sargaH || 3|| \iti \section{|| chaturthaH sargaH ||} shrImahAdeva uvAcha kadAchitkaushiko.abhyAgAdayodhyAM jvalanaprabhaH | draShTuM rAmaM parAtmAnaM jAtaM j~nAtvA svamAyayA || 1|| dR^iShTvA dasharatho rAjA pratyutthAyAchireNa tu | vasiShThena samAgamya pUjayitvA yathAvidhi || 2|| abhivAdya muniM rAjA prA~njalirbhaktinamradhIH | kR^itArtho.asmi munIndrAhaM tvadAgamanakAraNAt || 3|| tvadvidhA yadgR^iham yAnti tatraivAyAnti sampadaH | yadarthamAgato.asi tvaM brUhi satyaM karomi tat || 4|| vishvAmitro.api taM prItaH pratyuvAcha mahIpatim | ahaM parvaNi samprApte dR^iShTvA yaShTuM surAn pitRRIn || 5|| yadArabhe tadA daityA vighnaM kurvanti nityashaH | mArIchashcha subAhushchApare chAnucharAstayoH || 6|| atastayorvadhArthAya jyeShThaM rAmaM prayachCha me | lakShmaNena saha bhrAtrA tava shreyo bhaviShyati || 7|| vasiShThena sahAmantrya dIyatAM yadi rochate | paprachCha gurumekAnte rAjA chintAparAyaNaH || 8|| kiM karomi guro rAmaM tyaktuM notsahate manaH | bahuvarShasahasrAnte kaShTenotpAditAH sutAH || 9|| chatvAro.amaratulyAste teShAM rAmo.ativallabhaH | rAmastvito gachChati chenna jIvAmi katha~nchana || 10|| pratyAkhyAto yadi muniH shApaM dAsyatyasaMshayaH | kathaM shreyo bhavenmahyamasatyaM chApi na spR^ishet || 11|| vasiShTha uvAcha shR^iNu rAjan devaguhyaM gopanIyaM prayatnataH | rAmo na mAnuSho jAtaH paramAtmA sanAtanaH || 12|| bhUmerbhArAvatArAya brahmaNA prArthitaH purA | sa eva jAto bhavane kausalyAyAM tavAnagha || 13|| tvaM tu prajApatiH pUrvaM kashyapo brahmaNaH sutaH | kausalyA chAditirdevamAtA pUrvaM yashasvinI || 14|| bhavantau tapa ugraM vai tepAthe bahuvatsaram | agrAmyaviShayau viShNupUjAdhyAnaikatatparau | tadA prasanno bhagavAn varado bhaktavatsalaH || 15|| vR^iNIShva varamityukte tvaM me putro bhavAmala | iti tvayA yAchito.asau bhagavAn bhUtabhAvanaH || 16|| tathetyuktvAdya putraste jAto rAmaH sa eva hi | sheShastu lakShmaNo rAjan rAmamevAnvapadyata || 17|| jAtau bharatashatrughnau sha~Nkhachakre gadAbhR^itaH | yogamAyApi sIteti jAtA janakanandinI || 18|| vishvAmitro.api rAmAya tAM yojayitumAgataH | etadguhyatamaM rAjanna vaktavyaM kadAchana || 19|| ataH prItena manasA pUjayitvAtha kaushikam | preShayasva ramAnAthaM rAghavaM sahalakShmaNam || 20|| vasiShThenaivamuktastu rAjA dasharathastadA | kR^itakR^ityamivAtmAnaM mene pramuditAntaraH || 21|| AhUya rAmarAmeti lakShmaNeti cha sAdaram | Ali~Ngya mUrdhnyavaghrAya kaushikAya samarpayat || 22|| tato.atihR^iShTo bhagavAn vishvAmitraH pratApavAn | AshIrbhirabhinandyAtha Agatau rAmalakShmaNau | gR^ihItvA chApatUNIrabANakhaDgadharau yayau || 23|| ki~nchiddeshamatikramya rAmamAhUya bhaktitaH | dadau balAM chAtibalAM vidye dve devanirmite || 24|| yayorgrahaNamAtreNa kShutkShAmAdi na jAyate || 25|| tata uttIrya ga~NgAM te tATakAvanamAgaman | vishvAmitrastadA prAha rAmaM satyaparAkramam || 26|| atrAsti tATakA nAma rAkShasI kAmarUpiNI | bAdhate lokamakhilaM jahi tAmavichArayan || 27|| tatheti dhanurAdAya saguNaM raghunandanaH | Ta~NkAramakarottena shabdenApUrayadvanam || 28|| tachChrutvAsahamAnA sA tATakA ghorarUpiNI | krodhasaMmUrchChitA rAmamabhidudrAva meghavat || 29|| tAmekena shareNAshu tADayAmAsa vakShasi | papAta vipine ghorA vamantI rudhiraM bahu || 30|| tato.atisundarI yakShI sarvAbharaNabhUShitA | shApAtpishAchatAM prAptA muktA rAmaprasAdataH || 31|| natvA