23 \[ 1 \] dhR^itaraaShTra uvaacha . dharmakShetre kurukShetre samavetaa yuyutsavaH . maamakaaH paaNDavaashchaiva kimakurvata sa~njaya .. 1\-1.. sa.njaya uvaacha . dR^iShTvaa tu paaNDavaaniikaM vyuuDhaM duryodhanastadaa . aachaaryamupasa.ngamya raajaa vachanamabraviit.h .. 1\-2.. pashyaitaaM paaNDuputraaNaamaachaarya mahatii.n chamuum.h . vyuuDhaaM drupadaputreNa tava shiShyeNa dhiimataa .. 1\-3.. atra shuuraa maheShvaasaa bhiimaarjunasamaa yudhi . yuyudhaano viraaTashcha drupadashcha mahaarathaH .. 1\-4.. dhR^iShTaketushchekitaanaH kaashiraajashcha viiryavaan.h . purujitkuntibhojashcha shaibyashcha narapu.ngavaH .. 1\-5.. yudhaamanyushcha vikraanta uttamaujaashcha viiryavaan.h . saubhadro draupadeyaashcha sarva eva mahaarathaaH .. 1\-6.. asmaakaM tu vishiShTaa ye taannibodha dvijottama . naayakaa mama sainyasya sa.nj~naarthaM taanbraviimi te .. 1\-7.. bhavaanbhiiShmashcha karNashcha kR^ipashcha samiti.njayaH . ashvatthaamaa vikarNashcha saumadattistathaiva cha .. 1\-8.. anye cha bahavaH shuuraa madarthe tyaktajiivitaaH . naanaashastrapraharaNaaH sarve yuddhavishaaradaaH .. 1\-9.. aparyaaptaM tadasmaakaM balaM bhiiShmaabhirakShitam.h . paryaapta.n tvidameteShaaM balaM bhiimaabhirakShitam.h .. 1\-10.. ayaneShu cha sarveShu yathaabhaagamavasthitaaH . bhiiShmamevaabhirakShantu bhavantaH sarva eva hi .. 1\-11.. tasya sa.njanayanharSha.n kuruvR^iddhaH pitaamahaH . si.nhanaada.n vinadyochchaiH shaN^kha.n dadhmau prataapavaan.h .. 1\-12.. tataH shaN^khaashcha bheryashcha paNavaanakagomukhaaH . sahasaivaabhyahanyanta sa shabdastumulo.abhavat.h .. 1\-13.. tataH shvetairhayairyukte mahati syandane sthitau . maadhavaH paaNDavashchaiva divyau shaN^khau pradadhmatuH .. 1\-14.. paa~nchajanya.n hR^iShiikesho devadatta.n dhana.njayaH . pauNDra.n dadhmau mahaashaN^khaM bhiimakarmaa vR^ikodaraH .. 1\-15.. anantavijaya.n raajaa kuntiiputro yudhiShThiraH . nakulaH sahadevashcha sughoShamaNipuShpakau .. 1\-16.. kaashyashcha parameShvaasaH shikhaNDii cha mahaarathaH . dhR^iShTadyumno viraaTashcha saatyakishchaaparaajitaH .. 1\-17.. drupado draupadeyaashcha sarvashaH pR^ithiviipate . saubhadrashcha mahaabaahuH shaN^khaandadhmuH pR^ithakpR^ithak.h .. 1\-18.. sa ghoSho dhaartaraaShTraaNaaM hR^idayaani vyadaarayat.h . nabhashcha pR^ithivii.n chaiva tumulo vyanunaadayan.h .. 1\-19.. atha vyavasthitaandR^iShTvaa dhaartaraaShTraan.h kapidhvajaH . pravR^itte shastrasaMpaate dhanurudyamya paaNDavaH .. 1\-20.. hR^iShiikesha.n tadaa vaakyamidamaaha mahiipate . arjuna uvaacha . senayorubhayormadhye ratha.n sthaapaya me.achyuta .. 1\-21.. yaavadetaannirIkShe.ahaM yoddhukaamaanavasthitaan.h . kairmayaa saha yoddhavyamasminraNasamudyame .. 1\-22.. yotsyamaanaanavekShe.ahaM ya ete.atra samaagataaH . dhaartaraaShTrasya durbuddheryuddhe priyachikiirShavaH .. 1\-23. evamukto hR^iShiikesho guDaakeshena bhaarata . senayorubhayormadhye sthaapayitvaa rathottamam.h .. 1\-24.. bhiiShmadroNapramukhataH sarveShaa.n cha mahiikShitaam.h . uvaacha paartha pashyaitaansamavetaankuruuniti .. 1\-25.. tatraapashyatsthitaanpaarthaH pitR^Inatha pitaamahaan.h . aachaaryaanmaatulaanbhraatR^Inputraanpautraansakhii.nstathaa .. 1\-26.. shvashuraansuhR^idashchaiva senayorubhayorapi . taansamiikShya sa kaunteyaH sarvaanbandhuunavasthitaan.h .. 1\-27.. kR^ipayaa parayaaviShTo viShiidannidamabraviit.h . dR^iShTvemAnsvajanAnkR^iShNa yuyutsUnsamupasthitaan.h .. 1\-28.. siidanti mama gaatraaNi mukha.n cha parishuShyati . vepathushcha shariire me romaharShashcha jaayate .. 1\-29.. gaaNDiiva.n sra.nsate hastaattvak{}chaiva paridahyate . na cha shaknomyavasthaatuM bhramatiiva cha me manaH .. 1\-30.. nimittaani cha pashyaami vipariitaani keshava . na cha shreyo.anupashyaami hatvaa svajanamaahave .. 1\-31.. na kaaN^kShe vijaya.n kR^iShNa na cha raajya.n sukhaani cha . ki.n no raajyena govinda kiM bhogairjiivitena vaa .. 1\-32.. yeShaamarthe kaaN^kShita.n no raajyaM bhogaaH sukhaani cha . ta ime.avasthitaa yuddhe praaNaa.nstyaktvaa dhanaani cha .. 1\-33.. aachaaryaaH pitaraH putraastathaiva cha pitaamahaaH . maatulaaH shvashuraaH pautraaH syaalaaH sambandhinastathaa .. 1\-34.. etaanna hantumichchhaami ghnato.api madhusuudana . api trailokyaraajyasya hetoH kiM nu mahiikR^ite .. 1\-35.. nihatya dhaartaraaShTraannaH kaa priitiH syaajjanaardana . paapamevaashrayedasmaanhatvaitaanaatataayinaH .. 1\-36.. tasmaannaarhaa vaya.n hantuM dhaartaraaShTraansvabaandhavaan.h . svajana.n hi katha.n hatvaa sukhinaH syaama maadhava .. 1\-37.. yadyapyete na pashyanti lobhopahatachetasaH . kulakShayakR^ita.n doShaM mitradrohe cha paatakam.h .. 1\-38.. katha.n na j~neyamasmaabhiH paapaadasmaannivartitum.h . kulakShayakR^ita.n doShaM prapashyadbhirjanaardana .. 1\-39.. kulakShaye praNashyanti kuladharmaaH sanaatanaaH . dharme naShTe kula.n kR^itsnamadharmo.abhibhavatyuta .. 1\-40.. adharmaabhibhavaatkR^iShNa praduShyanti kulastriyaH . striiShu duShTaasu vaarShNeya jaayate varNasa.nkaraH .. 1\-41.. sa.nkaro narakaayaiva kulaghnaanaaM kulasya cha . patanti pitaro hyeShaaM luptapiNDodakakriyaaH .. 1\-42.. doShairetaiH kulaghnaanaaM varNasa.nkarakaarakaiH . utsaadyante jaatidharmaaH kuladharmaashcha shaashvataaH .. 1\-43.. utsannakuladharmaaNaaM manuShyaaNaa.n janaardana . narake niyata.n vaaso bhavatiityanushushruma .. 1\-44.. aho bata mahatpaapa.n kartuM vyavasitaa vayam.h . yadraajyasukhalobhena hantuM svajanamudyataaH .. 1\-45.. yadi maamapratiikaaramashastra.n shastrapaaNayaH . dhaartaraaShTraa raNe hanyustanme kShemataraM bhavet.h .. 1\-46. evamuktvaarjunaH sa.nkhye rathopastha upaavishat.h . visR^ijya sashara.n chaapa.n shokasa.nvignamaanasaH .. 1\-47.. iti shriimahaabhaarate bhiiShmaparvaNi trayovi.nsho.adhyaayaH ..23.. \[ shriimadbhagavadgiitaasu prathamo.adhyaayaH .. 1 .. \] \medskip\hrule\medskip 24 \[ 2 \] sa.njaya uvaacha . ta.n tathaa kR^ipayaaviShTamashrupuurNaakulekShaNam.h . viShiidantamida.n vaakyamuvaacha madhusuudanaH .. 2\-1.. shriibhagavaanuvaacha . kutastvaa kashmalamida.n viShame samupasthitam.h . anaaryajuShTamasvargyamakiirtikaramarjuna .. 2\-2.. klaibyaM maa sma gamaH paartha naitattvayyupapadyate . kShudra.n hR^idayadaurbalya.n tyaktvottiShTha parantapa .. 2\-3.. arjuna uvaacha . kathaM bhiiShmamaha.n saN^khye droNa.n cha madhusuudana . iShubhiH pratiyotsyaami puujaarhaavarisuudana .. 2\-4.. guruunahatvaa hi mahaanubhaavaa\- ~nshreyo bhoktuM bhaikShyamapiiha loke . hatvaarthakaamaa.nstu gurUnihaiva bhuJNjiiya bhogaanrudhirapradigdhaan.h .. 2\-5.. na chaitadvidmaH kataranno gariiyo yadvaa jayema yadi vaa no jayeyuH . yaaneva hatvaa na jijiiviShaama\- ste.avasthitaaH pramukhe dhaartaraaShTraaH .. 2\-6.. kaarpaNyadoShopahatasvabhaavaH pR^ichchhaami tvaaM dharmasamMuuDhachetaaH . yachchhreyaH syaannishchitaM bruuhi tanme shiShyaste.aha.n shaadhi maa.n tvaaM prapannam.h .. 2\-7.. na hi prapashyaami mamaapanudyaa\- dyachchhokamuchchhoShaNamindriyaaNaam.h . avaapya bhuumaavasapatnamR^iddha.n raajya.n suraaNaamapi chaadhipatyam.h .. 2\-8.. sa.njaya uvaacha . evamuktvaa hR^iShiikesha.n guDaakeshaH parantapa . na yotsya iti govindamuktvaa tuuShNiiM babhuuva ha .. 2\-9.. tamuvaacha hR^iShiikeshaH prahasanniva bhaarata . senayorubhayormadhye viShiidantamida.n vachaH .. 2\-10.. shriibhagavaanuvaacha . ashochyaananvashochastvaM praj~naavaadaa.nshcha bhaaShase . gataasuunagataasuu.nshcha naanushochanti paNDitaaH .. 2\-11.. na tvevaaha.n jaatu naasa.n na tva.n neme janaadhipaaH . na chaiva na bhaviShyaamaH sarve vayamataH param.h .. 2\-12.. dehino.asminyathaa dehe kaumaara.n yauvana.n jaraa . tathaa dehaantarapraaptirdhiirastatra na muhyati .. 2\-13.. maatraasparshaastu kaunteya shiitoShNasukhaduHkhadaaH . aagamaapaayino.anityaastaa.nstitikShasva bhaarata .. 2\-14.. ya.n hi na vyathayantyete puruShaM puruSharShabha . samaduHkhasukha.n dhiira.n so.amR^itatvaaya kalpate .. 2\-15.. naasato vidyate bhaavo naabhaavo vidyate sataH . ubhayorapi dR^iShTo.antastvanayostattvadarshibhiH .. 2\-16.. avinaashi tu tadviddhi yena sarvamida.n tatam.h . vinaashamavyayasyaasya na kashchitkartumarhati .. 2\-17.. antavanta ime dehaa nityasyoktaaH shariiriNaH . anaashino.aprameyasya tasmaadyudhyasva bhaarata .. 2\-18.. ya ena.n vetti hantaara.n yashchainaM manyate hatam.h ubhau tau na vijaaniito naaya.n hanti na hanyate .. 2\-19.. na jaayate mriyate vaa kadaachi\- nnaayaM bhuutvaa bhavitaa vaa na bhuuyaH . ajo nityaH shaashvato.ayaM puraaNo na hanyate hanyamaane shariire .. 2\-20.. vedaavinaashina.n nitya.n ya enamajamavyayam.h . katha.n sa puruShaH paartha ka.n ghaatayati hanti kam.h .. 2\-21.. vaasaa.nsi jiirNaani yathaa vihaaya navaani gR^ihNaati naro.aparaaNi . tathaa shariiraaNi vihaaya jiirNaan\- nyanyaani sa.nyaati navaani dehii .. 2\-22.. naina.n chhindanti shastraaNi naina.n dahati paavakaH . na chaina.n kledayantyaapo na shoShayati maarutaH .. 2\-23.. achchhedyo.ayamadaahyo.ayamakledyo.ashoShya eva cha . nityaH sarvagataH sthaaNurachalo.aya.n sanaatanaH .. 2\-24.. avyakto.ayamachintyo.ayamavikaaryo.ayamuchyate . tasmaadeva.n viditvaina.n naanushochitumarhasi .. 2\-25.. atha chaina.n nityajaata.n nitya.n vaa manyase mR^itam.h cha . tathaapi tvaM mahaabaaho naiva.n shochitumarhasi .. 2\-26.. jaatasya hi dhruvo mR^ityurdhruva.n janma mR^itasya cha . tasmaadaparihaarye.arthe na tva.n shochitumarhasi .. 2\-27.. avyaktaadiini bhuutaani vyaktamadhyaani bhaarata . avyaktanidhanaanyeva tatra kaa paridevanaa .. 2\-28.. aashcharyavatpashyati kashchidena\- maashcharyavadvadati tathaiva chaanyaH . aashcharyavachchainamanyaH shR^iNoti shrutvaapyena.n veda na chaiva kashchit.h .. 2\-29.. dehii nityamavadhyo.aya.n dehe sarvasya bhaarata . tasmaatsarvaaNi bhuutaani na tva.n shochitumarhasi .. 2\-30.. svadharmamapi chaavekShya na vikampitumarhasi . dharmyaaddhi yuddhaachchhreyo.anyatkShatriyasya na vidyate .. 2\-31.. yadR^ichchhayaa chopapanna.n svargadvaaramapaavR^itam.h . sukhinaH kShatriyaaH paartha labhante yuddhamiidR^isham.h .. 2\-32.. atha chettvamimaM dharmya.n sa.ngraama.n na kariShyasi . tataH svadharma.n kiirti.n cha hitvaa paapamavaapsyasi .. 2\-33.. akiirti.n chaapi bhuutaani kathayiShyanti te.avyayaam.h . saMbhaavitasya chaakiirtirmaraNaadatirichyate .. 2\-34.. bhayaadraNaaduparataM ma.nsyante tvaaM mahaarathaaH . yeShaa.n cha tvaM bahumato bhuutvaa yaasyasi laaghavam.h .. 2\-35.. avaachyavaadaa.nshcha bahuunvadiShyanti tavaahitaaH . nindantastava saamarthyaM tato duHkhatara.n nu kim.h .. 2\-36.. hato vaa praapsyasi svarga.n jitvaa vaa bhokShyase mahiim.h . tasmaaduttiShTha kaunteya yuddhaaya kR^itanishchayaH .. 2\-37.. sukhaduHkhe same kR^itvaa laabhaalaabhau jayaajayau . tato yuddhaaya yujyasva naivaM paapamavaapsyasi .. 2\-38.. eShaa te.abhihitaa saa.nkhye buddhiryoge tvimaa.n shR^iNu . bud.hdhyaa yukto yayaa paartha karmabandhaM prahaasyasi .. 2\-39.. nehaabhikramanaasho.asti pratyavaayo na vidyate . svalpamapyasya dharmasya traayate mahato bhayaat.h .. 2\-40.. vyavasaayaatmikaa buddhirekeha kurunandana . bahushaakhaa hyanantaashcha buddhayo.avyavasaayinaam.h .. 2\-41.. yaamimaaM puShpitaaM vaachaM pravadantyavipashchitaH . vedavaadarataaH paartha naanyadastiiti vaadinaH .. 