%@@1 %-------------------------------------------- % File name : ribhugita.itx % Text title : ribhugItA % Author : % Language : Sanskrit % Subject : Hinduism/religion/traditional % Description/comments : % Transliterated by : D.V.N.Sarma hyd1_narayana at sancharnet.in % Proofread by : D.V.N.Sarma hyd1_narayana at sancharnet.in % Translation by : % Latest update : 30th Sept 1998, June 16, 2007 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskritdocuments.org % http://sanskrit.gde.to/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto engtitle are % needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. shrI RibhugItA ..}## \itxtitle{.. shrI R^ibhugItA ..}##\endtitles ## \centerline{prathamo.adhyAyaH |} shrI gurumUrtiH | punarj~nAnaM pravakShyAmi yathAvatpadmasambhava | yenaiva sarve muchyante janAssaMsArabandhanAt.h || 1\.01|| vidhe purA nidAghAkhyo muniH paprachCha sadgurum.h | R^ibhusa.nj~naM mahAprAj~naM tadvadAmi tavAdhunA || 1\.02|| nidAghaH | AtmAnAtmavivekaM me kR^ipayA brUhi sadguro | yena saMsArapAdodhiM tariShyAmi sukhena vai || 1\.03|| R^ibhurevaM tadA pR^iShTa uvAcha sakalArthavit.h | sarvavedAntasAraj~nassarvapUjyo mahattamaH || 1\.04|| R^ibhuH | sarvavAcho.avadhirbrahma sarvachintA.avadhirguruH | sarvakAraNakAryAtmA kAryakAraNavarjitaH || 1\.05|| sarvasa.nkalparahitassarvanAdamayashshivaH | sarvavarjitachinmAtrassarvAnandamayaH paraH || 1\.06|| sarvatejaH prakAshAtmA nAdAnandamayAtmakaH | sarvAnubhavanirmuktaH sarvadhyAnavivarjitaH || 1\.07|| sarvanAdakalAtIta eSha AtmA.ahamavyayaH | AtmAnAtmavivekAdi bhedAbhedavivarjitaH || 1\.08|| shAntAshAntAdihInAtmA nAdAntarjyotirAtmakaH | mahAvAkyArthato dUro brahmAsmItyati dUragaH || 1\.09|| tachChabdavarjyastvaMshabdahIno vAkyArthavarjitaH | kSharAkSharavihIno yo nAdAntarjyotireva saH || 1\.10|| akhaNDaikaraso vA.ahamAnandosmIti varjitaH | sarvAtItasvabhAvAtmA nAdAntarjyotireva saH || 1\.11|| Atmeti shabdahIno ya AtmashabdArthavarjitaH | sachchidAnandahIno ya eShaivAtmA sanAtanaH || 1\.12|| nanirdeShTuM cha shakno yo vedavAkyairagamyakaH | yasya kinchidbahirnAsti kinchidantaH kiyannacha || 1\.13|| yasya ligaM prapa.nchaM vA brahmaivAtmA na saMshayaH | nAsti yasya sharIraM vA jIvo vA bhUtabhautikaH || 1\.14|| nAmarUpA.adikaM nAsti bhojyaM vA bhogabhukcha vA | sdvA.asadvA sthitirvA.api yasya nAsti kSharAkSharam.h || 1\.15|| guNaM vA viguNaM vA.api sama AsIn.h na saMshayaH | yasya vAchyaM vAchakaM vA shravaNaM mananaM cha vA || 1\.16|| gurushiShyA.adi bhedaM vA devalokAssurAsurAH | yatra dharmamadharmaM vA shuddhaM vA.ashuddhamaNvapi || 1\.17|| yatra kAlamakAlaM vA nishchayaM saMshayaM nahi | yatra mantramamantraM vA vidyA.avidye na vidyate || 1\.18|| draShTR^idarshanadR^ishyaM vA IShaNmAtraM kalAdikam.h | anAtmeti prasa.ngo vA hyanAtmeti manopi vA || 1\.19|| anAtmeti jagadvA.api nAsti nAstIti nishchinu | sarvasa.nkalpashUnyatvAt.h sarvakAryavivarjanAt.h || 1\.20|| kevalaM brahmamAtratvAt.h nAstyanAtmeti nishchinu | dehatrayavihInatvAt.h kAlatrayavivarjanAt.h || 1\.21|| lokatrayavihInatvAt.h sarvamAtmeti shAsanAt.h | chittAbhAvAnnachintAsti dehAbhAvAjjarA na cha || 1\.22|| pAdAbhAvAdgatirnAsti hastAbhAvAt.h kriyA na cha | mR^ityurnAsti jarA.abhAvAt.h buddhyabhAvAt.h sukhAdikam.h || 1\.23|| dharmo nAsti shuchirnAsti satyaM nAsti bhayaM na cha | akSharochchAraNam.h nAsti gurushiShyAdi nAstyapi || 1\.24|| ekAbhAve dvitIyaM na na dvitIye nachaikatA | satyatvamastichet.h ki.nchidasatyaM na cha saMbhavet.h || 1\.25|| asatyatvaM yadi bhavet.h satyatvaM na vadiShyati | shubhaM yadyashubhaM viddhi ashubhAchchubhamiShyate || 1\.26|| bhayaM yadyabhayaM viddhi abhayAdbhayamApatet.h | bandhatvamapichenmokSho bandhAbhAve na mokShatA || 1\.27|| maraNam.h yadi chejjanma janmAbhAve mR^itirnacha | tvamityapi bhavechchAhaM tvaM no chedahameva na || 1\.28|| idaM yadi tadevAsti tadabhAvAdidaM na cha | astIti chennAsti tadA nAstichedasti kinchana || 1\.29|| kAryaM chetkAraNam.h ki.nchit.h kAryAbhAve na kAraNam.h | dvaitaM yadi tadA.advaitaM dvaitAbhAve.advayaM na cha || 1\.30|| dR^ishyaM yadi dR^igapyasti dR^ishyAbhAve dR^igeva na | antaryadi bahissatyamantAbhAve bahirnacha || 1\.31|| pUrNatvamasti chedki.nchidapUrNatvaM prasajyate | tasmAdetadkvachinnAsti tvaM chAhaM vA ime idam.h || 1\.32|| nAsti dR^iShTAntakassatye nAstidArShTAntikaM hyaje | paraM brahmAhamasmIti smaraNasya mano nahi || 1\.33|| brahmamAtraM jagadidaM brahmamAtraM tvamapyaham.h | chinmAtraM kevalaM chAhaM nAstyanAtmeti nishchinu || 1\.34|| idaM prapa.nchaM nAstyeva notpannaM nosthitaM kvachit.h | chittaM prapa.nchamityAhurnAsti nAstyeva sarvadA || 1\.35|| na prapa.nchaM na chittadi nAha.nkAro na jIvakaH | mAyAkAryAdikaM nAsti mAyA nAsti bhayaM na cha || 1\.36|| kartA nAsti kriyA nAsti shravaNaM mananaM na hi | samAdhi dvitayaM nAsti mAtR^imAnAdi nAsti hi || 1\.37|| aj~nAnaM chApi nAstyeva hyavivekaH kadA cha na | anubandhachatuShkaM na saMbandhatrayameva na || 1\.38|| na ga.ngA na gayA seturna bhUtaM nAnyadasti hi | na bhUmirna jalaM nAgnirna vAyurna cha