rAmaM parikramya gatA rAmAj~nayA divam || 32|| tato.atihR^iShTaH parirabhya rAmaM mUrdhanyavaghrAya vichintya ki~nchit | sarvAstrajAlaM sarahasyamantraM prItyAbhirAmAya dadau munIndraH || 33|| iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde bAlakANDe chaturthaH sargaH || 4|| \iti \section{|| pa~nchamaH sargaH ||} shrImahAdeva uvAcha tatra kAmAshrame ramye kAnane munisa~Nkule | uShitvA rajanImekAM prabhAte prasthitAH shanaiH || 1|| siddhAshramaM gatAH sarve siddhachAraNasevitam | vishvAmitreNa sandiShTA munayastannivAsinaH || 2|| pUjAM cha mahatIM chakrU rAmalakShmaNayordrutam | shrIrAmaH kaushikaM prAha mune dIkShAM pravishyatAm || 3|| darshayasva mahAbhAga kutastau rAkShasAdhamau | tathetyuktvA muniryaShTumArebhe munibhiH saha || 4|| madhyAhne dadR^ishAte tau rAkShasau kAmarUpiNau | mArIchashcha subAhushcha varShantau rudhirAsthinI || 5|| rAmo.api dhanurAdAya dvau bANau sandadhe sudhIH | AkarNAntaM samAkR^iShya visasarja tayoH pR^ithak || 6|| tayorekastu mArIchaM bhrAmaya~nChatayojanam | pAtayAmAsa jaladhau tadadbhutamivAbhavat || 7|| dvitIyo.agnimayo bANaH subAhumajayatkShaNAt | apare lakShamaNenAshu hatAstadanuyAyinaH || 8|| puShpaughairAkiran devA rAghavaM sahalakShmaNam | devadundubhayo nedustuShTuvuH siddhachAraNAH || 9|| vishvAmitrastu sampUjya pUjArhaM raghunandanam | a~Nke niveshya chAli~Ngya bhaktyA bAShpAkulekShaNaH || 10|| bhojayitvA saha bhrAtrA rAmaM pakvaphalAdibhiH | purANavAkyairmadhurairninAya divasatrayam || 11|| chaturthe.ahani samprApte kaushiko rAmamabravIt | rAma rAma mahAyaj~naM draShTuM gachChAmahe vayam || 12|| videharAjanagare janakasya mahAtmanaH | tatra mAheshvaraM chApamasti nyastaM pinAkinA || 13|| drakShyasi tvaM mahAsattvaM pUjyase janakena cha | ityuktvA munibhistAbhyAM yayau ga~NgAsamIpagam || 14|| gautamasyAshramaM puNyaM yatrAhalyA.a.asthitA tapaH | divyapuShpaphalopetapAdapaiH pariveShTitam || 15|| mR^igapakShigaNairhInaM nAnAjantuvivarjitam | dR^iShTvovAcha muniM shrImAn rAmo rAjIvalochanaH || 16|| kasyaitadAshramapadaM bhAti bhAsvachChubhaM mahat | patrapuShpaphalairyuktaM jantubhiH parivarjitam || 17|| AhlAdayati me cheto bhagavan brUhi tattvataH || 18|| vishvAmitra uvAcha shR^iNu rAma purA vR^ittaM gautamo lokavishrutaH | sarvadharmabhR^itAM shreShThastapasArAdhayan harim || 19|| tasmai brahmA dadau kanyAmahalyAM lokasundarIm | brahmacharyeNa santuShTaH shushrUShaNaparAyaNAm || 20|| tayA sArdhamihAvAtsIdgautamastapatAM varaH | shakrastu tAM dharShayitumantaraM prepsuranvaham || 21|| kadAchinmuniveSheNa gautame nirgate gR^ihAt | dharShayitvAtha niragAttvaritaM munirapyagAt || 22|| dR^iShTvA yAntaM svarUpeNa muniH paramakopanaH | paprachCha kastvaM duShTAtman mama rUpadharo.adhamaH || 23|| satyaM brUhi na chedbhasma kariShyAmi na saMshayaH | so.abravIddevarAjo.ahaM pAhi mAM kAmaki~Nkaram || 24|| kR^itaM jugupsitaM karma mayA kutsitachetasA | gautamaH krodhatAmrAkShaH shashApa divijAdhipam || 25|| yonilampaTa duShTAtman sahasrabhagavAn bhava | shaptvA taM devarAjAnaM pravishya svAshramaM drutam || 26|| dR^iShTvAhalyAM vepamAnAM prA~njaliM gautamo.abravIt | duShTe tvaM tiShTha durvR^itte shilAyAmAshrame mama || 27|| nirAhArA divArAtraM tapaH paramamAsthitA | AtapAnilavarShAdisahiShNuH parameshvaram || 28|| dhyAyantI rAmamekAgramanasA hR^idi saMsthitam | nAnAjantuvihIno.ayamAshramo