%@@1 % File name : brahmagiitaa.itx %-------------------------------------------- % Text title : Brahma Gita (Skanda Purana) % Author : Vyasa muni (by tradition) % Language : Sanskrit % Subject : hinduism/philosophy/mythology % Description/comments : % Transliterated by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Proofread by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Latest update : Oct. 9, 2010 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskritdocuments.org % http://sanskrit.gde.to %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Brahma Gita Skanda Purana ..}## \itxtitle{.. brahmagItA skandapurANAntargatA ..}##\endtitles ## shrIskandapurANe sUtasaMhitAyAM chaturthasya yaj~navaibhavakhaNDasyoparibhAge brahmagItAsUpaniShatsu brahmagItirnAma prathamo.adhyAyaH .. 1\-60 vedArthavichAro nAma dvitIyo.adhyAyaH .. 1\-60 sAkShishivasvarUpakathanaM nAma tRRitIyo.adhyayaH .. 1\-118 talavakAropaniShadvyAkhyAkathanaM nAma chaturtho.adhyAyaH .. 1\-154 AdeshakathanaM nAma pa.nchamo.adhyAyaH .. 1\-196 daharopAsanavivaraNaM nAma ShaShTho.adhyAyaH .. 1\-58 vastusvarUpavichAro nAma saptamo.adhyAyaH .. 1\-95 kaivalyopaniShadvivaraNe tattvavedanavidhirnAmAShTamo.adhyAyaH 1\-55 bRRihAdAraNyakopaniShadvyAkhyAne navamo.adhyAyaH .. 1\-57 bRRihAdAraNyakavyAkhyAkathanaM nAma dashamo.adhyAyaH .. 1\-56 kaThavallIshvetAshvetaravyAkhyAyAmekAdasho.adhyAyaH .. 1\-72 shivasyAhaMpratyAyAshratvaM nAma dvAdasho.adhyAyaH .. 1\-77 \medskip\hrule\medskip .. atha prArabhyate skandapurANAntargatasUtasaMhitAyAM brahmagItA.. .. prathamo.adhyAyaH .. . brahmagItiH . munaya UchuH \- bhavatA sarvamAkhyAtaM saMkShepAdvistarAdapi . idAnIM shrotumichChAmo brahmagItAmanuttamAm.h .. 1.. sarvavij~nAnaratnAnAmAkarasya mahAtmanaH . kRRiShNadvaipAyanasyaiva bhavA~nshiShyaH sushikShitaH .. 2.. tvayaivAviditaM ki.nchinnAsti satyaM prabhAShitam.h . yadi prasanno bhagavA.nstanno vaktumihArhasi .. 3.. sUta uvAcha \- vakShye tAmAdareNaiva brahmagItAmanuttamAm.h . shraddhayA sahitA yUyaM shRRiNuta brahmavittamAH .. 4.. purA kalpAntare devAH sarve saMbhUya sAdaram.h . vichArya suchiraM kAlaM vedAnAmarthamuttamam.h .. 5.. sa.nshayAviShTachittAstu tapastaptvA mahattaram.h . abhijagmurvidhAtAraM praShTuM devA munIshvarAH .. 6.. yatrAste jagatAM nAthaH sarvaj~naH sarvavitprabhuH . mahAkAruNikaH shrImAnbrahmA bhaktahite rataH .. 7.. merushRRi~Nge vare ramye sarvayogisamAvRRite . yakSharAkShasagandharvasiddhAdyaishcha susevite .. 8.. nAnAratnasamAkIrNe nAnAdhAtuvichitrite . shakuntasa.nghasa.nghRRiShTe nAnAtIrthasamAvRRite .. 9.. guhAkoTisamAyukte giriprasravaNairyute . madhurAdirasaiH ShaD.hbhiH samRRiddhe.atIva shobhane .. 10.. tatra brahmavanaM nAma shatayojanamAyatam.h . shatayojanavistIrNaM dIrghikAbhiH susaMyutam.h .. 11.. nAnApashusamAyuktaM nAnApakShisamAkulam.h . svAdupAnIyasaMyuktaM phalamUlaishcha saMyutam.h .. 12.. bhramad.hbhramarasa.nChannasugandhakusumadrumam.h . mandAnilasamAyuktaM mandAtapasamAyutam.h .. 13.. nishAkarakarairyuktaM vanamasti mahattaram.h . tatra jAmbUnadamayaM taruNAdityasa.nnibham.h .. 14.. navaprAkArasaMyuktamashItidvArasaMyutam.h . mahAbalasamopetairdvArapAlaishcha koTibhiH .. 15.. khaDgatomarachApAdishatrayuktaishcha rakShitam.h . puShpaprakarasa.nkIrNaM pUrNakumbhaishcha saMyutam.h .. 16.. jvaladdIpaiH samAyuktaM puShpamAlAvirAjitam.h . vichitrachitrasaMyuktabhittikoTisushobhitam.h .. 17.. muktAdAmasamAyuktaM vitAnairmauktikairyutam.h . abhragAmidhvajairyuktaM prA.nshutoraNasaMyutam.h .. 18.. nRRityagItAdibhiryuktamapsarogaNasevitam.h . nAnAvidhamahAvAdyairnAnAtAlaishcha saMyutam.h .. 19.. mRRidumadhyograshabdADhyaM nAnAkAhalasaMyutam.h . vedaghoShasamAyuktaM smRRitighoShasamanvitam.h .. 20.. purANaghoShasaMyuktamitihAsaravAnvitam.h . sarvavidyAravairyuktaM sarvaj~naishcha samAvRRitam.h .. 21.. agAdhajalaparyantamavarodhasamanvitam.h . rathakoTisamAyuktaM koTikoTigajAvRRitam.h .. 22.. koTikoTisahasraishcha mahAshvaishcha virAjitam.h . astrashastrAdisaMyuktairasa.nkhyAtabalAnvitaiH .. 23.. asa.nkhyAtairbhaTairnityaM rakShitaM puramuttamam.h . asti puNyavatAM prApyamaprApyaM pApakarmaNAm.h .. 24.. tasminnantaHpure shuddhe sahasrasthUNasaMyute . sarvalakShaNasaMyukte sarvAla.nkArasaMyute .. 25.. mRRidutoraNasaMyukte kalpavRRikShasamanvite . kanThIravamukhairyukte ShaT.hpadasvanasaMyute .. 26.. mRRidutalpasamopete ratnanirmitamaNDape . devyA chApi sarasvatyA varNavigrahayA saha .. 27.. sarvashabdArthabhUtastu brahmA nivasati prabhuH . tatra devAdvijA gatvA dadRRishurlokanAyakam.h .. 28.. nAnAratnasamopetaM vichitramukuTojjvalam.h . ratnakuNDalasaMyuktaM prasannavadanaM shubham.h .. 29.. nAnAratnasamopetahArAbharaNabhUShitam.h . mahArhamaNisaMyuktakeyUrakarasaMyutam.h .. 30.. vichitrakaTakopetama.ngulIyakashobhitam.h . uttarIyakasaMyuktaM shuklayaj~nopavItinam.h .. 31.. nAnAratnasamopetaM tundabandhavirAjitam.h . chandanAgarukarpUrakShodadigdhatanUruham.h .. 32.. sugandhakusumotpannanAnAmAlAvibhUShitam.h . shuklavastraparIdhAnaM taptajAmbUnadaprabham.h .. 33.. svabhAsA sakalaM nityaM bhAsayantaM parAtparam.h . surAsuramunIndraishcha vandyamAnapadAmbujam.h .. 34.. taM dRRiShTvA sarvakartAraM sAkShiNaM tamasaH param.h . mahAprItisamopetAH prasannavadanekShaNAH .. 35.. sa.njAtapulakairyuktA vivashA gadgadasvarAH . prakAshitasukhAbdhyantarnimagnA nirmalAvRRitam.h .. 36.. nirastanikhiladhvAntAH praNamya vasudhAtale . shirasya~njalimAdhAya sarve devAH samAhitAH .. 37.. tuShTuvurhRRiShTamIshAnaM sarvalokapitAmaham.h . muktidaM puNyaniShThAnAM duHkhadaM pApakarmaNAm.h .. 38.. devA UchuH \- brahmaNe brahmavij~nAnadugdhodadhividhAyine . brahmatattvadidRRikShUNAM brahmadAya namo namaH .. 