khaM kvachit.h || 1\.39|| na devo na cha dikpAlA na vedA na guruH kvachit.h | na dUraM nAtikaM nAntaM na madhyaM na kvachit.h sthitam.h || 1\.40|| nAdvaitadvaitasatyaM vA hyasatyaM vA idaM cha na | bandhamokShAdikaM nAsti sadvA.asadvA sukhAdi vA || 1\.41|| jAtirnAsti gatirnAsti varNo nAsti na laukikam.h | sarvaM brahmeti nAstyeva brahma ityeva nAsti hi || 1\.42|| chidityeveti nAstyeva chidahaM bhAShaNaM nahi | ahaM brahmAsmi nAstyeva nityashuddhosmi na kvachit.h || 1\.43|| vAchA yaduchyate ki.nchin.h manasA manute kvachit.h | buddhyA nishchinute nAsti chittena j~nAyate nahi || 1\.44|| yogiyogAdikaM nAsti sadA sarvaM sadA na cha | ahorAtrAdikaM nAsti snAnadhyAnAdikaM nahi || 1\.45|| bhrAntyabhrAntyAdikaM nAsti nAstyanAtmeti nishchinu | vedashshAstraM purANaM cha kAryaM kAraNamIshvaraH || 1\.46|| loko bhUtaM janastvaikyaM sarvaM mithyA na saMshayaH | vAchA vadati yatki.nchitsa.nkalpaiH kalpyate cha yat.h || 1\.47|| manasA chintyate yadyat.h sarvaM mithyA na saMshayaH | buddhyA nishchIyate ki.nchichchitte nishchIyate kvachit.h || 1\.48|| shAstraiH prapa.nchyate yadyat.h netreNaiva nirIkShyate | shrotrAbhyAM shrUyate yadyadanyatsadbhAvameva cha || 1\.49|| tvamahaM tadidaM so.ahamanyat.h sadbhAvameva cha | netraM shrotraM gAtrameva mithyeti cha sunishchitam.h || 1\.50|| idaM midhyaivanirdiShTamayamityeva kalpyate | yadyatsaMbhAvyate loke sarvaM sa.nkalpasaMbhramaH || 1\.51|| sarvAdhyAsaM sarvagopyaM sarvabhogaprabhedakam.h | sarvadoShaprabhedaM cha nAstyanAtmeti nishchinu || 1\.52|| madIyaM cha tvadIyaM cha mameti cha taveti cha | mahyaM tubhyaM mayetyAdi tatsarvaM vitathaM bhavet.h || 1\.53|| rakShako viShNurityAdi brahmA sR^iShTestu kAraNam.h | saMhAre rudra ityevaM sarvaM mithyeti nishchinu || 1\.54|| snAnaM japastapo homassvAdhyAyo devapUjanam.h | mantraM tantraM cha satsa~Ngo guNadoShavijR^ibhaNam.h || 1\.55|| antaHkaraNa sadbhAvo.avidyAyAshcha saMbhavaH | anekakoTibrahmANDaM sarvaM mithyeti nishchinu || 1\.56|| sarvadeshikavAkyoktiryenakenApi nishchitA | dR^ishyate jagati yadyat.h yadyajjagati vIkShyate || 1\.57|| vartate jagati yadyat.h sarvaM mithyeti nishchinu | yenekenAkShareNoktaM yenekena vivarNitam.h || 1\.58|| yenekenApi gaditaM yenekenApi moditam.h | yenekenApi yaddattaM yenakenApi yatkR^itam.h || 1\.59|| yatrayatra shubhaM karma yatrayatra cha duShkR^itam.h | yadyatkaroti satyena sarvaM mithyeti nishchinu || 1\.60|| idaM prapa.nchaM yatki.nchit.h yadyajjagati vidyate | dR^ishyarUpaM cha dR^igrUpaM sarvaM shashaviShANavat.h || 1\.61|| shrI gurumUrtiH | evaM shrutvA nidAghassa brahman.h saMshayaveShTitaH | R^ibhuM paprachCha punarapyAtmavij~nAnasiddhaye || 1\.62|| nidAghaH | svAmin.h mumukShossaMsArAn.h mamArUpeNa vastunA | prapa.nchitena na phalaM bhavediti me matiH || 1\.63|| yatastvadkathitaM brahma tattvamasyAdyagocharam.h | akhaNDaikarasAtItaM mokShAtItaM cha sadguro || 1\.64|| j~neyatvAdivihInaM tat.h kathaM j~nAsyAmyahaM nu vA | tajj~nAnena phalaM kiM vA mokShasyaiva phalatvataH || 1\.65|| phalamAstikyabuddhyA syAn.h na chaivaMbhUtavastunaH | tvadukta nishchaye sarvasA.nkaryaM cha prasajyate || 1\.66|| yadyukta vyatiriktAnAM sarveShAM syAdanAtmatA | heyatvAnnaiva jij~nAsyaM ki.nchidapyatra siddhyati || 1\.67|| shashashR^i.nga samAnatvaM yathAproktamanAtmanAm.h | atyantArUpavattvena tathA tatsiddhirAtmanaH || 1\.68|| athavA tat.h tathaivAstAm.h anyathAvApi me guro | yajj~nAnena bhavAnmuktirbhavet.h tad.h brUhi veditum.h || 1\.69|| evam.h ukto nidAghena kushAgramatinA param.h | R^ibhussantuShTahR^idayaH punarevAbravIdidam.h || 1\.70|| R^ibhuH | nidAgha satyamevaitattvaduktaM yuktigarbhitam.h | tathApi yuktaM madvAkyaM traividdhyAjj~neyavastunaH || 1\.71|| saguNaM nirguNaM tAbhyAm.h anyanniShpratiyogikam.h | brahmaivaM trividhaM lingairvedAnteShu hi vishrutam.h || 1\.72|| tatrAdyaM heyaguNakaM sopAdhitvAnmumukShubhiH | tattvamasyAdivAchyatvAjj~neyaM heyatayAgrataH || 1\.73|| jIveshvaravibhAgena saguNaM dvividhaM bhavet.h | jIvashcha trividhastadvad.h IshashchAstAm.h idaM tathA || 1\.74|| upAdeyaM dvitIyaM syAnnirguNaM mokShakA.nkShibhiH | tattvamasyAdilakShyatvAjj~neyaM chAtmatayA tataH || 1\.75|| heyopAdeyashUnyaM tattR^itIyaM prakR^itaM yataH | muktaiH prApyam.h atashshabdamapi j~neyaM mumukShubhiH || 1\.76|| idantvenApyahantvena svatvenApi navedyatA | tathApyasyAsti vedyatvaM shrutyuktatvAnna nAstitA || 1\.77|| muktasya svagato bhedo yadanAptau na nashyati | tajj~nAne phalametatsyAt.h sarvabhedanibarhaNam.h || 1\.78|| ato.asyAlakShaNatvena sadasadparatAstyapi | shashashR^i.ngasamAnatvaM nidAghAshakyamIritum.h || 1\.79|| visheShasattA.abhAvepi sattAsAmAnyatA yataH | nirdvandvatvena saMsiddhA tatassattvAdikaM bhavet.h || 1\.80|| athavA shashashR^i.ngAdi sAdR^ishyaM bhavatu svataH | siddhAntatA shrutiproktA nairAshyasya hi suvrata || 1\.81|| na tAvatA virodhosti kashchidapyadhunA tava | saMsAramokShasiddhyartham.h asyAnuktatayA mayA || 1\.82|| || iti shrI guruj~nAnavAsiShThe tattvanArAyaNe j~nAnakANDasya prathamapAde tR^itIyo.adhyAyaH evaM shrI R^ibhugItA