me bhaviShyati || 29|| evaM varShasahasreShu hyanekeShu gateShu cha | rAmo dAsharathiH shrImAnAgamiShyati sAnujaH || 30|| yadA tvadAshrayashilAM pAdAbhyAmAkramiShyati | tadaiva dhUtapApA tvaM rAmaM sampUjya bhaktitaH || 31|| parikramya namaskR^itya stutvA shApAdvimokShyase | pUrvavanmama shushrUShAM kariShyasi yathAsukham || 32|| ityuktvA gautamaH prAgAddhimavantaM nagottamam | tadAdyahalyA bhUtAnAmadR^ishyA svAshrame shubhe || 33|| tava pAdarajaHsparshaM kA~NkShate pavanAshanA | Aste.adyApi raghushreShTha tapo duShkaramAsthitA || 34|| pAvayasva munerbhAryAmahalyAM brahmaNaH sutAm | ityuktvA rAghavaM haste gR^ihItvA munipu~NgavaH || 35|| darshayAmAsa chAhalyAmugreNa tapasA sthitAm | rAmaH shilAM padA spR^iShTvA tAM chApashyattapodhanAm || 36|| nanAma rAghavo.ahalyAM rAmo.ahamiti chAbravIt | tato dR^iShTvA raghushreShThaM pItakausheyavAsasam || 37|| chaturbhujaM sha~NkhachakragadApa~NkajadhAriNam | dhanurbANadharaM rAmaM lakShmaNena samanvitam || 38|| smitavaktraM padmanetraM shrIvatsA~NkitavakShasam | nIlamANikyasa~NkAshaM dyotayantaM disho dasha || 39|| dR^iShTvA rAmaM ramAnAthaM harShavisphAritekShaNA | gautamasya vachaH smR^itvA j~nAtvA nArAyaNaM varam || 40|| sampUjya vidhivadrAmamarghyAdibhiraninditA | harShAshrujalanetrAntA daNDavatpraNipatya sA || 41|| utthAya cha punardR^iShTvA rAmaM rAjIvalochanam | pulakA~NkitasarvA~NgA girA gadgadayailata || 42|| ahalyovAcha aho kR^itArthAsmi jagannivAsa te pAdAbjasaMlagnarajaHkaNAdaham | spR^ishAmi yatpadmajasha~NkarAdibhi\- rvimR^igyate randhitamAnasaiH sadA || 43|| aho vichitraM tava rAma cheShTitaM manuShyabhAvena vimohitaM jagat | chalasyajasraM charaNAdivarjitaH sampUrNa Anandamayo.atimAyikaH || 44|| yatpAdapa~NkajaparAgapavitragAtrA bhAgIrathI bhavaviri~nchimukhAn punAti | sAkShAtsa eva mama dR^igviShayo yadAste kiM varNyate mama purAkR^itabhAgadheyam || 45|| martyAvatAre manujAkR^itiM hariM rAmAbhidheyaM ramaNIyadehinam | dhanurdharaM padmavishAlalochanaM bhajAmi nityaM na parAn bhajiShye || 46|| yatpAdapa~NkajarajaH shrutibhirvimR^igyaM yannAbhipa~NkajabhavaH kamalAsanashcha | yannAmasArarasiko bhagavAn purAristaM rAmachandramanishaM hR^idi bhAvayAmi || 47|| yasyAvatAracharitAni viri~nchiloke gAyanti nAradamukhA bhavapadmajAdyAH | AnandajAshrupariShiktakuchAgrasImA vAgIshvarI cha tamahaM sharaNaM prapadye || 48|| so.ayaM parAtmA puruShaH purANa ekaH svaya~njyotirananta AdyaH | mAyAtanuM lokavimohanIyAM dhatte parAnugraha eSha rAmaH || 49|| ayaM hi vishvodbhavasaMyamAnAmekaH svamAyAguNabimbito yaH | viri~nchiviShNvIshvaranAmabhedAn dhatte svatantraH paripUrNa AtmA || 50|| namo.astu te rAma tavA~Nghripa~NkajaM shriyA dhR^itaM vakShasi lAlitaM priyAt | AkrAntamekena jagattrayaM purA dhyeyaM munIndrairabhimAnavarjitaiH || 51|| jagatAmAdibhUtastvaM jagattvaM jagadAshrayaH | sarvabhUteShvasaMyukta eko bhAti bhavAn paraH || 52|| o~NkAravAchyastvaM rAma vAchAmaviShayaH pumAn | vAchyavAchakabhedena bhavAneva jaganmayaH || 53|| kAryakAraNakartR^itvaphalasAdhanabhedataH | eko vibhAsi rAma tvaM mAyayA bahurUpayA || 54|| tvanmAyAmohitadhiyastvAM na jAnanti tattvataH | mAnuShaM tvAbhimanyante mAyinaM parameshvaram || 55|| AkAshavattvaM sarvatra bahirantargato.amalaH | asa~Ngo hyachalo nityaH shuddho buddhaH sadavyayaH || 56|| yoShinmUDhAhamaj~nA te tattvaM jAne