39.. kaShTasAgaramagnAnAM saMsArottArahetave . sAkShiNe sarvabhUtAnAM sAkShyahInAya vai namaH .. 40.. sarvadhAtre vidhAtre cha sarvadvandvApahAriNe . sarvAvasthAsu sarveShAM sAkShiNe vai namo namaH .. 41.. parAtparavihInAya parAya parameShThine . parij~nAtavatAmAtmasvarUpAya namo namaH .. 42.. padmajAya pavitrAya padmanAbhasutAya cha . padmapuShpeNa pUjyAya namaH padmadharAya cha .. 43.. surajyeShThAya sUryAdidevatAtRRiptikAriNe . surAsuranarAdInAM sukhadAya namo namaH .. 44.. vedhase vishvanetrAya vishuddhaj~nAnarUpiNe . vedavedyAya vedAntavidhaye vai namo namaH .. 45.. vidhaye vidhihInAya vidhivAkyavidhAyine . vidhyuktakarmaniShThAnAM namo vidyApradAyine .. 46.. viri~nchAyavishiShTAya vishiShTArtiharAya cha . viShaNNAnAM viShAdAbdhivinAshAya namo namaH .. 47.. namo hiraNyagarbhAya hiraNyagirivartine . hiraNyadAnalabhyAya hiraNyAtipriyAya cha .. 48.. shatAnandAya shAntAya shA.nkaraj~nAnadAyine . shamAdisahitasyaiva j~nAnadAya namo namaH .. 49.. shaMbhave shaMbhubhaktAnAM sha.nkarAya sharIriNAm.h . shA.nkaraj~nAnahInAnAM shatrave vai namo namaH .. 50.. namaH svayaMbhuve nityaM svayaMbhubrahmadAyine . svayaM brahmasvarUpAya svatantrAya parAtmane .. 51.. druhiNAya durAchAraniratasya durAtmanaH . duHkhadAyAnyajantUnAmAtmadAya namo namaH .. 52.. vandyahInAya vandyAya varadAya parasya cha . variShThAya variShThAnAM chaturvaktrAya vai namaH .. 53.. prajApatisamAkhyAya prajAnAM pataye sadA . prAjApatyaviraktasya namaH praj~nAnadAyine .. 54.. pitAmahAya pitrAdikalpanArahitAya cha . pishunAgamyadehAya peshalAya namo namaH .. 55.. jagatkartre jagadgoptre jagaddhantre parAtmane . jagaddRRishyavihInAya chinmAtrajyotiShe namaH .. 56.. vishvottIrNAya vishvAya vishvahInAya sAkShiNe . svaprakAshaikamAnAya namaH pUrNaparAtmane .. 57.. stutyAya stutihInAya stotrarUpAya tattvataH . stotRRINAmapi sarveShAM sukhadAya namo namaH .. 58.. sUta uvAcha \- evaM brahmANamAdityAH stutvA bhaktipuraHsaram.h . pRRiShTavantastu sarveShAM vedAnAmarthamAdarAt.h .. 59.. brahmA.api brahmavinmukhyaH sarvavedairabhiShTutaH . prAha gambhIrayA vAchA vedAnAmarthamuttamam.h .. 60.. iti shrIskandapurANe sUtasaMhitAyAM chaturthasya yaj~navaibhavakhaNDasyoparibhAge brahmagItAsUpaniShatsu brahmagItirnAma prathamo.adhyAyaH .. 1.. \medskip\hrule\medskip .. atha dvitIyo.adhyAyaH .. .. vedArthavichAraH .. brahmovAcha \- avAchya eva vedArthaH sarvathA sarvachetanaiH . tathA.api vakShye bhaktAnAM yuShmAkaM shRRiNutAdarAt.h .. 1.. AtmasaMj~naH shivaH shuddha eka evAdvayaH sadA . agre sarvamidaM devA AsIttanmAtramAstikAH .. 2.. tato nAnyanmiShatki.nchitsa punaH kAlapAkataH . prANinAM karmasaMskArAtsvashaktigatasattvataH .. 3.. sa aikShata jagatsarvaM nu sRRijA iti sha.nkaraH . sa punaH sakalAnetA.NllokAnAtmIyashaktitaH .. 4.. yathApUrvaM krameNaiva surA asRRijata prabhuH . taM haraM kechidichChanti kechidviShNuM surottamAH .. 5.. kechinmAmeva chechChanti kechidindrAdidevatAH . kechitpradhAnaM triguNaM svatantraM kevalaM jaDam.h .. 6.. aNavaH kechidichChanti shabdaM kechana mohitAH . kShaNapradhva.nsivij~nAnaM kechana bhrAntachetasaH .. 7.. shUnyasaMj~naM surAH kechinnirupAkhyaM vimohitAH . kechidbhUtAni chechChanti nisargaM kechana bhramAt.h .. 8.. tatra tatraiva tarkA.nshcha pravadanti yathAbalam.h . sarve vAdAH shrutismRRityorviruddhA iti me matiH .. 9.. pApiShThAnAM tu jantUnAM tatra tatra surarShabhAH . prAksaMsAravashAdeva jAyate ruchirAstikAH .. 10.. te.api kAlavipAkena shraddhayA pUtayA.api cha . purAtanena puNyena devatAnAM prasAdataH .. 11.. kAlena mahatA devAH sopAnakramataH punaH . vedamArgamimaM mukhyaM prApnuvanti chirantanam.h .. 12.. prAksaMsAravashAdeva ye vichintya balAbale . vivashA vedamApannAste.api kaivalyabhAginaH .. 13.. vedamArgamimaM muktvA mArgamanyaM samAshritaH . hastasthaM pAyasaM tyaktvA lihetkUrparaM AtmanaH .. 14.. vidA vedena jantUnAM muktirmArgAntareNa chet.h . tamasA.api vinA lokaM te pashyanti ghaTAdikam.h .. 15.. tasmAdvedodito hyarthaH satyaM satyaM mayoditam.h . anyena vedito hyartho na satyaH paramArthataH .. 16.. paramArtho dvidhA prokto mayA he svargavAsinaH . ekaH svabhAvataH sAkShAtparamArthaH sadaiva tu .. 17.. sa shivaH satyachaitanyasukhAnantasvalakShaNaH . aparaH kalpitaH sAkShAdbrahmaNyadhyastamAyayA .. 18.. kalpitAnAmavastUnAM madhye kechana mAyayA . paramArthatayA klRRiptAH vyavahAre surarShabhAH .. 19.. vyavahAre tu saMklRRiptAH kechanAparamArthataH . AkAshAdi jagachChuktirUpe te kathite mayA .. 20.. vyAvahArika satyArthaM sAkShAtsatyArthachid{}ghanam.h . ubhayaM vakti vedastu mArgA naivaM vadanti hi .. 21.. svapnAvasthAsu saMklRRiptasatyArthena samAnimAn.h . arthAnevA.a.amanantyanye mArgA he svargavAsinaH .. 22.. jAgratkAle tu saMklRRiptasatyArthena samAnimAn.h . mArgA evA.a.amanantyarthAkA kathA satyachid{}ghane .. 23.. tasmAdekaikayA dRRiShTyA mArgAH satyArthabhAShiNaH . dRRiShTyAntareNa te bhrAntA iti samya~N.hnirUpaNam.h .. 24.. chaitanyApekShayA chetyaM vyomAdi sakalaM jagat.h . asatyaM satyarUpaM tatkumbhakuDyAdyapekShayA .. 25.. kumbhakuDyAdayo bhAvA api vyomAdyapekShayA . asatyAH satyarUpAste shuktirUpAdyapekShayA .. 26.. jAgradityuditAvasthAmapekShya svapanAbhidhA . avasthA~.asatyarUpA hi na satyA hi divaukasaH .. 27.. tathA.api svapnadRRiShTaM tu vastu svarganivAsinaH . sUchakaM hi bhavatyeva jAgratsatyArthasiddhaye .. 28.. tathaiva mArgAH subhrAntA api vedoditasya tu . arthasya prAptisiddhyArthA bhavantyeva na sa.nshayaH .. 29.. tasmAdvedetarA mArgA naiva tyAjyA nirUpaNe . vedaniShThastu tAnmArgAnkadAchidapi na spRRishet.h .. 30.. vedaniShThastu mArgA.nstAnmohenApi spRRishedyadi . prAyashchittI bhavatyeva nAtra kAryA vichAraNA .. 