prathamo.adhyAyaH samAptaH || \medskip\hrule\medskip \centerline{dvitIyo.adhyAyaH |} athAtassaMpravakShyAmi nidAgha shR^iNu sAdaram | saMsAramokShasiddhyarthaM sarUpaM brahma nirguNam || 2\.01 || tattvamasyAdivAkyairyallakShyaM jIvAdikAraNam | nityashuddhavibuddhaM cha nityamuktaM cha shAshvatam || 2\.02 || yatsarvavedasiddhAntaM yajj~nAnenaiva muktatA | jIvasya yachcha saMpUrNaM tattvamevAsi nirmalam || 2\.03 || tvameva paramAtmAsi tvameva paramoguruH | tvamevAkAsharUposi sAkShihInosi sarvadA || 2\.04 || tvameva sarvabhAvosi tvaM brahmAsi nasaMshayaH | kAlahInosi kAlosi sadA brahmAsi chidghanaH || 2\.05 || sarvatassarvarUposi chaitanyaghanavAnasi | sarvabhUtAntarasthosi karmAdhyakShosi nirguNaH || 2\.06 || satyosi siddhosi sanAtanosi muktosi mokShosi mudA.amR^itosi | devosi shAntosi nirAmayosi brahmAsi pUrNosi parAtparosi || 2\.07 || samosi sachchasi cirantanosi satyAdivakyaiH pratibodhitosi | sarvA~NgahInosi sadAsthitosi brahmendrarudrAdivibhAvitosi || 2\.08 || sarvaprapaMchabhramavarjitosi sarveShu bhUteShu cha bhAvitosi | sarvatra sa~Nkalpavivarjitosi sarvAgamAntArthavibhAvitosi || 2\.09 || sarvatra santoShasukhAsanosi sarvatra gatyAdivivarjitosi | sarvatra lakShyAdi vivarjitosi dhyAtosi viShNvAdisurairajasram || 2\.10 || cidAkAra svarUposi cinmAtrosi nira~NkushaH | Atmanyeva sthitosi tvaM sarvashUnyosi nishchalaH || 2\.11 || Anandosi parosi tvamekamevAdvitIyakaH | cidghanAnandarUposi paripUrNasvarUpakaH || 2\.12 || sadasi tvamabhij~nosi sosi jAnAsi vIkShyasi | saccidAnandarUposi vAsudevosi vai prabhuH || 2\.13 || amR^itosi vibhushchasi cha~nchalosyachalohyasi | sarvosi sarvahInosi shAntAshAntavivarjitaH || 2\.14 || sattAmAtraprakAshosi sattAsAmAnyakohyasi | nityasiddhasvarUposi sarvasiddhivivarjitaH || 2\.15 || IShaNmAtravishUnyosi hyaNumAtravivarjitaH | astitvavarjitosi tvaM nAstitvAdivivarjitaH || 2\.16 || lakShyalakShaNahInosi nirvikAro nirAmayaH | sarvanAdAntarosi tvaM kalAkAShThAdivarjitaH || 2\.17 || brahmaviShNvIshahInosi svasvarUpaM prapashyasi | svasvarUpAvasheShosi svAnandAbdhau nimajjasi || 2\.18 || svAtmarAjye svamevAsi svayaMbhAvavivarjitaH | shiShTapUrNasvarUposi svasmAtki~ncinnapashyasi || 2\.19 || svasvarUpAnnachalasi svasvarUpeNa jR^iMbhasi | svasvarUpAdananyosi hyahamevAsi nishcinu || 2\.20 || idaM prapa~nchaM yatki~ncidyadyajjagati vidyate | dR^ishyarUpaM cha dR^igrUpaM sarvaM shashaviShANavat || 2\.21 || lakShyalakShaNahInatvAdyuktyAniShpratiyogikam | na mantavyaM yathAyogyaM laukikaistvaM vinishcinu || 2\.22 || nirguNaM nirmalaM shAntaM brahmasapratiyogikam | shuddhAntaHkaraNaj~neyaM vedoktaM prakR^itaM khalu || 2\.23 || AtmastvaM sacchidAnandalakShNairlakShyamadvayam | brahmaivAsmi na deho.ayamiti citte.avadhAraya || 2\.24 || deho.ahamiti sa~NkalpastadantaHkaraNaM smR^itam | deho.ahamiti sa~Nkalpo mahAn saMsAra ucyate || 2\.25 || deho.ahamiti sa~Nkalpastadbandha iti cocyate | deho.ahamiti sa~NkalpastadduHkhamiti cochayte || 2\.26 || deho.ahamiti yajj~nAnaM tadeva narakaM smR^itam | deho.ahamiti sa~Nkalpo jagatsarvaM samIryate || 2\.27 || deho.ahamiti sa~Nkalpo hR^idayagrandhirIritaH | deho.ahamiti yajj~nAnaM tadasajj~nAnamevacha || 2\.28 || deho.ahamiti yadbuddhiH sAchavidyeti bhaNyate | deho.ahamiti yajj~nAnaM tadeva dvaitamucyate || 2\.29 || deho.ahamiti sa~NkalpassatyajIvassa eva cha | deho.ahamiti yajj~nAnaM paricChinnamitIritam || 2\.30 || deho.ahamiti sa~Nkalpo mahApApamiti sphuTam | deho.ahamiti yA buddhistR^iShNAdoShA.a.amayaH kila || 2\.31 || yatki~ncidapi sa~NkalpastApatrayamitIritam | tachcha sarvaM manuShyANAM mAnasaM hi nigadyate || 2\.32 || kAmaM krodhaM bandhanaM sarvaduHkhaM vishvaM doShaM kAlanAnAsvarUpam | yatki~ncedaM sarvasa~NkalpajAtaM tatki~ncedaM mAnasaM somya viddhi || 2\.33 || mana eva jagatsarvaM mana eva mahAripuH | mana eva hi saMsAro mana eva jagattrayam || 2\.34 || mana eva mahadduHkhaM mana eva jarAdikam | mana eva hi kAlashcha mana eva malaM tathA || 2\.35 || mana eva hi sa~Nkalpo mana eva cha jIvakaH | mana eva hi cittaM cha mano.aha~NkAra eva cha || 2\.36 || mana eva mahAn bandho mano.antaHkaraNaM cha tat | mana eva hi bhUmishcha mana eva hi tajjalam || 2\.37 || mana eva hi tejashcha mana eva marunmahAn | mana eva hi chakAsho mana eva hi shabdakaH || 2\.38 || sparsharUparasA gandhaH koshAH pa~ncha manobhavAH | jAgratsvapnasuShuptyAdi manomayamitIritam || 2\.39 || dikpAlA vasavo rudrA AdityAshcha manomayAH | dR^ishyaM bandhaM dvandvajAtamaj~nAnaM mAnasaM smR^itam || 2\.40 || sa~Nkalpameva yatki~ncittattannAstIti nishcinu | nAsti nAsti jagatsarvaM gurushiShyAdikaM nihi || 2\.41 || vyavahAradashAyAM hi gurushiShyAdikaM bhavet | paramArthadashAyAM tat kathaM muktau prasiddhyati || 2\.42 || muktyatIta dashAyAM cha procyate paramArthatA | tathApyasatyahaMtR^itvAnmukterevAsti mukhyayAH || 2\.43 || manasA kalpitaM sarvaM manasA paripAlitam | manasA saMsmR^itaM tasmAnmana evAsti kAraNam || 2\.44 || manasA saMsmR^itaM sarvaM manasaiva cha vismR^itam | manasA bhAvitaM sarvaM manasaiva hyabhAvitaM || 2\.45 || manasA