kathaM vibho | tasmAtte shatasho rAma namaskuryAmananyadhIH || 57|| deva me yatra kutrApi sthitAyA api sarvadA | tvatpAdakamale saktA bhaktireva sadAstu me || 58|| namaste puruShAdhyakSha namaste bhaktavatsala | namaste.astu hR^iShIkesha nArAyaNa namo.astute || 59|| bhavabhayaharamekaM bhAnukoTiprakAshaM karadhR^itasharachApaM kAlameghAvabhAsam | kanakaruchiravastraM ratnavatkuNDalADhyaM kamalavishadanetraM sAnujaM rAmamIDe || 60|| stutvaivaM puruShaM sAkShAdrAghavaM purataH sthitam | parikramya praNamyAshu sA.anuj~nAtA yayau patim || 61|| ahalyayA kR^itaM stotraM yaH paThedbhaktisaMyutaH | sa muchyate.akhilaiH pApaiH paraM brahmAdhigachChati || 62|| putrAdyarthe paThedbhaktyA rAmaM hR^idi nidhAya cha | saMvatsareNa labhate vandhyA api suputrakam || 63|| sarvAn kAmAnavApnoti rAmachandraprasAdataH || 64|| brahmaghno gurutalpago.api puruShaH steyI surApo.api vA mAtR^ibhrAtR^ivihiMsako.api satataM bhogaikabaddhAturaH | nityaM stotramidaM japan raghupatiM bhaktyA hR^idisthaM smaran dhyAyanmuktimupaiti kiM punarasau svAchArayukto naraH || 65|| iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde bAlakANDe ahalyoddharaNaM nAma pa~nchamaH sargaH || 5|| \iti \section{|| ShaShThaH sargaH ||} vishvAmitro.atha taM prAha rAghavaM sahalakShmaNam | gachChAmo vatsa mithilAM janakenAbhipAlitAm || 1|| dR^iShTvA kratuvaraM pashchAdayodhyAM gantumarhasi | ityuktvA prayayau ga~NgAmuttartuM saharAghavaH | tasmin kAle nAvikena niShiddho raghunandanaH || 2|| nAvika uvAcha kShAlayAmi tava pAdapa~NkajaM nAtha dArudR^iShadoH kimantaram | mAnuShIkaraNachUrNamasti te pAdayoriti kathA prathIyasI || 3|| pAdAmbujaM te vimalaM hi kR^itvA pashchAtparaM tIramahaM nayAmi | no chettarI sadyuvatI malena syAchchedvibho viddhi kuTumbahAniH || 4|| ityuktvA kShAlitau pAdau paraM tIraM tato gatAH | kaushiko raghunAthena sahito mithilAM yayau || 5|| videhasya puraM prAtarR^iShivATaM samAvishat | prAptaM kaushikamAkarNya janako.atimudAnvitaH || 6|| pUjAdravyANi sa~NgR^ihya sopAdhyAyaH samAyayau | daNDavatpraNipatyAtha pUjayAmAsa kaushikam || 7|| paprachCha rAghavau dR^iShTvA sarvalakShaNasaMyutau | dyotayantau dishaH sarvAshchandrasUryAvivAparau || 8|| kasyaitau narashArdUlau putrau devasutopamau | manaHprItikarau me.adya naranArAyaNAviva || 9|| pratyuvAcha muniH prIto harShayan janakaM tadA | putrau dasharathasyaitau bhrAtarau rAmalakShmaNau || 10|| makhasaMrakShaNArthAya mayAnItau pituH purAt | AgachChan rAghavo mArge tATakAM vishvaghAtinIm || 11|| shareNaikena hatavAnnodito me.ativikramaH | tato mamAshramaM gatvA mama yaj~navihiMsakAn || 12|| subAhupramukhAn hatvA mArIchaM sAgare.akShipat | tato ga~NgAtaTe puNye gautamasyAshramaM shubham || 13|| gatvA tatra shilArUpA gautamasya vadhUH sthitA | pAdapa~NkajasaMsparshAtkR^itA mAnuSharUpiNI || 14|| dR^iShTvAhalyAM namaskR^itya tayA samyakprapUjitaH | idAnIM draShTukAmaste gR^ihe mAheshvaraM dhanuH || 15|| pUjitaM rAjabhiH sarvairdR^iShTamityanushushruve | ato darshaya rAjendra shaivaM chApamanuttamam | dR^iShTvAyodhyAM jigamiShuH pitaraM draShTumichChati || 16|| ityukto muninA rAjA pUjArhAviti pUjayA | pUjayAmAsa dharmaj~no vidhidR^iShTena karmaNA | tataH sampreShayAmAsa mantriNaM buddhimattaram || 17|| janaka uvAcha shIghramAnaya vishveshachApaM rAmAya darshaya || 18|| tato gate mantrivare rAjA kaushikamabravIt | yadi rAmo dhanurdhR^itvA koTyAmAropayedguNam || 19|| tadA mayAtmajA sItA dIyate rAghavAya hi | tatheti kaushiko.apyAha rAmaM saMvIkShya sasmitam || 20|| shIghraM darshaya chApAgryaM rAmAyAmitatejase | evaM bruvati maunIshe AgatAshchApavAhakAH || 21|| chApaM gR^ihItvA balinaH pa~nchasAhasrasa~NkhyakAH | ghaNTAshatasamAyuktaM maNivajrAdibhUShitam || 22|| darshayAmAsa rAmAya mantrI mantrayatAM varaH | dR^iShTvA rAmaH prahR^iShTAtmA bad.hdhvA parikaraM dR^iDham || 23|| gR^ihItvA vAmahastena lIlayA tolayan dhanuH | AropayAmAsa guNaM pashyatsvakhilarAjasu || 24|| IShadAkarShayAmAsa pANinA dakShiNena saH | babha~njAkhilahR^itsAro dishaH shabdena pUrayan || 25|| dishashcha vidishashchaiva svargaM martyaM rasAtalam | tadadbhutamabhUttatra devAnAM divi pashyatAm || 26|| AchChAdayantaH kusumairdevAH stutibhirIDire | devadundubhayo nedurnanR^itushchApsarogaNAH || 27|| dvidhA bhagnaM dhanurdR^iShTvA rAjAli~Ngya raghUdvaham | vismayaM lebhire sItAmAtaro.antaHpurAjire || 28|| sItA svarNamayIM mAlAM gR^ihItvA dakShiNe kare | smitavaktrA svarNavarNA sarvAbharaNabhUShitA || 29|| muktAhAraiH karNapatraiH kvaNachcharaNanUpurA | dukUlaparisaMvItA vastrAntarvya~njitastanI || 30|| rAmasyopari nikShipya smayamAnA mudaM yayau | tato mumudire sarve rAjadArAH svala~NkR^itam || 31|| gavAkShajAlarandhrebhyo dR^iShTvA lokavimohanam | tato.abravInmuniM rAjA sarvashAstravishAradaH || 32|| bho kaushika munishreShTha patraM preShaya satvaram | rAjA dasharathaH shIghramAgachChatu saputrakaH || 33. vivAhArthaM kumArANAM sadAraH sahamantribhiH | tatheti preShayAmAsa dUtAnstvaritavikramAn || 34|| te gatvA rAjashArdUlaM rAmashreyo nyavedayan | shrutvA rAmakR^itaM rAjA harSheNa mahatAplutaH || 35|| mithilAgamanArthAya tvarayAmAsa mantribhiH | gachChantu mithilAM sarve gajAshvarathapattayaH || 36|| rathamAnaya me shIghraM gachChAmyadyaiva mA chiram | vasiShThastvagrato yAtu sadAraH sahito.agnibhiH || 37|| rAmamAtRRIH samAdAya munirme bhagavAn guruH | evaM prasthApya sakalaM rAjarShirvipulaM ratham || 38|| mahatyA senayA sArdhamAruhya tvarito yayau | AgataM rAghavaM shrutvA rAjA harShasamAkulaH || 39|| pratyujjagAma janakaH shatAnandapurodhasA | yathoktapUjayA pUjyaM pUjayAmAsa satkR^itam || 40|| rAmastu lakShmaNenAshu vavande charaNau pituH | tato hR^iShTo dasharatho rAmaM vachanamabravIt || 41|| diShTyA pashyAmi te rAma mukhaM phullAmbujopamam | muneranugrahAtsarvaM sampannaM mama shobhanam || 42|| ityuktvAghrAya mUrdhAnamAli~Ngya cha punaH punaH | harSheNa mahatAviShTo brahmAnandaM gato yathA || 43|| tato janakarAjena mandire sanniveshitaH | shobhane sarvabhogADhye sadAraH sasutaH sukhI || 44|| tataH shubhe dine lagne sumuhUrte raghUttamam | AnayAmAsa dharmaj~no rAmaM sabhrAtR^ikaM tadA || 45|| ratnastambhasuvistAre suvitAne sutoraNe | maNDape sarvashobhADhye muktApuShpaphalAnvite || 46|| vedavidbhiH susambAdhe brAhmaNaiH svarNabhUShitaiH | suvAsinIbhiH parito niShkakaNThIbhirAvR^ite || 47|| bherIdundubhinirghoShairgItanR^ityaiH samAkule | divyaratnA~nchite svarNapIThe rAmaM nyaveshayat || 48|| vasiShThaM kaushikaM chaiva shatAnandaH purohitaH | yathAkramaM pUjayitvA rAmasyobhayapArshvayoH || 49|| sthApayitvA sa tatrAgniM jvAlayitvA yathAvidhi | sItAmAnIya shobhADhyAM nAnAratnavibhUShitAm || 50|| sabhAryo janakaH prAyAdrAmaM rAjIvalochanam | pAdau