31.. ekasyAmapi taiH sArdhaM pa.nktau vedaikasaMsthitaH . mohenApi na bhu.njIta bhuktvA chAndrAyaNaM charet.h .. 32.. ijyAdAnavivAhAdikAryamadhyayanaM shruteH . yadi tairmohataH kuryAtkuryAchchAndrAyaNatrayam.h .. 33.. dharmAdharmAdivij~nAnaM nA.a.adadIta shrutau sthitaH . tebhyo mohAdapi prAj~nAH shreyaskAmI kadAchana .. 34.. vedabAhyeShu mArgeShu saMskRRitA ye narAH surAH . te hi pApaNDinaH sAkShAttathA taiH sahavAsinaH .. 35.. kalau jagadvidhAtAraM shivaM satyAdilakShaNam.h . nArchayiShyanti vedena pAShaNDopahatA janAH .. 36.. vedasiddhaM mahAdevaM sAmbaM chandrArdhashekharam.h . nArchayiShyanti vedena pAShaNDopahatA janAH .. 37.. vedoktenaiva mArgeNa bhasmaneva tripuNDrakam.h . dhUlanaM nA.a.achariShyanti pAShaNDopahatA janAH .. 38.. rudrAkShadhAraNaM bhaktyA vedoktenaive vartmanA . na kariShyanti mohena pAShaNDopahatA janAH .. 39.. li.nge dine dine devaM shivarudrAdisaMj~nitam.h . nArchayiShyanti vedena pAShaNDopahatA janAH .. 40.. devakAryaM na kurvanti pitRRikAryaM visheShataH . aupAsanaM na kurvanti pAShaNDopahatA janAH .. 41.. pa~nchayaj~naM na kurvanti tathaivAtithipUjanam.h . vaishvadevaM na kurvanti pAShaNDopahatA janAH .. 42.. vedabAhyena mArgeNa pUjayanti janArdanam.h . nindanti sha.nkaraM mohAtpAShaNDopahatA janAH .. 43.. brahmANaM keshavaM rudraM bhedabhAvena mohitAH . pashyantekaM na jAnanti pAShaNDopahatA janAH .. 44.. adakShiNamanabhya.ngamadhautacharaNaM tathA . kurvatyanagnikaM shrAddhaM pAShaNDopahatA janAH .. 45.. ekAdashyAmathAShTamyAM chaturdashyAM visheShataH . upavAsaM na kurvanti pAShaNDopahatA janAH .. 46.. shatarudrIyachamakaistathA pauruShasUktakaiH . nAbhiShi~nchanti deveshaM pAShaNDopahatA janAH .. 47.. chirantanAni sthAnAni shivasya paramAtmanaH . na drakShyanti mahAbhaktyA pAShaNDopahatA janAH .. 48.. shrImaddakShiNakailAse vartanaM shraddhayA saha . vatsaraM na kariShyanti pAShaNDopahatA janAH .. 49.. shrImadvyAghrapure puNye vartanaM bhuktimuktidam.h . vatsaraM na kariShyanti pAShaNDopahatA janAH .. 50.. anyeShu cha vishiShTeShu shivasthAneShu vartanam.h . vatsaraM na kariShyanti pAShaNDopahatA janAH .. 51.. dine dine tu vedAntamahAvAkyArthanirNayam.h . AchAryAnna kariShyanti pAShaNDopahatA janAH .. 52.. sa.nnyAsaM parahaMsAkhyaM nA.ngIkurvanti mohitAH . pradveShaM cha kariShyanti pAShaNDopahatA janAH .. 53.. anyAni yAni karmANi vedenaivoditAni tu . nA.a.achariShyanti tAnyeva pAShaNDopahatA janAH .. 54.. smArtAnyapi cha karmANi yAni yAni surottamAH . nAchariShyanti tAnyeva pAShaNDopahatA janAH .. 55.. UrdhvapuNDraM lalATe tu vartulaM chArdhachandrakam.h . dhArayiShyanti mohena pAShaNDopahatA janAH .. 56.. sha.nkhachakragadAvajraira.nkanaM vigrahe svake . mohenaiva kariShyanti pAShaNDopahatA janAH .. 57.. manuShyANAM cha nAmnA tu teShAmAkArato.api cha . lA.nChitAshcha bhaviShyanti pAShaNDopahatA janAH .. 58.. bahunoktena kiM vedamaryAdAbhedanaM surAH . shraddhayaiva kariShyanti pAShaNDopahatA janAH .. 59.. dhIrA vishiShTAshcha maheshvarasya prasAdayuktAshcha mahattamAshcha . vedoditaM kevalameva devA mudA kariShyanti vimuktisiddhyai .. 60.. iti brahmagItAsUpaniShatsu vedArthavichAro nAma dvitIyo.adhyAyaH .. 2.. \medskip\hrule\medskip .. atha tRRitIyo.adhyAyaH .. .. sAkShishivasvarUpakathanam.h .. brahmovAcha \- sarvAtmA sha.nkaro nAma sAkShyeva sakalasya tu . sAkShyabhAve jagatsAkShyaM kathaM bhAti surottamAH .. 1.. svato bhAnavihInaM hi jagatsarvaM charAcharam.h . jaDatA.ajaDatA chAsya jagato bhAnavattayA .. 2.. bhAnaM vij~nAnato janyamiti kaishchidudIryate . tanna sa.ngatameva syAjjanyaM chejjaDameva tat.h . jaDAnAmeva janyatvaM kumbhAdInAM hi saMmatam.h .. 3.. vij~nAnaM chApi bhAnasya naivotpAdakamiShyate . j~nAnasya bhAnarUpeNa pariNAmo na sidhyati .. 4.. avikriyatvAjj~nAnasya yadi tasyApi vikriyA . tarhi kShIrAdivachchetyaM bhavettannaiva vedanam.h .. 5.. tathA bhAnasya vij~nAnaM naivA.a.arambhakamiShyate . adravyatvAdguNatvena paraira.ngIkRRitatvataH .. 6.. asadrUpasya bhAnasya j~nAnaM nA.a.arambhakaM bhavet.h . vandhyAsUnorapi j~nAnaM tadA hyArambhakaM bhavet.h .. 7.. prAgasadrUpabhAnasya j~nAnaM nA.a.arambhakaM bhavet.h . asataH prAktvapUrvANAM visheShANAmabhAvataH .. 8.. ato vij~nAnajanyatvaM nAsti bhAnasya sarvadA .. 9.. j~nAnasyApi na janyatvamasti he svargavAsinaH . uktanyAyena janyatvapratItirbhrAntireva hi .. 10.. bhAnasyApi tathA bhrAntirjanyatvapratibhA surAH . bhAvatve satyajanyatvAdbhAnaM nityaM surottamAH .. 11.. yajjagadbhAsakaM bhAnaM nityaM bhAti svataH surAH . sa eva jagataH sAkShI sarvAtmA sha.nkarAbhidhaH .. 12.. tena kalpitasambandhAdaj~nAnaM bhAti na svataH . aj~nAnajanyaM chittaM cha rAgadveShAdayastathA . aj~nAnaspRRiShTachaitanyAdevaM bhAnti na cha svataH .. 13.. prANashchApi tathA bAhyakaraNAni vapustathA . chittavRRittyabhisaMbandhadvAreNaiva dRRiganvayAt.h .. 14.. vibhAnti na svato bAhyaviShayAshcha tathaiva cha .. 15.. anumAnAdivRRittisthaM chaitanyaM surasattamAH . arthAnAmapi keShAM chidbhAsakaM tena sha.nkaraH .. 16.. sarvAvabhAsakaH proktastena bhAtamidaM jagat.h . ato rUpANi tenaiva pashyatIshena mAnavaH .. 17.. shRRiNotyanena shabdA.nshcha gandhAnAjighrati priyAn.h . anenaiva sadA vAchaM vyAkaroti tu mAnavaH . anena svAdu chAsvAdu vijAnAti cha mAnavaH .. 18.. sha.nkarAkhyaM tu vij~nAnaM bahudhA shabdyate budhaiH . kechid.hhRRidayamityAhurbrAhmaNA he surottamAH .. 19.. mana ityapare santaH saMj~nAnamiti kechana . Aj~nAnamiti vidvA.nsaH kechiddhe svargavAsinaH .. 20.. vij~nAnamiti chApyanye praj~nAnamiti kechana . medheti brAhmaNAH kechiddRRiShTirityapare budhAH .. 21.. dhRRitirityapare prAj~nA matirityapi kechana . manISheti mahAprAj~nA jUtirityapare budhAH .. 22.. smRRitirityAstikAH kechitsa.nkalpa iti kechana . kraturityapare prAj~nAH kAma ityapare janAH .. 