%@@1 % File name : adhyaatmaRamAra.itx %-------------------------------------------- % Text title : adhyAtma rAmAyaNa araNyakANDam % Author : Traditional % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/religion % Description/comments : adhyAtma raamAyaNa % Transliterated by : Nagaraj Balijepalli % Proofread by : Nagaraj Balijepalli , Sunder Hattangadi suunderh at hotmail.com, Agne Easwaran easwaranpsa at rediffmail.com % Latest update : July 22, 2006, January 10, 2009 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto engtitle are % needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. adhyAtmarAmAyaNe araNyakANDam ..}## \itxtitle{.. adhyAtmarAmAyaNe araNyakANDam ..}##\endtitles ## .. prathamaH sargaH .. shrImahAdeva uvAcha atha tatra dinaM sthitvA prabhAte raghunandanaH . snAtvA muniM samAma.ntrya prayANAyopachakrame .. 1.. mune gachChAmahe sarve munimaNDalamaNDitam.h . vipinaM daNDakaM yatra tvamAj~nAtumihArhasi .. 2.. mArgapradarshanArthAya shiShyAnAj~naptumarhasi . shrutvA rAmasya vachanaM prahasyAtrirmahAyashAH . prAha tatra raghushreShThaM rAma rAma surAshraya .. 3.. sarvasya mArgadraShTA tvaM tava ko mArgadarshakaH . tathApi darshayiShyanti tava lokAnusAriNaH .. 4.. iti shiShyAnsamAdishya svayaM ki.nchittamanvagAt.h . rAmeNa vAritaH prItyA atriH svabhavanaM yayau .. 5.. kroshamAtraM tato gatvA dadarsha mahatIM nadIM . atreH shiShyAnuvAchedaM rAmo rAjIvalochanaH .. 6.. nadyAH santaraNe kashchidupAyo vidyate na vA . Uchuste vidyate naukA sudR^iDhA raghunandana .. 7.. tArayiShyAmahe yuShmAnvayameva kShaNAdiha . tato nAvi samAropya sItAM rAghavalakShmaNau .. 8.. kShaNAtsantArayAmAsurnadIM munikumArakAH . rAmAbhinanditAH sarve jagmuratrerathAshramam.h .. 9.. tAvetya vipinaM ghoraM jhillIjha~NkAranAditam.h . nAnAmR^igagaNAkIrNaM si.nhavyAghrAdibhIShaNam.h .. 10.. rAkShasairghorarUpaishcha sevitaM romaharShaNam.h . pravishya vipinaM ghoraM rAmo lakShmaNamabravIt.h .. 11.. itaH paraM prayatnena gantavyaM sahitena me . dhanurguNena sa.nyojya sharAnapi kare dadhat.h .. 12.. agre yAsyAmyahaM pashchAttvamanvehi dhanurdhara . AvayormadhyagA sItA mAyevAtmaparAtmanoH .. 13.. chakShushchAraya sarvatra dR^iShTaM rakShobhayaM mahat.h . vidyate daNDakAraNye shrutapUrvamarindama .. 14.. ityevaM bhAShamANau tau jagmatuH sArdhayojanam.h . tatraikA puShkariNyAste kahlArakumudotpalaiH .. 15.. ambujaiH shItalodena shobhamAnA vyadR^ishyata . tatsamIpamatho gatvA pItvA tatsalilaM shubham.h .. 16.. UShuste salilAbhyAse kShaNaM ChAyAmupAshritAH . tato dadR^ishurAyAntaM mahAsattvaM bhayAnakam.h .. 17.. karAlada.nShTravadanaM bhIShayantaM svagarjitaiH . vAmA.nse nyastashUlAgragrathitAnekamAnuSham.h .. 18.. bhakShayantaM gajavyAghramahiShaM vanagocharam.h . jyAropitaM dhanurdhR^itvA rAmo lakShmaNamabravIt.h .. 19.. pashya bhrAtarmahAkAyo rAkShaso.ayamupAgataH . AyAtyabhimukhaM no.agre bhIrUNAM bhayamAvahan.h .. 20.. sajjIkR^itadhanustiShTha mA bhairjanakanandini . ityuktvA bANamAdAya sthito rAma ivAchalaH .. 21.. sa tu dR^iShTvA ramAnAthaM lakShmaNaM jAnakIM tadA . aTTahAsaM tataH kR^itvA bhIShayannidamabravIt.h .. 22.. kau yuvAM bANatUNIrajaTAvalkaladhAriNau . muniveShadharau bAlau strIsahAyau sudurmadau .. 23.. sundarau bata me vaktrapraviShTakavalopamau . kimarthamAgatau ghoraM vanaM vyAlaniShevitam.h .. 24.. shrutvA rakShovacho rAmaH smayamAna uvAcha tam.h . ahaM rAmastvayaM bhrAtA lakShmaNo mama sammataH .. 25.. eShA sItA mama prANavallabhA vayamAgatAH . pitR^ivAkyaM puraskR^itya shikShaNArthaM bhavAdR^ishAm.h .. 26.. shrR^itvA tadrAmavachanamaTTahAsamathAkarot.h . vyAdAya vaktraM bAhubhyAM shUlamAdAya satvaraH .. 27.. mAM na jAnAsi rAma tvaM virAdhaM lokavishrutam.h . madbhayAnmunayaH sarve tyaktvA vanamito gatAH .. 28.. yadi jIvitumichChAsti tyaktvA sItAM nirAyudhau . palAyata na chechChIghraM bhakShayAmi yuvAmaham.h .. 29.. ityuktvA rAkShasaH sItAmAdAtumabhidudruve . rAmashchichCheda tadbAhU shareNa prahasanniva .. 30.. tataH krodhaparItAtmA vyAdAya vikaTaM mukham.h . rAmamabhyadravadrAmashchichCheda paridhAvataH .. 31.. padadvyayaM virAdhasya tadadbhutamivAbhavat.h .. 32.. tataH sarpa ivAsyena grasituM rAmamApatat.h . tato.ardhachandrAkAreNa bANenAsya mahachChiraH .. 33.. chichCheda rudhiraugheNa papAta dharaNItale . tataH sItA samAli~Ngya prashasha.nsa raghUttamam.h .. 34.. tato dundubhayo nedurdivi devagaNeritAH . nanR^itushchApsarA hR^iShTA jagurgandharvakinnarAH .. 35.. virAdhakAyAdatisundarAkR^itiH vibhrAjamAno vimalAmbarAvR^itaH . prataptachAmIkarachArubhUShaNo vyadR^ishyatAgre gagane raviryathA .. 36.. praNamya rAmaM praNatArtihAriNaM bhavapravAhoparamaM ghR^iNAkaram.h . praNamya bhUyaH praNanAma daNDavat.h prapannasarvArtiharaM prasannadhIH .. 37.. virAdha uvAcha shrIrAma rAjIvadalAyatAkSha vidyAdharo.ahaM vimalaprakAshaH . durvAsasAkAraNakopamUrtinA shaptaH purA so.adya vimochitastvayA .. 38.. itaH paraM tvachcharaNAravindayoH smR^itiH sadA me.astu bhavopashAntaye . tvannAmasa~NkIrtanameva vANI karotu me karNapuTaM tvadIyam.h .. 39.. kathAmR^itaM pAtu karadvayaM te pAdAravindArchanameva kuryAt.h . shirashcha te pAdayugapraNAmaM karotu nityaM bhavadIyamevam.h .. 40.. namastubhyaM bhagavate vishuddhaj~nAnamUrtaye . AtmArAmAya rAmAya sItArAmAya vedhase .. 41.. prapannaM pAhi mAM rAma yAsyAmi tvadanuj~nayA . devalokaM raghushreShTha mAyA mAM mA vR^iNotu te .. 42.. iti vij~nApitastena prasanno raghunandanaH . dadau varaM tadA prIto virAdhAya mahAmatiH .. 43.. gachCha vidyAdharAsheShamAyAdoShaguNA jitAH . tvayA maddarshanAtsadyo mukto j~nAnavatAM varaH .. 44.. madbhaktirdurlabhA loke jAtA chenmuktidA yataH . atastvaM bhaktisampannaH paraM yAhi mamAj~nayA .. 45.. rAmeNa rakShonidhanaM sughoraM shApAdvimuktirvaradAnamevam.h . vidyAdharatvaM punareva labdhaM rAmaM gR^iNanneti naro.akhilArthAn.h .. 46.. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasa.nvAde araNyakANDe prathamaH sargaH .. 1.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. araNya kANDaH .. .. dvitIyaH sargaH .. shrImahAdeva uvAcha virAdhe svargate rAmo lakShmaNena cha sItayA . jagAma sharabha~Ngasya vanaM sarvasukhAvaham.h .. 1.. sharabha~Ngastato dR^iShTvA rAmaM saumitriNA saha . AyAntaM sItayA sArdhaM sambhramAdutthitaH sudhIH .. 2.. abhigamya susampUjya viShTareShUpaveshayat.h . AtithyamakarotteShAM kandamUlaphalAdibhiH .. 3.. prItyAha sharabha~Ngo.api rAmaM bhaktiparAyaNam.h . bahukAlamihaivAsaM tapase kR^itanishchayaH .. 4.. adya mattapasA siddhaM yatpuNyaM bahu vidyate . tatsarvaM tava dAsyAmi tato muktiM vrajAmyahaM .. 5.. samarpya rAmasya mahatsupuNyaphalaM viraktaH sharabha~NgayogI . chitiM samArohayadaprameyaM rAmaM sasItaM sahasA praNamya .. 6.. dhyAya.nshchiraM rAmamasheShahR^itsthaM dUrvAdalashyAmalamambujAkSham.h . chIrAmbaraM snigdhajaTAkalApaM sItAsahAyaM sahalakShmaNaM tam.h .. 7.. ko vA dayAluH smR^itakAmadhenuranyo jagatyAM raghunAyakAdaho . smR^ito mayA nityamananyabhAjA j~nAtvA smR^itiM me svayameva yAtaH .. 8.. pashyatvidAnIM devesho rAmo dAsharathiH prabhuH . dagdhvA svadehaM gachChAmi brahmalokamakalmaShaH .. 9.. ayodhyAdhipatirme.astu hR^idaye rAghavaH sadA . yadvAmA~Nke sthitA sItA meghasyeva taTillatA .. 10.. iti rAmaM chiraM dhyAtvA dR^iShTvA cha purataH sthitam.h . prajvAlya sahasA vahniM dagdhvA pa~nchAtmakaM vapuH .. 11.. divyadehadharaH sAkShAdyayau lokapateH padam.h . tato munigaNAH sarve daNDakAraNyavAsinaH . AjagmU rAghavaM draShTuM sharabha~Nganiveshanam.h .. 12.. dR^iShTvA munisamUhaM taM jAnakIrAmalakShmaNAH . praNemuH sahasA bhUmau mAyAmAnuSharUpiNaH ..13.. AshIrbhirabhinandyAtha rAmaM sarvahR^idi sthitam.h . UchuH prA~njalayaH sarve dhanurbANadharaM harim.h .. 