prakShAlya vidhivattadapo mUrdhnyadhArayat || 51|| yA dhR^itA mUrdhni sharveNa brahmaNA munibhiH sadA | tataH sItAM kare dhR^itvA sAkShatodakapUrvakam || 52|| rAmAya pradadau prItyA pANigrahavidhAnataH | sItA kamalapatrAkShI svarNamuktAdibhUShitA || 53|| dIyate me sutA tubhyaM prIto bhava raghUttama | iti prItena manasA sItAM rAmakare.arpayan || 54|| mumoda janako lakShmIM kShIrAbdhiriva viShNave | urmilAM chaurasIM kanyAM lakShmaNAya dadau mudA || 55|| tathaiva shrutikIrtiM cha mANDavIM bhrAtR^ikanyake | bharatAya dadAvekAM shatrughnAyAparAM dadau || 56|| chatvAro dArasampannA bhrAtaraH shubhalakShaNAH | virejuH prajayA sarve lokapAlA ivApare || 57|| tato.abravIdvasiShThAya vishvAmitrAya maithilaH | janakaH svasutodantaM nAradenAbhibhAShitam || 58|| yaj~nabhUmivishud.hdhyarthaM karShato lA~Ngalena me | sItAmukhAtsamutpannA kanyakA shubhalakShaNA || 59|| tAmadrAkShamahaM prItyA putrikAbhAvabhAvitAm | arpitA priyabhAryAyai sharachchandranibhAnanA || 60|| ekadA nArado.abhyAgAdvivikte mayi saMsthite | raNayanmahatIm vINAM gAyannArAyaNaM vibhum || 61|| pUjitaH sukhamAsIno mAmuvAcha sukhAnvitaH | shR^iNuShva vachanaM guhyaM tavAbhyudayakAraNam || 62|| paramAtmA hR^iShIkesho bhaktAnugrahakAmyayA | devakAryArthasid.hdhyarthaM rAvaNasya vadhAya cha || 63|| jAto rAma iti khyAto mAyAmAnuShaveShadhR^ik | Aste dAsharathirbhUtvA chaturdhA parameshvaraH || 64|| yogamAyA.api sIteti jAtA vai tava veshmani | atastvaM rAghavAyaiva dehi sItAM prayatnataH || 65|| nAnyebhyaH pUrvabhAryaiShA rAmasya paramAtmanaH | ityuktvA prayayau devagatiM devamunistadA || 66|| tadArabhya mayA sItA viShNorlakShmIrvibhAvyate | kathaM mayA rAghavAya dIyate jAnakI shubhA || 67|| iti chintAsamAviShTaH kAryamekamachintayam | matpitAmahagehe tu nyAsabhUtamidaM dhanuH || 68|| IshvareNa purA kShiptaM puradAhAdanantaram | dhanuretatpaNaM kAryamiti chintya kR^itaM tathA || 69|| sItApANigrahArthAya sarveShAM mAnanAshanam | tvatprasAdAnmunishreShTha rAmo rAjIvalochanaH || 70|| Agato.atra dhanurdraShTuM phalito me manorathaH | adya me saphalaM janma rAma tvAM saha sItayA || 71|| ekAsanasthaM pashyAmi bhrAjamAnaM raviM yathA || 72|| tvatpAdAmbudharo brahmA sR^iShTichakrapravartakaH | balistvatpAdasalilaM dhR^itvAbhUddivijAdhipaH || 73|| tvatpAdapAMsusaMsparshAdahalyA bhartR^ishApataH | sadya eva vinirmuktA ko.anyastvatto.adhirakShitA || 74|| yatpAdapa~NkajaparAgasurAgayogi\- vR^indairjitambhavabhayaM jitakAlachakraiH | yannAmakIrtanaparA jitaduHkhashokA devAstameva sharaNaM satataM prapadye || 75|| iti stutvA nR^ipaH prAdAdrAghavAya mahAtmane | dInArANAM koTishataM rathAnAmayutaM tadA || 76|| ashvAnAM niyutaM prAdAdgajAnAM ShaTshataM tathA | pattInAM lakShamekaM tu dAsInAM trishataM dadau || 77|| divyAmbarANi hArAnshcha muktAratnamayojjvalAn | sItAyai janakaH prAdAtprItyA duhitR^ivatsalaH || 78|| vasiShThAdIn susampUjya bharataM lakShmaNaM tathA | pUjayitvA yathAnyAyaM tathA dasharathaM nR^ipam || 79|| prasthApayAmAsa nR^ipo rAjAnaM raghusattamam | sItAmAli~Ngya rudatIM mAtaraH sAshrulochanAH || 80|| shvashrUshushrUShaNaparA nityaM rAmamanuvratA | pAtivratyamupAlambya tiShTha vatse yathA sukham || 81|| prayANakAle raghunandanasya bherImR^ida~NgAnakatUryaghoShaH | svarvAsibherIghanatUryashabdaiH saMmUrchChito bhUtabhaya~Nkaro.abhUt || 