23.. vasha ityAstikAH kechitsarvANyetAni sa.ntatam.h . praj~nAnasya shivasyAsya nAmadhyeyAnyasa.nshayam.h .. 24.. eSha brahmaiSha evendra eSha eva prajApatiH . eSha eva hi devAshcha bhUtAni bhavanAni cha .. 25.. aNDajA jArujAshchaiva svedajA udbhijA api . ashvA gAvashcha martyAshcha hastipUrvAstathaiva cha .. 26.. sthAvaraM ja.ngamaM chaiva tathA.anyadapi ki.nchana . sarvametadayaM shambhuH praj~nAnaghanalakShaNaH .. 27.. pratiShThA sarvavastUnAM praj~naiShA pArameshvarI . praj~nAnameva tadbrahma shivarudrAdi saMj~nitam.h .. 28.. evaMrUpaparij~nAnAdeva martyo.amRRito bhavet.h . na karmaNa na prajayA na chAnyenApi kenachit.h .. 29.. brahmavedanamAtreNa brahmA.a.apnotyeva mAnavaH . atra nAstyeva sandehastrirvaH shapathayAmyaham.h .. 30.. tadvidyAviShayaM brahma satyaj~nAnasukhAdvayam.h . saMsArake guhAvAchye mAyAj~nAnAdisaMj~nite . nihitaM brahma yo veda paramavyomasaMj~nite .. 31.. so.ashnute sakalAnkAmAnakrameNa surarShabhAH . viditabrahmarUpeNa jIvanmukto na sa.nshayaH .. 32.. pratyagaj~nAnavij~nAnamAyAshaktestu sAkShiNam.h . ekaM brahma cha saMpashyansAkShAdbrahmaviduttamaH .. 33.. brahmarUpAtmanastasmAdetasmAchChaktimishritAt.h . apa.nchIkRRita AkAshaH saMbhUto rajjusarpavat.h .. 34.. AkAshAdvAyusa.nj~nastu sparsho.apa.nchIkRRitaH punaH . vAyoragnistathA chAgnerApa adbhyo vasundharA .. 35.. tAni bhUtAni sUkShmANi pa.nchIkRRitya shivAj~nayA . tebhya eva surA sRRiShTaM brahmANDAkhyamidaM mayA .. 36.. bhuvanAni vishiShTAni nirmitAni shivAj~nayA . brahmANDasyodare devA devAshcha vividhA amI .. 37.. devAdayoo manuShyAshcha tathA pashvAdayo janAH . tattatkarmAnurUpeNa mayA sRRiShTAH shivAj~nayA .. 38.. asthisnAyvAdirUpaM yachCharIraM bhAti dehinAm.h . tasmAtprANamayo hyAtmA vibhinnashchA.a.antaro yataH .. 39.. yo.ayaM prANamayo hyAtmA bhAti sarvasharIriNAm.h . tato manomayo hyAtmA vibhinnashchA.a.antaratvataH .. 40.. yo.ayaM manomayo hyAtmA bhAti sarvasharIriNAm.h . vij~nAnamaya AtmA cha tato.anyashchA.a.antaro yataH .. 41.. vij~nAnamaya AtmA yo vibhAti sakalAtmanAm.h . Anandamaya AtmA cha tato.anyashchA.a.antaro yataH .. 42.. yo.ayamannamayaH so.ayaM pUrNaH prANamayena tu . manomayena prANo.api tathA pUrNaH svabhAvataH .. 43.. tathA manomayo hyAtmA pUrNo j~nAnamayena tu . Anandena sadA pUrNastathA j~nAnamayaH surAH .. 44.. tathA.a.anandamayashchApi brahmaNA.anyena sAkShiNA . sarvAntareNa saMpUrNo brahma nAnyena kenachit.h .. 45.. yadidaM brahma puchChAkhyaM satyaj~nAnAdvayAtmakam.h . sa rasaH sarvadA sAkShAnnAnyathA surapu.ngavAH .. 46.. etameva rasaM sAkShAllabdhvA dehI sanAtanam.h . sukhI bhavati sarvatra nAnyathA surasattamAH .. 47.. asatyasminparAnande svAtmabhUte.akhilAtmanAm.h . ko jIvati naro devAH ko vA nityaM vicheShTate .. 48.. tasmAtsarvAtmanAM chitte bhAsamAno raso haraH . Anandayati duHkhADhyaM jIvAtmAnaM kRRipAbalAt.h .. 49.. yadA hyevaiSha etasminnadRRishyatvAdilakShaNe . nirbhedaM paramekatvaM vindate surasattamAH .. 50.. tadaivAbhayamatyantaM kalyANaM paramAmRRitam.h . svAtmabhUtaM paraM brahma sa yAti svargavAsinaH .. 51.. yadA hyevaiSha etasminnalpamatyantaraM naraH . vijAnAti tadA tasya bhayaM syAnnAtra sa.nshayaH .. 52.. sarveShAmAtmabhUtaM yadbrahma satyAdilakShaNam.h . udAste tatsurashreShThA yathAjAtajanaM prati .. 53.. samyagj~nAnaikaniShThAnAM tadeva paramaM padam.h . tadA svAtmatayA bhAti kevalaM kRRipayA surAH .. 54.. tattvevAdhItavedasya sahA.ngaiH surapu.ngavAH . mananena vihInasya bhayahetuH sadA bhavet.h .. 55.. bhIShA.asmAtpavate vAyurbhIShodeti divAkaraH . bhIShA.asmAdagnirindrashcha mRRityurdhAvati pa.nchamaH .. 56.. asyaivA.a.anandaleshena stambAntA viShNupUrvakAH . bhavanti sukhino devAstAratamyakrameNa tu .. 57.. tattatpadaviraktasya shrotriyasya prasAdinaH . svarUpabhUta AnandaH svayaM bhAti pade yathA .. 58.. ayameva shivaH sAkShAdAdityahRRidaye tathA . anyeShAM hRRidaye chaiva bhAti sAkShitayA svayam.h .. 59.. vihAya sAkShyaM dehAdi mAyAntaM tu vivekataH . sarvasAkShiNamAtmAnaM yaH pashyati sa pashyati .. 60.. rudranArAyaNAdInAM stambAntAnAM cha sAkShiNam.h . evaM tarkapramANAbhyAM yaH pashyati sa pashyati .. 61.. yasyaivaM tarkamAnAbhyAmasti vij~nAnamAstikAH . sa lokAdakhilAdasmAdvibhidyA.a.atmAnamAtmanA .. 62.. annAdInakhilAnkoshAnAbhAsena vibhAsitAn.h . upasa.nkrAmatIshasya prasAdAdeva kevalAt.h .. 63.. yato vAcho nivartante nimittAnAmabhAvataH . nirvisheShe shive shabdaH kathaM devAH pravartate .. 64.. visheShaM ka.nchidAshritya khalu shabdaH pravartate . yasmAdetanmanaH sUkShmAM vyAvRRittaM sarvagocharam.h .. 65.. yasmAchChrotratvagakShyAdikhAni karmendriyANi cha . vyAvRRittAni parAgvastuviShayANi surottamAH .. 66.. tadbrahmA.a.anandamadvandvaM nirguNaM satyachid{}ghanam.h . viditvA svAtmarUpeNa na bibheti kutashchana .. 67.. evaM yastu vijAnAti svagurorupadeshataH . sa sAdhvasAdhukarmabhyAM sadA na tapati prabhuH .. 68.. tapyatApakarUpeNa vibhAtamakhilaM jagat.h . pratyagAtmatayA bhAti j~nAnAdvedAntavAkyajAt.h .. 69.. kartA kArayitA karma karaNaM kAryamAstikaH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtparameshvarAt.h .. 70.. pramAtA cha pramANaM cha prameyaM pramitistathA . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 71.. niyojyashcha niyogashcha sAdhanAni niyojakaH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 72.. bhoktA bhojayitA bhogo bhogopakaraNAni cha . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 73.. grAhakashcha tathA grAhyaM grahaNaM sarvatomukham.h . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 74.. anyathAj~nAnamaj~nAnaM sa.nshayaj~nAnameva cha . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 75.. ghaTaj~nAnaM paTaj~nAnaM kuDyAdij~nAnameva cha . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 76.. ghaTaH kuDyaM kusUlaM cha paTaH pAtraM cha parvataH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 77.. pAtAlAdyAshcha lokAshcha satyalokAdayo.api cha . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 78.. brahmANDaM tatra klRRiptAnAmaNDAnAM shatakoTayaH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 79.. samudrAshcha taTAkAshcha nadyaH sarvanadA api . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 80.. merumandArapUrvAshcha parvatAshcha mahattarAH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 81.. vanAni vanadeshAshcha vanyAni vividhAni cha . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 82.. vRRikShAshcha vividhAH kShudratRRiNagulmAdayo.api cha . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 83.. AkAshAdIni bhUtAni bhautikAnyakhilAnyapi . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 84.. shabdasparshAditanmAtrarUpANi sakalAni cha . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 85.. kRRimikITapata~NgAshcha kShudrA api cha jantavaH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 86.. pashavashcha mRRigAshchaiva pannagAH pApayonayaH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 87.. manuShyAshchaiva mAta.ngA ashvA uShTrAH kharA api . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 88.. yakSharAkShasagandharvapramukhAH siddhaki.nnarAH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 89.. karmadevAshcha devarAjo virAT.h svarAT.h . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtdAtpArameshvarAt.h .. 95.. ahaM cha madvibhUtishcha viShNubhaktAshcha dehinaH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 91.. viShNurviShNuvibhUtishcha viShNubhaktAshcha dehinaH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 92.. rudro rudravibhUtishcha rudrabhaktAshcha dehinaH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 93.. IshvarastadvibhUtishcha tadIyAH sarvadehinaH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 94.. sadAshivasamAkhyastu shivastasya vibhUtayaH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 95.. dishashcha vidishashchaiva sAbhraM nakShatramaNDalam.h . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 96.. vAsudevaH sa.nkarShaNaH pradyumnashchAniruddhakaH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 97.. matsyaH kUrmo varAhashcha nArasi.nho.atha vAmanaH . tadbhaktAshcha tathA bhAnti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 98.. AshramAshcha tathA varNAH sa.nkarA vividhA api . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 99.. niShiddhaM chAniShiddhaM cha niShedhA vidhayo.api cha . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 100.. sharIramindriyaM prANo mano buddhiraha.nkRRitiH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 101.. kAmakrodhAdayaH sarve tathA shAntyAdayo.api cha . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 102.. jIvAtmA paramAtmA cha tayorbhedashcha bhedakaH . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 103.. jaDashaktiprabhedAshcha chichChaktistadbhidA.api cha . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 104.. astishabdoditA arthA nAstishabdoditA api . sarvamAtmatayA bhAti prasAdAtpArameshvarAt.h .. 105.. AtmA nAma surAH svena bhAsA yo bhAti sa.ntatam.h . tameva tvamahaMshabdapratyayAbhyAM tu jantavaH .. 106.. vyavahAre vijAnanti na jAnantyeva te.arthataH . arthatashchAsya vettAro na vidyante.advayatvataH .. 107.. evamAatmAnamadvaitamAtmanA veda yaH sthiram.h . so.ayamarthamimaM nityaM gAyannAste svabhAvataH .. 108.. yathA nartanamIshasya svabhAvAllokarakShakam.h . tathA vidyA vinodAkhyA gItirlokopakAriNI .. 109.. yathaivA.a.adigurorgItirlokAnAM hitakAriNI . tathaivAsya gurorgItirlokAnAM hitakAmyayA .. 110.. AptakAmasya rudrasya gItirvyAkhyAnalakShaNA . paropakAriNI tadvadgItirasyApi sadguroH .. 111.. laukikeShvapi gAneShu prasAdaM kurute shivaH . kiM punarvaidike gAne tato gAnaM samAshrayet.h .. 112.. vyAkhyAgAneShvashaktastu shivamuddishya bhaktitaH . laukikImapi vA gItiM kuryAnnityamatandritaH .. 113.. gItij~nAnaM shivaprApteH sutarAM kAraNaM bhavet.h . gItij~nAnena yogaH syAdyogAdeva shivaikyatA .. 114.. gItij~no yadi yogena na yAti parameshvaram.h . pratibandhakabAhulyAttasyaivAnucharo bhavet.h .. 115.. kevalaM laukikaM gAnaM na kuryAnmohato.api vA . yadi kuryAtpramAdena prAyashchittI bhaveddvijaH .. 116.. atastu saMsAravinAshane rataH shrutipramANena cha tarkavartmanA . prabodhamAsAdya shivasya taM punaH sadaiva gAyanvicharedimAM mahIm.h .. 117.. ityupaniShatparatattvaviShayA vaH satyamuditA sakaladuHkhanihantrI . kaShTahRRidayasya manujasya na deyA bhaktisahitasya tu shivasya khalu deyA .. 118.. iti brahmagItAsUpaniShatsu sAkShishivasvarUpakathanaM nAma tRRitIyo.adhyAyaH .. 2.. \medskip\hrule\medskip .. atha chaturtho.adhyAyaH .. .. talavakAropaniShadvyAkhyAkathanam .. brahmovAcha \- asti devaH svataH siddhaH sAkShI sarvasya sarvadA . saMsArArNavamagnAnAM sAkShAtsaMsAramochakaH .. 1.. sarveShAM tu manastena preritaM niyamena tu . viShaye gachChati prANashcheShTate vAgvadatyapi .. 2.. chakShuH pashyati rUpANi shrotraM shabdaM shRRiNotyapi . anyAni khAni sarvANi tenaiva preritAni tu .. 3.. svaM svaM viShayamuddishya pravartante nirantaram.h . pravartakatvaM chApyasya mAyayA na svabhAvataH .. 4.. indriyANAM tu sattA cha naiva svAbhAvikI matA . taptAyaH piNDavattasya sattyayaiva surarShabhAH .. 5.. shrotramAtmani chAdhyastaM svayaM devo maheshvaraH . anupravishya shrotrasya dadAti shrotratAM haraH .. 6.. mana Atmani chAdhyastaM pravishya parameshvaraH . manastvaM tasya sattvastho dadAti niyamena tu .. 