14.. bhUmerbhArAvatArAya jAto.asi brahmaNArthitaH . jAnImastvAM hariM lakShmIM jAnakIM lakShmaNaM tathA .. 15.. sheShA.nshaM sha~Nkhachakre dve bharataM sAnujaM tathA . atashchAdau R^iShINAM tvaM duHkhaM bhoktumihArhasi .. 16.. AgaCha yAmo munisevitAni vanAni sarvANi raghUttama kramAt.h . draShTuM sumitrAsutajAnakIbhyAM tadA dayAsmAsu dR^iDhA bhaviShyati .. 17.. iti vij~nApito rAmaH kR^itA~njalipuTairvibhuH . jagAma munibhiH sArthaM draShTuM munivanAni saH .. 18.. dadarsha tatra patitAnyanekAni sharA.nsi saH . asthibhUtAni sarvatra rAmo vachanamabravIt.h .. 19.. asthIni keShAmetAni kimarthaM patitAni vai . tamUchurmunayo rAma R^iNINAM mastakAni hi .. 20.. rAkShasairbhakShitAnIsha pramattAnAM samAdhitaH .. antarAyaM munInAM te pashyanto.anucharanti hi .. 21.. shrutvA vAkyaM munInAM sa bhayadainyasamanvitam.h . pratij~nAmakarodrAmo vadhAyAsheSharakShasAm.h .. 22.. pUjyamAnaH sadA tatra munibhirvanavAsibhiH . jAnakyA sahito rAmo lakShmaNena samanvitaH .. 23.. uvAsa katichittatra varShANi raghunandanaH . evaM krameNa sa.npashyannR^iShINAmAshramAnvibhuH .. 24.. sutIkShNasyAshramaM prAgAtprakhyAtamR^iShisa~Nkulam.h . sarvartuguNasampannaM sarvakAlasukhAvaham.h .. 25.. rAmamAgatamAkarNya sutIkShNaH svayamAgataH . agastyashiShyo rAmasya mantropAsanatatparaH . vidhivatpUjayAmAsa bhaktyutkaNThitalochanaH .. 26.. sutIkShNa uvAcha tvanmantrajApyahamanantaguNAprameya sItApate shivaviri~nchisamAshritA~Nghre . sa.nsArasindhutaraNAmalapotapAda rAmAbhirAma satataM tava dAsadAsaH .. 27.. mAmadya sarvajagatAmavigocharastvaM tvanmAyayA sutakalatragR^ihAndhakUpe . magnaM nirIkShya malapudgalapiNDamoha pAshAnubaddhahR^idayaM svayamAgato.asi .. 28.. tvaM sarvabhUtahR^idayeShu kR^itAlayo.api tvanmantrajApyavimukheShu tanoShi mAyAm.h . tvanmantrasAdhanapareShvapayAti mAyA sevAnurUpaphalado.asi yathA mahIpaH .. 29.. vishvasya sR^iShTilayasa.nsthitiheturekaH tvaM mAyayA triguNayA vidhirIshaviShNU . bhAsIsha mohitadhiyAM vividhAkR^itistvaM yadvadraviH salilapAtragato hyanekaH .. 30.. pratyakShato.adya bhavatashcharaNAravindaM pashyAmi rAma tamasaH parataH sthitasya . dR^igrUpatasvamasatAmavigocharo.api tvanmantrapUtahR^idayeShu sadA prasannaH .. 31.. pashyAmi rAma tava rUpamarUpiNo.api mAyAviDambanakR^itaM sumanuShyaveShaM . kandarpakoTisubhagaM kamanIyachApabANaM dayArdrahR^idayaM smitachAruvaktraM .. 32.. sItAsametamajinAmbaramapradhR^iShyaM saumitriNA niyatasevitapAdapadmaM . nIlotpaladyutimanantaguNaM prashAntaM madbhAgadheyamanishaM praNamAmi rAmaM .. 33.. jAnantu rAma tava rUpamasheShadesha kAlAdyupAdhirahitaM ghanachitprakAshaM . pratyakShato.adya mama gocharametadeva rUpaM vibhAtu hR^idaye na paraM vikA~NkShe .. 34.. ityevaM stuvastasya rAmaH susmitamabravIt.h . mune jAnAmi te chittaM nirmalaM madupAsanAt.h .. 35.. ato.ahamAgato draShTuM madR^ite nAnyasAdhanaM . manmantropAsakA loke mAmeva sharaNaM gatAH .. 36.. nirapekShAnAnyagatAsteShAM dR^ishyo.ahamanvahaM . stotrametatpaThedyastu tvatkR^itaM matpriyaM sadA .. 37.. sadbhaktirme bhavettasya j~nAnaM cha vimalaM bhavet.h . tvaM mamopAsanAdeva vimukto.asIha sarvataH .. 38.. dehAnte mama sAyujyaM lapsyase nAtra sa.nshayaH . guruM te draShTumichChAmi hyagastyaM muninAyakaM . ki~nchitkAlaM tatra vastuM mano me tvarayatyalaM .. 39.. sutIkShNo.api tathetyAha shvo gamiShyasi rAghava . ahamapyAgamiShyAmi chirAd.h dR^iShTo mahAmuniH .. 40.. atha prabhAte muninA sameto rAmaH sasItaH saha lakShmaNena . agastyasambhAShaNalolamAnasaH shanairagastyAnujamandiraM yayau .. 41.. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasa.nvAde araNyakANDe dvitIyaH sargaH .. 2.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. araNya kANDaH .. .. tR^itIyaH sargaH .. atha rAmaH sutIkShNena jAnakyA lakShmaNena cha . agastyasyAnujasthAnaM madhyAhne samapadyata .. 1.. tena sampUjitaH samyagbhuktvA mUlaphalAdikam.h . paredyuH prAtarutthAya jagmuste.agastyamaNDalam.h .. 2.. sarvartuphalapuShpADhyaM nAnAmR^igagaNairyutam.h . pakShisa~Nghaishcha vividhairnAditaM nandanopamam.h .. 3.. brahmarShibhirdevarShibhiH sevitaM munimandiraiH . sarvato.ala.NkR^itaM sAkShAd.h brahmalokamivAparam.h .. 4.. bahirevAshramasyAtha sthitvA rAmo.abravInmunim.h . sutIkShNa gachCha tvaM shIghramAgataM mAM nivedaya .. 5.. agastyamunivaryAya sItayA lakShmaNena cha . mahAprasAda ityuktvA sutIkShNaH prayayau guroH .. 6.. AshramaM tvarayA tatra R^iShisa~NghasamAvR^itam.h . upaviShTaM rAmabhaktairvisheSheNa samAyutam.h .. 7.. vyAkhyAtarAmamantrArthashiShyebhyashchAtibhaktitaH . dR^iShTvAgastyaM munishreShThaM sutIkShNaH prayayau muneH .. 8.. daNDavatpraNipatyAha vinayAvanataH sudhIH . rAmo dAsharathirbrahman.h sItayA lakShmaNena cha . Agato darshanArthaM te bahistiShThati sA~njaliH .. 9.. agastya uvAcha shIghramAnaya bhadraM te rAmaM mama hR^idisthitam.h . tameva dhyAyamAno.ahaM kA~NkShamANo.atra sa.nsthitaH .. 10.. ityuktvA svayamutthAya munibhiH sahito drutam.h . abhyagAtparayA bhaktyA gatvA rAmamathAbravIt.h .. 11.. AgachCha rAma bhadraM te diShTyA te.adya samAgamaH . priyAtithirmama prApto.asyadya me saphalaM dinam.h .. 12.. rAmo.api munimAyAntaM dR^iShTvA harShasamAkulaH . sItayA lakShmaNenApi daNDavatpatito bhuvi .. 13.. drutamutthApya munirADrAmamAli~Ngya bhaktitaH . tadgAtrasparshajAhlAdasravannetrajalAkulaH .. 14.. gR^ihItva karamekena kareNa raghunandanam.h . jagAma svAshramaM hR^iShTo manasA munipu~NgavaH .. 15.. sukhopaviShTaM sampUjya pUjayA bahuvistaram.h . bhojayitvA yathAnyAyaM bhojyairvanyairanekadhA .. 16.. sukhopaviShTamekAnte rAmaM shashinibhAnanam.h . kR^itA~njaliruvAchedamagastyo bhagavAnR^iShiH .. 17.. tvadAgamanamevAhaM pratIkShansamavasthitaH . yadA kShIrasamudrAnte brahmaNA prArthitaH purA .. 18.. bhUmerbhArApanuttyarthaM rAvaNasya vadhAya cha . tadAdi darshanAkA~NkShI tava rAma tapashcharan.h . vasAmi munibhiH sArdhaM tvAmeva parichintayan.h .. 19.. sR^iShTeH prAgeka evAsIrnirvikalpo.anupAdhikaH . tvadAshrayA tvadviShayA mAyA te shaktiruchyate .. 20.. tvAmeva nirguNaM shaktirAvR^iNoti yadA tadA . avyAkR^itamiti prAhurvedAntapariniShThitAH .. 21.. mUlaprakR^itirityeke prAhurmAyeti kechana . avidyA sa.nsR^itirbandha ityAdi bahudhochyate .. 22.. tvayA sa.nkShobhyamANA sA mahattattvaM prasUyate . mahattattvAdaha~NkArastvayA sa~nchoditAdabhUt.h .. 23.. aha~NkAro mahattattvasa.nvR^itastrividho.abhavat.h . sAttviko rAjasashchaiva tAmasashcheti bhaNyate .. 24.. tAmasAtsUkShmatanmAtrANyAsan.h bhUtAnyataH param.h . sthUlAni kramasho rAma kramottaraguNAni ha .. 25.. rAjasAnIndriyANyeva sAttvikA devatA manaH . tebhyo.abhavatsUtrarUpaM li~NgaM sarvagataM mahat.h .. 26.. tato virAT.h samutpannaH sthUlAd.h bhUtakadambakAt.h . virAjaH puruShAtsarvaM jagatsthAvaraja~Ngamam.h .. 27.. devatirya~NmanuShyAshcha kAlakarmakrameNa tu . tvaM rajoguNato brahmA jagataH sarvakAraNam.h .. 28.. sattvAdviShNustvamevAsya pAlakaH sadbhiruchyate . laye rudrastvamevAsya tvanmAyAguNabhedataH .. 29.. jAgratsvapnasuShuptyAkhyA vR^ittayo buddhijairguNaiH . tAsAM vilakShaNo rAma tvaM sAkShI chinmayo.avyayaH .. 30.. sR^iShTilIlAM yadA kartumIhase raghunandana . a~NgIkaroShi mAyAM tvaM tadA vai guNavAniva .. 31.. rAma mAyA dvidhA bhAti vidyAvidyeti te sadA . pravR^ittimArganiratA avidyAvashavartinaH . nivR^ittimArganiratA vedAntArthavichArakAH .. 32.. tvadbhaktiniratA ye cha te vai vidyAmayAH smR^itA .. 33.. avidyAvashagA ye tu nityaM sa.nsAriNAshcha te . vidyAbhyAsaratA ye tu nityamuktAsta eva hi .. 34.. loke tvadbhaktiniratAstvanmantropAsakAshcha ye . vidyA prAdurbhavetteShAM netareShAM kadAchana .. 