82|| iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde bAlakANDe ShaShThaH sargaH || 6|| \iti \section{|| saptamaH sargaH ||} atha gachChati shrIrAme maithilAdyojanatrayam | nimittAnyatighorANi dadarsha nR^ipasattamaH || 1|| natvA vasiShThaM paprachCha kimidaM munipu~Ngava | nimittAnIha dR^ishyante viShamANi samantataH || 2|| vasiShThastamatha prAha bhayamAgAmi sUchyate | punarapyabhayaM te.adya shIghrameva bhaviShyati || 3|| mR^igAH pradakShiNaM yAnti pashya tvAM shubhasUchakAH | ityevaM vadatastasya vavau ghorataro.anilaH || 4|| muShNanshchakShUMShi sarveShAM pAMsuvR^iShTibhirardayan | tato vrajan dadarshAgre tejorAshimupasthitam || 5|| koTisUryapratIkAshaM vidyutpu~njasamaprabham | tejorAshiM dadarshAtha jAmadagnyaM pratApavAn || 6|| nIlameghanibhaM prAMshuM jaTAmaNDalamaNDitam | dhanuH parashupANiM cha sAkShAtkAlamivAntakam || 7|| kArtavIryAntakaM rAmaM dR^iptakShatriyamardanam | prAptaM dasharathasyAgre kAlamR^ityumivAparam || 8|| taM dR^iShTvA bhayasantrasto rAjA dasharathastadA | arghyAdipUjAM vismR^itya trAhi trAhIti chAbravIt || 9|| daNDavatpraNipatyAha putraprANaM prayachCha me | iti bruvantaM rAjAnamanAdR^itya raghUttamam || 10|| uvAcha niShThuraM vAkyaM krodhAtprachalitendriyaH | tvaM rAma iti nAmnA me charasi kShatriyAdhama || 11|| dvandvayuddhaM prayachChAshu yadi tvaM kShatriyo.asi vai | purANaM jarjaraM chApaM bha~NktvA tvaM katthase mudhA || 12|| asminstu vaiShNave chApe Aropayasi chedguNam | tadA yuddhaM tvayA sArdhaM karomi raghuvaMshaja || 13|| no chetsarvAn haniShyAmi kShatriyAntakaro hyaham | iti bruvati vai tasminshchachAla vasudhA bhR^isham || 14|| andhakAro babhUvAtha sarveShAmapi chakShuShAm | rAmo dAsharathirvIro vIkShya taM bhArgavaM ruShA || 15|| dhanurAchChidya taddhastAdAropya guNama~njasA | tUNIrAdbANamAdAya sandhAyAkR^iShya vIryavAn || 16|| uvAcha bhArgavaM rAmaM shR^iNu brahman vacho mama | lakShyaM darshaya bANasya hyamogho mama sAyakaH || 17|| lokAn pAdayugaM vApi vada shIghraM mamAj~nayA | ayaM lokaH paro vAtha tvayA gantuM na shakyate || 18|| evaM tvaM hi prakartavyaM vada shIghraM mamAj~nayA | evaM vadati shrIrAme bhArgavo vikR^itAnanaH || 19|| saMsmaran pUrvavR^ittAntamidaM vachanamabravIt | rAma rAma mahAbAho jAne tvAM parameshvaram || 20|| purANapuruShaM viShNuM jagatsargalayodbhavam | bAlye.ahaM tapasA viShNumArAdhayituma~njasA || 21|| chakratIrthaM shubhaM gatvA tapasA viShNumanvaham | atoShayaM mahAtmAnaM nArAyaNamananyadhIH || 22|| tataH prasanno deveshaH sha~NkhachakragadAdharaH | uvAcha mAM raghushreShTha prasannamukhapa~NkajaH || 23|| shrIbhagavAnuvAcha uttiShTha tapaso brahman phalitaM te tapo mahat | machchidaMshena yuktastvaM jahi haihayapu~Ngavam || 24|| kArtavIryaM pitR^ihaNaM yadarthaM tapasaH shramaH | tatastriHsaptakR^itvastvaM hatvA kShatriyamaNDalam || 25|| kR^itsnAM bhUmiM kashyapAya dattvA shAntimupAvaha | tretAmukhe dAsharathirbhUtvA rAmo.ahamavyayaH || 26|| utpatsye parayA shaktyA tadA drakShyasi mAM tataH | mattejaH punarAdAsye tvayi dattaM mayA purA || 27|| tadA tapashcharanlloke tiShTha tvaM brahmaNo dinam | ityuktvAntardadhe devastathA sarvaM kR^itaM mayA || 28|| sa eva viShNustvaM rAma jAto.asi brahmaNArthitaH | mayi sthitaM tu tvattejastvayaiva punarAhR^itam || 29|| adya me saphalaM janma pratIto.asi mama prabho | brahmAdibhiralabhyastvaM prakR^iteH pArago mataH || 