dUShitaM sarvaM manasaiva cha bhUShitam | manasA sukhavR^ittissyAnmanasA duHkhasa~nchayaH || 2\.46 || tasmAtsarvanidAnaM tanmanassUkShmaM parAtmani | tvayi saccitsukhAMbodhau kalpitaM viddhi mAyayA || 2\.47 || tvadanyasya cha sarvasya kalpitatvAdabodhataH | tvameva sarvasAkShI san svayaM bhAsi nirantaram || 2\.48 || tava bodhasvarUpatvAt tvayyabodhasya kA gatiH | mandabuddhyA gatau satyAmapi nAshassvayaM bhavet || 2\.49 || nityabodhasvarUpastvaM hyabodhapratiyogikaH | tvayi tatsannivarteta tamassUryodaye yathA || 2\.50 || j~nAtR^ij~nAneprakalpyete yatra j~neye.advaye tvayi | tasyAkhaNDasvarUpatvAt sarvAdhiShThAnatocitA || 2\.51 || mumukShubhishcha vij~neyAssvadharmAssaccidAdayaH | sanmayashcinmayashchatmA tathAnandamayo yataH || 2\.52 || cidrUpasya tavAtmatvAdanAtmAnastvacinmayAH | anAtmanAM vikAritvAnnirvikArastvamiShyase || 2\.53 || vikArasya samastasyApyavidyAkalpitatvataH | vilaye nirvikArastvaM vidyAvAnavashiShyase || 2\.54 || bR^ihad brahmAvasheSho hi nAshaH kalpitavastunaH | yacCheShAssyurime sarve sa sheShI nityatAM vrajet || 2\.55 || sheShasya sheShyananyatvaM vAstavaM sarvasammatam | sheShiNastu tavAnyatvAnna sheShasyAsti nityatA || 2\.56 || sheShiNashsheShasApekShyAnna svAtantryeNa sheShitA | iti vaktuM na shakyaM hi svamahimni sthitatvataH || 2\.57 || svasyaiSha mahimA sarvavyApakatvAdilakShaNaH | sarvashR^ityAdi saMsiddhaH kAbhIrhIyeta yuktibhiH || 2\.58 || vyApyasApekShatA tasya vyApakasyeticecChR^iNu | vyApyAnapekShaM siddhirhi vyApakasya nijAshrayAt || 2\.59 || vyApyasyaiva hi jIvasya vikArApekShayA tathA | vyApakApekShayA cha syAt sthitirna vyApakasyatu || 2\.60 || vikArAlaMbanAbhAvAtsvAlaMbanatayApi cha | sarvAlaMbanatA siddhA na svahAneshcha sa~NgatiH || 2\.61 || sarvAdhArasya nAdhAro.apekShyatepi kvacidvibhoH | sa cedAdhArasApekSho na sarvAdhAratAM vrajet || 2\.62 || sarvAdhArasya cha vyomno yathAtmAdhAra iShyate | tathAtmanopi kashcitsyAditi cedbADhamucyate || 2\.63 || AtmaivAtmana AdhAra AtmanyevAtmanassthiteH | anAtmano yathA.anAtmA kashcidevAsti chashrayaH || 2\.64 || Atmano.api tu nAnAtve syAdanAtmAvisheShatA | iti cennaiSha bhedo hi vikArAvAshrayo bhavet || 2\.65 || yathA bhavati dehasya prANa evAshrayaH punaH | prANasya chashrayo dehastathAtmA.anAtmanorapi || 2\.66 || anyonyAshrayatA prAptA tathA nAsho dvayorapi | iti ceduktamevaitadAtmA hi svAshrayo mataH || 2\.67 || AshrayAshrayi vArtA cha vyavahAre nigadyate | paramArthadashAyAM tu svasmAdanyannavidyate || 2\.68 || Atmanassvagato bhedo yosminnabhyupagamyate | sa kiM nityostyanityovetyevaM prashne tu kathyate || 2\.69 || labdhAtmasamyagbodhasya tava yAvadihasthitiH | tAvattasyAvinAshitvAnnitya eveti nirNayaH || 2\.70 || pashchadanityatAyAshcha tava praShTurabhAvataH | svabhedAnityavArtAyA nAvakAsho.atra vidyate || 2\.71 || AtmA sa kiM bhaveddraShTA dR^ishyo vA kinnu darshanam | draShTR^itve sati jIvatvAtsaMsAritvaM prasajyate || 2\.72 || dR^ishyatve tu ghaTAdInAmivasyAdviShayAtmatA | darshanatve tu vR^ittitvAjjADyameva prasajyate || 2\.73 || asaMsArI parAtmA.asau svayaM nirviShayastathA | chaitanyarUpa ityetadvyarthameveti cecChR^iNu || 2\.74 || draShTR^itvaM tasya viddhyevaM jIveshAdIkShitR^itvataH | dR^ishyatvaM cha tathA viddhi muktairdraShTR^itvatassvataH || 2\.75 || darshanatvaM cha sAkShitvAddR^igrUpatvAchcha tasya vai | saMsAritvAdayo doShAH prasajyante na tatra vai || 2\.76 || asaMsAriNamAtmAnaM saMsAryAtmA yadi svayaM | pashyettadAkShirogI saMprapashyechcha nira~Nkusham || 2\.77 || asambhavAni sarvANi saMbhaveyushcha vaidikAH | siddhAntAniyamApetAssvecChAvyAhAra saMbhavAt || 2\.78 || iti cennaiva doSho.asti saMsArasyApavAdataH | vishuddhasatvasaMpannassaMsArI nirmalo hi saH || 2\.79 || yadi jIvasya saMsArassvatassiddhastathA.akhilAH | ukta doShAH prasajyerannaj~nAnAddhyAgato na te || 2\.80 || jIvasya yadi saMsAro brahmaNastadabhAvataH | brahmAtmatvopadesho.ayamayukta iti cecChR^iNu || 2\.81 || uktajIvaikadeshasya hyasaMsAritvamanvaham | tatastattvopadeshesmin nidAghAstyanavadyatA || 2\.82 || tasmAtsarvagataM satyasukhabodhaikalakShaNam | brahmAsmIti vijAnIhi kevalaM tvamasaMshayam || 2\.83 || muktyai j~neyaM cha tad brahma saccidAnandalakShaNam | natvalakShaNamanyatsyAditi coktaM na vismara || 2\.84 || || iti shrI guruj~nAnavAsiShThe tattvanArAyaNe j~nAnakANDasya prathamapAde chaturtho.adhyAyaH evaM shrI R^ibhugItA dvitIyo.adhyAyaH samAptaH || \hrule \centerline{tR^itIyo.adhyAyaH |} punarj~nAnaM pravakShyAmi nidAgha shR^iNu sAdaram | brahmaNo.ati durUhatvAdasakR^icChrAvyameva tat || 3\.01 || sarvaM chinmayaM viddhi sarvaM saccinmayaM tatam | saccidAnandamadvaitaM saccidAnandamavyayam || 3\.02 || saccidAnandamAtraM hi saccidAnandamanyakam | saccidAnandarUpo.ahaM saccidAnandameva kham || 3\.03 || saccidAnandameva tvaM saccidAnandako.asmyaham | manobuddhiraha~NkAracittasa~NghAtakA amI || 3\.04 || na tvaM nAhaM nachanyadvA sarvaM brahmaiva kevalam | na vAkyaM na padaM vedaM nAkSharaM na jaDaM kvacit || 3\.05 || na madhyaM nAdi nAntaM vA na satyaM na nibandhanam | na duHkhaM na