2\-42.. kaamaatmaanaH svargaparaa janmakarmaphalapradaam.h . kriyaavisheShabahulaaM bhogaishvaryagatiM prati .. 2\-43.. bhogaishvaryaprasaktaanaa.n tayaapahR^itachetasaam.h . vyavasaayaatmikaa buddhiH samaadhau na vidhiiyate .. 2\-44.. traiguNyaviShayaa vedaa nistraiguNyo bhavaarjuna . nirdvandvo nityasattvastho niryogakShema aatmavaan.h .. 2\-45.. yaavaanartha udapaane sarvataH saMplutodake . taavaansarveShu vedeShu braahmaNasya vijaanataH .. 2\-46.. karmaNyevaadhikaaraste maa phaleShu kadaachana . maa karmaphalaheturbhuurmaa te saN^go.astvakarmaNi .. 2\-47.. yogasthaH kuru karmaaNi saN^ga.n tyaktvaa dhana.njaya . sid.hdhyasid.hdhyoH samo bhuutvaa samatva.n yoga uchyate .. 2\-48.. duureNa hyavara.n karma buddhiyogaaddhana.njaya . buddhau sharaNamanvichchha kR^ipaNaaH phalahetavaH .. 2\-49.. buddhiyukto jahaatiiha ubhe sukR^itaduShkR^ite . tasmaadyogaaya yujyasva yogaH karmasu kaushalam.h .. 2\-50.. karmajaM buddhiyuktaa hi phalaM tyaktvaa maniiShiNaH . janmabandhavinirmuktaaH padaM gachchhantyanaamayam.h .. 2\-51.. yadaa te mohakalilaM buddhirvyatitariShyati . tadaa gantaasi nirvedaM shrotavyasya shrutasya cha .. 2\-52.. shrutivipratipannaa te yadaa sthaasyati nishchalaa . samaadhaavachalaa buddhistadaa yogamavaapsyasi .. 2\-53.. arjuna uvaacha . sthitapraj~nasya kaa bhaaShaa samaadhisthasya keshava . sthitadhiiH kiM prabhaaSheta kimaasiita vrajeta kim.h .. 2\-54.. shriibhagavaanuvaacha . prajahaati yadaa kaamaansarvaanpaartha manogataan.h . aatmanyevaatmanaa tuShTaH sthitapraj~nastadochyate .. 2\-55.. duHkheShvanudvignamanaaH sukheShu vigataspR^ihaH . viitaraagabhayakrodhaH sthitadhiirmuniruchyate .. 2\-56.. yaH sarvatraanabhisnehastattatpraapya shubhaashubham.h . naabhinandati na dveShTi tasya praj~naa pratiShThitaa .. 2\-57.. yadaa sa.nharate chaayaM kuurmo.aN^gaaniiva sarvashaH . indriyaaNiindriyaarthebhyastasya praj~naa pratiShThitaa .. 2\-58.. viShayaa vinivartante niraahaarasya dehinaH . rasavarja.n raso.apyasya para.n dR^iShTvaa nivartate .. 2\-59.. yatato hyapi kaunteya puruShasya vipashchitaH . indriyaaNi pramaathiini haranti prasabhaM manaH .. 2\-60.. taani sarvaaNi sa.nyamya yukta aasiita matparaH . vashe hi yasyendriyaaNi tasya praj~naa pratiShThitaa .. 2\-61.. dhyaayato viShayaanpu.nsaH saN^gasteShuupajaayate . saN^gaatsa.njaayate kaamaH kaamaatkrodho.abhijaayate .. 2\-62.. krodhaadbhavati saMmohaH saMmohaatsmR^itivibhramaH . smR^itibhra.nshaadbuddhinaasho buddhinaashaatpraNashyati .. 2\-63.. raagadveShaviyuktaistu viShayaanindriyaishcharan.h . aatmavashyairvidheyaatmaa prasaadamadhigachchhati .. 2\-64.. prasaade sarvaduHkhaanaa.n haanirasyopajaayate . prasannachetaso hyaashu buddhiH paryavatiShThate .. 2\-65.. naasti buddhirayuktasya na chaayuktasya bhaavanaa . na chaabhaavayataH shaantirashaantasya kutaH sukham.h .. 2\-66\- indriyaaNaaM hi charataaM yanmano.anuvidhiiyate . tadasya harati praj~naaM vaayurnaavamivaambhasi .. 2\-67.. tasmaadyasya mahaabaaho nigR^ihiitaani sarvashaH . indriyaaNiindriyaarthebhyastasya praj~naa pratiShThitaa .. 2\-68.. yaa nishaa sarvabhuutaanaaM tasyaa.n jaagarti sa.nyamii . yasyaa.n jaagrati bhuutaani saa nishaa pashyato muneH .. 2\-69.. aapuuryamaaNamachalapratiShTha.n samudramaapaH pravishanti yadvat.h . tadvatkaamaa yaM pravishanti sarve sa shaantimaapnoti na kaamakaamii .. 2\-70.. vihaaya kaamaanyaH sarvaanpumaa.nshcharati niHspR^ihaH . nirmamo niraha.nkaaraH sa shaantimadhigachchhati .. 2\-71.. eShaa braahmii sthitiH paartha nainaaM praapya vimuhyati . sthitvaasyaamantakaale.api brahmanirvaaNamR^ichchhati .. 2\-72.. shriimadbhagavadgiitaasuupaniShatsu chaturvi.nsho.adhyaayaH .. 24 .. \[shriimadbhagavadgiitaasu dvitiiyo.adhyaayaH .. 2 ..\] \medskip\hrule\medskip 25 \[3\] arjuna uvaacha . jyaayasii chetkarmaNaste mataa buddhirjanaardana . tatki.n karmaNi ghore maa.n niyojayasi keshava .. 3\-1.. vyaamishreNeva vaakyena buddhiM mohayasiiva me . tadekaM vada nishchitya yena shreyo.ahamaapnuyaam.h .. 3\-2.. shriibhagavaanuvaacha . loke.asmindvividhaa niShThaa puraa proktaa mayaanagha . j~naanayogena saa.nkhyaanaa.n karmayogena yoginaam.h .. 3\-3.. na karmaNaamanaarambhaannaiShkarmyaM puruSho.ashnute . na cha sa.nnyasanaadeva siddhi.n samadhigachchhati .. 3\-4.. na hi kashchitkShaNamapi jaatu tiShThatyakarmakR^it.h . kaaryate hyavashaH karma sarvaH prakR^itijairguNaiH .. 3\-5.. karmendriyaaNi sa.nyamya ya aaste manasaa smaran.h . indriyaarthaanvimuuDhaatmaa mithyaachaaraH sa uchyate .. 3\-6.. yastvindriyaaNi manasaa niyamyaarabhate.arjuna . karmendriyaiH karmayogamasaktaH sa vishiShyate .. 3\-7.. niyata.n kuru karma tvaM karma jyaayo hyakarmaNaH . shariirayaatraapi cha te na prasidhyedakarmaNaH .. 3\-8.. yaj~naarthaatkarmaNo.anyatra loko.aya.n karmabandhanaH . tadartha.n karma kaunteya muktasaN^gaH samaachara .. 3\-9.. sahayaj~naaH prajaaH sR^iShTvaa purovaacha prajaapatiH . anena prasaviShyadhvameSha vo.astviShTakaamadhuk.h .. 3\-10.. devaanbhaavayataanena te devaa bhaavayantu vaH . parasparaM bhaavayantaH shreyaH paramavaapsyatha .. 3\-11.. iShTaanbhogaanhi vo devaa daasyante yaj~nabhaavitaaH . tairdattaanapradaayaibhyo yo bhuN^kte stena eva saH .. 3\-12.. yaj~nashiShTaashinaH santo muchyante sarvakilbiShaiH . bhuJNjate te tvaghaM paapaa ye pachantyaatmakaaraNaat.h .. 3\-13.. annaadbhavanti bhuutaani parjanyaadannasaMbhavaH . yaj~naadbhavati parjanyo yaj~naH karmasamudbhavaH .. 3\-14.. karma brahmodbhava.n viddhi brahmaakSharasamudbhavam.h . tasmaatsarvagataM brahma nityaM yaj~ne pratiShThitam.h .. 3\-15.. evaM pravartita.n chakraM naanuvartayatiiha yaH . aghaayurindriyaaraamo moghaM paartha sa jiivati .. 3\-16.. yastvaatmaratireva syaadaatmatR^iptashcha maanavaH . aatmanyeva cha santuShTastasya kaaryaM na vidyate .. 3\-17.. naiva tasya kR^itenaartho naakR^iteneha kashchana . na chaasya sarvabhuuteShu kashchidarthavyapaashrayaH .. 3\-18.. tasmaadasaktaH satataM kaaryaM karma samaachara . asakto hyaacharankarma paramaapnoti puuruShaH .. 3\-19.. karmaNaiva hi sa.nsiddhimaasthitaa janakaadayaH . lokasa.ngrahamevaapi saMpashyankartumarhasi .. 3\-20.. yadyadaacharati shreShThastattadevetaro janaH . sa yatpramaaNaM kurute lokastadanuvartate .. 3\-21.. na me paarthaasti kartavyaM triShu lokeShu ki.nchana . naanavaaptamavaaptavyaM varta eva cha karmaNi .. 3\-22.. yadi hyahaM na varteya.n jaatu karmaNyatandritaH . mama vartmaanuvartante manuShyaaH paartha sarvashaH .. 3\-23.. utsiideyurime lokaa na kuryaa.n karma chedaham.h . sa.nkarasya cha kartaa syaamupahanyaamimaaH prajaaH .. 3\-24.. saktaaH karmaNyavidvaa.nso yathaa kurvanti bhaarata . kuryaadvidvaa.nstathaasaktashchikiirShurlokasa.ngraham.h .. 3\-25.. na buddhibheda.n janayedaj~naanaa.n karmasaN^ginaam.h . joShayetsarvakarmaaNi vidvaanyuktaH samaacharan.h .. 3\-26.. prakR^iteH kriyamaaNaani guNaiH karmaaNi sarvashaH . ahaN^kaaravimuuDhaatmaa kartaahamiti manyate .. 3\-27.. tattvavittu mahaabaaho guNakarmavibhaagayoH . guNaa guNeShu vartanta iti matvaa na sajjate .. 3\-28.. prakR^iterguNasaMmuuDhaaH sajjante guNakarmasu . taanakR^itsnavido mandaankR^itsnavinna vichaalayet.h .. 3\-29.. mayi sarvaaNi karmaaNi sa.nnyasyaadhyaatmachetasaa . niraashiirnirmamo bhuutvaa yudhyasva vigatajvaraH .. 3\-30.. ye me matamidaM nityamanutiShThanti maanavaaH . shraddhaavanto.anasuuyanto muchyante te.api karmabhiH .. 3\-31.. ye tvetadabhyasuuyanto naanutiShThanti me matam.h . sarvaj~naanavimuuDhaa.nstaanviddhi naShTaanachetasaH .. 3\-32.. sadR^isha.n cheShTate svasyaaH prakR^iterj~naanavaanapi . prakR^iti.n yaanti bhuutaani nigrahaH kiM kariShyati .. 3\-33.. indriyasyendriyasyaarthe raagadveShau vyavasthitau . tayorna vashamaagachchhettau hyasya paripanthinau .. 3\-34.. shreyaansvadharmo viguNaH paradharmaatsvanuShThitaat.h . svadharme nidhana.n shreyaH paradharmo bhayaavahaH .. 3\-35.. arjuna uvaacha . atha kena prayukto.ayaM paapa.n charati puuruShaH . anichchhannapi vaarShNeya balaadiva niyojitaH .. 3\-36.. shriibhagavaanuvaacha . kaama eSha krodha eSha rajoguNasamudbhavaH . mahaashano mahaapaapmaa vid.hdhyenamiha vairiNam.h .. 3\-37.. dhuumenaavriyate vahniryathaadarsho malena cha . yatholbenaavR^ito garbhastathaa tenedamaavR^itam.h .. 3\-38.. aavR^itaM j~naanametena j~naanino nityavairiNaa . kaamaruupeNa kaunteya duShpuureNaanalena cha .. 3\-39.. indriyaaNi mano buddhirasyaadhiShThaanamuchyate . etairvimohayatyeSha j~naanamaavR^itya dehinam.h .. 3\-40.. tasmaattvamindriyaaNyaadau niyamya bharatarShabha . paapmaanaM prajahi hyenaM j~naanavij~naananaashanam.h .. 3\-41.. indriyaaNi paraaNyaahurindriyebhyaH paraM manaH . manasastu paraa buddhiryo buddheH paratastu saH .. 3\-42.. evaM buddheH paraM buddhvaa sa.nstabhyaatmaanamaatmanaa . jahi shatruM mahaabaaho kaamaruupaM duraasadam.h .. 3\-43.. iti shriimahaabhaarate bhiiSmaparvaNi pa~nchavi.nsho.adhyaayaH .. 25 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu tR^itiiyo.adhyaayaH .. 3 .. \] \medskip\hrule\medskip 26 \[ 4 \] shriibhagavaanuvaacha . imaM vivasvate yogaM proktavaanahamavyayam.h . vivasvaanmanave praaha manurikShvaakave.abraviit.h .. 4\-1.. evaM paramparaapraaptamimaM raajarShayo viduH . sa kaaleneha mahataa yogo naShTaH para.ntapa .. 4\-2.. sa evaayaM mayaa te.adya yogaH proktaH puraatanaH . bhakto.asi me sakhaa cheti rahasyaM hyetaduttamam.h .. 4\-3.. arjuna uvaacha . aparaM bhavato janma para.n janma vivasvataH . kathametadvijaaniiyaa.n tvamaadau proktavaaniti .. 4\-4.. shriibhagavaanuvaacha . bahuuni me vyatiitaani janmaani tava chaarjuna . taanyahaM veda sarvaaNi na tvaM vettha parantapa .. 4\-5.. ajo.api sannavyayaatmaa bhuutaanaamiishvaro.api san.h . prakR^iti.n svaamadhiShThaaya sambhavaamyaatmamaayayaa .. 4\-6.. yadaa yadaa hi dharmasya glaanirbhavati bhaarata . abhyutthaanamadharmasya tadaatmaanaM sR^ijaamyaham.h .. 4\-7.. paritraaNaaya saadhuunaa.n vinaashaaya cha duShkR^itaam.h . dharmasa.nsthaapanaarthaaya saMbhavaami yuge yuge .. 4\-8.. janma karma cha me divyamevaM yo vetti tattvataH . tyaktvaa dehaM punarjanma naiti maameti so.arjuna .. 4\-9.. viitaraagabhayakrodhaa manmayaa maamupaashritaaH . bahavo j~naanatapasaa puutaa madbhaavamaagataaH .. 4\-10.. ye yathaa maaM prapadyante taa.nstathaiva bhajaamyaham.h . mama vartmaanuvartante manuShyaaH paartha sarvashaH .. 4\-11.. kaaN^kShantaH karmaNaa.n siddhi.n yajanta iha devataaH . kShipra.n hi maanuShe loke siddhirbhavati karmajaa .. 4\-12.. chaaturvarNyaM mayaa sR^iShTa.n guNakarmavibhaagashaH . tasya kartaaramapi maa.n vid.hdhyakartaaramavyayam.h .. 4\-13.. na maa.n karmaaNi limpanti na me karmaphale spR^ihaa . iti maa.n yo.abhijaanaati karmabhirna sa badhyate .. 4\-14.. eva.n j~naatvaa kR^itaM karma puurvairapi mumukShubhiH . kuru karmaiva tasmaattvaM puurvaiH puurvatara.n kR^itam.h .. 4\-15.. ki.n karma kimakarmeti kavayo.apyatra mohitaaH . tatte karma pravakShyaami yajj~naatvaa mokShyase.ashubhaat.h .. 4\-16.. karmaNo hyapi boddhavyaM boddhavya.n cha vikarmaNaH . akarmaNashcha boddhavya.n gahanaa karmaNo gatiH .. 4\-17.. karmaNyakarma yaH pashyedakarmaNi cha karma yaH . sa buddhimaanmanuShyeShu sa yuktaH kR^itsnakarmakR^it.h .. 