35.. atastvadbhaktisampannA muktA eva na sa.nshayaH . tvadbhaktyamR^itahInAnAM mokShaH svapne.api no bhavet.h .. 36.. kiM rAma bahunoktena sAraM ki~nchid.h bravImi te . sAdhusa~NgatirevAtra mokShaheturudAhR^itA .. 37.. sAdhavaH samachittA ye niHspR^ihA vigataiShiNaH . dAntAH prashAntAstvadbhaktA nivR^ittAkhilakAmanAH .. 38.. iShTaprAptivipattyoshcha samAH sa~NgavivarjitAH . sa.nnyastAkhilakarmANaH sarvadA brahmatatparAH .. 39.. yamAdiguNasampannAH santuShTA yena kenachit.h . satsa~Ngamo bhavedyarhi tvatkathAshravaNe ratiH .. 40.. samudeti tato bhaktistvayi rAma sanAtane . tvadbhaktAvupapannAyAM vij~nAnaM vipulaM sphuTam.h .. 41.. udeti muktimArgo.ayamAdyashchaturasevitaH . tasmAdrAghava sadbhaktistvayi me premalakShaNA .. 42.. sadA bhUyAddhare sa~NgastvadbhakteShu visheShataH . adya me saphalaM janma bhavatsandarshanAdabhUt.h .. 43.. adya me R^itavaH sarve babhUvuH saphalAH prabho . dIrghakAlaM mayA taptamananyamatinA tapaH . tasyeha tapaso rAma phalaM tava yadarchanam.h . 44.. sadA me sItayA sArdhaM hR^idaye vasa rAghava . gachChatastiShThato vApi smR^itiH syAnme sadA tvayi .. 45.. iti stutvA ramAnAthamagastyo munisattamaH . dadau chApaM mahendreNa rAmArthe sthApitaM purA .. 46.. akShayyau bANatUNIrau khaDgo ratnabhUShitaH . jahi rAghava bhUbhArabhUtaM rAkShasamaNDalam.h . yadarthamavatIrNo.asi mAyayA manujAkR^itiH .. 47.. ito yojanayugme tu puNyakAnanamaNDitaH . asti pa~nchavaTInAmnA Ashramo gautamItaTe . netavyastatra te kAlaH sheSho raghukulodvaha .. 48.. tatraiva bahukAryANi devAnAM kuru satpate .. 49.. shrutvA tadAgastyasubhAShitaM vachaH stotram.h cha tattvArthasamanvitaM vibhuH . muniM samAbhAShya mudAnvito yayau pradarshitaM mArgamasheShaviddhariH .. 50.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde araNyakANDe tR^itIyaH sargaH .. 3.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. araNya kANDaH .. .. chaturthaH sargaH .. shrI mahAdeva uvAcha mArge vrajandadarshAtha shailashR^i~Ngamiva sthitam.h . vR^iddhaM jaTAyuShaM rAmaH kimetaditi vismitaH .. 1.. dhanurAnaya saumitre rAkShaso.ayaM puraH sthitaH . ityAha lakShmaNaM rAmo haniShyAmR^iShibhakShakam.h .. 2.. tachChrutvA rAmavachanaM gR^idhrarAD.h bhayapIDitaH . vadhArho.ahaM na te rAma pituste.ahaM priyaH sakhA .. 3.. jaTAyurnAma bhadraM te gR^idhro.ahaM priyakR^ittava .. 4.. pa~nchavaTyAmahaM vatsye tavaiva priyakAmyayA . mR^igayAyAM kadAchittu prayAte lakShmaNe.api cha .. 5.. sItA janakakanyA me rakShitavyA prayatnataH . shrutvA tadgR^idhravachanaM rAmaH sasnehamabravIt.h .. 6.. sAdhu gR^idhra mahArAja tathaiva kuru me priyam.h . atraiva me samIpastho nAtidUre vane vasan.h .. 7.. ityAmantritamAli~Ngya yayau pa~nchavaTIM prabhuH . lakShmaNena saha bhratrA sItayA raghunandanaH .. 8.. gatvA te gautamItIraM pa~nchavaTyAM suvistaram.h . mandiraM kArayAmAsa lakShmaNena subuddhinA .. 9.. tatra te nyavasansarve ga~NgAyA uttare taTe . kadambapanasAmrAdiphalavR^ikShasamAkule .. 10.. vivikte janasambAdhavarjite nIrujasthale . vinodayan.h janakajAM lakShmaNena vipashchitA .. 11.. adhyuvAsa sukhaM rAmo devaloka ivAparaH . kandamUlaphalAdIni lakShmaNo.anudinaM tayoH .. 12.. AnIya pradadau rAmasevAtatparamAnasaH . dhanurbANadharo nityaM rAtrau jAgarti sarvataH .. 13.. snAnaM kurvantyanudinaM trayaste gautamIjale . ubhayormadhyagA sItA kurute cha gamAgamau .. 14.. AnIya salilaM nityam.h lakShmaNaH prItamAnasaH . sevite.aharahaH prItyA evamAsan.h sukhaM trayaH .. 15.. ekadA lakShmaNo rAmamekAnte samupasthitam.h . vinayAvanato bhUtvA paprachCha parameshvaram.h .. 16.. bhagavan.h shrotumichChAmi mokShasyaikAntikIM gatim.h . tvattaH kamalapatrAkSha sa.nkShepAdvaktumarhasi .. 17.. j~nAnaM vij~nAnasahitaM bhaktivairAgyabR^i.nhitam.h . AchakShva me raghushreShTha vaktA nAnyo.asti bhUtale .. 18.. shrIrAma uvAcha shR^iNu vakShyAmi te vatsa guhyAdguhyataraM param.h . yadvij~nAya naro jahyAtsadyo vaikalpakaM bhramam.h .. 19.. Adau mAyAsvarUpaM te vakShyAmi tadanantaram.h . j~nAnasya sAdhanaM pashchAjj~nAnavij~nAnasa.nyutam.h .. 20.. j~neyaM cha paramAtmAnaM yajj~nAtvA muchyate bhayAt.h . anAtmani sharIrAdAvAtmabuddhistu yA bhavet.h .. 21.. saiva mAyA tayaivAsau sa.nsAraH parikalpyate . rUpe dve nishchite pUrve mAyAyAH kulanandana .. 22.. vikShepAvaraNe tatra prathamaM kalpayejjagat.h . li~NgAdyabrahmaparyantaM sthUlasUkShmavibhedataH .. 23.. aparaM tvakhilaM j~nAnarUpamAvR^itya tiShThati . mAyayA kalpitaM vishvaM paramAtmani kevale .. 24.. rajjau bhuja~NgavadbhrAntyA vichAre nAsti ki~nchana . shrUyate dR^ishyate yadyatsmaryate vA naraiH sadA .. 25.. asadeva hi tatsarvaM yathA svapnamanorathau . deha eva hi sa.nsAravR^ikShamUlaM dR^iDhaM smR^itam.h .. 26.. tanmUlaH putradArAdibandhaH kiM te.anyathAtmanaH .. 27.. dehastu sthUlabhUtAnAM pa~ncha tanmAtrapa~nchakam.h . aha.nkArashcha buddhishcha indriyANi tathA dasha .. 28.. chidAbhAso manashchaiva mUlaprakR^itireva cha . etatkShetramiti j~neyaM deha ityabhidhIyate .. 29.. etairvilakShaNo jIvaH paramAtmA nirAmayaH . tasya jIvasya vij~nAne sAdhanAnyapi me shR^iNu .. 30.. jIvashcha paramAtmA cha paryAyo nAtra bhedadhIH . mAnAbhAvastathA dambhahi.nsAdiparivarjanam.h .. 31.. parAkShepAdisahanaM sarvatrAvakratA tathA . manovAkkAyasadbhaktyA sadguroH parisevanam.h .. 32.. bAhyAbhyantarasa.nshuddhiH sthiratA satkriyAdiShu . manovAkkAyadaNDashcha viShayeShu nirIhatA .. 33.. niraha~NkAratA janmajarAdyAlochanaM tathA . asaktiH snehashUnyatvaM putradAradhanAdiShu .. 34.. iShTAniShTagame nityaM chittasya samatA tathA . mayi sarvAtmake rAme hyananyaviShayA matiH .. 35.. janasambAdharahitashuddhadeshaniShevaNam.h . prAkR^itairjanasa~Nghaishcha hyaratiH sarvadA bhavet.h .. 36.. Atmaj~nAne sadodyogo vedAntArthAvalokanam.h . uktairetairbhavejj~nAnaM viparItairviparyayA .. 37.. buddhiprANamanodehAha.nkR^itibhyo vilakShaNaH . chidAtmAhaM nityashuddho buddha eveti nishchayam.h .. 38.. yena j~nAnena sa.nvitte tajj~nAnaM nishchitaM cha me . vijj~nAnaM cha tadaivaitatsAkShAdanubhavedyadA .. 39.. AtmA sarvatra pUrNaH syAchchidAnandAtmako.avyayaH . buddhyAdyupAdhirahitaH pariNAmAdivarjitaH .. 40.. svaprakAshena dehAdIn.h bhAsayannanapAvR^itaH . eka evAdvitIyashcha satyaj~nAnAdilakShaNaH .. 41.. asa~NgaH svaprabho draShTA vij~nAnenAvagamyate . AchAryashAstropadeshAdyaikyaj~nAnaM yadA bhavet.h .. 42.. AtmanorjIvaparayormUlAvidyA tadaiva hi . lIyate kAryakaraNaiH sahaiva paramAtmani .. 43.. sAvasthA muktirityuktA hyupachAro.ayamAtmani . idaM mokShasvarUpaM te kathitaM raghunandana .. 44.. j~nAnavij~nAnavairAgyasahitaM me parAtmanaH . kintvetaddurlabhaM manye madbhaktivimukhAtmanAm.h .. 45.. chakShuShmatAmapi tathA rAtrau samya~N.h na dR^ishyate . padaM dIpasametAnAM dR^ishyate samyageva hi .. 46.. evaM madbhaktiyuktAnAmAtmA samyak.h prakAshate . madbhakteH kAraNaM ki~nchidvakShyAmi shR^iNu tattvataH .. 47.. madbhaktasa~Ngo matsevA madbhaktAnAM nirantaraM . ekAdashyupavAsAdi mama parvAnumodanam.h .. 48.. matkathAshravaNe pAThe vyAkhyAne sarvadA ratiH . matpUjApariniShThA cha mama nAmAnukIrtanam.h .. 49.. evaM satatayuktAnAM bhaktiravyabhichAriNI . mayi sa~njAyate nityaM tataH kimavashiShyate .. 50.. ato madbhaktiyuktasya j~nAnaM vij~nAnameva cha . vairAgyaM cha bhavechChIghraM tato muktimavApnuyAt.h .. 51.. kathitaM sarvametatte tava prashnAnusArataH . asminmanaH samAdhAya yastiShThetsa tu muktibhAk.h .. 52.. na vaktavyamidaM yatnAnmadbhaktivimukhAya hi . madbhaktAya pradAtavyamAhUyApi prayatnataH .. 53.. ya idaM tu paThennityaM shraddhAbhaktisamanvitaH . aj~nAnapaTaladhvAntaM vidhUya parimuchyate .. 