sukhaM bhAvaM na mAyA prakR^itistathA || 3\.06 || na dehaM na mukhaM ghrANaM na jihvA na cha tAlunI | na dantoShThau lalATaM cha nishvAsocChvAsa eva cha || 3\.07 || na svedamasthimAsaM cha na raktaM na cha mUtrakam | na dUraM nAntikaM nAhaM nodaraM na kirITakam || 3\.08 || na hastapAdachalanaM na shAstraM na cha shAsanam | na vettA vedanaM vedyaM na jAgratsvapnasuptayaH || 3\.09 || turyAtItaM na me ki~ncitsarvaM saccinmayaM tatam | nAdhyAtmikaM nAdhibhUtaM nAdhidaivaM na mAyikam || 3\.10 || na vishvastaijasaH prAj~naH virATsUtrAtmakeshvarAH | na gamAgamaceShTA cha na naShShTaM na prayojanam || 3\.11 || tyAjyaM grAhyaM na dUShyaM vA hyamedhyaM medhyakaM tathA | na pInaM na kR^ishaM kledaM na kAlaM deshabhAShaNam || 3\.12 || na sarvaM na bhayaM chaitanna vR^ikShatR^iNaparvatAH | na dhyAnaM yogasaMsiddhirnabrahmakShatravaishyakam || 3\.13 || na pakShI na mR^igo nAgI na lobho moha eva cha | na mado na cha mAtsaryaM kAmakrodhAdayastathA || 3\.14 || na strIshUdrabiDAlAdi bhakShyabhojyAdikaM cha yat | na prauDhahInanAstikyaM na vArtAvasarosti hi || 3\.15 || na laukiko na lokovA na vyApAro na mUDhatA | na bhoktA bhojanaM bhojyaM mAtR^imAnaM na meyakam || 3\.16|| na shatrumitraputrAdi na mAtA na pitA svasA| na janma na mR^itirvR^iddhirna deho.ahamiti bhramaH || 3\.17 || na shUnyaM nApi chashUnyaM nAntaHkaraNasaMsmR^itiH | na rAtrirnadivA naktaM na brahmA na harishshivaH || 3\.18 || na vArapakShamAsAdi vatsaraM na cha cha~nchalam | na brahmaloko vaikuNTho na kailAso na chanyakaH || 3\.19 || na svargo na cha devendro nAgniloko na chagnikaH | na yamo na yamaloko vA na lokA lokapAlakAH || 3\.20 || na bhUrbhuvassvastrailokyaM na pAtALaM na bhUtalaM | nAvidyA na cha vidyA cha na mAyA prakR^itirna cha || 3\.21 || na sthiraM kShaNikaM nAsho na gatirna cha dhAvanam | na dhyAtavyaM na me snAnaM na mantro na japaH kvacit || 3\.22 || na padArthaM na pUjArhaM nAbhiShekaM na charchanaM | na puShpaM na phalaM patraM gandhapuShpAdidhUpakam || 3\.23 || na stotraM na namaskAro na pradakShiNamaNvapi | na prArthanA pR^ithagbhAvo na havirnAsti vandanam || 3\.24 || na homo na cha karmANi na durvAkyaM subhAShaNam | na gAyatrI na vA sandhirna manasyaM na duHsthitiH || 3\.25 || na durAshA na duShTAtmA na chaNDAlo na paulkasaH | na dussahaM durAlApaM na kirAto na kaitavam || 3\.26 || na pakShapAtaM pakShaM vA na vibhUShaNataskarau | na cha DaMbho DAMbhiko vA na hIno nAdhiko naraH || 3\.27 || naikaM dvayaM trayaM turyaM na mahatvaM na chalpatA | na pUrNaM na paricChinnaM na kAshI na vrataM tapaH || 3\.28 || na gotraM na kulaM sUtraM na vibhutvaM na shUnyatA | na strIrna yoShinno vR^iddhA na kanyA na vitantukA || 3\.29 || na sUtakaM na jAtaM vA nAntarmukhasuvibhramaH | na mahAvAkyamaikyaM vA nANimAdivibhUtayaH || 3\.30 || evaM salakShaNaM brahma vyatirekamukhena vai | nidAgha tvaM vijAnIhi brahmetaraniShedhataH || 3\.31 || brahmaNaH prakR^itasyAtra dvividhaM pratipAdanaM | asanniShedharUpaM sadvidhirUpaM cha tatra tu || 3\.32 || AtmA niShedharUpeNa tubhyaM saMpratipAditaH | athAdya vidhirUpeNa shR^iNu saMpratipAdyate || 3\.33 || sarvaM chaitanyamAtratvAtsarvadoShassadAnahi | sarvaM sanmAtrarUpatvAtsaccidAnandarUpakam || 3\.34 || brahmaiva sarvaM nAnyo.asmi tadahaM tadahaM tathA | tadevAhaM tadevAhaM brahmaivAhaM sanAtanam || 3\.35 || brahmaivAhaM na saMsArI brahmaivAhaM na me manaH | brahmaivAhaM na me siddhirbrahmaivAhaM na cendriyam || 3\.36 || brahmaivAhaM na deho.ahaM brahmaivAhaM na gocharaH | brahmaivAhaM na jIvo.ahaM brahmaivAhaM na bheda bhUH || 3\.37 || brahmaivAhaM jaDo nAhamahaM brahma na me mR^itiH | brahmaivAhaM na cha prANo brahmaivAhaM parAtparam || 3\.38 || idaM brahma paraM brahma satyaM brahma prabhurhi saH | kAlo brahma kalA brahma sukhaM brahma svayaMprabham || 3\.39 || ekaM brahma dvayaM brahma moho brahma shamAdikam | doSho brahma guNo brahma dishashshAntarvibhuH prabhuH || 3\.40 || lokA brahma gururbrahma shiShyo brahma sadAshivaH | pUrvaM brahma paraM brahma shuddhaM brahma shubhAshubham || 3\.41 || jIva eva sadA brahma saccidAnandamasmyaham | sarvaM brahmamayaM proktaM sarvaM brahmamayaM jagat || 3\.42 || svayaM brahma na sandehaH svasmAdanyanna ki~nchana | sarvamAtmaiva shuddhAtmA sarvaM cinmAtramavyayam || 3\.43 || nityanirmalarUpAtmA hyAtmanonyanna ki~nchana | aNumAtralasadrUpamaNumAtramidaM jagat || 3\.44 || aNumAtraM sharIraM vA hyaNumAtramasatyakam | aNumAtraM manashcittamaNumatrApyaha~NkR^itiH || 3\.45 || aNumAtrA cha buddhishcha hyaNumAtro.api jIvakam | aNumAtramidaM cittaM sarvamapyaNumAtrakam || 3\.46 || brahmaiva sarvaM cinmAtraM brahmamAtraM jagattrayam | AnandaM paramAnandamanyatki~ncinnaki~nchana || 3\.47 || chaitanyamAtramo~NkAraM brahmaiva bhavati svayam | ahameva jagatsarvamahameva paraMpadam || 3\.48 || ahameva guNAtItosmyahameva parAtparaH | ahameva paraMbrahma hyahameva gurorguruH || 3\.49 || ahamevAkhilAdhArosmyahameva sukhAtsukham | AtmanonyajjagannAsti hyAtmanonyatsukhaM na cha || 3\.50 || AtmanonyA gatirnAsti sarvamAtmamayaM jagat | Atmanonyannahi kvApi