4\-18.. yasya sarve samaarambhaaH kaamasa.nkalpavarjitaaH . j~naanaagnidagdhakarmaaNa.n tamaahuH paNDitaM budhaaH .. 4\-19.. tyaktvaa karmaphalaasaN^ga.n nityatR^ipto niraashrayaH . karmaNyabhipravR^itto.api naiva ki.nchitkaroti saH .. 4\-20.. niraashiiryatachittaatmaa tyaktasarvaparigrahaH . shaariiraM kevalaM karma kurvannaapnoti kilbiSham.h .. 4\-21.. yadR^ichchhaalaabhasa.ntuShTo dva.ndvaatiito vimatsaraH . samaH siddhaavasiddhau cha kR^itvaapi na nibadhyate .. 4\-22.. gatasaN^gasya muktasya j~naanaavasthitachetasaH . yaj~naayaacharataH karma samagraM praviliiyate .. 4\-23.. brahmaarpaNaM brahma havirbrahmaagnau brahmaNaa hutam.h . brahmaiva tena gantavyaM brahmakarmasamaadhinaa .. 4\-24.. daivamevaapare yaj~na.n yoginaH paryupaasate . brahmaagnaavapare yaj~naM yaj~nenaivopajuhvati .. 4\-25.. shrotraadiiniindriyaaNyanye sa.nyamaagniShu juhvati . shabdaadiinviShayaananya indriyaagniShu juhvati .. 4\-26.. sarvaaNiindriyakarmaaNi praaNakarmaaNi chaapare . aatmasa.nyamayogaagnau juhvati j~naanadiipite .. 4\-27.. dravyayaj~naastapoyaj~naa yogayaj~naastathaapare . svaadhyaayaj~naanayaj~naashcha yatayaH sa.nshitavrataaH .. 4\-28.. apaane juhvati praaNaM praaNe.apaanaM tathaapare . praaNaapaanagatii rud.hdhvaa praaNaayaamaparaayaNaaH .. 4\-29.. apare niyataahaaraaH praaNaanpraaNeShu juhvati . sarve.apyete yaj~navido yaj~nakShapitakalmaShaaH .. 4\-30.. yaj~nashiShTaamR^itabhujo yaanti brahma sanaatanam.h . naayaM loko.astyayaj~nasya kuto.anyaH kurusattama .. 4\-31.. evaM bahuvidhaa yaj~naa vitataa brahmaNo mukhe . karmajaanviddhi taansarvaanevaM j~naatvaa vimokShyase .. 4\-32.. shreyaandravyamayaadyaj~naajj~naanayaj~naH parantapa . sarva.n karmaakhilaM paartha j~naane parisamaapyate .. 4\-33.. tadviddhi praNipaatena pariprashnena sevayaa . upadekShyanti te j~naanaM j~naaninastattvadarshinaH .. 4\-34.. yajj~naatvaa na punarmohamevaM yaasyasi paaNDava . yena bhuutaanyasheSheNa drakShyasyaatmanyatho mayi .. 4\-35.. api chedasi paapebhyaH sarvebhyaH paapakR^ittamaH . sarva.n j~naanaplavenaiva vR^ijinaM sa.ntariShyasi .. 4\-36.. yathaidhaa.nsi samiddho.agnirbhasmasaatkurute.arjuna . j~naanaagniH sarvakarmaaNi bhasmasaatkurute tathaa .. 4\-37.. na hi j~naanena sadR^ishaM pavitramiha vidyate . tatsvayaM yogasa.nsiddhaH kaalenaatmani vindati .. 4\-38.. shraddhaavaa.Nllabhate j~naanaM tatparaH sa.nyatendriyaH . j~naanaM labdhvaa paraaM shaantimachireNaadhigachchhati .. 4\-39.. aj~nashchaashraddadhaanashcha sa.nshayaatmaa vinashyati . naayaM loko.asti na paro na sukhaM sa.nshayaatmanaH .. 4\-40.. yogasa.nnyastakarmaaNaM j~naanasa.nchhinnasa.nshayam.h . aatmavantaM na karmaaNi nibadhnanti dhana.njaya .. 4\-41.. tasmaadaj~naanasaMbhuutaM hR^itstha.n j~naanaasinaatmanaH . chhittvainaM sa.nshayaM yogamaatiShThottiShTha bhaarata .. 4\-42.. iti shriimahaabhaarate bhiiShmaparvaNi ShaDvi.nsho.adhyaayaH .. 26 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu chaturtho.adhyaayaH .. 4 .. \] \medskip\hrule\medskip 27 \[ 5 \] arjuna uvaacha . sa.nnyaasaM karmaNaa.n kR^iShNa punaryoga.n cha sha.nsasi . yachchhreya etayorekaM tanme bruuhi sunishchitam.h .. 5\-1.. shriibhagavaanuvaacha . sa.nnyaasaH karmayogashcha niHshreyasakaraavubhau . tayostu karmasa.nnyaasaatkarmayogo vishiShyate .. 5\-2.. j~neyaH sa nityasa.nnyaasii yo na dveShTi na kaaN^kShati . nirdva.ndvo hi mahaabaaho sukhaM bandhaatpramuchyate .. 5\-3.. saa.nkhyayogau pR^ithagbaalaaH pravadanti na paNDitaaH . ekamapyaasthitaH samyagubhayorvindate phalam.h .. 5\-4.. yatsaaN^khyaiH praapyate sthaanaM tadyogairapi gamyate . ekaM saa.nkhya.n cha yoga.n cha yaH pashyati sa pashyati .. 5\-5.. sa.nnyaasastu mahaabaaho duHkhamaaptumayogataH . yogayukto munirbrahma nachireNaadhigachchhati .. 5\-6.. yogayukto vishuddhaatmaa vijitaatmaa jitendriyaH . sarvabhuutaatmabhuutaatmaa kurvannapi na lipyate .. 5\-7.. naiva ki.nchitkaromiiti yukto manyeta tattvavit.h . pashyaJNshRRiNvanspR^ishaJNjighrannashnangachchhansvapa~nshvasan.h .. 5\-8.. pralapanvisR^ijangR^ihNannunmiShannimiShannapi . indriyaaNiindriyaartheShu vartanta iti dhaarayan.h .. 5\-9.. brahmaNyaadhaaya karmaaNi saN^ga.n tyaktvaa karoti yaH . lipyate na sa paapena padmapatramivaambhasaa .. 5\-10.. kaayena manasaa bud.hdhyaa kevalairindriyairapi . yoginaH karma kurvanti saN^ga.n tyaktvaatmashuddhaye .. 5\-11.. yuktaH karmaphalaM tyaktvaa shaantimaapnoti naiShThikiim.h . ayuktaH kaamakaareNa phale sakto nibadhyate .. 5\-12.. sarvakarmaaNi manasaa sa.nnyasyaaste sukhaM vashii . navadvaare pure dehii naiva kurvanna kaarayan.h .. 5\-13.. na kartR^itva.n na karmaaNi lokasya sR^ijati prabhuH . na karmaphalasa.nyogaM svabhaavastu pravartate .. 5\-14.. naadatte kasyachitpaapaM na chaiva sukR^itaM vibhuH . aj~naanenaavR^itaM j~naanaM tena muhyanti jantavaH .. 5\-15.. j~naanena tu tadaj~naanaM yeShaa.n naashitamaatmanaH . teShaamaadityavajj~naanaM prakaashayati tatparam.h .. 5\-16.. tad.hbuddhayastadaatmaanastanniShThaastatparaayaNaaH . gachchhantyapunaraavR^itti.n j~naananirdhuutakalmaShaaH .. 5\-17.. vidyaavinayasaMpanne braahmaNe gavi hastini . shuni chaiva shvapaake cha paNDitaaH samadarshinaH .. 5\-18.. ihaiva tairjitaH sargo yeShaa.n saamye sthitaM manaH . nirdoShaM hi samaM brahma tasmaad.h brahmaNi te sthitaaH .. 5\-19.. na prahR^iShyetpriyaM praapya nodvijetpraapya chaapriyam.h . sthirabuddhirasaMmuuDho brahmavidbrahmaNi sthitaH .. 5\-20.. baahyasparsheShvasaktaatmaa vindatyaatmani yatsukham.h . sa brahmayogayuktaatmaa sukhamakShayamashnute .. 5\-21.. ye hi sa.nsparshajaa bhogaa duHkhayonaya eva te . aadyantavantaH kaunteya na teShu ramate budhaH .. 5\-22.. shaknotiihaiva yaH soDhuM praak{}shariiravimokShaNaat.h . kaamakrodhodbhavaM vegaM sa yuktaH sa sukhii naraH .. 5\-23.. yo.antaHsukho.antaraaraamastathaantarjyotireva yaH . sa yogii brahmanirvaaNaM brahmabhuuto.adhigachchhati .. 5\-24.. labhante brahmanirvaaNamR^iShayaH kShiiNakalmaShaaH . chhinnadvaidhaa yataatmaanaH sarvabhuutahite rataaH .. 5\-25.. kaamakrodhaviyuktaanaa.n yatiinaa.n yatachetasaam.h . abhito brahmanirvaaNaM vartate viditaatmanaam.h .. 5\-26.. sparshaankR^itvaa bahirbaahyaa.nshchakShushchaivaantare bhruvoH . praaNaapaanau samau kR^itvaa naasaabhyantarachaariNau .. 5\-27.. yatendriyamanobuddhirmunirmokShaparaayaNaH . vigatechchhaabhayakrodho yaH sadaa mukta eva saH .. 5\-28.. bhoktaaraM yaj~natapasaa.n sarvalokamaheshvaram.h . suhR^idaM sarvabhuutaanaa.n j~naatvaa maa.n shaantimR^ichchhati .. 5\-29.. iti shriimahaabharate bhiiShmaparvaNi saptavi.nsho.adhyayaH .. 27 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu pa~nchamo.adhyaayaH .. 5 .. \] \medskip\hrule\medskip 28 \[ 6 \] shriibhagavaanuvaacha . anaashritaH karmaphalaM kaarya.n karma karoti yaH . sa sa.nnyaasii cha yogii cha na niragnirna chaakriyaH .. 6\-1.. yaM sa.nnyaasamiti praahuryogaM taM viddhi paaNDava . na hyasa.nnyastasa.nkalpo yogii bhavati kashchana .. 6\-2.. aarurukShormuneryogaM karma kaaraNamuchyate . yogaaruuDhasya tasyaiva shamaH kaaraNamuchyate .. 6\-3.. yadaa hi nendriyaartheShu na karmasvanuShajjate . sarvasa.nkalpasa.nnyaasii yogaaruuDhastadochyate .. 6\-4.. uddharedaatmanaatmaanaM naatmaanamavasaadayet.h . aatmaiva hyaatmano bandhuraatmaiva ripuraatmanaH .. 6\-5.. bandhuraatmaatmanastasya yenaatmaivaatmanaa jitaH . anaatmanastu shatrutve vartetaatmaiva shatruvat.h .. 6\-6.. jitaatmanaH prashaantasya paramaatmaa samaahitaH . shiitoShNasukhaduHkheShu tathaa maanaavamaanayoH .. 6\-7.. j~naanavij~naanatR^iptaatmaa kuuTastho vijitendriyaH . yukta ityuchyate yogii samaloShTaashmakaa~nchanaH .. 6\-8.. suhR^inmitraaryudaasiinamadhyasthadveShyabandhuShu . saadhuShvapi cha paapeShu samabuddhirvishiShyate .. 6\-9.. yogii yuJNjiita satatamaatmaanaM rahasi sthitaH . ekaakii yatachittaatmaa niraashiiraparigrahaH .. 6\-10.. shuchau deshe pratiShThaapya sthiramaasanamaatmanaH . naatyuchchhritaM naatiniicha.n chailaajinakushottaram.h .. 6\-11.. tatraikaagraM manaH kR^itvaa yatachittendriyakriyaH . upavishyaasane yuJNjyaadyogamaatmavishuddhaye .. 6\-12.. samaM kaayashirogriivaM dhaarayannachalaM sthiraH . saMprekShya naasikaagraM svaM dishashchaanavalokayan.h .. 6\-13.. prashaantaatmaa vigatabhiirbrahmachaarivrate sthitaH . manaH sa.nyamya machchitto yukta aasiita matparaH .. 6\-14.. yuJNjannevaM sadaatmaanaM yogii niyatamaanasaH . shaanti.n nirvaaNaparamaaM matsa.nsthaamadhigachchhati .. 6\-15.. naatyashnatastu yogo.asti na chaikaantamanashnataH . na chaatisvapnashiilasya jaagrato naiva chaarjuna .. 6\-16.. yuktaahaaravihaarasya yuktacheShTasya karmasu . yuktasvapnaavabodhasya yogo bhavati duHkhahaa .. 6\-17.. yadaa viniyata.n chittamaatmanyevaavatiShThate . niHspR^ihaH sarvakaamebhyo yukta ityuchyate tadaa .. 6\-18.. yathaa diipo nivaatastho neN^gate sopamaa smR^itaa . yogino yatachittasya yuJNjato yogamaatmanaH .. 6\-19.. yatroparamate chittaM niruddhaM yogasevayaa . yatra chaivaatmanaatmaanaM pashyannaatmani tuShyati .. 6\-20.. sukhamaatyantikaM yattad.h buddhigraahyamatiindriyam.h . vetti yatra na chaivaayaM sthitashchalati tattvataH .. 6\-21.. yaM labdhvaa chaaparaM laabhaM manyate naadhikaM tataH . yasminsthito na duHkhena guruNaapi vichaalyate .. 6\-22.. taM vidyaadduHkhasa.nyogaviyogaM yogasa.nj~nitam.h . sa nishchayena yoktavyo yogo.anirviNNachetasaa .. 6\-23.. sa.nkalpaprabhavaankaamaa.nstyaktvaa sarvaanasheShataH . manasaivendriyagraamaM viniyamya samantataH .. 6\-24.. shanaiH shanairuparamed.h buddhyaa dhR^itigR^ihiitayaa . aatmasa.nsthaM manaH kR^itvaa na ki.nchidapi chintayet.h .. 6\-25.. yato yato nishcharati manashcha~nchalamasthiram.h . tatastato niyamyaitadaatmanyeva vashaM nayet.h .. 6\-26.. prashaantamanasaM hyenaM yoginaM sukhamuttamam.h . upaiti shaantarajasaM brahmabhuutamakalmaSham.h .. 6\-27.. yuJNjannevaM sadaatmaanaM yogii vigatakalmaShaH . sukhena brahmasa.nsparshamatyantaM sukhamashnute .. 6\-28.. sarvabhuutasthamaatmaanaM sarvabhuutaani chaatmani . iikShate yogayuktaatmaa sarvatra samadarshanaH .. 6\-29.. yo maaM pashyati sarvatra sarva.n cha mayi pashyati . tasyaahaM na praNashyaami sa cha me na praNashyati .. 6\-30.. sarvabhuutasthitaM yo maaM bhajatyekatvamaasthitaH . sarvathaa vartamaano.api sa yogii mayi vartate .. 6\-31.. aatmaupamyena sarvatra samaM pashyati yo.arjuna . sukhaM vaa yadi vaa duHkhaM sa yogii paramo mataH .. 6\-32.. arjuna uvaacha . yo.ayaM yogastvayaa proktaH saamyena madhusuudana . etasyaahaM na pashyaami cha~nchalatvaatsthiti.n sthiraam.h .. 6\-33.. cha~nchalaM hi manaH kR^iShNa pramaathi balavaddR^iDham.h . tasyaahaM nigrahaM manye vaayoriva suduShkaram.h .. 6\-34.. shriibhagavaanuvaacha . asa.nshayaM mahaabaaho mano durnigraha.n chalam.h . abhyaasena tu kaunteya vairaagyeNa cha gR^ihyate .. 6\-35.. asa.nyataatmanaa yogo duShpraapa iti me matiH . vashyaatmanaa tu yatataa shakyo.avaaptumupaayataH .. 6\-36.. arjuna uvaacha . ayatiH shraddhayopeto yogaachchalitamaanasaH . apraapya yogasa.nsiddhi.n kaa.n gati.n kR^iShNa gachchhati .. 6\-37.. kachchinnobhayavibhraShTashchhinnaabhramiva nashyati . apratiShTho mahaabaaho vimuuDho brahmaNaH pathi .. 6\-38.. etanme sa.nshayaM kR^iShNa chhettumarhasyasheShataH . tvadanyaH sa.nshayasyaasya chhettaa na hyupapadyate .. 