54.. bhaktAnAM mama yoginAM suvimalasvAntAtishAntAtmanA.N matsevAbhiratAtmanAM cha vimalaj~nAnAtmanAM sarvadA . sa~NgaM yaH kurute sadodyatamatistatsevanAnanyadhIH mokShastasya kare sthito.ahamanishaM dR^ishyo bhave nAnyathA .. 55.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde araNyakANDe chaturthaH sargaH .. 4.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. araNya kANDaH .. .. pa~nchamaH sargaH .. shrI mahAdeva uvAcha tasmin.h kAle mahAraNye rAkShasI kAmarUpiNI . vichachAra mahAsattvA janasthAnanivAsinI .. 1.. ekadA gautamItIre pa~nchavaTyAM samIpataH . padmavajrA~NkushA~NgAni padAni jagatIpateH .. 2.. dR^iShTvA kAmaparItAtmA pAdasaundaryamohitA . pashyantI sA shanairAyAdrAghavasya niveshanam.h .. 3.. tatra sA taM ramAnAthaM sItayA saha sa.nsthitam.h . kandarpasadR^ishaM rAmaM dR^iShTvA kAmavimohitA .. 4.. rAkShasI rAghavaM prAha kasya tvaM kaH kimAshrame . yukto jaTAvalkalAdyaiH sAdhyaM kiM te.atra me vada .. 5.. ahaM shUrpaNakhA nAma rAkShasI kAmarUpiNI . bhaginI rAkShasendrasya rAvaNasya mahAtmanaH .. 6.. khareNa sahitA bhrAtrA vasAmyatraiva kAnane . rAj~nA dattaM cha me sarvaM munibhakShA vasAmyahaM .. 7.. tvAM tu veditumichChAmi vada me vadatAM vara . tAmAha rAmanAmAhamayodhyAdhipateH sutaH .. 8.. eShA me sundarI bhAryA sItA janakanandinI . sa tu bhrAtA kanIyAnmelakShmaNo.atIvasundaraH .. 9.. kiM kR^ityaM te mayA brUhi kAryaM bhuvanasundari . iti rAmavachaH shrutvA kAmArtA sAbravIdidam.h .. 10.. ehi rAma mayA sArdhaM ramasva girikAnane . kAmArtAhaM na shaknomi tyaktuM tvAM kamalekShaNam.h .. 11.. rAmaH sItAM kaTAkSheNa pashyan.h sasmitamabravIt.h . bhAryA mamaiShA kalyANI vidyate hyanapAyinI .. 12.. tvaM tu sApatnyaduHkhena kathaM sthAsyasi sundari . bahirAste mama bhrAtA lakShmaNo.atIva sundaraH .. 13.. tavAnurUpo bhavitA patistenaiva sa~nchara . ityuktA lakShmaNaM prAha patirme bhava sundara .. 14.. bhrAturAj~nAM puraskR^itya sa~NgachChAvo.adya mA chiram.h . ityAha rAkShasI ghorA lakShmaNaM kAmamohitA .. 15.. tAmAha lakShmaNaH sAdhvi dAso.ahaM tasya dhImataH . dAsI bhaviShyasi tvaM tu tato duHkhataraM nu kim.h .. 16.. tameva gachCha bhadraM te sa tu rAjAkhileshvaraH . tachChrutvA punarapyAgAdrAghavaM duShTamAnasA .. 17.. krodhAdrAma kimarthaM mAM bhrAmayasyanavasthitaH . idAnImeva tAM sItAM bhakShayAmi tavAgrataH .. 18.. ityuktvA vikaTAkarA jAnakImanudhAvati . tato rAmAj~nayA khaDgamAdAya parigR^ihya tAm.h .. 19.. chichCheda nAsAM karNau cha lakShmaNo.alaghuvikramaH . tato ghoradhvaniM kR^itvA rudhirAkttavapurdrutam.h .. 20.. krandamAnA papAtAgre kharasya paruShAkSharA . kimetaditi tAmAha kharaH kharatarAkSharaH .. 21.. kenaivaM kAritAsi tvaM mR^ityorvaktrAnuvartinA . vada me taM vadhiShyAmi kAlakalpamapi kShaNAt.h .. 22.. tamAha rAkShasI rAmaH sItAlakShmaNasa.nyutaH . daNDakaM nirbhayaM kurvannAste godAvarItaTe .. 23.. mAmevaM kR^itavA.nstasya bhrAtA tenaiva choditaH . yadi tvaM kulajAto.asi vIro.asi jahi tau ripU .. 24.. tayostu rudhiraM pAsye bhakShayaitau sudurmadau . no chetprANAnparityajya yAsyAmi yamasAdanam.h .. 25.. tachChrutvA tvaritaM prAgAtkharaH krodhena mUrchChitaH . chaturdasha sahasrANi rakShasAM bhImakarmaNAm.h .. 26.. chodayAmAsa rAmasya samIpaM vadhakA~NkShayA . kharashcha trishirAshchaiva dUShaNashchaiva rAkShasaH .. 27.. sarve rAmaM yayuH shIghraM nAnApraharaNodyatAH . shrutvA kolAhalaM teShAM rAmaH saumitrimabravIt.h .. 28.. shrUyate vipulaH shabdo nUnamAyAnti rAkShasAH . bhaviShyati mahadyuddhaM nUnamadya mayA saha .. 29.. sItAM nItvA guhAM gatvA tatra tiShTha mahAbala . hantumichChAmyahaM sarvAn.h rAkShasAn.h ghorarUpiNaH .. 30.. atra ki~nchinna vaktavyaM shApito.asi mamopari . tatheti sItAmAdAya lakShmaNo gahvaraM yayau .. 31.. rAmaH parikaraM bhaddhvA dhanurAdAya niShThuram.h . tUNIrAvakShayasharau baddhvAyatto.abhavatprabhuH .. 32.. tata Agatya rakShA.nsi rAmasyopari chikShipuH . AyudhAni vichitrANi pAShANAnpAdapAnapi .. 33.. tAni chichCheda rAmo.api lIlayA tilashaH kShaNAt.h . tato bANasahasreNa hatvA tAn.h sarvarAkShasAn.h .. 34.. kharaM trishirasaM chaiva dUShaNaM chaiva rAkShasam.h . jaghAna praharArdhena sarvAneva raghUttamaH .. 35.. lakShmaNo.api guhAmadhyAtsItAmAdAya rAghave . samarpya rAkShasAndR^iShTvA hatAnvismayamAyayau .. 36.. sItA rAmaM samAli~Ngya prasannamukhapa~NkajA . shastravraNAni chA~NgeShu mamArja janakAtmajA .. 37.. sApi dudrAva dR^iShTvA tAnhatAn.h rAkShasapu~NgavAn.h . la~NkAM gatvA sabhAmadhye kroshantI pAdasannidhau .. 38.. rAvaNasya papAtorvyAM bhaginI tasya rakShasaH . dR^iShTvA tAM rAvaNaH prAha bhaginIM bhayavihvalAm.h .. 39.. uttiShThottiShTha vatse tvaM virUpakaraNaM tava . kR^itaM shakreNa vA bhadre yamena varuNena vA .. 40.. kubereNAthavA brUhi bhasmIkuryAM kShaNena tam.h . rAkShasI tamuvAchedaM tvaM pramatto vimUDhadhIH .. 41.. pAnAsaktaH strIvijitaH ShaNDhaH sarvatra lakShyase . chArachakShUrvihInastvaM kathaM rAjA bhaviShyasi .. 42.. kharashcha nihataH sa~Nkhye dUShaNastrishirAstathA . chaturdasha sahasrANi rAkShasAnAM mahAtmanAm.h .. 43.. nihatAni kShaNenaiva rAmeNAsurashatruNA . janasthAnamasheSheNa munInAM nirbhayaM kR^itam.h . na jAnAsi vimUDhastvamata eva mayochyate .. 44.. rAvaNa uvAcha ko vA rAmaH kimarthaM vA kathaM tenAsurA hatAH . samyakkathaya me teShAM mUlaghAtaM karomyaham.h .. 45.. shUrpaNakhovAcha janasthAnAdahaM yAtA kadAchit.h gautamItaTe . tatra pa~nchavaTI nAma purA munijanAshrayA .. 46.. tatrAshrame mayA dR^iShTo rAmo rAjIvalochanaH . dhanurbANadharaH shrImAn.h jaTAvalkalamaNDitaH .. 47.. kanIyAnanujastasya lakShmaNo.api tathAvidhaH . tasya bhAryA vishAlAkShI rUpiNI shrIrivAparA .. 48.. devagandharvanAgAnAM manuShyANAM tathAvidhA . na dR^iShTA na shrutA rAjandyotayantI vanaM shubhA .. 49.. AnetumahamudyuktA tAM bhAryArthaM tavAnagha . lakShmaNo nAma tadbhrAtA chichCheda mama nAsikAm.h .. 50.. karNau cha noditastena rAmeNa sa mahAbalaH . tato.ahamatiduHkhena rudatI kharamanvagAm.h .. 51.. so.api rAmaM samAsAdya yuddhaM rAkShasayUthapaiH . ataH kShaNena rAmeNa tenaiva balashAlinA .. 52.. sarve tena vinaShTA vai rAkShasA bhImavikramAH . yadi rAmo manaH kuryAttrailokyaM nimiShArdhataH .. 53.. bhasmIkuryAnna sandeha iti bhAti mama prabho . yadi sA tava bhAryA syAtsaphalaM tava jIvitam.h .. 54.. ato yatasva rAjendra yathA te vallabhA bhavet.h . sItA rAjIvapatrAkShI sarvalokaikasundarI .. 55.. sAkShAdrAmasya purataH sthAtuM tvaM na kShamaH prabho . mAyayA mohayitvA tu prApsyase tAM raghUttamam.h .. 56.. shrutvA tatsUktavAkyaishcha dAnamAnAdibhistathA . AshvAsya bhaginIM rAjA pravivesha svakaM gR^iham.h . tatra chintAparo bhUtvA nidrAM rAtrau na labdhavAn.h .. 57.. ekena rAmeNa kathaM manuShyamAtreNa naShTaH sabalaH kharo me . bhrAtA kathaM me balavIryadarpayuto vinaShTo bata rAghaveNa .. 58.. yadvA na rAmo manujaH paresho mAM hantukAmaH sabalaM balaughaiH . samprArthito.ayaM druhiNena pUrvaM manuShyarUpo.adya raghoH kule.abhUt.h .. 59.. vadhyo yadi syAM paramAtmanAhaM vaikuNTharAjyaM paripAlaye.aham.h . no chedidaM rAkShasarAjyameva bhokShye chiraM rAmamato vrajAmi .. 60.. itthaM vichintyAkhilarAkShasendro rAmaM viditvA parameshvaraM hariM . virodhabuddhyaiva hariM prayAmi drutaM na bhaktyA bhagavAn.h prasIdet.h .. 61.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde araNyakANDe pa~nchamaH sargaH .. 5.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. araNya kANDaH .. .. ShaShThaH sargaH .. vichintyaivaM nishAyAM sa prabhAte rathamAsthitaH . rAvaNo manasA kAryamekaM nishchitya buddhimAn.h .. 1.. yayau mArIchasadanaM paraM pAramudanvataH . mArIchastatra munivajjaTAvalkaladhArakaH .. 2.. dhyAyan.h hR^idi parAtmAnaM nirguNaM guNabhAsakam.h . samAdhivirame.apashyadrAvaNaM gR^ihamAgatam.h .. 