AtamanonyattR^iNaM na hi || 3\.51 || AtmanonyattuShaM nAsti sarvamAtmamayaM jagat | brahmamAtramidaM sarvaM brahmamAtramasanna hi || 3\.52 || brahmamAtramidaM sarvaM svayaM brahmaiva kevalam | brahmamAtraM vrataM sarvaM brahmamAtraM rasaM sukham || 3\.53 || brahmamAtraM cidAkAshaM saccidAnandamadvayaMm | brahmaNonyataraM nAsti brahmaNonyanna ki~nchana || 3\.54 || brahmaNonyadahaM nAsti brahmaNonyatphalaM nahi | brahmaNonyatpadaM nAsti brahmaNonyatpadaM nahi || 3\.55 || brahmaNonyadgururnAsti brahmaNonyadasadvapuH | brahmaNonyannachahantA tvattedaM tena hi kvacit || 3\.56 || svayaM brahmAtmakaM viddhi svasmAdanyannaki~nchana | yatki~nciddR^ishyate loke yatki~ncidbhAShyate janaiH || 3\.57 || yatki~ncitkriyate nityaM yatki~ncidgamyate janaiH | yatki~ncidbhujyate kvApi tatsarvamasadeva hi || 3\.58 || kartR^ibhedaM kriyAbhedaM guNabhedaM rasAdikam | li~NgabhedamidaM sarvamasadeva sadA sukham || 3\.59 || kAlabhedaM deshabhedaM vastubhedaM jayAjayam | yadyadbhedaM cha tatsarvamasadevahi kevalam || 3\.60 || asadantaHkaraNamasadevendriyAdikam | asatprANAdikaM sarvaM sa~NghAtamasadAtmakam || 3\.61 || asatyaM pa~nchakoshAkhyamasatyAH pa~nchadevatAH | asatyaM ShaDvikArAdi hyasatyamarivargakam ||3\.62 || asatyaShShadR^itushchaiva hyasatyaShShaDrasassadA | saptarShayopyasatyAstepyasatyAssaptasAgarAH || 3\.63 || saccidAnandamAtrohamanutpannamidaM jagat | AtmaivAhaM paraMsatyo nAnyAssaMsAradR^iShTayaH || 3\.64 || satyamAnandarUpohaM cidghanAnandavigrahaH | ahameva parAnando.asmyahameva parAtparaH || 3\.65 || j~nAnAkAramidaM sarvaM j~nAnAnandohamadvayaH | j~nAnaprakAsharUpohaM j~nAnAnandaikavigrahaH || 3\.66 || yena j~nAtamidaM j~nAnamaj~nAnadhvAntanAshakaH | j~nAnenAj~nAnanAshena sa hi j~nAnI samIryate ||3\.67 || j~nAnaM yathA dvidhA proktaM svarUpaM vR^ittirityapi | aj~nAnaM cha tathA viddhi mUlaM cha pratibandhkam || 3\.68 || yathA j~nAnaM vinA loke ki~ncideva na siddhyati | tathA j~nAnaM vinA loke kvacinmuktirna siddhyati || 3\.69 || j~nAnadvayaM tathA.aj~nAnadvayamapyatravarShmaNi | sarvadA bhAnti jIvAnaM j~nAnAj~nAnoktidarshanAt || 3\.70 || j~nAnasya kva tirobhAvo j~nAnasyAvirbhavastathA | dR^iShTassarvatra lokesmin durlabhohi viparyayaH || 3\.71 || j~nAnaM sarvAntaraM bhAti kUTasthAtmasvarUpakam | praj~nAmAtramidaM sUkShmaM ko.api jAnAti puNyakR^it || 3\.72 || praj~nAyAM kalpitAM praj~nAM praj~nayaiva vihAya yaH | praj~nAmAtreNa santiShTet sa praj~nAvAnitIryate || 3\.73 || bahiH praj~nAM sadotsR^ijyApyantaH praj~nAM cha yo budhaH | kayApi praj~nayopetaH praj~nAvAniti kathyate || 3\.74 || praj~naiva yasya netraM syat praj~naiva shrotramindriyam | anyachcha sarvaM praj~naiva sa prAj~naH puruShottamaH || 3\.75 || praj~nayA jAyate sarvaM praj~nayA pAlyate.akhilam | praj~nayA kShIyate sarvaM tasmAtpraj~nAM samAshraya || 3\.76 || praj~nAhInamasatsarvaM praj~nAhInaM jaDaM khalu | praj~nAhInaM sadA duHkhaM tasmAtpraj~nAM samAshraya || 3\.77 || na vinA praj~nayA puNyaM na lokaH praj~nayA vinA | vinA na praj~nayA.abhIShTaM tasmAtpraj~nAM samAshraya || 3\.78 || susUkShmayA dhiyA praj~nAmimAM tAM j~naptisa~nj~nikAm | j~nAtvA bhavabhavAnmukto nirguNabrahmarUpiNIm || 3\.79 || jAgradAdyAsvavasthAsu yA j~naptistrisR^iShu svayam | AbhAsatopyanusyUtA j~naptissA nirmalA svataH || 3\.80 || j~naptissA sAkShiNI nityA turyA sarvashrutIritA | viShayaj~naptisantyAgAt j~nAyate vibudhaissvataH || 3\.81 || j~naptireva paraMbrahma j~naptireva paraM padam | j~naptireva paro mokSho j~naptireva paraM sukham || 3\.82 || j~naptireva parAchAryo j~naptireva parAmR^itam | j~naptireva parAtR^iptirj~naptireva parAgatiH || 3\.83 || tasmAtj~naptiM samAshritya vij~naptidhiShaNAM tyaja | aj~napterduHkhahetutvAtsukhArthIj~naptimAshraya || 3\.84 || aj~napti voShayo jIvaH kUTastho j~napti gocharaH | heyopAdeyatA siddhA dharmadharmitvatastayoH || 3\.85 || ahaMpratyayashabdAbhyAM vij~neyo jIvasa~nj~nakaH | asmatpratyayashabdAbhyAM j~neyo kUTasthasa~nj~nakaH || 3\.86 || yadahaM pratyayI jIvastadyuShmatpratyayI cha saH | tvamahaM shabdayoraikyAttatsAkShI pratyagAhvayaH || 3\.87 || asmatpratyayinaM sAkShichaitanyAtmakamadvayam | kUTasthaM pratyagAtmAnaM sAkShAdviShayiNaM param || 3\.88 || jahi j~nAtvA tadanyaM tvamahaMpratyayinaM bahiH | sAkShyaM jIvaM cidAbhAsaM parA~nchaM viShayaM svataH || 3\.89 || dR^igdR^ishyabhUtayoratra jIvAtmapratyagAtmanoH | vivekena paraM saukhyaM nidAgha vraja santatam || 3\.90 || || iti shrI guruj~nAnavAsiShThe tattvanArAyaNe j~nAnakANDasya prathamapAde pa~nchamo.adhyAyaH evaM shrI R^ibhugItA tR^itIyo.adhyAyaH samAptaH || \hrule \centerline{chaturtho.adhyAyaH |} punarj~nAnaM pravakshyAmi jAgradAdi vilakshaNam | turIyabrahmarUpaM tadyadj~nAtvA mokshyase.ashubhAt || 4\.01 || UrNanAbhiryathAtantUn sR^ijate saMharatyapi | jAgratsvapne tathA jIvo gacChatyAgacChate punaH || 4\.02 || netre jAgaritaM vidyAtkaNThe svapnaM samAvishet | suShuptaM hR^idayasthaM tu turIyaM mUrdhni saMsthitam || 4\.03 || yato vaco nivartante aprApya manasA saha | AnandametajjIvasya yajj~nAtvA mucyate budhaH || 4\.04 || sarvavyApinamAtmAnaM