6\-39.. shriibhagavaanuvaacha . paartha naiveha naamutra vinaashastasya vidyate . na hi kalyaaNakR^itkashchiddurgati.n taata gachchhati .. 6\-40.. praapya puNyakR^itaa.NllokaanuShitvaa shaashvatiiH samaaH . shuchiinaa.n shriimataa.n gehe yogabhraShTo.abhijaayate .. 6\-41.. atha vaa yoginaameva kule bhavati dhiimataam.h . etaddhi durlabhataraM loke janma yadiidR^isham.h .. 6\-42.. tatra taM buddhisa.nyogaM labhate paurvadehikam.h . yatate cha tato bhuuyaH sa.nsiddhau kurunandana .. 6\-43.. puurvaabhyaasena tenaiva hriyate hyavasho.api saH . jij~naasurapi yogasya shabdabrahmaativartate .. 6\-44.. prayatnaadyatamaanastu yogii sa.nshuddhakilbiShaH . anekajanmasa.nsiddhastato yaati paraaM gatim.h .. 6\-45.. tapasvibhyo.adhiko yogii j~naanibhyo.api mato.adhikaH . karmibhyashchaadhiko yogii tasmaadyogii bhavaarjuna .. 6\-46.. yoginaamapi sarveShaaM mad.hgatenaantaraatmanaa . shraddhaavaanbhajate yo maa.n sa me yuktatamo mataH .. 6\-47.. iti shriimahaabhaarate bhiiShmaparvaNi aShTaavi.nsho.adhyaayaH .. 28 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu ShaShTho.adhyaayaH .. 6.. \] \medskip\hrule\medskip 29 \[ 7 \] shriibhagavaanuvaacha . mayyaasaktamanaaH paartha yogaM yuJNjanmadaashrayaH . asa.nshayaM samagraM maa.n yathaa j~naasyasi tachchhR^iNu .. 7\-1.. j~naanaM te.ahaM savij~naanamidaM vakShyaamyasheShataH . yajj~naatvaa neha bhuuyo.anyajj~naatavyamavashiShyate .. 7\-2.. manuShyaaNaa.n sahasreShu kashchidyatati siddhaye . yatataamapi siddhaanaa.n kashchinmaa.n vetti tattvataH .. 7\-3.. bhuumiraapo.analo vaayuH khaM mano buddhireva cha . aha.nkaara itiiyaM me bhinnaa prakR^itiraShTadhaa .. 7\-4.. apareyamitastvanyaaM prakR^iti.n viddhi me paraam.h . jiivabhuutaaM mahaabaaho yayedaM dhaaryate jagat.h .. 7\-5.. etadyoniini bhuutaani sarvaaNiityupadhaaraya . ahaM kR^itsnasya jagataH prabhavaH pralayastathaa .. 7\-6.. mattaH parataraM naanyatki~nchidasti dhana~njaya . mayi sarvamidaM protaM suutre maNigaNaa iva .. 7\-7.. raso.ahamapsu kaunteya prabhaasmi shashisuuryayoH . praNavaH sarvavedeShu shabdaH khe pauruShaM nR^iShu .. 7\-8.. puNyo gandhaH pR^ithivyaa.n cha tejashchaasmi vibhaavasau . jiivanaM sarvabhuuteShu tapashchaasmi tapasviShu .. 7\-9.. biijaM maa.n sarvabhuutaanaa.n viddhi paartha sanaatanam.h . buddhirbuddhimataamasmi tejastejasvinaamaham.h .. 7\-10.. balaM balavataa.n chaahaM kaamaraagavivarjitam.h . dharmaaviruddho bhuuteShu kaamo.asmi bharatarShabha .. 7\-11\- ye chaiva saattvikaa bhaavaa raajasaastaamasaashcha ye . matta eveti taanviddhi na tvahaM teShu te mayi .. 7\-12.. tribhirguNamayairbhaavairebhiH sarvamida.n jagat.h . mohitaM naabhijaanaati maamebhyaH paramavyayam.h .. 7\-13.. daivii hyeShaa guNamayii mama maayaa duratyayaa . maameva ye prapadyante maayaametaaM taranti te .. 7\-14.. na maa.n duShkR^itino muuDhaaH prapadyante naraadhamaaH . maayayaapahR^itaj~naanaa aasuraM bhaavamaashritaaH .. 7\-15.. chaturvidhaa bhajante maa.n janaaH sukR^itino.arjuna . aarto jij~naasurarthaarthii j~naanii cha bharatarShabha .. 7\-16.. teShaa.n j~naanii nityayukta ekabhaktirvishiShyate . priyo hi j~naanino.atyarthamahaM sa cha mama priyaH .. 7\-17.. udaaraaH sarva evaite j~naanii tvaatmaiva me matam.h . aasthitaH sa hi yuktaatmaa maamevaanuttamaa.n gatim.h .. 7\-18.. bahuunaa.n janmanaamante j~naanavaanmaaM prapadyate . vaasudevaH sarvamiti sa mahaatmaa sudurlabhaH .. 7\-19.. kaamaistaistairhR^itaj~naanaaH prapadyante.anyadevataaH . taM taM niyamamaasthaaya prakR^ityaa niyataaH svayaa .. 7\-20.. yo yo yaa.n yaa.n tanuM bhaktaH shraddhayaarchitumichchhati . tasya tasyaachalaa.n shraddhaa.n taameva vidadhaamyaham.h .. 7\-21.. sa tayaa shraddhayaa yuktastasyaaraadhanamiihate . labhate cha tataH kaamaanmayaiva vihitaanhi taan.h .. 7\-22.. antavattu phalaM teShaa.n tadbhavatyalpamedhasaam.h . devaandevayajo yaanti madbhaktaa yaanti maamapi .. 7\-23.. avyaktaM vyaktimaapannaM manyante maamabuddhayaH . paraM bhaavamajaananto mamaavyayamanuttamam.h .. 7\-24.. naahaM prakaashaH sarvasya yogamaayaasamaavR^itaH . muuDho.ayaM naabhijaanaati loko maamajamavyayam.h .. 7\-25.. vedaahaM samatiitaani vartamaanaani chaarjuna . bhaviShyaaNi cha bhuutaani maa.n tu veda na kashchana .. 7\-26.. ichchhaadveShasamutthena dvandvamohena bhaarata . sarvabhuutaani sammohaM sarge yaanti parantapa .. 7\-27.. yeShaa.n tvantagataM paapa.n janaanaaM puNyakarmaNaam.h . te dvandvamohanirmuktaa bhajante maa.n dR^iDhavrataaH .. 7\-28.. jaraamaraNamokShaaya maamaashritya yatanti ye . te brahma tadviduH kR^itsnamadhyaatmaM karma chaakhilam.h .. 7\-29.. saadhibhuutaadhidaivaM maa.n saadhiyaj~na.n cha ye viduH . prayaaNakaale.api cha maa.n te viduryuktachetasaH .. 7\-30.. AUM tatsaditi shriimadbhagavadgiitaasuupaniShatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^iShNaarjunasa.nvaade j~naanavij~naanayogo naama saptamo.adhyaayaH .. 7.. \medskip\hrule\medskip 30 \[8\] arjuna uvaacha . ki.n tadbrahma kimadhyaatma.n kiM karma puruShottama . adhibhuuta.n cha kiM proktamadhidaivaM kimuchyate .. 8\-1.. adhiyaj~naH kathaM ko.atra dehe.asminmadhusuudana . prayaaNakaale cha kathaM j~neyo.asi niyataatmabhiH .. 8\-2.. shriibhagavaanuvaacha . akSharaM brahma paramaM svabhaavo.adhyaatmamuchyate . bhuutabhaavodbhavakaro visargaH karmasa.nj~nitaH .. 8\-3.. adhibhuutaM kSharo bhaavaH puruShashchaadhidaivatam.h . adhiyaj~no.ahamevaatra dehe dehabhR^itaa.n vara .. 8\-4.. antakaale cha maameva smaranmuktvaa kalevaram.h . yaH prayaati sa madbhaavaM yaati naastyatra sa.nshayaH .. 8\-5.. yaM yaM vaapi smaranbhaavaM tyajatyante kalevaram.h . taM tamevaiti kaunteya sadaa tadbhaavabhaavitaH .. 8\-6.. tasmaatsarveShu kaaleShu maamanusmara yudhya cha . mayyarpitamanobuddhirmaamevaiShyasyasa.nshayaH .. 8\-7.. abhyaasayogayuktena chetasaa naanyagaaminaa . paramaM puruShaM divya.n yaati paarthaanuchintayan.h .. 8\-8.. kaviM puraaNamanushaasitaara\- maNoraNiiya.nsamanusmaredyaH . sarvasya dhaataaramachintyaruupa\- maadityavarNaM tamasaH parastaat.h .. 8\-9.. prayaaNakaale manasaachalena bhaktyaa yukto yogabalena chaiva . bhruvormadhye praaNamaaveshya samya\- ksa taM paraM puruShamupaiti divyam.h .. 8\-10.. yadakSharaM vedavido vadanti vishanti yadyatayo viitaraagaaH . yadichchhanto brahmacharya.n charanti tatte padaM sa.ngraheNa pravakShye .. 8\-11.. sarvadvaaraaNi sa.nyamya mano hR^idi nirudhya cha . muurdhnyaadhaayaatmanaH praaNamaasthito yogadhaaraNaam.h .. 8\-12.. omityekaakSharaM brahma vyaaharanmaamanusmaran.h . yaH prayaati tyajandehaM sa yaati paramaa.n gatim.h .. 8\-13.. ananyachetaaH satataM yo maa.n smarati nityashaH . tasyaahaM sulabhaH paartha nityayuktasya yoginaH .. 8\-14.. maamupetya punarjanma duHkhaalayamashaashvatam.h . naapnuvanti mahaatmaanaH sa.nsiddhiM paramaa.n gataaH .. 8\-15.. aa brahmabhuvanaallokaaH punaraavartino.arjuna . maamupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate .. 8\-16.. sahasrayugaparyantamaharyadbrahmaNo viduH . raatri.n yugasahasraantaa.n te.ahoraatravido janaaH .. 8\-17.. avyaktaadvyaktayaH sarvaaH prabhavantyaharaagame . raatryaagame praliiyante tatraivaavyaktasa.nj~nake .. 8\-18.. bhuutagraamaH sa evaayaM bhuutvaa bhuutvaa praliiyate . raatryaagame.avashaH paartha prabhavatyaharaagame .. 8\-19.. parastasmaattu bhaavo.anyo.avyakto.avyaktaatsanaatanaH . yaH sa sarveShu bhuuteShu nashyatsu na vinashyati .. 8\-20.. avyakto.akShara ityuktastamaahuH paramaa.n gatim.h . yaM praapya na nivartante taddhaama paramaM mama .. 8\-21.. puruShaH sa paraH paartha bhaktyaa labhyastvananyayaa . yasyaantaHsthaani bhuutaani yena sarvamidaM tatam.h .. 8\-22.. yatra kaale tvanaavR^ittimaavR^itti.n chaiva yoginaH . prayaataa yaanti taM kaalaM vakShyaami bharatarShabha .. 8\-23.. agnirjotirahaH shuklaH ShaNmaasaa uttaraayaNam.h . tatra prayaataa gachchhanti brahma brahmavido janaaH .. 8\-24.. dhuumo raatristathaa kR^iShNaH ShaNmaasaa dakShiNaayanam.h . tatra chaandramasa.n jyotiryogii praapya nivartate .. 8\-25.. shuklakR^iShNe gatii hyete jagataH shaashvate mate . ekayaa yaatyanaavR^ittimanyayaavartate punaH .. 8\-26.. naite sR^itii paartha jaananyogii muhyati kashchana . tasmaatsarveShu kaaleShu yogayukto bhavaarjuna .. 8\-27.. vedeShu yaj~neShu tapaHsu chaiva daaneShu yatpuNyaphalaM pradiShTam.h . atyeti tatsarvamidaM viditvaa yogii paraM sthaanamupaiti chaadyam.h .. 8\-28.. iti shriimahaabhaarate bhiiShmaparvaNi tri.nsho.adhyaayaH .. 30 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu aShTamo.adhyaayaH .. 8 .. \] \medskip\hrule\medskip 31 \[9\] shriibhagavaanuvaacha . idaM tu te guhyatamaM pravakShyaamyanasuuyave . j~naanaM vij~naanasahitaM yajj~naatvaa mokShyase.ashubhaat.h .. 9\-1.. raajavidyaa raajaguhyaM pavitramidamuttamam.h . pratyakShaavagamaM dharmya.n susukhaM kartumavyayam.h .. 9\-2.. ashraddadhaanaaH puruShaa dharmasyaasya parantapa . apraapya maa.n nivartante mR^ityusa.nsaaravartmani .. 9\-3.. mayaa tatamidaM sarva.n jagadavyaktamuurtinaa . matsthaani sarvabhuutaani na chaahaM teShvavasthitaH .. 9\-4.. na cha matsthaani bhuutaani pashya me yogamaishvaram.h . bhuutabhR^inna cha bhuutastho mamaatmaa bhuutabhaavanaH .. 9\-5.. yathaakaashasthito nitya.n vaayuH sarvatrago mahaan.h . tathaa sarvaaNi bhuutaani matsthaaniityupadhaaraya .. 9\-6.. sarvabhuutaani kaunteya prakR^iti.n yaanti maamikaam.h . kalpakShaye punastaani kalpaadau visR^ijaamyaham.h .. 9\-7.. prakR^iti.n svaamavaShTabhya visR^ijaami punaH punaH . bhuutagraamamimaM kR^itsnamavashaM prakR^itervashaat.h .. 9\-8.. na cha maa.n taani karmaaNi nibadhnanti dhana.njaya . udaasiinavadaasiinamasakta.n teShu karmasu .. 9\-9.. mayaadhyakSheNa prakR^itiH suuyate sacharaacharam.h . hetunaanena kaunteya jagadviparivartate .. 9\-10.. avajaananti maaM muuDhaa maanuShii.n tanumaashritam.h . paraM bhaavamajaananto mama bhuutamaheshvaram.h .. 9\-11.. moghaashaa moghakarmaaNo moghaj~naanaa vichetasaH . raakShasiimaasurii.n chaiva prakR^itiM mohinii.n shritaaH .. 9\-12.. mahaatmaanastu maaM paartha daiviiM prakR^itimaashritaaH . bhajantyananyamanaso j~naatvaa bhuutaadimavyayam.h .. 9\-13.. satataM kiirtayanto maa.n yatantashcha dR^iDhavrataaH . namasyantashcha maaM bhaktyaa nityayuktaa upaasate .. 9\-14.. j~naanayaj~nena chaapyanye yajanto maamupaasate . ekatvena pR^ithaktvena bahudhaa vishvatomukham.h .. 9\-15.. ahaM kraturahaM yaj~naH svadhaahamahamauShadham.h . mantro.ahamahamevaajyamahamagnirahaM hutam.h .. 9\-16.. pitaahamasya jagato maataa dhaataa pitaamahaH . vedyaM pavitramo.nkaara R^iksaama yajureva cha .. 9\-17.. gatirbhartaa prabhuH saakShii nivaasaH sharaNa.n suhR^it.h . prabhavaH pralayaH sthaanaM nidhaanaM biijamavyayam.h .. 9\-18.. tapaamyahamahaM varSha.n nigR^ihNaamyutsR^ijaami cha . amR^ita.n chaiva mR^ityushcha sadasachchaahamarjuna .. 9\-19.. traividyaa maa.n somapaaH puutapaapaa yaj~nairiShTvaa svargatiM praarthayante . te puNyamaasaadya surendraloka\- mashnanti divyaandivi devabhogaan.h .. 9\-20.. te taM bhuktvaa svargalokaM vishaalaM kShiiNe puNye martyalokaM vishanti . evaM trayiidharmamanuprapannaa gataagataM kaamakaamaa labhante .. 