3.. drutamutthAya chAli~Ngya pUjayitvA yathAvidhi . kR^itAtithyaM sukhAsInaM mArIcho vAkyamabravIt.h .. 4.. samAgamanametatte rathenaikena rAvaNa . chintApara ivAbhAsi hR^idi kAryaM vichintayan.h .. 5.. brUhi me na hi gopyaM chetkaravANi tava priyam.h . nyAyyaM chedbrUhi rAjendra vR^ijinaM mAM spR^ishennahi .. 6.. rAvaNa uvAcha asti rAjA dasharathaH sAketAdhipatiH kila . rAmanAmA sutastasya jyeShThaH satyaparAkramaH .. 7.. vivAsayAmAsa sutaM vanaM vanajanapriyam.h . bhAryayA sahitaM bhrAtrA lakShmaNena samanvitam.h .. 8.. sa Aste vipine ghore pa~nchavaTyAshrame shubhe . tasya bhAryA vishAlAkShI sItA lokavimohinI .. 9.. rAmo niraparAdhAnme rAkShasAn.h bhImavikramAn.h . kharaM cha hatvA vipine sukhamAste.atinirbhayaH .. 10.. bhaginyAH shUrpaNakhAyA nirdoShAyAshcha nAsikAm.h . karNau chichCheda duShTAtmA vane tiShThati nirbhayaH .. 11.. atastvayA sahAyena gatvA tatprANavallabhAm.h . AnayiShyAmi vipine rahite rAghaveNa tAm.h .. 12.. tvaM tu mAyAmR^igo bhUtvA hyAshramAdapaneShyasi . rAmaM cha lakShmaNaM chaiva tadA sItAM harAmyaham.h .. 13.. tvaM tu tAvatsahAyaM me kR^itvA sthAsyasi pUrvavat.h . ityevaM bhAShamANaM taM rAvaNaM vIkShya vismitaH .. 14.. kenedamupadiShTaM te mUlaghAtakaraM vachaH . sa eva shatrurvadhyashcha yastvannAshaM pratIkShate .. 15.. rAmasya pauruShaM smR^itvA chittamadyApi rAvaNa . bAlo.api mAM kaushikasya yaj~nasa.nrakShaNAya saH .. 16.. AgatastviShuNaikena pAtayAmAsa sAgare . yojanAnAM shataM rAmastadAdi bhayavihvalaH .. 17.. smR^itvA smR^itvA tadevAhaM rAmaM pashyAmi sarvataH .. 18.. daNDake.api punarapyahaM vane pUrvavairamanuchintayan.h hR^idi . tIkShNashR^i~NgamR^igarUpamekadA mAdR^ishairbahubhirAvR^ito.abhyayAm.h .. 19.. rAghavaM janakajAsamanvitaM lakShmaNena sahitaM tvarAnvitaH . Agato.ahamatha hantumudyato mAM vilokya sharamekamakShipat.h .. 20.. tena viddhahR^idayo.ahamudbhraman.h rAkShasendra patito.asmi sAgare . tatprabhR^ityahamidaM samAshritaH sthAnamUrjitamidaM bhayArditaH .. 21.. rAmameva satataM vibhAvaye bhItabhIta iva bhogarAshitaH . rAjaratnaramaNIrathAdikaM shrotrayoryadi gataM bhayaM bhavet.h .. 22.. rAma Agata ihetisha~NkayA bAhyakAryamapi sarvamatyajam.h . nidrayA parivR^ito yadA svape rAmameva manasAnuchintayan.h .. 23.. svapnadR^iShTigatarAghavaM tadA bodhito vigatanidra AsthitaH . tadbhavAnapi vimuchya chAgrahaM rAghavaM prati gR^ihaM prayAhi bhoH .. 24.. rakSha rAkShasakulaM chirAgataM tatsmR^itau sakalameva nashyati . tava hitaM vadato mama bhAShitaM parigR^ihANa parAtmani rAghave . tyaja virodhamatiM bhaja bhaktitaH paramakAruNiko raghunandanaH .. 25.. ahamasheShamidaM munivAkyataH ashR^iNavamAdiyuge parameshvaraH . brahmaNArthita uvAcha taM hariH kiM tavepsitamahaM karavANi tat.h .. 26.. brahmaNoktamaravindalochana tvaM prayAhi bhuvi mAnuShaM vapuH . dasharathAtmajabhAvama~njasA jahi ripuM dashakandharaM hare .. 27.. ato na mAnuSho rAmaH sAkShAnnArAyaNo.avyayaH . mAyAmAnuShaveSheNa vanaM yAto.atinirbhayaH .. 28.. bhUbhAraharaNArthAya gachCha tAta gR^ihaM sukham.h . shrutvA mArIchavachanaM rAvaNaH pratyabhAShata .. 29.. paramAtmA yadA rAmaH prArthito brahmaNA kila . mAM hantuM mAnuSho bhUtvA yatnAdiha samAgataH .. 30.. kariShyatyachirAdeva satyasa~Nkalpa IshvaraH . ato.ahaM yatnataH sItAmAneShyAmyeva rAghavAt.h .. 31.. vadhe prApte raNe vIra prApsyAmi paramaM padam.h . yadvA rAmaM raNe hatvA sItAM prApsyAmi nirbhayaH .. 32.. taduttiShTha mahAbhAga vichitramR^igarUpadhR^ik.h . rAmaM salakShmaNaM shIghramAshramAdatidUrataH .. 33.. Akramya gachCha tvaM shIghraM sukhaM tiShTha yathA purA . ataH paraM chedyatki~nchidbhAShase madvibhIShaNam.h .. 34.. haniShyAmyasinAnena tvAmatraiva na sa.nshayaH . mArIchastadvachaH shrutvA svAtmanyevAnvachintayat.h .. 35.. yadi mAM rAghavo hanyAttadA mukto bhavArNavAt.h . mAM hanyAdyadi chedduShTastadA me nirayo dhruvam.h .. 36.. iti nishchitya maraNaM rAmAdutthAya vegataH . abravIdrAvaNaM rAjankaromyAj~nAM tava prabho .. 37.. ityuktvA rathamAsthAya gato rAmAshramaM prati . shuddhajAmbUnadaprakhyo mR^igo.abhUdraupyabindukaH .. 38.. ratnashR^i~Ngo maNikhuro nIlaratnavilochanaH . vidyutprabho vimugdhAsyo vichachAra vanAntare .. 39.. rAmAshramapadasyAnte sItAdR^iShTipathe charan.h .. 40.. kShaNaM cha dhAvatyavatiShThate kShaNaM samIpamAgatya punarbhayAvR^itaH . evaM sa mAyAmR^igaveSharUpadhR^ik.h chachAra sItAM parimohayankhalaH .. 41.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde araNyakANDe ShaShThaH sargaH .. 6.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. araNya kANDaH .. .. saptamaH sargaH .. shrImahAdeva uvAcha atha rAmo.api tatsarvaM j~nAtvA rAvaNachEShTitam.h . uvAcha sItAmekAnte shR^iNu jAnaki me vachaH .. 1.. rAvaNo bhikShurUpeNa AgamiShyati te.antikam.h . tvaM tu ChAyAM tvadAkArAM sthApayitvoTaje visha .. 2.. agnAvadR^ishyarUpeNa varShaM tiShTha mamAj~nayA . rAvaNasya vadhAnte mAM pUrvavatprApsyase shubhe .. 3.. shrutvA rAmoditaM vAkyaM sApi tatra tathAkarot.h . mAyAsItAM bahiH sthApya svayamantardadhe.anale .. 4.. mAyAsItA tadApashyanmR^igaM mAyAvinirmitam.h . hasantI rAmamabhyetya provAcha vinayAnvitA .. 5.. pashya rAma mR^igaM chitraM kAnakaM ratnabhUShitam.h . vichitrabindubhiryuktaM charantamakutobhayam.h . baddhvA dehi mama krIDAmR^igo bhavatu sundaraH .. 6.. tatheti dhanurAdAya gachChan.h lakShmaNamabravIt.h . rakSha tvamatiyatnena sItAM matprANavallabhAm.h .. 7.. mAyinaH santi vipine rAkShasA ghoradarshanAH . ato.atrAvahitaH sAdhvIM rakSha sItAmaninditAm.h .. 8.. lakShmaNo rAmamAhedaM devAyaM mR^igarUpadhR^ik.h . mArIcho.atra na sandeha eva.nbhUto mR^igaH kutaH .. 9.. shrIrAma uvAcha yadi mArIcha evAyaM tadA hanmi na sa.nshayaH . mR^igashchedAnayiShyAmi sItAvishramahetave .. 10.. gamiShyAmi mR^igaM baddhvA hyAnayiShyAmi satvaraH . tvaM prayatnena santiShTha sItAsa.nrakShaNodyataH .. 11.. ityuktvA prayayau rAmo mAyAmR^igamanudrutaH . mAyA yathAshrayA lokamohinI jagadAkR^itiH .. 12.. nirvikArashchidAtmApi pUrNo.api mR^igamanvagAt.h . bhaktAnukampI bhagavAniti satyaM vacho hariH .. 13.. kartuM sItApriyArthAya jAnannapi mR^igaM yayau . anyathA pUrNakAmasya rAmasya viditAtmanaH .. 14.. mR^igeNa vA striyA vApi kiM kAryaM paramAtmanaH .. 15. kadAchid.h dR^ishyate.abhyAshe kShaNaM dhAvati lIyate . dR^ishyate cha tato dUrAdevaM rAmamapAharat.h . tato rAmo.api vij~nAya rAkShaso.ayamiti sphuTam.h .. 16.. vivyAdha sharamAdAya rAkShasaM mR^igarUpiNam.h . papAta rudhirAktAsyo mArIchaH pUrvarUpadhR^ik.h .. 17.. hA hato.asmi mahAbAho trAhi lakShmaNa mAM drutam.h . ityuktvA rAmavadvAchA papAta rudhirAshanaH .. 18.. yannAmAj~no.api maraNe smR^itvA tatsAmyamApnuyAt.h . kimutAgre hariM pashya.nstenaiva nihato.asuraH .. 19.. taddehAdutthitaM tejaH sarvalokasya pashyataH . rAmamevAvishaddevA vismayaM paramaM yayuH .. 20.. kiM karma kR^itvA kiM prAptaH pAtakI munihi.nsakaH . athavA rAghavasyAyaM mahimA nAtra sa.nshayaH .. 21.. rAmabANena sa.nviddhaH pUrvaM rAmamanusmaran.h . bhayAtsarvaM parityajya gR^ihavittAdikaM cha yat.h .. 22.. hR^idi rAmaM sadA dhyAtvA nirdhUtAsheShakalmaShaH . ante rAmeNa nihataH pashyan.h rAmamavApa saH .. 23.. dvijo vA rAkShaso vApi pApI vA dhArmiko.api vA . tyajankalevaraM rAmaM smR^itvA yAti paraM padam.h .. 24.. iti te.anyonyamAbhAShya tato devA divaM yayuH .. 25.. rAmastachchintayAmAsa mriyamANo.asurAdhamaH . hA lakShmaNeti madvAkyamanukurvanmamAra kim.h . shrutvA madvAkyasadR^ishaM vAkyaM sItApi kiM bhavet.h .. 26.. iti chintAparItAtmA rAmo dUrAnnyavartata .. 27.. sItA tadbhAShitaM shrutvA mArIchasya durAtmanaH . bhItAtiduHkhasa.nvignA lakShmaNaM tvidamabravIt.h . gachCha lakShmaNa vegena bhrAtA te.asurapIDitaH .. 