7.. vAcho vAktvamanuprApya prANasya praNatAM haraH . dadAti niyamenaiva chakShuShTvaM chakShuShastathA .. 8.. anyeShAmindriyANAM tu kalpitAnAmapIshvaraH . tattadrUpamanuprApya dadAti niyamena tu .. 9.. tatra chakShushcha vAk.hchaiva manashchAnyAni khAni cha . na gachChanti svayaMjyotiHsvabhAve paramAtmani .. 10.. sa devo viditAdanyastathaivAviditAdapi. vAchA cha manasA chaiva chakShuShA cha tathaiva cha .. 11.. shrotreNApi surashreShThAH prANenAnyena kenachit.h . na shakyo gocharIkartuM satyameva mayoditam.h .. 12.. yasyedamakhilaM nityaM gocharaM rUpavadraveH . tadeva paramaM brahma vitta yUyaM sanAtanam.h .. 13.. evaM jAnanti ye dhIrAstarkatashcha pramANataH . gurUktyA svAnubhUtyA cha bhavanti khalu te.amRRitAH .. 14.. suj~nAtamiti tadbrahma manudhvaM yadi he surAH . dabhrameva hi tatsAkShi brahma vedyaM kathaM bhavet.h .. 15.. yasya svAtmatayA brahma viditaM karmatAM vinA . tasya tajj~nAnakartRRitvavihInasya mataM hi tat.h .. 16.. yasyAmataM tasya mataM mataM yasya na veda saH . avij~nAtaM vijAnatAM vij~nAtamavijAnatAm.h .. 17.. brahmaj~nAne ghaTaj~nAne bhrAntij~nAne.api chA.a.astikAH . naiva kartRRi na karmApi brahma chitkevalaM bhavet.h .. 18.. yasya kartRRitayA bhAtaM brahmAkartRRi surottamAH . tasya brahmAmataM yasmAtkarma tasya mataM hi tat.h .. 19.. yasya karmatayA bhAtaM brahmAkarma surottamAH . tasya brahmAmataM yasmAtkarma tasya mataM hi tat.h .. 20.. akartraviShayapratyakprakAshaH svAtmanaiva tu . vinA tarkapramANAbhyAM brahma yo veda veda saH .. 21.. evaMrUpaparij~nAnamapi dRRishyatayaiva tu . yasya bhAti sa tatsAkShI brUta brahmAtmavitkatham.h .. 22.. brahmAvidyA.api j~nAtA chedvedyA bhavati kumbhavat.h . avedyaM brahma vedyaM syAdvedyavidyAbhisa.ngamAt.h .. 23.. vettA.api vidyAsambandhAtvisheSho bhaved.hdhruvam.h . nirvisheShaM paraM brahma tato vidvAnna chA.a.atmavit.h .. 24.. vidyAyA Ashrayatvena viShayatvena vA bhavet.h . brahma naivAnyathA tatra brahma brahma bhavetkatham.h .. 25.. brahmasambandhahInA chedvidyA brahma tu veditum . ashakyaM tatra he devAH ko vA brahmAtmavidbhavet .. 26.. brahmaNyadhyastamAyAdinivRRittiM kurute tu sA . vidyA yadi na mAyAyAH pratyagAtmanyasambhavAt .. 27.. pratyagAtmA paraM jyotirmAyA sA tu mahattamaH . tathA sati kathaM mAyAsambhavaH pratyagAtmani .. 28.. tasmAttarkapramANAbhyAM svAnubhUtyA cha chid.hghane . svaprakAshaikasa.nsiddhernAsti mAyA parAtmani .. 29.. vyAvahArikadRRiShTyeyaM vidyA.avidyA na chAnyathA . tattvadRRiShTyA tu nAstyeva tattvamevAsti kevalam .. 30.. vyAvahArikadRRiShTistu prakAshAvyabhichArataH . prakAsha eva satataM tasmAdadvaitameva hi .. 31.. advaitamiti choktishcha prakAshAvyabhichArataH . prakAsha eva satataM tasmAnmaunaM hi yujyate .. 32.. pratyakShAdi pramANaishcha tarkaiH shrutyA tathaiva cha . svagurorupadeshena prasAdena shivasya tu .. 33.. arjitairapi dharmaishcha kAlapAkena dhArmikAH . artho mahAnayaM bhAti shA.nkaraH puruShasya tu .. 34.. yasya prakAshitaH sAkShAdayamartho mahattaraH . tasya nAsti kriyAH sarvA j~nAnaM chApyadvayatvataH .. 35.. ayamartho mahAnyasya svata eva prakAshitaH . na sa jIvo na cha brahma na chAnyadapi ki.nchana .. 36.. ayamartho mahAnyasya svata eva prakAshitaH . na tasya varNA vidyante nA.a.ashramAshcha tathaiva cha .. 37.. ayamartho mahAnyasya svata eva prakAshitaH . na tasya dharmo.adharmashcha na niShedho vidhirna cha .. 38.. etamarthaM mahAntaM yaH prAptaH shambhoH prasAdataH . sa shambhureva naivAnya iti me nishchitA matiH .. 39.. etamarthaM mahAntaM yaH prAptaH shambhoH prasAdataH . tasyAhaM vaibhavaM vaktuM na shaktaH satyamIritam .. 40.. etamarthaM mahAntaM yaH prAptaH shambhoH prasAdataH . vaibhavaM tasya viShNushcha na shakto vaktumAstikAH .. 41.. etamarthaM mahAntaM yaH prAptaH shambhoH prasAdataH . vaibhavaM tasya rudrashcha na shakto vaktumAstikAH .. 42.. etamarthaM mahAntaM yaH prAptaH shambhoH prasAdataH . vaibhavaM tasya vedAshcha na shaktA vaktumAstikAH .. 43.. asmindehe yadi j~nAtaH purokto.arthomahAnayam . sa sAkShAtsatyamadvaitaM nirvANaM yAti mAnavaH .. 44.. asmindehe na vij~nAtaH purokto.artho mahAnyadi . vinaShTireva mahatI tasya naiva parA gatiH .. 45.. svasharIre.anyadeheShu samaM nishchitya taM dRRiDham . atha dhIrA na jAyante hyamRRitAshcha bhavanti hi .. 46.. baddho mukto mahAvidvAnaj~na ityAdibhedataH . eka eva sadA bhAti nAneva svapnavatsvayam .. 47.. ataH svamuktyaivAnyeShAmAbhAsAnAmapi dhruvam . muktiM jAnAti he devA AtmanAmAtmavidvaraH .. 48.. svasa.nsAradashAyAM tu svabhrAntyA sarvadehinAm . AbhAsAnAM cha sa.nsAraM veda muktiM tathaiva cha .. 49.. prArabdhakarmaparyantaM kadAchitparamAtmavit. jagajjIvAdikaM veda kadAchinnaiva veda tat .. 50.. kadAchidbrahma jAnAti pratItamakhilaM surAH . kadAchinnaiva jAnAti svabhAvAdeva tattvavit .. 51.. jagajjIvAdirUpeNa yadA brahma vibhAsate . tadA duHkhAdibhogo.api bhAti chA.a.AabhAsarUpataH .. 52.. yadA brahmAtmanA sarvaM vibhAti svata eva tu . tadA duHkhAdibhogo.ayamAbhAso na vibhAsate .. 53.. jagajjIvAdirUpeNa pashyannapi parAtmavit . na tatpashyati tadrUpaM brahmavastveva pashyati .. 54.. brahmaNo.anyatsadA nAsti vastuto.avastuto.api cha . tathA sati shivAdanyatkathaM pashyati tattvavit .. 55.. brahmarUpeNa vA sAkShAjjagajjIvAtmanA.athavA . yathA yathA prathA sAkShAdbrahma bhAti tathA tathA .. 56.. yathA yathA.avabhAso.ayaM svabhAvAdeva bhAsate . tathA tathA.anusandhAnaM yoginaH svAtmavedanam .. 57.. nAmatashchArthatashchApi mahAdevo yadi prabhuH . kiM jahAti tadA vidvAnkiM gRRihNAti surarShabhAH .. 58.. grAhyaM vA sha.nkarAdanyattyAjyaM vA yadi vidyate . mahattvaM tasya hIyeta svabhAvo na vihanyate .. 59.. mahattvaM naiva dharmo.asya bhedAbhAvAtparAtmanaH . dharmadharmitvavArtA cha bhede sati hi vidyate .. 