9\-21.. ananyaashchintayanto maa.n ye janaaH paryupaasate . teShaa.n nityaabhiyuktaanaa.n yogakShemaM vahaamyaham.h .. 9\-22.. ye.apyanyadevataa bhaktaa yajante shraddhayaanvitaaH . te.api maameva kaunteya yajantyavidhipuurvakam.h .. 9\-23.. ahaM hi sarvayaj~naanaaM bhoktaa cha prabhureva cha . na tu maamabhijaananti tattvenaatashchyavanti te .. 9\-24.. yaanti devavrataa devaanpitR^Inyaanti pitR^ivrataaH . bhuutaani yaanti bhuutejyaa yaanti madyaajino.api maam.h .. 9\-25.. patraM puShpaM phalaM toyaM yo me bhaktyaa prayachchhati . tadahaM bhaktyupahR^itamashnaami prayataatmanaH .. 9\-26.. yatkaroShi yadashnaasi yajjuhoShi dadaasi yat.h . yattapasyasi kaunteya tatkuruShva madarpaNam.h .. 9\-27.. shubhaashubhaphalairevaM mokShyase karmabandhanaiH . sa.nnyaasayogayuktaatmaa vimukto maamupaiShyasi .. 9\-28.. samo.ahaM sarvabhuuteShu na me dveShyo.asti na priyaH . ye bhajanti tu maaM bhaktyaa mayi te teShu chaapyaham.h .. 9\-29.. api chetsuduraachaaro bhajate maamananyabhaak.h . saadhureva sa mantavyaH samyagvyavasito hi saH .. 9\-30.. kShipraM bhavati dharmaatmaa shashvachchhaanti.n nigachchhati . kaunteya pratijaaniihi na me bhaktaH praNashyati .. 9\-31.. maa.n hi paartha vyapaashritya ye.api syuH paapayonayaH . striyo vaishyaastathaa shuudraaste.api yaanti paraaM gatim.h .. 9\-32.. kiM punarbraahmaNaaH puNyaa bhaktaa raajarShayastathaa . anityamasukhaM lokamimaM praapya bhajasva maam.h .. 9\-33.. manmanaa bhava madbhakto madyaajii maa.n namaskuru . maamevaiShyasi yuktvaivamaatmaanaM matparaayaNaH .. 9\-34.. iti shriimahaabhaarate bhiiShmaparvaNi ekatri.nsho.adhyaayaH .. 31 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasuupaniShatsu navamo.adhyaayaH .. 9 .. \] \medskip\hrule\medskip 32 \[10\] shriibhagavaanuvaacha . bhuuya eva mahaabaaho shR^iNu me paramaM vachaH . yatte.ahaM priiyamaaNaaya vakShyaami hitakaamyayaa .. 10\-1.. na me viduH suragaNaaH prabhavaM na maharShayaH . ahamaadirhi devaanaaM maharShiiNaa.n cha sarvashaH .. 10\-2.. yo maamajamanaadi.n cha vetti lokamaheshvaram.h . asaMmuuDhaH sa martyeShu sarvapaapaiH pramuchyate .. 10\-3.. buddhirj~naanamasaMmohaH kShamaa satya.n damaH shamaH . sukhaM duHkhaM bhavo.abhaavo bhaya.n chaabhayameva cha .. 10\-4.. ahi.nsaa samataa tuShTistapo daanaM yasho.ayashaH . bhavanti bhaavaa bhuutaanaaM matta eva pR^ithagvidhaaH .. 10\-5.. maharShayaH sapta puurve chatvaaro manavastathaa . madbhaavaa maanasaa jaataa yeShaa.n loka imaaH prajaaH .. 10\-6.. etaa.n vibhuuti.n yoga.n cha mama yo vetti tattvataH . so.avikampena yogena yujyate naatra sa.nshayaH .. 10\-7.. ahaM sarvasya prabhavo mattaH sarvaM pravartate . iti matvaa bhajante maaM budhaa bhaavasamanvitaaH .. 10\-8.. machchittaa madgatapraaNaa bodhayantaH parasparam.h . kathayantashcha maa.n nitya.n tuShyanti cha ramanti cha .. 10\-9.. teShaa.n satatayuktaanaaM bhajataaM priitipuurvakam.h . dadaami buddhiyogaM taM yena maamupayaanti te .. 10\-10.. teShaamevaanukampaarthamahamaj~naanajaM tamaH . naashayaamyaatmabhaavastho j~naanadiipena bhaasvataa .. 10\-11.. arjuna uvaacha . paraM brahma paraM dhaama pavitraM paramaM bhavaan.h . puruShaM shaashvataM divyamaadidevamajaM vibhum.h .. 10\-12.. aahustvaamR^iShayaH sarve devarShirnaaradastathaa . asito devalo vyaasaH svaya.n chaiva braviiShi me .. 10\-13.. sarvametadR^itaM manye yanmaa.n vadasi keshava . na hi te bhagavanvyakti.n vidurdevaa na daanavaaH .. 10\-14.. svayamevaatmanaatmaanaM vettha tvaM puruShottama . bhuutabhaavana bhuutesha devadeva jagatpate .. 10\-15.. vaktumarhasyasheSheNa divyaa hyaatmavibhuutayaH . yaabhirvibhuutibhirlokaanimaa.nstva.n vyaapya tiShThasi .. 10\-16.. kathaM vidyaamahaM yogi.nstvaa.n sadaa parichintayan.h . keShu keShu cha bhaaveShu chintyo.asi bhagavanmayaa .. 10\-17.. vistareNaatmano yogaM vibhuuti.n cha janaardana . bhuuyaH kathaya tR^iptirhi shR^iNvato naasti me.amR^itam.h .. 10\-18.. shriibhagavaanuvaacha . hanta te kathayiShyaami divyaa hyaatmavibhuutayaH . praadhaanyataH kurushreShTha naastyanto vistarasya me .. 10\-19.. ahamaatmaa guDaakesha sarvabhuutaashayasthitaH . ahamaadishcha madhya.n cha bhuutaanaamanta eva cha .. 10\-20.. aadityaanaamahaM viShNurjyotiShaa.n ravira.nshumaan.h . mariichirmarutaamasmi nakShatraaNaamahaM shashii .. 10\-21.. vedaanaa.n saamavedo.asmi devaanaamasmi vaasavaH . indriyaaNaaM manashchaasmi bhuutaanaamasmi chetanaa .. 10\-22.. rudraaNaa.n shaN^karashchaasmi vittesho yakSharakShasaam.h . vasuunaaM paavakashchaasmi meruH shikhariNaamaham.h .. 10\-23.. purodhasaa.n cha mukhyaM maa.n viddhi paartha bR^ihaspatim.h . senaaniinaamahaM skandaH sarasaamasmi saagaraH .. 10\-24.. maharShiiNaaM bhR^igurahaM giraamasmyekamakSharam.h . yaj~naanaa.n japayaj~no.asmi sthaavaraaNaa.n himaalayaH .. 10\-25.. ashvatthaH sarvavR^ikShaaNaa.n devarShiiNaa.n cha naaradaH . gandharvaaNaa.n chitrarathaH siddhaanaa.n kapilo muniH .. 10\-26.. uchchaiHshravasamashvaanaa.n viddhi maamamR^itodbhavam.h . airaavataM gajendraaNaa.n naraaNaa.n cha naraadhipam.h .. 10\-27.. aayudhaanaamahaM vajra.n dhenuunaamasmi kaamadhuk.h . prajanashchaasmi kandarpaH sarpaaNaamasmi vaasukiH .. 10\-28.. anantashchaasmi naagaanaa.n varuNo yaadasaamaham.h . pitR^INaamaryamaa chaasmi yamaH sa.nyamataamaham.h .. 10\-29.. prahlaadashchaasmi daityaanaa.n kaalaH kalayataamaham.h . mR^igaaNaa.n cha mR^igendro.ahaM vainateyashcha pakShiNaam.h .. 10\-30.. pavanaH pavataamasmi raamaH shastrabhR^itaamaham.h . jhaShaaNaaM makarashchaasmi srotasaamasmi jaahnavii .. 10\-31.. sargaaNaamaadirantashcha madhya.n chaivaahamarjuna . adhyaatmavidyaa vidyaanaa.n vaadaH pravadataamaham.h .. 10\-32.. akSharaaNaamakaaro.asmi dvandvaH saamaasikasya cha . ahamevaakShayaH kaalo dhaataahaM vishvatomukhaH .. 10\-33.. mR^ityuH sarvaharashchaahamudbhavashcha bhaviShyataam.h . kiirtiH shriirvaakcha naariiNaa.n smR^itirmedhaa dhR^itiH kShamaa .. 10\-34.. bR^ihatsaama tathaa saamnaa.n gaayatrii chhandasaamaham.h . maasaanaaM maargashiirSho.ahamR^ituunaa.n kusumaakaraH .. 10\-35.. dyUta.n chhalayataamasmi tejastejasvinaamaham.h . jayo.asmi vyavasaayo.asmi sattvaM sattvavataamaham.h .. 10\-36.. vR^iShNiinaa.n vaasudevo.asmi paaNDavaanaa.n dhana.njayaH . muniinaamapyahaM vyaasaH kaviinaamushanaa kaviH .. 10\-37.. daNDo damayataamasmi niitirasmi jigiiShataam.h . mauna.n chaivaasmi guhyaanaa.n j~naanaM j~naanavataamaham.h .. 10\-38.. yachchaapi sarvabhuutaanaaM biijaM tadahamarjuna . na tadasti vinaa yatsyaanmayaa bhuuta.n charaacharam.h .. 10\-39.. naanto.asti mama divyaanaa.n vibhuutiinaaM parantapa . eSha tuuddeshataH prokto vibhuutervistaro mayaa .. 10\-40.. yadyadvibhuutimatsattvaM shriimaduurjitameva vaa . tattadevaavagachchha tvaM mama tejo.nshasambhavam.h .. 10\-41.. atha vaa bahunaitena kiM j~naatena tavaarjuna . viShTabhyaahamidaM kR^itsnamekaa.nshena sthito jagat.h .. 10\-42.. iti shriimahaabhaarate bhiiShmaparvaNi dvaatri.nsho.adhyaayaH .. 32 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu dashamo.adhyaayaH .. 10 .. \] \medskip\hrule\medskip 33 \[11\] arjuna uvaacha . madanugrahaaya paramaM guhyamadhyaatmasa.nj~nitam.h . yattvayokta.n vachastena moho.ayaM vigato mama .. 11\-1.. bhavaapyayau hi bhuutaanaa.n shrutau vistarasho mayaa . tvattaH kamalapatraakSha maahaatmyamapi chaavyayam.h .. 11\-2.. evametadyathaattha tvamaatmaanaM parameshvara . draShTumichchhaami te ruupamaishvaraM puruShottama .. 11\-3.. manyase yadi tachchhakyaM mayaa draShTumiti prabho . yogeshvara tato me tva.n darshayaatmaanamavyayam.h .. 11\-4.. shriibhagavaanuvaacha . pashya me paartha ruupaaNi shatasho.atha sahasrashaH . naanaavidhaani divyaani naanaavarNaakR^itiini cha .. 11\-5.. pashyaadityaanvasuunrudraanashvinau marutastathaa . bahuunyadR^iShTapuurvaaNi pashyaashcharyaaNi bhaarata .. 11\-6.. ihaikastha.n jagatkR^itsnaM pashyaadya sacharaacharam.h . mama dehe guDaakesha yachchaanyaddraShTumichchhasi .. 11\-7.. na tu maa.n shakyase draShTumanenaiva svachakShuShaa . divya.n dadaami te chakShuH pashya me yogamaishvaram.h .. 11\-8.. sa.njaya uvaacha . evamuktvaa tato raajanmahaayogeshvaro hariH . darshayaamaasa paarthaaya paramaM ruupamaishvaram.h .. 11\-9.. anekavaktranayanamanekaadbhutadarshanam.h . anekadivyaabharaNaM divyaanekodyataayudham.h .. 11\-10.. divyamaalyaambaradharaM divyagandhaanulepanam.h . sarvaashcharyamayaM devamanantaM vishvatomukham.h .. 11\-11.. divi suuryasahasrasya bhavedyugapadutthitaa . yadi bhaaH sadR^ishii saa syaadbhaasastasya mahaatmanaH .. 11\-12.. tatraikastha.n jagatkR^itsnaM pravibhaktamanekadhaa . apashyaddevadevasya shariire paaNDavastadaa .. 11\-13.. tataH sa vismayaaviShTo hR^iShTaromaa dhana.njayaH . praNamya shirasaa devaM kR^itaaJNjalirabhaaShata .. 11\-14.. arjuna uvaacha . pashyaami devaa.nstava deva dehe sarvaa.nstathaa bhuutavisheShasa.nghaan.h . brahmaaNamiishaM kamalaasanastha\- mR^iShii.nshcha sarvaanuragaa.nshcha divyaan.h .. 11\-15.. anekabaahuudaravaktranetra.n pashyaami tvaa.n sarvato.anantaruupam.h . naantaM na madhyaM na punastavaadi.n pashyaami vishveshvara vishvaruupa .. 11\-16.. kiriiTinaM gadina.n chakriNa.n cha tejoraashi.n sarvato diiptimantam.h . pashyaami tvaa.n durniriikShya.n samantaad.h diiptaanalaarkadyutimaprameyam.h .. 11\-17.. tvamakSharaM paramaM veditavya.n tvamasya vishvasya paraM nidhaanam.h . tvamavyayaH shaashvatadharmagoptaa sanaatanastvaM puruSho mato me .. 11\-18.. anaadimadhyaantamanantaviirya\- manantabaahu.n shashisuuryanetram.h . pashyaami tvaa.n diiptahutaashavaktra.n svatejasaa vishvamidaM tapantam.h .. 11\-19.. dyaavaapR^ithivyoridamantara.n hi vyaapta.n tvayaikena dishashcha sarvaaH . dR^iShTvaadbhutaM ruupamugra.n tavograM lokatrayaM pravyathitaM mahaatman.h .. 11\-20.. amii hi tvaa.n surasa.nghaa vishanti kechidbhiitaaH praaJNjalayo gR^iNanti . svastiityuktvaa maharShisiddhasa.nghaaH stuvanti tvaa.n stutibhiH puShkalaabhiH .. 11\-21.. rudraadityaa vasavo ye cha saadhyaa vishve.ashvinau marutashchoShmapaashcha . gandharvayakShaasurasiddhasa.nghaa viikShante tvaa vismitaashchaiva sarve .. 11\-22.. ruupaM mahatte bahuvaktranetra.n mahaabaaho bahubaahuurupaadam.h . bahuudaraM bahuda.nShTraakaraalaM dR^iShTvaa lokaaH pravyathitaastathaaham.h .. 11\-23.. nabhaHspR^ishaM diiptamanekavarNa.n vyaattaananaM diiptavishaalanetram.h . dR^iShTvaa hi tvaaM pravyathitaantaraatmaa dhR^iti.n na vindaami shama.n cha viShNo .. 11\-24.. da.nShTraakaraalaani cha te mukhaani dR^iShTvaiva kaalaanalasa.nnibhaani . disho na jaane na labhe cha sharma prasiida devesha jagannivaasa .. 11\-25.. amii cha tvaa.n dhR^itaraaShTrasya putraaH sarve sahaivaavanipaalasa.nghaiH . bhiiShmo droNaH suutaputrastathaasau sahaasmadiiyairapi yodhamukhyaiH .. 11\-26.. vaktraaNi te tvaramaaNaa vishanti da.nShTraakaraalaani bhayaanakaani . kechidvilagnaa dashanaantareShu sa.ndR^ishyante chuurNitairuttamaaN^gaiH .. 11\-27.. yathaa nadiinaaM bahavo.ambuvegaaH samudramevaabhimukhaa dravanti . tathaa tavaamii naralokaviiraa vishanti vaktraaNyabhivijvalanti .. 11\-28.. yathaa pradiipta.n jvalanaM pataN^gaa vishanti naashaaya samR^iddhavegaaH . tathaiva naashaaya vishanti lokaa\- stavaapi vaktraaNi samR^iddhavegaaH .. 