28.. hA lakShmaNeti vachanaM bhrAtuste na shR^iNoShi kim.h . tAmAha lakShmaNo devi rAmavAkyaM na tadbhavet.h .. 29.. yaH kashchidrAkShaso devi mriyamANo.abravIdvachaH . rAmastrailokyamapi yaH kruddho nAshayati kShaNAt.h .. 30.. sa kathaM dInavachanaM bhAShite.amarapUjitaH . kruddhA lakShmaNamAlokya sItA bAShpavilochanA .. 31.. prAha lakShmaNa durbuddhe bhrAturvyasanamichChasi . preShito bharatenaiva rAmanAshAbhikA~NkShiNA .. 32.. mAM netumAgato.asi tvaM rAmanAsha upasthite . na prApsyase tvaM mAmadya pashya prANA.nstyajAmyaham.h .. 33.. na jAnAtIdR^ishaM rAmastvAM bhAryAharaNodyatam.h . rAmAdanyaM na spR^ishAmi tvAM vA bharatameva vA .. 34.. ityuktvA vadhyamAnA sA svabAhubhyAM ruroda ha . tachChrutvA lakShmaNaH karNau pidhAyAtIva duHkhitaH .. 35.. mAmevaM bhAShase chaNDi dhik.h tvAM nAshamupaiShyasi . ityuktvA vanadevIbhyaH samarpya janakAtmajAm.h .. 36.. yayau duHkhAtisa.nvigno rAmameva shanaiH shanaiH . tato.antaraM samAlokya rAvaNo bhikShuveShadhR^ik.h .. 37.. sItAsamIpamAgamat.h sphuraddaNDakamaNDaluH . sItA tamavalokyAshu natvA sampUjya bhaktitaH .. 38.. kandamUlaphalAdIni dattvA svAgatamabravIt.h . mune bhu~NkShva phalAdIni vishramasva yathAsukham.h .. 39.. idAnImeva bhartA me hyAgamiShyasi te priyam.h . kariShyati visheSheNa tiShTha tvaM yadi rochate .. 40.. bhikShuruvAcha kA tvaM kamalapatrAkShi ko vA bhartA tavAnaghe . kimarthamatra te vAso vane rAkShasasevite . brUhi bhadre tataH sarvaM svavR^ittAntaM nivedaye .. 41.. sItovAcha ayodhyAdhipatiH shrImAn.h rAjA dasharatho mahAn.h . tasya jyeShThaH suto rAmaH sarvalakShaNalakShitaH .. 42.. tasyAhaM dharmataH patnI sItA janakanandinI . tasya bhrAtA kanIyA.nshcha lakShmaNo bhrAtR^ivatsalaH .. 43.. piturAj~nAM puraskR^itya daNDake vastumAgataH . chaturdasha samAstvAM tu j~nAtumichChAmi me vada .. 44.. bhikSharuvAcha paulastyatanayo.ahaM tu rAvaNo rAkShasAdhipaH . tvatkAmaparitapto.ahaM tvAM netuM puramAgataH .. 45.. muniveSheNa rAmeNa kiM kariShyasi mAM bhaja . bhu~NkShva bhogAnmayA sArdhaM tyaja duHkhaM vanodbhavam.h .. 46.. shrutvA tadvachanaM sItA bhItA ki~nchiduvAcha tam.h . yadyevaM bhAShase mAM tvaM nAshameShyasi rAghavAt.h .. 47.. AgamiShyati rAmo.api kShaNaM tiShTha sahAnujaH . mAM ko dharShayituM shakto harerbhAryAM shasho yathA .. 48.. rAmabANairvibhinnastvaM patiShyasi mahItale .. 49.. iti sItAvachaH shrutvA rAvaNaH krodhamUrchChitaH . svarUpaM darshayAmAsa mahAparvatasannibham.h . dashAsyaM vi.nshatibhujaM kAlameghasamadyutim.h .. 50.. taddR^iShTvA vanadevyashcha bhUtAni cha vitatrasuH . tato vidArya dharaNIM nakhairuddhR^itya bAhubhiH .. 51.. tolayitvA rathe kShiptvA yayau kShipraM vihAyasA . hA rAma hA lakShmaNeti rudatI janakAtmajA .. 52.. bhayodvignamanA dInA pashyantI bhuvameva sA . shrutvA tatkranditaM dInaM sItAyAH pakShisattamaH .. 53.. jaTAyurutthitaH shIghraM nagAgrAttIkShNatuNDakaH . tiShTha tiShTheti taM prAha ko gachChati mamAgrataH .. 54.. muShitvA lokanAthasya bhAryAM shUnyAdvanAlayAt.h . shunako mantrapUtaM tvaM puroDAshamivAdhvare .. 55.. ityuktvA tIkShNatuNDena chUrNayAmAsa tadratham.h . vAhAnbibheda pAdAbhyAM chUrNayAmAsa taddhanuH .. 56.. tataH sItAM parityajya rAvaNaH khaDgamAdade . chichCheda pakShau sAmarShaH pakShirAjasya dhImataH .. 57.. papAta ki~nchichCheSheNa prANena bhuvi pakShirAT.h . punaranyarathenAshu sItAmAdAya rAvaNaH .. 58.. kroshantI rAmarAmeti trAtAraM nAdhigachChati . hA rAma hA rAma jagannAtha mAM na pashyasi duHkhitAm.h .. 58.. rakShasA nIyamAnAM svAM bhAryAM mochaya rAghava . hA lakShmaNa mahAbhAga trAhi mAmaparAdhinIm.h .. 60.. vAk.hshareNa hatastvaM me kShantumarhasi devara . ityevaM kroshamAnAM tAM rAmAgamanasha~NkayA .. 61.. jagAma vAyuvegena sItAmAdAya satvaraH .. 62.. vihAyasA nIyamAnA sItApashyadadhomukhI . parvatAgre sthitAnpa~ncha vAnarAnvArijAnanA . uttarIyArdhakhaNDena vimuchyAbharaNAdikam.h .. 63.. baddhvA chikShepa rAmAya kathayantviti parvate .. 64.. tataH samudramulla~Nghya la~NkAM gatvA sa rAvaNaH . svAntaHpure rahasyetAmashokavipine.akShipat.h . rAkShasIbhiH parivR^itAM mAtR^ibuddhyAnvapAlayat.h .. 65.. kR^ishAtidInA parikarmavarjitA duHkhena shuShyadvadanAtivihvalA . hA rAma rAmeti vilapyamAnA sItA sthitA rAkShasavR^indamadhye .. 66.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde araNyakANDe saptamaH sargaH .. 7.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. araNya kANDaH .. .. aShTamaH sargaH .. shrImahAdeva uvAcha rAmo mAyAvinaM hatvA rAkShasaM kAmarUpiNam.h . pratasthe svAshramaM gantuM tato dUrAddadarsha tam.h .. 1.. AyAntaM lakShmaNaM dInaM mukhena parishuShyatA . rAghavashchintayAmAsa svAtmanyeva mahAmatiH .. 2.. lakShmaNastanna jAnAti mAyAsItAM mayA kR^itAm.h . j~nAtvApyenaM va~nchayitvA shochAmi prAkR^ito yathA .. 3.. yadyahaM virato bhUtvA tUShNIM sthAsyAmi mandire . tadA rAkShasakoTInAM vadhopAyaH kathaM bhavet.h .. 4.. yadi shochAmi tAM duHkhasantaptaH kAmuko yathA . tadA krameNAnuchinvansItAM yAsye.asurAlayam.h . rAvaNaM sakulaM hatvA sItAmagnau sthitAM punaH .. 5.. mayaiva sthApitAM nItvA yAtAyodhyAmatandritaH .. 6.. ahaM manuShyabhAvena jAto.asmi brahmaNArthitaH . manuShyabhAvamApannaH ki~nchitkAlaM vasAmi kau . tato mAyAmanuShyasya charitaM me.anushR^iNvatAm.h .. 7.. muktiH syAdaprayAsena bhaktimArgAnuvartinAm.h . nishchityaivaM tadA dR^iShTvA lakShmaNaM vAkyamabravIt.h .. 8.. kimarthamAgato.asi tvaM sItAM tyaktvA mama priyAm.h . nItA vA bhakShitA vApi rAkShasairjanakAtmajA .. 9.. lakShmaNaH prA~njaliH prAha sItAyA durvacho rudan.h . hA lakShmaNeti vachanaM rAkShasoktaM shrutaM tayA .. 10.. tvadvAkyasadR^ishaM shrutvA mAM gachCheti tvarAbravIt.h . rudantI sA mayA proktA devi rAkShasabhAShitam.h . nedaM rAmasya vachanaM svasthA bhava shuchismite .. 11.. ityevaM sAntvitA sAdhvI mayA provAcha mAM punaH . yaduktaM durvacho rAma na vachyaM puratastava .. 12.. karNau pidhAya nirgatya yAto.ahaM tvAM samIkShitum.h .. 13.. rAmastu lakShmaNaM prAha tathApyanuchitaM kR^itam.h . tvayA strIbhAShitaM satyaM kR^itvA tyaktA shubhAnanA . nItA vA bhakShitA vApi rAkShasairnAtra sa.nshayaH .. 14.. iti chintAparo rAmaH svAshramaM tvarito yayau . tatrAdR^iShTvA janakajAM vilalApAtiduHkhitaH .. 15.. hA priye kva gatAsi tvaM nAsi pUrvavadAshrame . athavA madvimohArthaM lIlayA kva vilIyase .. 16.. ityAchinvanvanaM sarvaM nApashyajjAnakIM tadA . vanadevyaH kutaH sItAM bruvantu mama vallabhAm.h .. 17.. mR^igAshcha pakShiNo vR^ikShA darshayantu mama priyAm.h . ityevaM vilapanneva rAmaH sItAM na kutrachit.h .. 18.. sarvaj~naH sarvathA kvApi nApashyadraghunandanaH . Anando.apyanvashochattAmachalo.apyanudhAvati .. 19.. nirmamo niraha~NkAro.apyakhaNDAnandarUpavAn.h . mama jAyeti sIteti vilalApAtiduHkhitaH .. 20.. evaM mAyAmanucharannasakto.api raghUttamaH . Asakta eva mUDhAnAM bhAti tattvavidAM na hi .. 21.. evaM vichinvansakalaM vanaM rAmaH salakShmaNaH . bhagnaM rathaM ChatrachApaM kUbaraM patitaM bhuvi .. 22.. dR^iShTvA lakShmaNamAhedaM pashya lakShmaNa kenachit.h . nIyamAnAM janakajAM taM jitvAnyo jahAra tAm.h .. 23.. tataH ka~nchidbhuvo bhAgaM gatvA parvatasannibham.h . rudhirAktavapurdR^iShTvA rAmo vAkyamathAbravIt.h .. 24.. eSha vai bhakShayitvA tAM jAnakIM shubhadarshanAm.h . shete vivikte.atitR^iptaH pashya hanmi nishAcharam.h .. 25.. chApamAnaya shIghraM me bANaM cha raghunandana . tachChrutvA rAmavachanaM jaTAyuH prAha bhItavat.h .. 26.. mAM na mAraya bhadraM te mriyamANaM svakarmaNA . ahaM jaTAyuste bhAryAhAriNaM samanudrutaH .. 27.. rAvaNaM tatra yuddhaM me babhUvArivimardana . tasya vAhAn.h rathaM chApaM ChittvAhaM tena ghAtitaH .. 