60.. bhedo.abhedastathA bhedAbhedaH sAkShAtparAtmanA . nAsti svAtmAtirekeNa svayamevAsti sarvadA .. 61.. brahmaiva vidyate sAkShAdvastuto.avastuto.api cha . tathA sati shivaj~nAnI kiM gRRihNAti jahAti kim .. 62.. mAyayA vidyate sarvamiti kechana mohitAH . shivarUpAtirekeNa nAsti mAyA cha vastutaH .. 63.. mAyayA vA shivAdanyadvidyate chechChivasya tu . mahattvaM paramaM sAkShAddhIyate surapu~NgavAH .. 64.. mahattvasya tu sa.nkocho nAsti samya~NnirUpaNe . asti chedapramANaM syAchChrutiH satyArthavAdinI .. 65.. tasmAdasti mahAdeva eva sAkShAtsvayaMprabhuH . AnandarUpaH saMpUrNo na tato.anyattu ki.nchana .. 66.. iyameva tu tarkANAM niShThAkAShThA surottamAH . pratyakShAdipramANAnAM vedAntAnAmapIshvarAH .. 67.. smRRitInAM cha purANAnAM bhAratasya tathaiva cha . vedAnusArividyAnAmanyAsAmAstikottamAH .. 68.. shaivAgamAnAM sarveShAM viShNuproktAgamasya cha . asmaduktAgamasyApi surAH sUkShmanirUpaNe .. 69.. buddhAgamAnAM sarveShAM tathaivArhAgamasya cha . yakShagandharvasiddhAdinirmitasyA.a.agamasya cha .. 70.. paramAdvaitavij~nAnaM kasya martyasya sidhyati . kasya devasya vA sAkShAchChivasyaiva hi sidhyati .. 71.. paramAdvaitavij~nAnaM shivasyAmitatejasaH . svabhAvasiddhaM devyAshcha shivAyA AstikottamAH .. 72.. prasAdAdeva rudrasya shivAyAshcha tathaiva cha . paramAdvaitavij~nAnaM viShNoH sAkShAnmamApi cha .. 73.. virAT.hsa.nj~nasya devasya svarAT.hsa.nj~nasya chA.a.atmanaH . samrAT.hsa.nj~nasya chAnyeShAM prasAdeva vedanam .. 74.. yuShmAkamapi sarveShAM shivasya paramAtmanaH . paramAdvaitavij~nAnaM prasAdAdeva nAnyathA .. 75.. yakSharAkShasagandharvasiddhAdInAmapIshvarAH . paramAdvaitavij~nAnaM prasAdAdeva shUlinaH .. 76.. manuShyAnAM cha sarveShAM pashvAdInAM tathaiva cha . paramAdvaitavij~nAnaM prasAdAdeva shUlinaH .. 77.. prasAde sati kITo vA pata.ngo vA naro.atha vA . devo vA dAnavo vA.api labhate j~nAnamuttamam .. 78.. eSha eva hi jantUnAM paraj~nAnaM dadAti cha . na viShNurnAhamanyashcha satyameva mayoditam .. 79.. AdAne cha tathA dAne na svatantro mahAn hariH . tathaivAhaM surashreShThAH satyameva mayoditam .. 80.. svatantraH shiva evAyaM sa hi sa.nsAramochakaH . taM vinA na mayoddhartuM shakyate sa.nsRRiterjanaH .. 81.. viShNunA cha pareNApi mahAdevaM ghRRiNAnidhim . vinA jantuM samuddhartuM shakyate na hi sattamAH .. 82.. darvInyAyena sa.nsArAduddharAmi janAnimAn . na svAtantryeNa he devAH sAkShAdviShNustathaiva cha .. 83.. devadevasya rudrasya svarUpaM tasya vaibhavam . ko vA jAnAti nAstyeva svayaM jAnAti vA na vA .. 84.. durvij~neyo mahAdevo mahatAmapi dehinAm . prasAdena vinA devAH satyameva mayoditam .. 85.. purA surANAM sarveShAmasurANAM durAtmanAm . mahAmohena sa.ngrAmaH sa.njAto durnivArakaH .. 86.. asuraiH pIDitA devA balavadbhiH surA bhRRisham . tAndRRiShTvA bhagavAnIshaH sarvaj~naH karuNAkaraH .. 87.. devAnAM vijayaM devA asurANAM parAjayam . dadau tena suraiH shIghramasurAstu parAjitAH .. 88.. avij~nAya mahAdevavaibhavaM parimohitAH . vayaM vijayamApannA asurAshcha parAjitAH .. 89.. ityahaMmAnasa.nChannAH sarve devAH purAtanAH . atIva prItimApannA abhavansurapu~NgavAH .. 90.. punarvishvAdhiko rudro bhagavAnkaruNAnidhiH . svasya darshayituM teShAM durj~neyatvaM tathaiva cha .. 91.. teShAM bhrAntinivRRityarthamapi sAkShAnmaheshvaraH . AvirbabhUva sarvaj~no yakSharUpeNa he surAH .. 92.. taM dRRiShTvA yakShamatyantaM vismayena sahAmarAH . vichArya sarve saMbhUya kimidaM yakShamityapi .. 93.. punaragniM samAhUya devAH sarve vimohitAH . abruva.nstvaM vijAnIhi kimetadyakShamityapi .. 94.. agnistathA karomIti prochya yakShaM gato.abhavat . yakSharUpo mahAdevaH ko.asItyAhAnalaM prati .. 95.. agnirvA ahamasmIti yakShaM pratyAha so.api cha . so.api provAcha bhagavA.nstvayi kiM vIryamityapi .. 96.. idaM sarvaM daheyaM yadidaM bhUmyAM vyavasthitam . ityAhAgnistRRiNaM tasmai nidhAya parameshvaraH .. 97.. etaddaheti bhagavAnsmayamAnA.abhyabhAShata . agniH sarvajavenaiva taddagdhuM tRRiNamAstikAH .. 98.. ashakto lajjayA yukto bhIto.agachChatsurAnprati . mAyA tasyaiva vij~nAtuM na shakyaM vaibhavaM surAH .. 99.. vitta yUyaM mahAyAsAdityAhAgniH surAnprati . tachChrutvA vAyumAhUya vijAnIhIti chAbruvan .. 100.. so.api gatvA tathA tena yakSharUpeNa shambhunA . bhRRishaM pratihato bhUtvA tathA.agachChatsurAnprati .. 101.. punarindraH svayaM mohAdahantAka.nchukAvRRitaH . vij~nAtuM yakShamagamatsa tatraiva tirodadhe .. 102.. indro.atIva viShaNNastu mahAtApasamanvitaH . vidyArUpAmumAM devIM dhyAtvA kAruNikottamAm .. 103.. laukikairvaidikaiH stotraistuShTAva parameshvarIm . sA shivA karuNAmUrtirjaganmAtA trayImayI .. 104.. shivAbhinnA parAnandA sha.nkarasyApi sha.nkarI . svechChayA himavatputrI svabhaktajanavatsalA .. 105.. mahAdevasya mAhAtmyaM durj~neyaM sarvajantubhiH . iti darshayituM devI tatraivA.a.avirabhUtsvayam .. 106.. tAmArAdhya shivAmindraH shobhamAnAM tu sarvataH . umAM parvatarAjendrakanyakAmAha vajrabhRRit .. 107.. kimetadyakShamatraiva prAdurbhUtaM tirohitam . vaktumarhasi deveshi mama kAruNikottame .. 108.. devI paramakAruNyAdbrahma me patiratra tu . prAdurbhUtaM tirobhUtamityAhAdeShanAyikA .. 109.. durvij~neyo mahAdevo viShNoH sAkShAdajasya cha . anyeShAmapi devAnAM tavApi maghavanbhRRisham .. 110.. pradarshayitumIshAno durj~neyatvaM svakaM param . AvirbhUto na chAnyena kAraNena surAdhipa .. 111.. sa eva sarvadevAnAM tavApi vijayapradaH . parAjayakaro.anyeShAM tameva sharaNaM vraja .. 112.. ityuktvA sA mahAdevI chidrUpA sarvasAkShiNI . bhaktAnAM pAshahantrI tu tatraivAntarhitA.abhavat .. 113.. punardevA mahAdevaM mahAkAruNikottamam . durvij~neyaM surashreShThAH svatantraM bhaktimuktidam . viduH sunishchitaM tyaktvA mAtsaryaM bhavakAraNam .. 