11\-29.. lelihyase grasamaanaH samantaa\- llokaansamagraanvadanairjvaladbhiH . tejobhiraapuurya jagatsamagra.n bhaasastavograaH pratapanti viShNo .. 11\-30.. aakhyaahi me ko bhavaanugraruupo namo.astu te devavara prasiida . vij~naatumichchhaami bhavantamaadya.n na hi prajaanaami tava pravR^ittim.h .. 11\-31.. shriibhagavaanuvaacha . kaalo.asmi lokakShayakR^itpravR^iddho lokaansamaahartumiha pravR^ittaH . R^ite.api tvaa na bhaviShyanti sarve ye.avasthitaaH pratyaniikeShu yodhaaH .. 11\-32.. tasmaattvamuttiShTha yasho labhasva jitvaa shatruun.h bhuN^.hkShva raajya.n samR^iddham.h . mayaivaite nihataaH puurvameva nimittamaatraM bhava savyasaachin.h .. 11\-33.. droNa.n cha bhiiShma.n cha jayadratha.n cha karNa.n tathaanyaanapi yodhaviiraan.h . mayaa hataa.nstva.n jahi mA vyathiShThaa yudhyasva jetaasi raNe sapatnaan.h .. 11\-34.. sa.njaya uvaacha . etachchhrutvaa vachanaM keshavasya kR^itaaJNjalirvepamaanaH kiriiTii . namaskR^itvaa bhuuya evaaha kR^iShNaM sagadgadaM bhiitabhiitaH praNamya .. 11\-35.. arjuna uvaacha . sthaane hR^iShiikesha tava prakiirtyaa jagatprahR^iShyatyanurajyate cha . rakShaa.nsi bhiitaani disho dravanti sarve namasyanti cha siddhasa.nghaaH .. 11\-36.. kasmaachcha te na nameranmahaatma\- ngariiyase brahmaNo.apyaadikartre . ananta devesha jagannivaasa tvamakSharaM sadasattatparaM yat.h .. 11\-37.. tvamaadidevaH puruShaH puraaNa\- stvamasya vishvasya paraM nidhaanam.h . vettaasi vedya.n cha para.n cha dhaama tvayaa tataM vishvamanantaruupa .. 11\-38.. vaayuryamo.agnirvaruNaH shashaaN^kaH prajaapatistvaM prapitaamahashcha . namo namaste.astu sahasrakR^itvaH punashcha bhuuyo.api namo namaste .. 11\-39.. namaH purastaadatha pR^iShThataste namo.astu te sarvata eva sarva . anantaviiryaamitavikramastva.n sarva.n samaapnoShi tato.asi sarvaH .. 11\-40.. sakheti matvaa prasabhaM yaduktaM he kR^iShNa he yaadava he sakheti . ajaanataa mahimaanaM tavedaM mayaa pramaadaatpraNayena vaapi .. 11\-41.. yachchaavahaasaarthamasatkR^ito.asi vihaarashayyaasanabhojaneShu . eko.athavaapyachyuta tatsamakSha.n tatkShaamaye tvaamahamaprameyam.h .. 11\-42.. pitaasi lokasya charaacharasya tvamasya puujyashcha gururgariiyaan.h . na tvatsamo.astyabhyadhikaH kuto.anyo lokatraye.apyapratimaprabhaava .. 11\-43.. tasmaatpraNamya praNidhaaya kaayaM prasaadaye tvaamahamiishamiiDyam.h . piteva putrasya sakheva sakhyuH priyaH priyaayaarhasi deva soDhum.h .. 11\-44.. adR^iShTapuurva.n hR^iShito.asmi dR^iShTvaa bhayena cha pravyathitaM mano me . tadeva me darshaya deva ruupaM prasiida devesha jagannivaasa .. 11\-45.. kiriiTinaM gadina.n chakrahasta\- michchhaami tvaa.n draShTumahaM tathaiva . tenaiva ruupeNa chaturbhujena sahasrabaaho bhava vishvamuurte .. 11\-46.. shriibhagavaanuvaacha . mayaa prasannena tavaarjunedaM ruupaM paraM darshitamaatmayogaat.h . tejomayaM vishvamanantamaadya.n yanme tvadanyena na dR^iShTapuurvam.h .. 11\-47.. na vedayaj~naadhyayanairna daanai\- rna cha kriyaabhirna tapobhirugraiH . eva.nruupaH shakya ahaM nR^iloke draShTuM tvadanyena kurupraviira .. 11\-48.. maa te vyathaa maa cha vimuuDhabhaavo dR^iShTvaa ruupaM ghoramiidR^iN^.hmamedam.h . vyapetabhiiH priitamanaaH punastva.n tadeva me ruupamidaM prapashya .. 11\-49.. sa.njaya uvaacha . ityarjunaM vaasudevastathoktvaa svakaM ruupaM darshayaamaasa bhuuyaH . aashvaasayaamaasa cha bhiitamenaM bhuutvaa punaH saumyavapurmahaatmaa .. 11\-50.. arjuna uvaacha . dR^iShTvedaM maanuShaM ruupaM tava saumya.n janaardana . idaaniimasmi sa.nvR^ittaH sachetaaH prakR^iti.n gataH .. 11\-51.. shriibhagavaanuvaacha . sudurdarshamidaM ruupaM dR^iShTavaanasi yanmama . devaa apyasya ruupasya nitya.n darshanakaaN^kShiNaH .. 11\-52.. naahaM vedairna tapasaa na daanena na chejyayaa . shakya eva.nvidho draShTuM dR^iShTavaanasi maa.n yathaa .. 11\-53.. bhaktyaa tvananyayaa shakya ahameva.nvidho.arjuna . j~naatuM draShTu.n cha tattvena praveShTu.n cha parantapa .. 11\-54.. matkarmakR^inmatparamo madbhaktaH saN^gavarjitaH . nirvairaH sarvabhuuteShu yaH sa maameti paaNDava .. 11\-55.. iti shriimahabhaarate bhiiShmaparvaNi trayastri.nsho.adhyaayaH .. 33 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu ekaadasho.adhyaayaH .. 11 .. \] \medskip\hrule\medskip 34 \[12\] arjuna uvaacha . evaM satatayuktaa ye bhaktaastvaaM paryupaasate . ye chaapyakSharamavyaktaM teShaa.n ke yogavittamaaH .. 12\-1.. shriibhagavaanuvaacha . mayyaaveshya mano ye maaM nityayuktaa upaasate . shraddhayaa parayopetaaste me yuktatamaa mataaH .. 12\-2.. ye tvakSharamanirdeshyamavyaktaM paryupaasate . sarvatragamachintyaM cha kuuTasthamachalaM dhruvam.h .. 12\-3.. sa.nniyamyendriyagraamaM sarvatra samabuddhayaH . te praapnuvanti maameva sarvabhuutahite rataaH .. 12\-4.. klesho.adhikatarasteShaamavyaktaasaktachetasaam.h .. avyaktaa hi gatirduHkha.n dehavadbhiravaapyate .. 12\-5.. ye tu sarvaaNi karmaaNi mayi sa.nnyasya matparaH . ananyenaiva yogena maa.n dhyaayanta upaasate .. 12\-6.. teShaamahaM samuddhartaa mR^ityusa.nsaarasaagaraat.h . bhavaami nachiraatpaartha mayyaaveshitachetasaam.h .. 12\-7.. mayyeva mana aadhatsva mayi buddhi.n niveshaya . nivasiShyasi mayyeva ata uurdhva.n na sa.nshayaH .. 12\-8.. atha chittaM samaadhaatuM na shaknoShi mayi sthiram.h . abhyaasayogena tato maamichchhaaptuM dhana.njaya .. 12\-9.. abhyaase.apyasamartho.asi matkarmaparamo bhava . madarthamapi karmaaNi kurvansiddhimavaapsyasi .. 12\-10.. athaitadapyashakto.asi kartuM madyogamaashritaH . sarvakarmaphalatyaagaM tataH kuru yataatmavaan.h .. 12\-11.. shreyo hi j~naanamabhyaasaajj~naanaaddhyaanaM vishiShyate . dhyaanaatkarmaphalatyaagastyaagaachchhaantiranantaram.h .. 12\-12.. adveShTaa sarvabhuutaanaaM maitraH karuNa eva cha . nirmamo niraha.nkaaraH samaduHkhasukhaH kShamii .. 12\-13.. sa.ntuShTaH satataM yogii yataatmaa dR^iDhanishchayaH . mayyarpitamanobuddhiryo madbhaktaH sa me priyaH .. 12\-14.. yasmaannodvijate loko lokaannodvijate cha yaH . harShaamarShabhayodvegairmukto yaH sa cha me priyaH .. 12\-15.. anapekShaH shuchirdakSha udaasiino gatavyathaH . sarvaarambhaparityaagii yo madbhaktaH sa me priyaH .. 12\-16.. yo na hR^iShyati na dveShTi na shochati na kaaN^kShati . shubhaashubhaparityaagii bhaktimaanyaH sa me priyaH .. 12\-17.. samaH shatrau cha mitre cha tathaa maanaapamaanayoH . shiitoShNasukhaduHkheShu samaH saN^gavivarjitaH .. 12\-18.. tulyanindaastutirmaunii sa.ntuShTo yena kenachit.h . aniketaH sthiramatirbhaktimaanme priyo naraH .. 12\-19.. ye tu dharmyaamR^itamidaM yathoktaM paryupaasate . shraddadhaanaa matparamaa bhaktaaste.atiiva me priyaaH .. 12\-20.. iti shriimahaabhaarate bhiiShmaparvaNi chatustri.nsho.adhyaayaH .. 34 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu dvaadasho.adhyaayaH .. 12 .. \] \medskip\hrule\medskip 35 \[13\] shriibhagavaanuvaacha . idaM shariiraM kaunteya kShetramityabhidhiiyate . etadyo vetti taM praahuH kShetraj~na iti tadvidaH .. 13\-1.. kShetraj~na.n chaapi maaM viddhi sarvakShetreShu bhaarata . kShetrakShetraj~nayorj~naanaM yattajj~naanaM mataM mama .. 13\-2.. tatkShetra.n yachcha yaadR^ikcha yadvikaari yatashcha yat.h . sa cha yo yatprabhaavashcha tatsamaasena me shR^iNu .. 13\-3.. R^iShibhirbahudhaa giita.n chhandobhirvividhaiH pR^ithak.h . brahmasuutrapadaishchaiva hetumadbhirvinishchitaiH .. 13\-4.. mahaabhuutaanyaha.nkaaro buddhiravyaktameva cha . indriyaaNi dashaika.n cha pa~ncha chendriyagocharaaH .. 13\-5.. ichchhaa dveShaH sukhaM duHkhaM sa.nghaatashchetanaa dhR^itiH . etatkShetra.n samaasena savikaaramudaahR^itam.h .. 13\-6.. amaanitvamadambhitvamahi.nsaa kShaantiraarjavam.h . aachaaryopaasanaM shauchaM sthairyamaatmavinigrahaH .. 13\-7.. indriyaartheShu vairaagyamanaha.nkaara eva cha . janmamR^ityujaraavyaadhiduHkhadoShaanudarshanam.h .. 13\-8.. asaktiranabhiShvaN^gaH putradaaragR^ihaadiShu . nitya.n cha samachittatvamiShTaaniShTopapattiShu .. 13\-9.. mayi chaananyayogena bhaktiravyabhichaariNii . viviktadeshasevitvamaratirjanasa.nsadi .. 13\-10.. adhyaatmaj~naananityatva.n tattvaj~naanaarthadarshanam.h . etajj~naanamiti proktamaj~naanaM yadato.anyathaa .. 13\-11.. j~neyaM yattatpravakShyaami yajj~naatvaamR^itamashnute . anaadimatparaM brahma na sattannaasaduchyate .. 13\-12.. sarvataH paaNipaadaM tatsarvatokShishiromukham.h . sarvataH shrutimalloke sarvamaavR^itya tiShThati .. 13\-13.. sarvendriyaguNaabhaasaM sarvendriyavivarjitam.h . asakta.n sarvabhR^ichchaiva nirguNaM guNabhoktR^i cha .. 13\-14.. bahirantashcha bhuutaanaamachara.n charameva cha . suukShmatvaattadavij~neyaM duurastha.n chaantike cha tat.h .. 13\-15.. avibhakta.n cha bhuuteShu vibhaktamiva cha sthitam.h . bhuutabhartR^i cha tajj~neyaM grasiShNu prabhaviShNu cha .. 13\-16.. jyotiShaamapi tajjyotistamasaH paramuchyate . j~naanaM j~neyaM j~naanagamya.n hR^idi sarvasya viShThitam.h .. 13\-17.. iti kShetra.n tathaa j~naanaM j~neya.n chokta.n samaasataH . madbhakta etadvij~naaya madbhaavaayopapadyate .. 13\-18.. prakR^itiM puruSha.n chaiva vid.hdhyanaadI ubhaavapi . vikaaraa.nshcha guNaa.nshchaiva viddhi prakR^itisaMbhavaan.h .. 13\-19.. kaaryakaaraNakartR^itve hetuH prakR^itiruchyate . puruShaH sukhaduHkhaanaaM bhoktR^itve heturuchyate .. 13\-20.. puruShaH prakR^itistho hi bhuN^.hkte prakR^itijaanguNaan.h . kaaraNaM guNasaN^go.asya sadasadyonijanmasu .. 13\-21.. upadraShTaanumantaa cha bhartaa bhoktaa maheshvaraH . paramaatmeti chaapyukto dehe.asminpuruShaH paraH .. 13\-22.. ya evaM vetti puruShaM prakR^iti.n cha guNaiH saha . sarvathaa vartamaano.api na sa bhuuyo.abhijaayate .. 13\-23.. dhyaanenaatmani pashyanti kechidaatmaanamaatmanaa . anye saaN^khyena yogena karmayogena chaapare .. 13\-24.. anye tvevamajaanantaH shrutvaanyebhya upaasate . te.api chaatitarantyeva mR^ityu.n shrutiparaayaNaaH .. 13\-25.. yaavatsa.njaayate ki.nchitsattvaM sthaavarajaN^gamam.h . kShetrakShetraj~nasa.nyogaattadviddhi bharatarShabha .. 13\-26.. samaM sarveShu bhuuteShu tiShThantaM parameshvaram.h . vinashyatsvavinashyanta.n yaH pashyati sa pashyati .. 13\-27.. samaM pashyanhi sarvatra samavasthitamiishvaram.h . na hinastyaatmanaatmaanaM tato yaati paraaM gatim.h .. 13\-28.. prakR^ityaiva cha karmaaNi kriyamaaNaani sarvashaH . yaH pashyati tathaatmaanamakartaaraM sa pashyati .. 13\-29.. yadaa bhuutapR^ithagbhaavamekasthamanupashyati . tata eva cha vistaaraM brahma saMpadyate tadaa .. 13\-30.. anaaditvaannirguNatvaatparamaatmaayamavyayaH . shariirastho.api kaunteya na karoti na lipyate .. 13\-31.. yathaa sarvagataM saukShmyaadaakaashaM nopalipyate . sarvatraavasthito dehe tathaatmaa nopalipyate .. 13\-32.. yathaa prakaashayatyekaH kR^itsna.n lokamimaM raviH . kShetra.n kShetrii tathaa kR^itsnaM prakaashayati bhaarata .. 13\-33.. kShetrakShetraj~nayorevamantaraM j~naanachakShuShaa . bhuutaprakR^itimokSha.n cha ye viduryaanti te param.h .. 13\-34.. iti shriimahaabhaarate bhiiShmaparvaNi pa~nchatri.nsho.adhyaayaH .. 35 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu trayodasho.adhyaayaH .. 13.. \medskip\hrule\medskip 36 \[14\] shriibhagavaanuvaacha . paraM bhuuyaH pravakShyaami j~naanaanaa.n j~naanamuttamam.h . yajj~naatvaa munayaH sarve paraaM siddhimito gataaH .. 