30|| tvayi janmAdiShaDbhAvA na santyaj~nAnasambhavAH | nirvikAro.asi pUrNastvaM gamanAdivivarjitaH || 31|| yathA jale phenajAlaM dhUmo vahnau tathA tvayi | tvadAdhArA tvadviShayA mAyA kAryaM sR^ijatyaho || 32|| yAvanmAyAvR^itA lokAstAvattvAM na vijAnate | avichAritasiddhaiShA.avidyA vidyAvirodhinI || 33|| avidyAkR^itadehAdisa~NghAte pratibimbitA | chichChaktirjIvaloke.asmin jIva ityabhidhIyate || 34|| yAvaddehamanaHprANabud.hdhyAdiShvabhimAnavAn | tAvatkartR^itvabhoktR^itvasukhaduHkhAdibhAgbhavet || 35|| AtmanaHsaMsR^itirnAsti buddherj~nAnaM na jAtviti | avivekAddvayaM yu~NktvA saMsArIti pravartate || 36|| jaDasya chitsamAyogAchchittvaM bhUyAchchitestathA | jaDasa~NgAjjaDatvaM hi jalAgnyormelanaM yathA || 37|| yAvattvatpAdabhaktAnAM sa~NgasaukhyaM na vindati | tAvatsaMsAraduHkhaughAnna nivartennaraH sadA || 38|| tatsa~NgalabdhayA bhaktyA yadA tvAM samupAsate | tadA mAyA shanairyAti tAnavaM pratipadyate || 39|| tatastvajj~nAnasampannaH sadgurustena labhyate | vAkyaj~nAnaM gurorlabdhvA tvatprasAdAdvimuchyate || 40|| tasmAttvadbhaktihInAnAM kalpakoTishatairapi | na muktisha~NkA vij~nAnasha~NkA naiva sukhaM tathA || 41|| atastvatpAdayugale bhaktirme janmajanmani | syAttvadbhaktimatAM sa~Ngo.avidyA yAbhyAM vinashyati || 42|| loke tvadbhaktiniratAstvaddharmAmR^itavarShiNaH | punanti lokamakhilaM kiM punaH svakulodbhavAn || 43|| namo.astu jagatAM nAtha namaste bhaktibhAvana | namaH kAruNikAnanta rAmachandra namo.astu te || 44|| deva yadyatkR^itaM puNyaM mayA lokajigIShayA | tatsarvaM tava bANAya bhUyAdrAma namo.astu te || 45|| tataH prasanno bhagavAn shrIrAmaH karuNAmayaH | prasanno.asmi tava brahman yatte manasi vartate || 46|| dAsye tadakhilaM kAmaM mA kuruShvAtra saMshayam | tataH prItena manasA bhArgavo rAmamabravIt || 47|| yadi me.anugraho rAma tavAsti madhusUdana | tvadbhaktasa~NgastvatpAde dR^iDhA bhaktiH sadAstu me || 48|| stotrametatpaThedyastu bhaktihIno.api sarvadA | tvadbhaktistasya vij~nAnaM bhUyAdante smR^itistava || 49|| tatheti rAghaveNoktaH parikramya praNamya tam | pUjitastadanuj~nAto mahendrAchalamanvagAt || 50|| rAjA dasharatho hR^iShTo rAmaM mR^itamivAgatam | Ali~NgyAli~Ngya harSheNa netrAbhyAM jalamutsR^ijat || 51|| tataH prItena manasA svasthachittaH puraM yayau | rAmalakShmaNashatrughnabharatA devasaMmitAH || 52|| svAM svAM bhAryAmupAdAya remire svasvamandire | mAtApitR^ibhyAM saMhR^iShTo rAmaH sItAsamanvitaH | reme vaikuNThabhavane shriyA saha yathA hariH || 53|| yudhAjinnAma kaikeyIbhrAtA bharatamAtulaH | bharataM netumAgachChatsvarAjyaM prItisaMyutaH || 54|| preShayAmAsa bharataM rAjA snehasamanvitaH | shatrughnaM chApi sampUjya yudhAjitamarindamaH || 55|| kausalyA shushubhe devI rAmeNa saha sItayA | devamAteva paulomyA shachyA shakreNa shobhanA || 56|| sAkete lokanAthaprathitaguNagaNo lokasa~NgItakIrtiH shrIrAmaH sItayAste.akhilajananikarAnandasandohamUrtiH | nityashrIrnirvikAro niravadhivibhavo nityamAyAnirAso mAyAkAryAnusArI manuja iva sadA bhAti devo.akhileshaH || 57|| iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde bAlakANDe saptamaH sargaH || 7|| samApto.ayaM bAlakANDaH | \iti ## Encoded and proofread by Nagaraj Balijepalli nagaraj at iastate.edu Proofread by Sunder Hattangadi Revised by Agne Easwaran and ahimsasoldier at gmail.com \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}