kShIresarpirivArpitam | AtmavidyA tapomUlaM tad brahmopaniShatpadaM || 4\.05 || shrI gurumUrtiH | R^ibhuNoktamidaM shrutvA nidAghassaMshayAkulaH | papracCha sadguruM shAntaM sAvadhAnena cetasA || 4\.06 || nidAghaH | bhagavan bhavatA pUrvaM yatovAcha iti shruteH | Anando brahmaNaH prokto jIvasyatvadhunochyate || 4\.07 || AnandamayasaMj~nasya jIvasyoktashcha yadyapi | shrutau tathApi heyatvAnnatadIyo bhaveddhi saH || 4\.08 || nAvA~NmanasagamyatvaM jIvasya khalu yujyate | nAnandasya cha vedyatvavachanAd brahmaNohi tat || 4\.09 || evaM pR^iShTo munishreShTo nidAghena mahAtmanA | R^ibhuH provAcha sarvaj~no brahman sasmitamAdarAt || 4\.10 || brahmoktaM jIvashabdena hyavA~Nmanasagocharam | mokShAtItadashAyAM yajjIvastad brahmatAM vrajet || 4\.11 || pUrvottaravirodho vA madvAkyeShu na tadbhavet | shrutyarthasyoparodho vA samyagAlocya nishcinu || 4\.12 || upasaMkramitavyo yadAnandamaya ucyate | vedyatvaM tasyachasiddhaM pucChasyAviShayatvataH || 4\.13 || tasmAtsvayaM sadApUrNaH pa~nchamasya vikAriNaH | AtmasthAnIya Ananda iha vedya iti sthitiH || 4\.14 || bhR^igave varuNenaivaM taittirIyAbhidashrutau | pa~nchamasya vikAritvaM na proktamiticecChR^iNu || 4\.15 || mayaTprayogAbhAvena hetunA nirvikAratA | na sha~NkyA pUrvaparyAyeShvannAdiShvapyadarshanAt || 4\.16 || ataShShaShTaM paraMbrahma pa~nchamenopalakShitam | nirguNaM bhR^igave pitrA proktamityavadhAraya || 4\.17 || prAcuryArthakatAyAM tu mayaTo nirvikAriNaH | saccidAnandarUpasya brahmaNo vedyatA bhavet || 4\.18 || shArIratvAbhidAnena pUrvAnandamayasya tu | vikAritvaM punasspaShTamupasaMkramaNena cha || 4\.19 || nAnukarShashcha pucChasya pUrvapUrvasya dR^ishyate | uttarottarakoshe prAktattadAtmAnukarShaNAt || 4\.20 || upasaMkramaNaM coktaM mayaDantasya kevalam | Anandasya tatonyasya na parAtmatayA khalu || 4\.21 || brahmavitparamApnotItyAdau dvaividhyamIritam | yattatsarUpArUpAbhyAM brahmaNonte cha nishcinu || 4\.22 || AtmasthAnIyacidrUpAnandabrahmavidomune | prArabdhAnte pucChabhUtA.arUpabrahmAptiriShyate || 4\.23 || pratiShThAshabdagamyatvAtsarvasheShitvatopi cha | shAstrasyArUpavad brahmaprAdhAnyaM yadyapi sthitam || 4\.24 || tathApivedyatA.abhAvAdarUpasya mumukShubhiH | AnandarUpavad brahmaprAdhAnyaM mukhyamiShyate || 4\.25 || modapramodayoshchaivaM sati vedyatvamApatet | iticennaiSha doShosti tayorbrahmAMshatA yataH || 4\.26 || brahmaNassvagate bhede nityasiddhe mumukShuvaH | upekShituM samarthAssyurnidAgha kathamatra te || 4\.27 || sthUlArthadarshino ye vai shuShkAdvaitasamAshrayAH | teShAM sAvayavatvAdi doShassphuratu cetasi || 4\.28 || na tAvatA tripAcChrutyAdyanurodhena nishcitam | svabhedaM viduShAM ki~ncicChidyate muktajanmanAm || 4\.29 || sUkShmabuddhyA vichare hi svAtmabhedaH prakAshate | atyantAbhedavArtAyAM pucChagAyAM phalaM kimu || 4\.30 || ete koshA hi pa~nchaiva tisro.avasthAssamIritAH | jAgradAdyAH krameNaitadbhedaM cha shR^iNu sAdaram || 4\.31 || AdyA jAgaritA.avasthA dvitIyA svapnasaMj~nikA | tR^itIyA suptirUpAnyA turIyA citsukhAtmikA || 4\.32 || AdyAbhimAnI vishvAkhyo dvitIyastaijasassmR^itaH | tR^itIyaH prAj~na etebhyo kUTastha itaraH prabhuH || 4\.33 || bahiHpraj~no vibhurvishvo hyantaHpraj~nastu taijasaH | ghanapraj~nastathA prAj~na eka eva trithA sthitaH || 4\.34 || dakShiNAkShimukhe vishvo manasyatantastu taijasaH | AkAshe cha hR^idi prAj~nastrithA dehe vyavasthitaH || 4\.35 || vishvo hi sthUlabhu~NnityaM taijasaH praviviktabhuk | AnandabhuktathA prAj~nastrithA bhogaM nibodha cha || 4\.36 || sthUlaM tarpayate vishvaM praviviktaM tu taijasam | Anandashcha tathA prAj~naM trithA tR^iptiM nibodha cha || 4\.37 || triShu dhAmasu yadbhojyaM bhoktA yashcha prakIrtitaH | vedaitadubhayaM yastu sa bhu~njAno na lipyate || 4\.38 || prabhavassarvabhAvAnAM satAmiti vinishchayaH | sarvaM janayati prANashcetoMshUnpuruShaH pR^ithak || 4\.39 || vibhUtiM prasavantvanye manyante sR^iShTicintakAH | svapnamAyAsvarUpeti sR^iShTiranyairvikalpitA || 4\.40 || icChAmAtraM prabhossR^iShTiriti sR^iShTau vinishcitAH | kAlAtprasUtiM bhUtAnAM manyante kAlacintakAH || 4\.41 || bhogArthaM sR^iShTirityanye krIDArthamitichapare | devasyaiSha svabhAvoyamAptakAmasya kA spR^ihA || 4\.42 || AptakAmasya devasya turyasyoktasya suvrata | svarUpaM procyate samya~NnidAgha shR^iNu tattvataH || 4\.43 || nAntaHpraj~naM bahiHpraj~naM na praj~naM nobhayAtmakaM | na praj~nAnaghanaM praj~naM nApraj~naM na cha kevalam || 4\.44 || idaMtve natadgrAhyamadR^ishyaM chapyalakShaNam | acintyAvyavahAryaM chavyapadeshaM pR^ithaktayA || 4\.45 || ekAtmapratyayaM sAraM prapa~ncopashamaM shivaM | shAntaM chaturthamadvaitaM manyante brahmavAdinaH || 4\.46 || sa AtmA sa hi vij~neyaH sarvairapi mumukShubhiH | turyAtmaj~nAnahInAnAM na muktisyAdkadAchana || 4\.47 || nivR^ittessarvaduHkhAnAmIshAnaH prabhuravyayaH | advaitassarvabhAvAnAM devasturyo vibhussmR^itaH || 4\.48 || kAryakAraNabaddhau tAviShyete vishvataijasau | prAj~naH kAraNabaddhastu dvau tau turye na siddhyataH || 4\.49 || nAtmAnaM na paraM chaiva na satyaM nApichanR^itaM | prAj~naH kiMcha na