14\-1.. idaM j~naanamupaashritya mama saadharmyamaagataaH . sarge.api nopajaayante pralaye na vyathanti cha .. 14\-2.. mama yonirmahadbrahma tasmingarbha.n dadhaamyaham.h . saMbhavaH sarvabhuutaanaa.n tato bhavati bhaarata .. 14\-3.. sarvayoniShu kaunteya muurtayaH saMbhavanti yaaH . taasaaM brahma mahadyonirahaM biijapradaH pitaa .. 14\-4.. sattvaM rajastama iti guNaaH prakR^itisaMbhavaaH . nibadhnanti mahaabaaho dehe dehinamavyayam.h .. 14\-5.. tatra sattvaM nirmalatvaatprakaashakamanaamayam.h . sukhasaN^gena badhnaati j~naanasaN^gena chaanagha .. 14\-6.. rajo raagaatmakaM viddhi tR^iShNaasaN^gasamudbhavam.h . tannibadhnaati kaunteya karmasaN^gena dehinam.h .. 14\-7.. tamastvaj~naanajaM viddhi mohanaM sarvadehinaam.h . pramaadaalasyanidraabhistannibadhnaati bhaarata .. 14\-8.. sattvaM sukhe sa~njayati rajaH karmaNi bhaarata . j~naanamaavR^itya tu tamaH pramaade sa~njayatyuta .. 14\-9.. rajastamashchaabhibhuuya sattvaM bhavati bhaarata . rajaH sattvaM tamashchaiva tamaH sattvaM rajastathaa .. 14\-10.. sarvadvaareShu dehe.asminprakaasha upajaayate . j~naanaM yadaa tadaa vidyaadvivR^iddha.n sattvamityuta .. 14\-11.. lobhaH pravR^ittiraarambhaH karmaNaamashamaH spR^ihaa . rajasyetaani jaayante vivR^iddhe bharatarShabha .. 14\-12.. aprakaasho.apravR^ittishcha pramaado moha eva cha . tamasyetaani jaayante vivR^iddhe kurunandana .. 14\-13.. yadaa sattve pravR^iddhe tu pralayaM yaati dehabhR^it.h . tadottamavidaa.n lokaanamalaanpratipadyate .. 14\-14.. rajasi pralayaM gatvaa karmasaN^giShu jaayate . tathaa praliinastamasi muuDhayoniShu jaayate .. 14\-15.. karmaNaH sukR^itasyaahuH saattvikaM nirmalaM phalam.h . rajasastu phalaM duHkhamaj~naanaM tamasaH phalam.h .. 14\-16.. sattvaatsa.njaayate j~naanaM rajaso lobha eva cha . pramaadamohau tamaso bhavato.aj~naanameva cha .. 14\-17.. uurdhva.n gachchhanti sattvasthaa madhye tiShThanti raajasaaH . jaghanyaguNavR^ittasthaa adho gachchhanti taamasaaH .. 14\-18.. naanya.n guNebhyaH kartaaraM yadaa draShTaanupashyati . guNebhyashcha paraM vetti madbhaavaM so.adhigachchhati .. 14\-19.. guNaanetaanatiitya triindehii dehasamudbhavaan.h . janmamR^ityujaraaduHkhairvimukto.amR^itamashnute .. 14\-20.. arjuna uvaacha . kairliN^gaistriinguNaanetaanatiito bhavati prabho . kimaachaaraH katha.n chaitaa.nstriinguNaanativartate .. 14\-21.. shriibhagavaanuvaacha . prakaasha.n cha pravR^itti.n cha mohameva cha paaNDava . na dveShTi saMpravR^ittaani na nivR^ittaani kaaN^kShati .. 14\-22.. udaasiinavadaasiino guNairyo na vichaalyate . guNaa vartanta ityeva yo.avatiShThati neN^gate .. 14\-23.. samaduHkhasukhaH svasthaH samaloShTaashmakaa~nchanaH . tulyapriyaapriyo dhiirastulyanindaatmasa.nstutiH .. 14\-24.. maanaavamaanayostulyastulyo mitraaripakShayoH . sarvaarambhaparityaagii guNaatiitaH sa uchyate .. 14\-25.. maa.n cha yo.avyabhichaareNa bhaktiyogena sevate . sa guNaansamatiityaitaanbrahmabhuuyaaya kalpate .. 14\-26.. brahmaNo hi pratiShThaahamamR^itasyaavyayasya cha . shaashvatasya cha dharmasya sukhasyaikaantikasya cha .. 14\-27.. iti shriimahaabhaarate bhiiSmparvaNi ShaTtri.nsho.adhyaayaH .. 36 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu chaturdasho.adhyaayaH .. 14 .. \] \medskip\hrule\medskip 37 \[15\] shriibhagavaanuvaacha . uurdhvamuulamadhaHshaakhamashvatthaM praahuravyayam.h . chhandaa.nsi yasya parNaani yasta.n veda sa vedavit.h .. 15\-1.. adhashchordhvaM prasR^itaastasya shaakhaa guNapravR^iddhaa viShayapravaalaaH . adhashcha muulaanyanusa.ntataani karmaanubandhiini manuShyaloke .. 15\-2.. na ruupamasyeha tathopalabhyate naanto na chaadirna cha saMpratiShThaa . ashvatthamenaM suviruuDhamuula\- masaN^gashastreNa dR^iDhena chhittvaa .. 15\-3.. tataH padaM tatparimaargitavyaM yasmingataa na nivartanti bhuuyaH . tameva chaadyaM puruShaM prapadye . yataH pravR^ittiH prasR^itaa puraaNii .. 15\-4.. nirmaanamohaa jitasaN^gadoShaa adhyaatmanityaa vinivR^ittakaamaaH . dvandvairvimuktaaH sukhaduHkhasa.nj~nai\- rgachchhantyamuuDhaaH padamavyayaM tat.h .. 15\-5.. na tadbhaasayate suuryo na shashaaN^ko na paavakaH . yadgatvaa na nivartante taddhaama paramaM mama .. 15\-6.. mamaivaa.nsho jiivaloke jiivabhuutaH sanaatanaH . manaHShaShThaaniindriyaaNi prakR^itisthaani karShati .. 15\-7.. shariira.n yadavaapnoti yachchaapyutkraamatiishvaraH . gR^ihiitvaitaani sa.nyaati vaayurgandhaanivaashayaat.h .. 15\-8.. shrotra.n chakShuH sparshana.n cha rasanaM ghraaNameva cha . adhiShThaaya manashchaayaM viShayaanupasevate .. 15\-9.. utkraamantaM sthitaM vaapi bhu~njaanaM vaa guNaanvitam.h . vimuuDhaa naanupashyanti pashyanti j~naanachakShuShaH .. 15\-10.. yatanto yoginashchainaM pashyantyaatmanyavasthitam.h . yatanto.apyakR^itaatmaano nainaM pashyantyachetasaH .. 15\-11.. yadaadityagataM tejo jagadbhaasayate.akhilam.h . yachchandramasi yachchaagnau tattejo viddhi maamakam.h .. 15\-12.. gaamaavishya cha bhuutaani dhaarayaamyahamojasaa . puShNaami chauShadhiiH sarvaaH somo bhuutvaa rasaatmakaH .. 15\-13.. aha.n vaishvaanaro bhuutvaa praaNinaa.n dehamaashritaH . praaNaapaanasamaayuktaH pachaamyanna.n chaturvidham.h .. 15\-14.. sarvasya chaahaM hR^idi sa.nniviShTo mattaH smR^itirj~naanamapohanaM cha . vedaishcha sarvairahameva vedyo vedaantakR^idvedavideva chaaham.h .. 15\-15.. dvaavimau puruShau loke kSharashchaakShara eva cha . kSharaH sarvaaNi bhuutaani kuuTastho.akShara uchyate .. 15\-16.. uttamaH puruShastvanyaH paramaatmetyudaahR^itaH . yo lokatrayamaavishya bibhartyavyaya iishvaraH .. 15\-17.. yasmaatkSharamatiito.ahamakSharaadapi chottamaH . ato.asmi loke vede cha prathitaH puruShottamaH .. 15\-18.. yo maamevamasaMmuuDho jaanaati puruShottamam.h . sa sarvavidbhajati maaM sarvabhaavena bhaarata .. 15\-19.. iti guhyatamaM shaastramidamuktaM mayaanagha . etadbud.hdhvaa buddhimaansyaatkR^itakR^ityashcha bhaarata .. 15\-20.. iti shriimahaabhaarate bhiiShmaparvaNi saptatri.nsho.adhyaayaH .. 37 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu pa~nchadasho.adhyaayaH .. 15 .. \] \medskip\hrule\medskip 38 \[16\] shriibhagavaanuvaacha . abhayaM sattvasa.nshuddhirj~naanayogavyavasthitiH . daanaM damashcha yaj~nashcha svaadhyaayastapa aarjavam.h .. 16\-1.. ahi.nsaa satyamakrodhastyaagaH shaantirapaishunam.h . dayaa bhuuteShvaloluptvaM maardavaM hriirachaapalam.h .. 16\-2.. tejaH kShamaa dhR^itiH shauchamadroho naatimaanitaa . bhavanti saMpadaM daiviimabhijaatasya bhaarata .. 16\-3.. dambho darpo.atimaanashcha krodhaH paaruShyameva cha . aj~naana.n chaabhijaatasya paartha saMpadamaasuriim.h .. 16\-4.. daivii saMpadvimokShaaya nibandhaayaasurii mataa . maa shuchaH saMpadaM daiviimabhijaato.asi paaNDava .. 16\-5.. dvau bhuutasargau loke.asmindaiva aasura eva cha . daivo vistarashaH prokta aasuraM paartha me shR^iNu .. 16\-6.. pravR^itti.n cha nivR^itti.n cha janaa na viduraasuraaH . na shauchaM naapi chaachaaro na satya.n teShu vidyate .. 16\-7.. asatyamapratiShTha.n te jagadaahuraniishvaram.h . aparasparasaMbhuutaM kimanyatkaamahaitukam.h .. 16\-8.. etaa.n dR^iShTimavaShTabhya naShTaatmaano.alpabuddhayaH . prabhavantyugrakarmaaNaH kShayaaya jagato.ahitaaH .. 16\-9.. kaamamaashritya duShpuuraM dambhamaanamadaanvitaaH . mohaad.hgR^ihiitvaasad.hgraahaanpravartante.ashuchivrataaH .. 16\-10.. chintaamaparimeyaa.n cha pralayaantaamupaashritaaH . kaamopabhogaparamaa etaavaditi nishchitaaH .. 16\-11.. aashaapaashashatairbaddhaaH kaamakrodhaparaayaNaaH . iihante kaamabhogaarthamanyaayenaarthasa~nchayaan.h .. 16\-12.. idamadya mayaa labdhamimaM praapsye manoratham.h . idamastiidamapi me bhaviShyati punardhanam.h .. 16\-13.. asau mayaa hataH shatrurhaniShye chaaparaanapi . iishvaro.ahamahaM bhogii siddho.ahaM balavaansukhii .. 16\-14.. aaDhyo.abhijanavaanasmi ko.anyo.asti sadR^isho mayaa . yakShye daasyaami modiShya ityaj~naanavimohitaaH .. 16\-15.. anekachittavibhraantaa mohajaalasamaavR^itaaH . prasaktaaH kaamabhogeShu patanti narake.ashuchau .. 16\-16.. aatmasaMbhaavitaaH stabdhaa dhanamaanamadaanvitaaH . yajante naamayaj~naiste dambhenaavidhipuurvakam.h .. 16\-17.. aha.nkaaraM balaM darpa.n kaamaM krodha.n cha sa.nshritaaH . maamaatmaparadeheShu pradviShanto.abhyasuuyakaaH .. 16\-18.. taanahaM dviShataH kruuraansa.nsaareShu naraadhamaan.h . kShipaamyajasramashubhaanaasuriiShveva yoniShu .. 16\-19.. aasurii.n yonimaapannaa muuDhaa janmani janmani . maamapraapyaiva kaunteya tato yaantyadhamaa.n gatim.h .. 16\-20.. trividhaM narakasyedaM dvaaraM naashanamaatmanaH . kaamaH krodhastathaa lobhastasmaadetattrayaM tyajet.h .. 16\-21.. etairvimuktaH kaunteya tamodvaaraistribhirnaraH . aacharatyaatmanaH shreyastato yaati paraaM gatim.h .. 16\-22.. yaH shaastravidhimutsR^ijya vartate kaamakaarataH . na sa siddhimavaapnoti na sukhaM na paraaM gatim.h .. 16\-23.. tasmaachchhaastraM pramaaNaM te kaaryaakaaryavyavasthitau . j~naatvaa shaastravidhaanokta.n karma kartumihaarhasi .. 16\-24.. iti shriimahaabhaarate bhiiShmaparvaNi aShTaatri.nsho.adhyaayaH .. 38 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu ShoDasho.adhyaayaH .. 16 .. \medskip\hrule\medskip 39 \[17\] arjuna uvaacha . ye shaastravidhimutsR^ijya yajante shraddhayaanvitaaH . teShaa.n niShThaa tu kaa kR^iShNa sattvamaaho rajastamaH .. 17\-1.. shriibhagavaanuvaacha . trividhaa bhavati shraddhaa dehinaa.n saa svabhaavajaa . saattvikii raajasii chaiva taamasii cheti taa.n shR^iNu .. 17\-2.. sattvaanuruupaa sarvasya shraddhaa bhavati bhaarata . shraddhaamayo.ayaM puruSho yo yachchhraddhaH sa eva saH .. 17\-3.. yajante saattvikaa devaanyakSharakShaa.nsi raajasaaH . pretaanbhuutagaNaa.nshchaanye yajante taamasaa janaaH .. 17\-4.. ashaastravihitaM ghoraM tapyante ye tapo janaaH . dambhaaha.nkaarasa.nyuktaaH kaamaraagabalaanvitaaH .. 17\-5.. karShayantaH shariirasthaM bhuutagraamamachetasaH . maa.n chaivaantaHshariirastha.n taanvid.hdhyaasuranishchayaan.h .. 17\-6.. aahaarastvapi sarvasya trividho bhavati priyaH . yaj~nastapastathaa daanaM teShaaM bhedamimaM shR^iNu .. 17\-7.. aayuHsattvabalaarogyasukhapriitivivardhanaaH . rasyaaH snigdhaaH sthiraa hR^idyaa aahaaraaH saattvikapriyaaH .. 17\-8.. kaT.hvamlalavaNaatyuShNatiikShNaruukShavidaahinaH . aahaaraa raajasasyeShTaa duHkhashokaamayapradaaH .. 17\-9.. yaatayaamaM gatarasaM puuti paryuShita.n cha yat.h . uchchhiShTamapi chaamedhyaM bhojanaM taamasapriyam.h .. 17\-10.. aphalaaN^kShibhiryaj~no vidhidR^iShTo ya ijyate . yaShTavyameveti manaH samaadhaaya sa saattvikaH .. 17\-11.. abhisa.ndhaaya tu phalaM dambhaarthamapi chaiva yat.h . ijyate bharatashreShTha taM yaj~na.n viddhi raajasam.h .. 17\-12.. vidhihiinamasR^iShTaannaM mantrahiinamadakShiNam.h . shraddhaavirahitaM yaj~na.n taamasaM parichakShate .. 17\-13.. devadvijagurupraaj~napuujanaM shauchamaarjavam.h . brahmacharyamahi.nsaa cha shaariiraM tapa uchyate .. 17\-14.. anudvegakaraM vaakya.n satyaM priyahita.n cha yat.h . svaadhyaayaabhyasana.n chaiva vaaN^mayaM tapa uchyate .. 17\-15.. manaH prasaadaH saumyatvaM maunamaatmavinigrahaH . bhaavasa.nshuddhirityetattapo maanasamuchyate .. 17\-16.. shraddhayaa parayaa tapta.n tapastattrividhaM naraiH . aphalaakaaN^kShibhiryuktaiH saattvikaM parichakShate .. 