28.. patito.asmi jagannAtha prANA.nstyakShyAmi pashya mAm.h . tachChrutvA rAghavo dInaM kaNThaprANaM dadarsha ha .. 29.. hastAbhyAM sa.nspR^ishan.h rAmo duHkhAshruvR^italochanaH .. 30.. jaTAyo brUhi me bhAryA kena nItA shubhAnanA . matkAryArthaM hato.asi tvamato me priyabAndhavaH .. 31.. jaTAyuH sannayA vAchA vaktrAdraktaM samudvaman.h . uvAcha rAvaNo rAma rAkShaso bhImavikramaH .. 32.. AdAya maithilIM sItAM dakShiNAbhimukho yayau . ito vaktuM na me shaktiH prANA.nstyakShyAmi te.agrataH .. 33.. diShTyA dR^iShTo.asi rAma tvaM mriyamANena me.anagha . paramAtmAsi viShNustvaM mAyAmanujarUpadhR^ik.h .. 34.. antakAle.api dR^iShTvA tvAM mukto.ahaM raghusattama . hastAbhyAM spR^isha mAM rAma punaryAsyAmi te padam.h .. 35.. tatheti rAmaH pasparsha tada~NgaM pANinA smayan.h . tataH prANAnparityajya jaTAyuH patito bhuvi .. 36.. rAmastamanushochitvA bandhuvatsAshrulochanaH . lakShmaNena samAnAyya kAShThAni pradadAha tam.h ..37.. snAtvA duHkhena rAmo.api lakShmaNena samanvitaH . hatvA vane mR^igaM tatra mA.nsakhaNDAnsamantataH .. 38.. shAdvale prAkShipadrAmaH pR^ithak.h pR^ithaganekadhA . bhakShantu pakShiNaH sarve tR^ipto bhavatu pakShirAT.h .. 39.. ityuktvA rAghavaH prAha jaTAyo gachCha matpadam.h . matsArUpyaM bhajasvAdya sarvalokasya pashyataH .. 40.. tato.anantaramevAsau divyarUpadharaH shubhaH . vimAnavaramAruhya bhAsvaraM bhAnusannibham.h .. 41.. sha~NkhachakragadApadmakirITavarabhUShaNaiH . dyotayansvaprakAshena pItAmbaradharo.amalaH .. 42.. chaturbhiH pArShadairviShNostAdR^ishairabhipUjitaH . stUyamAno yogigaNaiH rAmamAbhAShya satvaraH . kR^itA~njalipuTo bhUtvA tuShTAva raghunandanam.h .. 43.. jaTAyuruvAcha agaNitaguNamaprameyamAdyaM sakalajagatsthitisa.nyamAdihetum.h . uparamaparaM parAtmabhUtaM satatamahaM praNato.asmi rAmachandram.h .. 44.. niravadhisukhamindirAkaTAkShaM kShapitasurendrachaturmukhAdiduHkham.h . naravaramanishaM nato.asmi rAmaM varadamahaM varachApabANahastam.h .. 45.. tribhuvanakamanIyarUpamIDyaM ravishatabhAsuramIhitapradAnam.h . sharaNadamanishaM surAgamUle kR^itanilayaM raghunandanaM prapadye .. 46.. bhavavipinadavAgninAmadheyaM bhavamukhadaivatadaivataM dayAlum.h . danujapatisahasrakoTinAshaM ravitanayAsadR^ishaM hariM prapadye .. 47.. aviratabhavabhAvanAtidUraM bhavavimukhairmunibhiH sadaiva dR^ishyam.h . bhavajaladhisutAraNA~NghripotaM sharaNamahaM raghunandanaM prapadye .. 48.. girishagirisutAmanonivAsaM girivaradhAriNamIhitAbhirAmam.h . suravaradanujendrasevitA~NghriM suravaradaM raghunAyakaM prapadye .. 49.. paradhanaparadAravarjitAnAM paraguNabhUtiShu tuShTamAnasAnAm.h . parahitaniratAtmanAM susevyaM raghuvaramambujalochanaM prapadye .. 50.. smitaruchiravikAsitAnanAbjamatisulabhaM surarAjanIlanIlam.h . sitajalaruhachArunetrashobhaM raghupatimIshagurorguruM prapadye .. 51.. harikamalajashambhurUpabhedAttvamiha vibhAsi guNatrayAnuvR^ittaH . raviriva jalapUritodapAtreShu amarapatistutipAtramIshamIDe .. 52.. ratipatishatakoTisundarA~Nga shatapathagocharabhAvanAvidUram.h . yatipatihR^idaye sadA vibhAtaM raghupatimArtiharaM prabhuM prapadye .. 53.. ityevaM stuvastasya prasanno.abhUdraghUttamaH . uvAcha gachCha bhadraM te mama viShNoH paraM padam.h .. 54.. shR^iNoti ya idaM stotraM likhedvA niyataH paThet.h . sa yAti mama sArUpyaM maraNe matsmR^itiM labhet.h .. 55.. iti rAghavabhAShitaM tadA shrutavAn.h harShasamAkulo dvijaH . raghunandanasAmyamAsthitaH prayayau brahmasupUjitaM padam.h .. 56.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde araNyakANDe aShTamaH sargaH .. 8.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. araNya kANDaH .. .. navamaH sargaH .. shrImahAdeva uvAcha tato rAmo lakShmaNena jagAma vipinAntaram.h . punarduHkhaM samAshritya sItAnveShaNatatparaH .. 1.. tatrAdbhutasamAkAro rAkShasaH pratyadR^ishyata . vakShasyeva mahAvaktrashchakShurAdivivarjitaH .. 2.. bAhU yojanamAtreNa vyApR^itau tasya rakShasaH . kabandho nAma daityendraH sarvasattvavihi.nsakaH .. 3.. tadbAhvormadhyadeshe tau charantau rAmalakShmaNau . dadarshaturmahAsattvaM tadbAhupariveShTitau .. 4.. rAmaH provAcha vihasanpashya lakShmaNa rAkShasam.h . shiraHpAdavihIno.ayaM yasya vakShasi chAnanam.h .. 5.. bAhubhyAM labhyate yadyattattadbhakShan.h sthito dhruvam.h . AvAmapyetayorbAhvormadhye sa~Nkalitau dhruvam.h .. 6.. gantumanyatra mArgo na dR^ishyate raghunandana . kiM kartavyamito.asmAbhiridAnIM bhakShayetsa nau .. 7.. lakShmaNastamuvAchedaM kiM vichAreNa rAghava . AvAmekaikamavyagrau ChindyAvAsya bhujau dhruvam.h .. 8.. tatheti rAmaH khaDgena bhujaM dakShiNamachChinat.h . tathaiva lakShmaNo vAmaM chichCheda bhujama~njasA .. 9.. tato.ativismito daityaH kau yuvAM surapu~Ngavau . madbAhuchChedakau loke divi deveShu vA kutaH .. 10.. tato.abravIddhasanneva rAmo rAjIvalochanaH . ayodhyAdhipatiH shrImAn.h rAjA dasharatho mahAn.h .. 11.. rAmo.ahaM tasya putro.asau bhrAtA me lakShmaNaH sudhIH . mama bhAryA janakajA sItA trailokyasundarI .. 12.. AvAM mR^igayayA yAtau tadA kenApi rakShasA . nItAM sItAM vichinvantau chAgatau ghorakAnane .. 13.. bAhubhyAM veShTitAvatra tava prANarirakShayA . Chinnau tava bhujau tvaM cha ko vA vikaTarUpadhR^ik.h .. 14.. kabandha uvAcha dhanyo.ahaM yadi rAmastvamAgato.asi mamAntikam.h . purA gandharvarAjo.ahaM rUpayauvanadarpitaH .. 15.. vichara.NllokamakhilaM varanArImanoharaH . tapasA brahmaNo labdhamavadhyatvaM raghUttama .. 16.. aShTAvakraM muniM dR^iShTvA kadAchidahasaM purA . kruddho.asAvAha duShTa tvaM rAkShaso bhava durmate .. 17.. aShTAvakraH punaH prAha vandito me dayAparaH . shApasyAntaM cha me prAha tapasA dyotitaprabhaH .. 18.. tretAyuge dAsharathirbhUtvA nArAyaNaH svayam.h . AgamiShyati te bAhU Chidyete yojanAyatau .. 19.. tena shApAdvinirmukto bhaviShyasi yathA purA . iti shapto.ahamadrAkShaM rAkShasIM tanumAtmanaH .. 20.. kadAchiddevarAjAnamabhyAdravamahaM ruShA . so.api vajreNa mAM rAma shirodeshe.abhyatADayat.h .. 21.. tadA shiro gataM kukShiM pAdau cha raghunandana . brahmadattavarAnmR^ityurnAbhUnme vajratADanAt.h .. 22.. mukhAbhAve kathaM jIvedayamityamarAdhipam.h . UchuH sarve dayAviShTA mAM vilokyAsyavarjitam.h .. 23.. tato mAM prAha maghavA jaThare te mukhaM bhavet.h . bAhU te yojanAyAmau bhaviShyata ito vraja .. 24.. ityukto.atra vasannityaM bAhubhyAM vanagocharAn.h . bhakShayAmyadhunA bAhU khaNDitau me tvayAnagha .. 25.. itaH paraM mAM shvabhrAsye nikShipAgnIndhanAvR^ite . agninA dahyamAno.ahaM tvayA raghukulottama .. 26.. pUrvarUpamanuprApya bhAryAmArgaM vadAmi te .. 27.. ityukte lakShmaNenAshu shvabhraM nirmitya tatra tam.h . nikShipya prAdahatkAShThaistato dehAtsamutthitaH . kandarpasadR^ishAkAraH sarvAbharaNabhUShitaH .. 28.. rAmaM pradakShiNaM kR^itvA sAShTA~NgaM praNipatya cha . kR^itA~njaliruvAchedaM bhaktigadgadayA girA .. 29.. gandharva uvAcha stotumutsahate me.adya mano rAmAtisambhramAt.h . tvAmanantamanAdyantaM manovAchAmagocharam.h .. 30.. sUkShmaM te rUpamavyaktaM dehadvayavilakShaNam.h . dR^igrUpamitaratsarvaM dR^ishyaM jaDamanAtmakam.h . tatkathaM tvAM vijAnIyAdvyatiriktaM manaH prabho .. 31.. buddhyAtmAbhAsayoraikyaM jIva ityabhidhIyate . buddhyAdi sAkShI brahmaiva tasminnirviShaye.akhilam.h .. 32.. Aropyate.aj~nAnavashAnnirvikAre.akhilAtmani . hiraNyagarbhaste sUkShmaM dehaM sthUlaM virAT.h smR^itam.h .. 33.. bhAvanaviShayo rAma sUkShmaM te dhyAtR^ima~Ngalam.h . bhUtaM bhavyaM bhaviShyachcha yatredaM dR^ishyate jagat.h .. 34.. sthUle.aNDakoshe dehe te mahadAdibhirAvR^ite . saptabhiruttaraguNairvairAjo dhAraNAshrayaH .. 35.. tvameva sarvakaivalyaM lokAste.avayavAH smR^itAH . pAtAlaM te pAdamUlaM pArShNistava mahAtalam.h .. 