saMvetti turyaM tatsarvadR^iksadA || 4\.50 || dvaitasyAgrahaNaM tulyamubhayoH prAj~naturyayoH | bIjanidrAyutaH prAj~nassA cha turye na vidyate || 4\.51 || svapnanidrAyutAvAdyau prAj~nastvasvapnanidrayA | na nidrAM naiva cha svapnaM turye pashyanti nishcitAH || 4\.52 || anyathAgR^ihNatassvapno nidrA tattvamajAnataH | viparyAse tayoH kShINe turIyaM padamashnute || 4\.53 || anAdimAyayA supto yadA jIvaH prabudhyate | ajamadvaitamasvapnamanidraM budhyate tadA || 4\.54 || prapa~nco yadi vidyeta nivarteta na saMshayaH | mAyAmAtramidaM dvaitamadvaitaM paramArthataH || 4\.55 || vikalpo vinivarteta kalpito yadi kenacit | upadeshAdayaM vAdo j~nAte dvaitaM na vidyate || 4\.56 || nidAghaH | bhagavan kathamadvaitaM brahmadvaividhyavAdinaH | bhavatobhimataM tatra saMshayo me bhavatyalam || 4\.57 || R^ibhuH | dvaitaprapa~nchashUnyesmin nirguNe pUrNachidghane | brahmaNyadvaitasaMsiddhiryato nAnyatra sarvadhA || 4\.58 || atassarUpArUpAbhyAM brahmadvaividhyavAdinaH | mamaivAdvaitavAditvannArUpAdvaitavAdinaH || 4\.59 || dvaitAdvaitobhayAtIte vyvahArAdyagochare | nIrUpe brahmaNi prAj~nA.advaitavAdaH kathaM bhavet || 4\.60 || dvaitAcidrUpakAryasyAdvaitacidrUpakAraNAt | nivR^ittisyAdyathAdIpAttamaso natvarUpataH || 4\.61 || ato nAdvaitasiddhisyAtkatha~ncidapi sattama | arUpAgocharabrahmavAdinAM tAdR^ishe mate || 4\.62 || cidrUpabrahmatAdAtmyaM jIvasya hi vivakShitam | nArUpavAkyadUratvAttannAdvaitamarUpiNAm || 4\.63 || yadyapyarUpabrahmatvaM jIvasyAnte prasiddhyati | tathApyadvaititAM vaktuM na shakyaM dvandvahAnitaH || 4\.64 || vAcyavAchakahIne cha lakShyalakShaNavarjite | kathamadvaitashabdoyaM sAvakAsho bhavenmune || 4\.65 || nidAghaH | devatApuruShAdyairhi vedashabdaissamIryate | tasyaupaniShadatvasyAvyabhicharostyarUpiNaH || 4\.66 || tatosya shabdagamyatvAt praShTavyatvaM mayA bhavet | vAcyatvaM cha tvayetyadya manye shrIgurunAyaka || 4\.67 || R^ibhuH | arUpabrahmaviShayAshshbdAssantyeva yadyapi | tenaupaniShadatvaM cha katha~ncittasya siddhyati || 4\.68 || tathApi prashnayogyatvaM vAcyatvaM vA na siddhyati | rUDhyarthamAtravattvenAlakShakatvAdayogataH || 4\.69 || yogArthavadbhishshabdairhi lakShakairvAchakaishcha vA | shiShyebhyaH procyate satyaMvastu shrIgurumUrtibhiH || 4\.70 || arUpavastunaH prashnaH pratiShiddhashshrutau yataH | yAj~navalkyena gArgyai tannatvaM praShTumihArhasi || 4\.71 || tasmAt turIyaM sad brahma yogavR^ittyaiva lakShaNaiH | saccidAnandapUrvaistvaM maduktaM viddhi muktaye || 4\.72 || jAgratyannamayaM koshaM sthUladehaM cha viddhi vai | svapne praNamanoj~nAnamayAssUkShmavapustataH || 4\.73 || suShuptau kAraNaM dehamAnandamayakoshakam | turIye tvasharIraM taccidrUpaM koshavarjitam || 4\.74 || sa eva mAyAparimohitAtmA sharIramAsthAya karoti sarvam | stryannapAnAdi vicitrabhogaissa eva jAgratparitR^iptimeti || 4\.75 || svapne.api jIvassukhaduHkhabhoktA svamAyayA kalpitavishvaloke | suShuptikAle sakale vilIne tamobhibhUtassukharUpameti || 4\.76 || punashcha janmAntarakarmayogAtsa eva jIvassvapitiprabuddhaH | puratraye krIDati yastu jIvastatastu jAtaM sakalaM vicitram || 4\.77 || AdhAramAnandamakhaNDabodhaM yasmin layaM yAti puratrayaM cha | yatsarvavedAntarahasyatattvaM yatpUrNachaitanyanijasvarUpaM || 4\.78 || etasmAjjAyate prANo manassarvendriyANi cha | khaM vAyurjyotirApaH pR^ithvI sarvasya dhAriNI || 4\.79 || yatparaMbrahma sarvAtmA vishvasyAyatanaM mahat | sUkShmAtsUkShmataraM nityaM tattvameva tvameva tat || 4\.80 || jAgratsvapnasuShuptyAdiprapa~nchaM yatprakAshate | tad brahmAhamitij~nAtvA sarvabandhaiH pramucyate || 4\.81 || triShu dhAmasu yadbhojyaM bhoktA bhogashcha yadbhavet | tebhyo vilakShaNassAkShi cinmAtrohaM sadAshivaH || 4\.82 || mayyeva sakalaM jAtaM mayi sarvaM pratiShThitam | mayi sarvaM layaM yAti tad brahmAdvayamasmyaham || 4\.83 || aNoraNIyAnahameva tadvanmahAnahaM vishvamidaM vicitram | purAtano.ahaM puruSho.ahamIsho hiraNmayo.ahaM shivarUpamasmi || 4\.84 || apANipAdo.ahamacintyashaktiH pashyAmyachakShussashruNomyakarNaH | ahaM vijAnAmi viviktarUpo na chasti vettA mama citsadA.ahaM || 4\.85 || vedairanekairahameva vedyo vedAntakR^idvedavidevachaham | na puNyapApe mama nAsti nAsho na janmadehendriyabuddhirasti || 4\.86 || na bhUmirApo mama vahnirasti na chanilome.asti na chambaraM cha | evaM viditvA paramArtharUpaM guhAshayaM niShkaLamadvitIyam || 4\.87 || akhaNDamAdyantavihInamekaM tejomayAnandaghanasvarUpam | samastasAkShiM sadasadvihInaM prayAti shuddhaM paramArthatattvam || 4\.88 || shrI gurumUrtiH | evaM shrutvA nidAghassa R^ibhuvaktrAdyadArthataH | brahmaivAhamiti j~nAtvA kR^itakR^ityo.abhavadvidhe || 4\.89 || yatastvaM cha parAtmAnaM shrutavAnasi manmukhAt | tvaM cha dhanyaH punaH pR^icCha shrotavyAntaramasticet || 4\.90 || || iti shrI guruj~nAnavAsiShThe tattvanArAyaNe j~nAnakANDasya prathamapAde ShaShTho.adhyAyaH evaM shrI R^ibhugItAkhyo.ayaM granthassamAptaH || \centerline{\LARGEdvng || OM tatsat ||} ## Encoded and proofread by D.V.N.Sarma hyd1 underscore narayana at sancharnet.in \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}