17\-17.. satkaaramaanapuujaartha.n tapo dambhena chaiva yat.h . kriyate tadiha prokta.n raajasa.n chalamadhruvam.h .. 17\-18.. muuDhagraaheNaatmano yatpiiDayaa kriyate tapaH . parasyotsaadanaartha.n vaa tattaamasamudaahR^itam.h .. 17\-19.. daatavyamiti yaddaanaM diiyate.anupakaariNe . deshe kaale cha paatre cha taddaanaM saattvikaM smR^itam.h .. 17\-20.. yattu pratyupakaaraarthaM phalamuddishya vaa punaH . diiyate cha parikliShTa.n taddaanaM raajasaM smR^itam.h .. 17\-21.. adeshakaale yaddaanamapaatrebhyashcha diiyate . asatkR^itamavaj~naataM tattaamasamudaahR^itam.h .. 17\-22.. AUMtatsaditi nirdesho brahmaNastrividhaH smR^itaH . braahmaNaastena vedaashcha yaj~naashcha vihitaaH puraa .. 17\-23.. tasmaadomityudaahR^itya yaj~nadaanatapaHkriyaaH . pravartante vidhaanoktaaH satataM brahmavaadinaam.h .. 17\-24.. tadityanabhisa.ndhaaya phalaM yaj~natapaHkriyaaH . daanakriyaashcha vividhaaH kriyante mokShakaaN^kShibhiH .. 17\-25.. sadbhaave saadhubhaave cha sadityetatprayujyate . prashaste karmaNi tathaa sachchhabdaH paartha yujyate .. 17\-26.. yaj~ne tapasi daane cha sthitiH saditi chochyate . karma chaiva tadarthiiyaM sadityevaabhidhiiyate .. 17\-27.. ashraddhayaa hutaM datta.n tapastapta.n kR^ita.n cha yat.h . asadityuchyate paartha na cha tatpretya no iha .. 17\-28.. iti shriimahaabhaarate bhiiShmaparvaNi ekonachatvaari.nsho.adhyaayaH .. 39 .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu saptadasho.adhyaayaH .. 17.. \] \medskip\hrule\medskip 40 \[18\] arjuna uvaacha . sa.nnyaasasya mahaabaaho tattvamichchhaami veditum.h . tyaagasya cha hR^iShiikesha pR^ithakkeshiniShuudana .. 18\-1.. shriibhagavaanuvaacha . kaamyaanaa.n karmaNaa.n nyaasaM sa.nnyaasaM kavayo viduH . sarvakarmaphalatyaagaM praahustyaagaM vichakShaNaaH .. 18\-2.. tyaajya.n doShavadityeke karma praahurmaniiShiNaH . yaj~nadaanatapaHkarma na tyaajyamiti chaapare .. 18\-3.. nishchayaM shR^iNu me tatra tyaage bharatasattama . tyaago hi puruShavyaaghra trividhaH saMprakiirtitaH .. 18\-4.. yaj~nadaanatapaHkarma na tyaajya.n kaaryameva tat.h . yaj~no daanaM tapashchaiva paavanaani maniiShiNaam.h .. 18\-5.. etaanyapi tu karmaaNi saN^ga.n tyaktvaa phalaani cha . kartavyaaniiti me paartha nishchitaM matamuttamam.h .. 18\-6.. niyatasya tu sa.nnyaasaH karmaNo nopapadyate . mohaattasya parityaagastaamasaH parikiirtitaH .. 18\-7.. duHkhamityeva yatkarma kaayakleshabhayaattyajet.h . sa kR^itvaa raajasaM tyaagaM naiva tyaagaphalaM labhet.h .. 18\-8.. kaaryamityeva yatkarma niyataM kriyate.arjuna . saN^ga.n tyaktvaa phala.n chaiva sa tyaagaH saattviko mataH .. 18\-9.. na dveShTyakushalaM karma kushale naanuShajjate . tyaagii sattvasamaaviShTo medhaavii chhinnasa.nshayaH .. 18\-10.. na hi dehabhR^itaa shakya.n tyaktuM karmaaNyasheShataH . yastu karmaphalatyaagii sa tyaagiityabhidhiiyate .. 18\-11.. aniShTamiShTaM mishra.n cha trividhaM karmaNaH phalam.h . bhavatyatyaaginaaM pretya na tu sa.nnyaasinaa.n kvachit.h .. 18\-12.. pa~nchaitaani mahaabaaho kaaraNaani nibodha me . saa.nkhye kR^itaante proktaani siddhaye sarvakarmaNaam.h .. 18\-13.. adhiShThaanaM tathaa kartaa karaNa.n cha pR^ithagvidham.h . vividhaashcha pR^ithakcheShTaa daiva.n chaivaatra pa~nchamam.h .. 18\-14.. shariiravaaN^manobhiryatkarma praarabhate naraH . nyaayya.n vaa vipariitaM vaa pa~nchaite tasya hetavaH .. 18\-15.. tatraivaM sati kartaaramaatmaanaM kevalaM tu yaH . pashyatyakR^itabuddhitvaanna sa pashyati durmatiH .. 18\-16.. yasya naaha.nkR^ito bhaavo buddhiryasya na lipyate . hatvaapi sa imaa.Nllokaanna hanti na nibadhyate .. 18\-17.. j~naanaM j~neyaM parij~naataa trividhaa karmachodanaa . karaNaM karma karteti trividhaH karmasa.ngrahaH .. 18\-18.. j~naanaM karma cha kartaa cha tridhaiva guNabhedataH . prochyate guNasa.nkhyaane yathaavachchhR^iNu taanyapi .. 18\-19.. sarvabhuuteShu yenaikaM bhaavamavyayamiikShate . avibhakta.n vibhakteShu tajj~naanaM viddhi saattvikam.h .. 18\-20.. pR^ithaktvena tu yajj~naanaM naanaabhaavaanpR^ithagvidhaan.h . vetti sarveShu bhuuteShu tajj~naanaM viddhi raajasam.h .. 18\-21.. yattu kR^itsnavadekasminkaarye saktamahaitukam.h . atattvaarthavadalpa.n cha tattaamasamudaahR^itam.h .. 18\-22.. niyataM saN^garahitamaraagadveShataH kR^itam.h . aphalaprepsunaa karma yattatsaattvikamuchyate .. 18\-23.. yattu kaamepsunaa karma saaha.nkaareNa vaa punaH . kriyate bahulaayaasaM tadraajasamudaahR^itam.h .. 18\-24.. anubandha.n kShayaM hi.nsaamanapekShya cha pauruSham.h . mohaadaarabhyate karma yattattaamasamuchyate .. 18\-25.. muktasaN^go.anaha.nvaadii dhR^ityutsaahasamanvitaH . sid.hdhyasid.hdhyornirvikaaraH kartaa saattvika uchyate .. 18\-26.. raagii karmaphalaprepsurlubdho hi.nsaatmako.ashuchiH . harShashokaanvitaH kartaa raajasaH parikiirtitaH .. 18\-27.. ayuktaH praakR^itaH stabdhaH shaTho naikR^itiko.alasaH . viShaadii diirghasuutrii cha kartaa taamasa uchyate .. 18\-28.. buddherbhedaM dhR^iteshchaiva guNatastrividhaM shR^iNu . prochyamaanamasheSheNa pR^ithaktvena dhana.njaya .. 18\-29.. pravR^itti.n cha nivR^itti.n cha kaaryaakaarye bhayaabhaye . bandhaM mokSha.n cha yaa vetti buddhiH saa paartha saattvikii .. 18\-30.. yayaa dharmamadharma.n cha kaarya.n chaakaaryameva cha . ayathaavatprajaanaati buddhiH saa paartha raajasii .. 18\-31.. adharma.n dharmamiti yaa manyate tamasaavR^itaa . sarvaarthaanvipariitaa.nshcha buddhiH saa paartha taamasii .. 18\-32.. dhR^ityaa yayaa dhaarayate manaHpraaNendriyakriyaaH . yogenaavyabhichaariNyaa dhR^itiH saa paartha saattvikii .. 18\-33.. yayaa tu dharmakaamaarthaandhR^ityaa dhaarayate.arjuna . prasaN^gena phalaakaaN^kShii dhR^itiH saa paartha raajasii .. 18\-34.. yayaa svapnaM bhayaM shokaM viShaadaM madameva cha . na vimu~nchati durmedhaa dhR^itiH saa paartha taamasii .. 18\-35.. sukhaM tvidaanii.n trividhaM shR^iNu me bharatarShabha . abhyaasaadramate yatra duHkhaanta.n cha nigachchhati .. 18\-36.. yattadagre viShamiva pariNaame.amR^itopamam.h . tatsukhaM saattvikaM proktamaatmabuddhiprasaadajam.h .. 18\-37.. viShayendriyasa.nyogaadyattadagre.amR^itopamam.h . pariNaame viShamiva tatsukhaM raajasaM smR^itam.h .. 18\-38.. yadagre chaanubandhe cha sukhaM mohanamaatmanaH . nidraalasyapramaadottha.n tattaamasamudaahR^itam.h .. 18\-39.. na tadasti pR^ithivyaa.n vaa divi deveShu vaa punaH . sattvaM prakR^itijairmukta.n yadebhiH syaattribhirguNaiH .. 18\-40.. braahmaNakShatriyavishaa.n shuudraaNaa.n cha parantapa . karmaaNi pravibhaktaani svabhaavaprabhavairguNaiH .. 18\-41.. shamo damastapaH shauchaM kShaantiraarjavameva cha . j~naanaM vij~naanamaastikyaM brahmakarma svabhaavajam.h .. 18\-42.. shaurya.n tejo dhR^itirdaakShya.n yuddhe chaapyapalaayanam.h . daanamiishvarabhaavashcha kShatrakarma svabhaavajam.h .. 18\-43.. kR^iShigorakShyavaaNijya.n vaishyakarma svabhaavajam.h . paricharyaatmakaM karma shuudrasyaapi svabhaavajam.h .. 18\-44.. sve sve karmaNyabhirataH sa.nsiddhi.n labhate naraH . svakarmanirataH siddhi.n yathaa vindati tachchhR^iNu .. 18\-45.. yataH pravR^ittirbhuutaanaa.n yena sarvamidaM tatam.h . svakarmaNaa tamabhyarchya siddhi.n vindati maanavaH .. 18\-46.. shreyaansvadharmo viguNaH paradharmaatsvanuShThitaat.h . svabhaavaniyataM karma kurvannaapnoti kilbiSham.h .. 18\-47.. sahajaM karma kaunteya sadoShamapi na tyajet.h . sarvaarambhaa hi doSheNa dhuumenaagnirivaavR^itaaH .. 18\-48.. asaktabuddhiH sarvatra jitaatmaa vigataspR^ihaH . naiShkarmyasiddhiM paramaa.n sa.nnyaasenaadhigachchhati .. 18\-49.. siddhiM praapto yathaa brahma tathaapnoti nibodha me . samaasenaiva kaunteya niShThaa j~naanasya yaa paraa .. 18\-50.. bud.hdhyaa vishuddhayaa yukto dhR^ityaatmaanaM niyamya cha . shabdaadiinviShayaa.nstyaktvaa raagadveShau vyudasya cha .. 18\-51.. viviktasevii laghvaashii yatavaakkaayamaanasaH . dhyaanayogaparo nitya.n vairaagya.n samupaashritaH .. 18\-52.. aha.nkaaraM balaM darpa.n kaamaM krodhaM parigraham.h . vimuchya nirmamaH shaanto brahmabhuuyaaya kalpate .. 18\-53.. brahmabhuutaH prasannaatmaa na shochati na kaaN^kShati . samaH sarveShu bhuuteShu madbhakti.n labhate paraam.h .. 18\-54.. bhaktyaa maamabhijaanaati yaavaanyashchaasmi tattvataH . tato maaM tattvato j~naatvaa vishate tadanantaram.h .. 18\-55.. sarvakarmaaNyapi sadaa kurvaaNo mad.hvyapaashrayaH . matprasaadaadavaapnoti shaashvataM padamavyayam.h .. 18\-56.. chetasaa sarvakarmaaNi mayi sa.nnyasya matparaH . buddhiyogamupaashritya machchittaH satataM bhava .. 18\-57.. machchittaH sarvadurgaaNi matprasaadaattariShyasi . atha chettvamaha.nkaaraanna shroShyasi vinaN^kShyasi .. 18\-58.. yadaha.nkaaramaashritya na yotsya iti manyase . mithyaiSha vyavasaayaste prakR^itistvaa.n niyokShyati .. 18\-59.. svabhaavajena kaunteya nibaddhaH svena karmaNaa . kartuM nechchhasi yanmohaatkariShyasyavasho.api tat.h .. 18\-60.. iishvaraH sarvabhuutaanaa.n hR^iddeshe.arjuna tiShThati . bhraamayansarvabhuutaani yantraaruuDhaani maayayaa .. 18\-61.. tameva sharaNaM gachchha sarvabhaavena bhaarata . tatprasaadaatparaaM shaantiM sthaanaM praapsyasi shaashvatam.h .. 18\-62.. iti te j~naanamaakhyaataM guhyaad.hguhyataraM mayaa . vimR^ishyaitadasheSheNa yathechchhasi tathaa kuru .. 18\-63.. sarvaguhyatamaM bhuuyaH shR^iNu me paramaM vachaH . iShTo.asi me dR^iDhamiti tato vakShyaami te hitam.h .. 18\-64.. manmanaa bhava madbhakto madyaajii maa.n namaskuru . maamevaiShyasi satya.n te pratijaane priyo.asi me .. 18\-65.. sarvadharmaanparityajya maamekaM sharaNaM vraja . ahaM tvaa sarvapaapebhyo mokShayiShyaami maa shuchaH .. 18\-66.. idaM te naatapaskaaya naabhaktaaya kadaachana . na chaashushruuShave vaachya.n na cha maa.n yo.abhyasuuyati .. 18\-67.. ya idaM paramaM guhyaM madbhakteShvabhidhaasyati . bhaktiM mayi paraaM kR^itvaa maamevaiShyatyasa.nshayaH .. 18\-68.. na cha tasmaanmanuShyeShu kashchinme priyakR^ittamaH . bhavitaa na cha me tasmaadanyaH priyataro bhuvi .. 18\-69.. adhyeShyate cha ya imaM dharmya.n sa.nvaadamaavayoH . j~naanayaj~nena tenaahamiShTaH syaamiti me matiH .. 18\-70.. shraddhaavaananasuuyashcha shR^iNuyaadapi yo naraH . so.api muktaH shubhaa.NllokaanpraapnuyaatpuNyakarmaNaam.h .. 18\-71.. kachchidetachchhrutaM paartha tvayaikaagreNa chetasaa . kachchidaj~naanasaMmohaH pranaShTaste dhana~njaya .. 18\-72.. arjuna uvaacha . naShTo mohaH smR^itirlabdhaa tvatprasaadaanmayaachyuta . sthito.asmi gatasa.ndehaH kariShye vachanaM tava .. 18\-73.. sa~njaya uvaacha . ityahaM vaasudevasya paarthasya cha mahaatmanaH . sa.nvaadamimamashrauShamadbhutaM romaharShaNam.h .. 18\-74.. vyaasaprasaadaachchhrutavaanetadguhyamahaM param.h . yogaM yogeshvaraatkR^iShNaatsaakShaatkathayataH svayam.h .. 18\-75.. raajansa.nsmR^itya sa.nsmR^itya sa.nvaadamimamadbhutam.h . keshavaarjunayoH puNyaM hR^iShyaami cha muhurmuhuH .. 18\-76.. tachcha sa.nsmR^itya sa.nsmR^itya ruupamatyadbhutaM hareH . vismayo me mahaanraajanhR^iShyaami cha punaH punaH .. 18\-77.. yatra yogeshvaraH kR^iShNo yatra paartho dhanurdharaH . tatra shriirvijayo bhuutirdhruvaa niitirmatirmama .. 18\-78.. iti shriimahaabhaarate bhiiShmaparvaNi chatvaari.nsho.adhyaayaH .. 40 .. samaaptaM bhagavadgiitaaparva .. \[ shriimadbhagavadgiitaasu aShTaadasho.adhyaayaH .. 18.. shriimadbhagavadgiitaa samaaptaa ..