36.. rasAtalaM te gulphau tu talAtalamitIryate . jAnunI sutalaM rAma UrU te vitalaM tathA .. 37.. atalaM cha mahI rAma jaghanaM nAbhigaM nabhaH . uraHsthalaM te jyotI.nShi grIvA te maha uchyate .. 38.. vadanaM janalokaste tapaste sha~Nkhadeshagam.h . satyaloko raghushreShTha shIrShaNyAste sadA prabho .. 39.. indrAdayo lokapAlA bAhavaste dishaH shrutI . ashvinau nAsike rAma vaktraM te.agnirudAhR^itaH .. 40.. chakShuste savitA rAma manashchandra udAhR^itaH . bhrU bha~Nga eva kAlaste buddhiste vAkpatirbhavet.h .. 41.. rudro.aha~NkArarUpaste vAchashChandA.nsi te.avyaya . yamaste da.nShTR^ideshastho nakShatrANi dvijAlayaH .. 42.. hAso mohakarI mAyA sR^iShTiste.apA~NgamokShaNam.h . dharmaH puraste.adharmashcha pR^iShThabhAga udIritaH .. 43.. nimiShonmeShaNe rAtrirdivA chaiva raghUttama . samudrAH sapta te kukShirnADyo nadyastava prabho .. 44.. romANi vR^ikShauShadhayo reto vR^iShTistava prabho . mahimA j~nAnashaktiste evaM sthUlaM vapustava .. 45.. yadasmin.h sthUlarUpe te manaH sandhAryate naraiH . anAyAsena muktiH syAdato.anyannahi ki~nchana .. 46.. ato.ahaM rAma rUpaM te sthUlamevAnubhAvaye . yasmin.h dhyAte premarasaH saromapulako bhavet.h .. 47.. tadaiva muktiH syAdrAma yadA te sthUlabhAvakaH . tadapyAstAM tavevAhametadrUpaM vichintaye .. 48.. dhanurbANadharaM shyAmaM jaTAvalkalabhUShitam.h . apIchyavayasaM sItAM vichinvantaM salakShmaNam.h .. 49.. idameva sadA me syAnmAnase raghunandana .. 50.. sarvaj~naH sha~NkaraH sAkShAtpArvatyA sahitaH sadA . tvadrUpamevaM satataM dhyAyannAste raghUttama . mumUrShUNAM tadA kAshyAM tArakaM brahmavAchakam.h .. 51.. rAmarAmetyupadishansadA santuShTamAnasaH . atasttvaM jAnakInAtha paramAtmA sunishchitaH .. 52.. sarve te mAyayA mUDhAstvAM na jAnanti tattvataH . namaste rAmabhadrAya vedhase paramAtmane .. 53.. ayodhyAdhipate tubhyaM namaH saumitrisevita . trAhi trAhi jagannAtha mAM mAyA nAvR^iNotu te .. 54.. shrIrAma uvAcha tuShTo.ahaM devagandharva bhaktyA stutyA cha te.anagha . yAhi me paramaM sthAnaM yogigamyaM sanAtanam.h .. 55.. japanti ye nityamananyabuddhyA bhaktyA tvaduktaM stavamAgamoktum.h . te.aj~nAnasambhUtabhavaM vihAya mAM yAnti nityAnubhavAnumeyam.h .. 56.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde araNyakANDe navamaH sargaH .. 9.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. araNya kANDaH .. .. dashamaH sargaH .. shrImahAdeva uvAcha labdhvA varaM sa gandharvaH prayAsyan.h rAmamabravIt.h . shabaryAste purobhAge Ashrame raghunandana .. 1.. bhaktyA tvatpAdakamale bhaktimArgavishAradA . tAM prayAhi mahAbhAga sarvaM te kathayiShyati .. 2.. ityuktvA prayayau so.api vimAnenArkavarchasA . viShNoH padaM rAmanAmasmaraNe phalamIdR^isham.h .. 3.. tyaktvA tadvipinaM ghoraM si.nhavyAghrAdidUShitam.h . shanairathAshramapadaM shabaryA raghunandanaH .. 4.. shabarI rAmamAlokya lakShmaNena samanvitam.h . AyAntamArAddharSheNa pratyutthAyAchireNa sA .. 5.. patitvA pAdayoragre harShapUrNAshrulochanA . svAgatenAbhinandyAtha svAsane sa.nnyaveshayat.h .. 6.. rAmalakShmaNayoH samyakpAdau prakShAlya bhaktitaH . tajjalenAbhiShichyA~NgamathArghyAdibhirAdR^itA .. 7.. sampUjya vidhivadrAmaM sasaumitriM saparyayA . sa~NgR^ihItAni divyAni rAmArthaM shabarI mudA .. 8.. phalAnyamR^itakalpAni dadau rAmAya bhaktitaH . pAdau sampUjya kusumaiH sugandhaiH sAnulepanaiH .. 9.. kR^itAtithyaM raghushreShThamupaviShTaM sahAnujam.h . shabarI bhaktisampannA prA~njalirvAkyamabravIt.h .. 10.. atrAshrame raghushreShTha guravo me maharShayaH . sthitAH shushrUShaNaM teShAM kurvatI samupasthitA .. 11.. bahuvarShasahasrANi gatAste brahmaNaH padam.h . gamiShyanto.abruvanmAM tvaM vasAtraiva samAhitA .. 12.. rAmo dAsharathirjAtaH paramAtmA sanAtanaH . rAkShasAnAM vadhArthAya R^iShINAM rakShaNAya cha .. 13.. AgamiShyati chaikAgradhyAnaniShThA sthirA bhava . idAnIM chitrakUTAdrAvAshrame vasati prabhuH .. 14.. yAvadAgamanaM tasya tAvadrakSha kalevaram.h . dR^iShTvaiva rAghavaM dagdhvA dehaM yAsyasi tatpadam.h .. 15.. tathaivAkaravaM rAma tvaddhyAnaikaparAyaNA . pratIkShyAgamanaM te.adya saphalaM gurubhAShitam.h .. 16.. tava sandarshanaM rAma gurUNAmapi me na hi . yoShinmUDhAprameyAtman.h hInajAtisamudbhavA .. 17.. tava dAsasya dAsAnAM shatasha~Nkhyottarasya vA . dAsItve nAdhikAro.asti kutaH sAkShAttavaiva hi .. 18.. kathaM rAmAdya me dR^iShTastvaM manovAgagocharaH . stotuM na jAne devesha kiM karomi prasIda me .. 19.. shrIrAma uvAcha pu.nstve strItve visheSho vA jAtinAmAshramAdayaH . na kAraNaM madbhajane bhaktireva hi kAraNam.h .. 20.. yaj~nadAnatapobhirvA vedAdhyayanakarmabhiH . naiva draShTumahaM shakyo madbhaktivimukhaiH sadA .. 21.. tasmAdbhAmini sa~NkShepAdvakShye.ahaM bhaktisAdhanam.h .. 22.. satAM sa~NgatirevAtra sAdhanaM prathamaM smR^itam.h . dvitIyaM matkathAlApastR^itIyaM madguNeraNam.h . vyAkhyAtR^itvaM madvachasAM chaturthaM sAdhanaM bhavet.h .. 23.. AchAryopAsanaM bhadre madbuddhyAmAyayA sadA . pa~nchamaM puNyashIlatvaM yamAdi niyamAdi cha .. 24.. niShThA matpUjane nityaM ShaShThaM sAdhanamIritam.h . mama mantropAsakatvaM sA~NgaM saptamamuchyate .. 25.. madbhakteShvadhikA pUjA sarvabhUteShu manmatiH . bAhyArtheShu virAgitvaM shamAdisahitaM tathA .. 26.. aShTamaM navamaM tattvavichAro mama bhAmini . evaM navavidhA bhaktiH sAdhanaM yasya kasya vA .. 27.. striyo vA puruShasyApi tiryagyonigatasya vA . bhaktiH sa~njAyate premalakShaNA shubhalakShaNe .. 28.. bhaktau sa~njAtamAtrAyAM mattattvAnubhavastadA . mamAnubhavasiddhasya muktistatraiva janmani .. 29.. syAttasmAtkAraNaM bhaktirmokShasyeti sunishchitam.h . prathamaM sAdhanaM yasya bhavettasya krameNa tu .. 30.. bhavetsarvaM tato bhaktirmuktireva sunishchitam.h . yasmAnmadbhaktiyuktA tvaM tato.ahaM tvAmupasthitaH .. 31.. ito maddarshanAnmuktistava nAstyatra sa.nshayaH . yadi jAnAsi me brUhi sItA kamalalochanA .. 32.. kutrAste kena vA nItA priyA me priyadarshanA .. 33.. shabaryuvAcha deva jAnAsi sarvaj~na sarvaM tvaM vishvabhAvana . tathApi pR^ichChasi yanmAM lokAnanusR^itaH prabho .. 34.. tato.ahamabhidhAsyAmi sItA yatrAdhunA sthitA . rAvaNena hR^itA sItA la~NkAyAM vartate.adhunA .. 35.. itaH samIpe rAmAste pampAnAma sarovaram.h . R^iShyamUkagirirnAma tatsamIpe mahAnagaH .. 36.. chaturbhirmantribhiH sArdhaM sugrIvo vAnarAdhipaH . bhItabhItaH sadA yatra tiShThatyatulavikramaH .. 37.. vAlinashcha bhayAd.h bhrAtustadagamyamR^iSherbhayAt.h . vAlinastatra gachCha tvaM tena sakhyaM kuru prabho .. 38.. sugrIveNa sa sarvaM te kAryaM sampAdayiShyati . ahamagniM pravekShyAmi tavAgre raghunandana .. 39.. muhUrtaM tiShTha rAjendra yAvaddagdhvA kalevaram.h . yAsyAmi bhagavan.h rAma tava viShNoH paraM padam.h .. 40.. iti rAmaM samAmantrya pravivesha hutAshanam.h . kShaNAnnirdhUya sakalamavidyAkR^itabandhanam.h . rAmaprasAdAchChabarI mokShaM prApAtidurlabham.h .. 41.. kiM durlabhaM jagannAthe shrIrAme bhaktavatsale . prasanne.adhamajanmApi shabarI muktimApa sA .. 42.. kiM punarbrAhmaNA mukhyAH puNyAH shrIrAmachintakAH . muktiM yAntIti tadbhaktirmuktireva na sa.nshayaH .. 43.. bhaktirmuktividhAyinI bhagavataH shrIrAmachandrasya he lokAH kAmadughA~NghripadmayugalaM sevadhvamatyutsukAH . nAnAj~nAnavisheShamantravitatiM tyaktvA sudUre bhR^ishaM rAmaM shyAmatanuM smarArihR^idaye bhAntaM bhajadhvaM budhAH .. 44.. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasa.nvAde araNyakANDe dashamaH sargaH .. 10.. ## \medskip\hrule\medskip Encoded by Nagaraj Balijepalli nagaraj at iastate.edu Proofread by Sunder Hattangadi Agne Easwaran easwaranpsa at rediffmail.com \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} {\rm http://sanskritdocuments.org} \end{document}