114.. prasAde sati vij~nAtuM shakyate parameshvaraH . prasAdena vinA naiva shakyate sarvajantubhiH .. 115.. prasAdena vinA viShNurna jAnAti maheshvaram . tathA chAhaM na jAnAmi devatAH sakalA api .. 116.. prasAdasya tu siddhyarthaM khalu sarvaM surarShabhAH . prasAdena vinA devaM ye jAnanti surarShabhAH .. 117.. te jAnanti vinA ghrANaM gandhaM hastena kevalam . prasAdo nAma rudrasya karmasAmye tu dehinAm .. 118.. deshikAlokanAjjAto vishiShTAtishayaH surAH . prasAdasya svarUpaM tu mayA nArAyaNena cha .. 119.. rudreNApi surA vaktuM na shakyaM kalpakoTibhiH . kevalaM li~NgagamyaM tu na pratyakShaM shivasya cha .. 120.. shivAyAshcha hareH sAkShAnmama chAnyasya chA.a.astikAH . praharShaH svaranetrA.ngavikriyA kampanaM tathA .. 121.. stobhaH sharIrapAtashcha bhramaNaM chodgatistathA . AkAshe.avasthitirdevAH sharIrAntarasa.nsthitiH .. 122.. adarshanaM cha dehasya prakAshatvena bhAsanam . anadhItasya shAstrasya svata eva prakAshanam .. 123.. nigrahAnugrahe shaktiH parvatAdeshcha bhedanam . evamAdIni li.ngAni prasAdasya surarShabhAH .. 124.. tIvrAttIvrataraH shaMbhoH prasAdo na samo bhavet . eva.nrUpaH prasAdashcha shivayA cha shivena cha .. 125.. j~nAyate na mayA nAnyairnaiva nArAyaNena cha . ataH sarvaM parityajya shivAdanyattu daivatam .. 126.. tameva sharaNaM gachChetsadyo muktiM yadIchChati . viShNubhaktyA cha madbhaktyA nAsti nAsti parA gatiH .. 127.. shaMbhubhaktyaiva sarveShAM satyameva mayoditam . shaMbhubhaktasya dehe.asminprasAdo gamyate yathA .. 128.. na tathA viShNubhaktasya na madbhaktasya dehinaH . tasmAnmumumukShurmAM viShNumapi tyaktvA maheshvaram .. 129.. AshrayetsarvabhAvena prasAdaM kurute hi saH . prasAde sati devesho durj~neyo.api surarShabhAH .. 130.. shakyate manujairdraShTuM pratyagAtmatayA sadA . prasAde sati devesho durj~neyo.api surarShabhAH .. 131.. shakyate manujairdraShTuM sadA mUrtyAtmanaiva tu . prasAde sati devesho durj~neyo.api surarShabhAH .. 132.. shakyate manujairdraShTuM sadA sarvAtmarUpataH . sarvasAkShiNamAtmAnaM viditvA sakalaM jagat .. 133.. sAkShimAtratayA nityaM yaH pashyati sa pashyati . paramAdvaitaniShThA hi niShThAkAShThA sudurlabhA .. 134.. shivAdanyatayA bhrAntyA dvaitaM vA veda chetpashuH . paramAdvaitavij~nAnI svayaM tu paradevatA .. 135.. tasyaiva paramA muktirna hi sa.nshayakAraNam . gautamasya muneH shApAddadhIchasya cha shApataH .. 136.. janmAntarakRRitAtpApAdayamartho na rochate . mahApApavatAM nRRINAM paramAdvaitavedane .. 137.. pradveSho jAyate sAkShAdvedajanye shive.api cha . mahApAvatAM nRRINAM shivaj~nAnasya sAdhane .. 138.. sarvA.ngoddhUlane tiryak{}tripuNDrasya cha dhAraNe . rudrAkShadhAraNe rudrali.ngasyaiva tu pUjane .. 139.. pradveSho jAyate nityaM shivashabdajape.api cha . anekajanmasiddhAnAM shrautasmArtAnuvartinAm .. 140.. paramAdvaitavij~nAnaM jAyate surapu.ngavAH . paramAdvaitavij~nAnI mayA.a.arAdhyaH sadaiva tu .. 141.. nArAyaNena rudreNa tathA devairvisheShataH . paramAdvaitavij~nAnI yatra kutra sthitaH surAH .. 142.. tatra sa.nnihitA muktirnAtra kAryA vichAraNA . paramAdvaitavij~nAnaniShThasyaiva mahAtmanaH .. 143.. shushrUShA kriyate yena tatpAdau mama mastake . paramAdvaitavij~nAnaniShThasya parayoginaH .. 144.. samaM devA na pashyAmi na harirna maheshvaraH . paramAdvaitavij~nAnaniShThAya parayogine .. 145.. sharIramarthaM prANA.nshcha pradadyAchChraddhayA saha . paramAdvaitavij~nAnaniShThasya parayoginaH .. 146.. shushrUShA shuddhavidyAyAH sAdhanaM hi na sa.nshayaH . vedabAhyeShu tantreShu narANAM vAsanA.api cha .. 147.. kutarkavAsanA lokavAsanA cha surarShabhAH . putramitrakalatrAdau vAsanA chArthavAsanA .. 148.. dehendriyamanobuddhiprANAdAvapi vAsanA . pANDityavAsanA bhogavAsanA kAntivAsanA .. 149.. pradveShavAsanA rudravedanArAyaNAdiShu . j~nAnasAdhanabhUteShu tripuNDroddhalanAdiShu .. 150.. pradveShavAsanA pApavAsanA surapu.ngavAH . paramAdvaitavij~nAnajanmanaH pratibandhakam .. 151.. tasmAnmumukShuH shraddhAlurvAsanAmakhilAmimAm . visRRijya paramAdvaitaj~nAnaniShTho bhavetsadA .. 152.. vedoditamahAdvaitaparij~nAnasya vaibhavam . na shakyaM vaktumasmAbhistasmAdevoparamyate .. 153.. kathitamakhiladuHkhadhva.nsakaM vaH samastaM paramasukhashivAtmaprApakaM sadya eva . vigatasakaladoShA vedavedAntaniShThA hRRidayakuharaniShThaM kartumarhanti chaitat .. 154.. iti brahmagItAsUpaniShatsu talavakAropaniShadvyAkhyAkathanaM nAma chaturtho.adhyAyaH .. 4.. \medskip\hrule\medskip .. atha pa~nchamo.adhyAyaH .. .. Adeshakathanam .. brahmovAcha . atIvaguhyamAdeshamanantArthaprakAshakam . vakShye yuShmAkamadyAhaM shRRiNuta shraddhayA saha .. 1.. yasya shravaNamAtreNa shrutamevAshrutaM bhavet . amataM cha mataM j~nAtamavij~nAtaM cha sattamAH .. 2.. ekenaiva tu piNDena mRRittikAyA yathA surAH . vij~nAtaM mRRiNmayaM sarvaM mRRidabhinnatvataH sadA .. 3.. ekena lohamaNinA sarvaM lohamayaM yathA . vij~nAtaM syAdyathaikena nakhAnAM kRRintanena cha .. 4.. sarvaM kArShNAyasaM j~nAtaM tadabhinnatvataH surAH . kAryaM tu kAraNAbhinnaM na bhinnaM nobhayAtmakam .. 5.. bhinnapakShe tu sadvA.asatkAryaM sadasadeva vA . sachchetkAraNasattA vA kAryasattA.athavA parA .. 6.. yadi kAraNasattaiva kAryasattA na chAparA . tarhi kAraNasattaikA kathaM sattAbhidA bhavet .. 7.. sattaikA.api bhavedbhinnaM kAraNAtkAryasa.nj~nitam . iti vArtA cha vArtaiva kAryasa.nj~namasatkhalu .. 8.. sattAhInasya kAryasyAsattvameva hi yujyate . prApte.asattve tu kAryasya satkAryoktirvRRithA bhavet .. 9.. naiva kAraNasattaiva kAryasattA.aparaiva chet . tarhi sA kAryasattA tu tayA kAraNasattayA .. 10.. sadrUpeNaiva bhinnA syAdasadrUpeNa vA bhavet . sadrUpeNeti chedekA sattA bhinnA na sA bhavet .. 11.. asadrUpeNa sA bhinnA kAryasattA tayA yadi . tarhi sA naiva sattA syAdasattvAdeva shUnyavat .. 12.. yadyasatkAryamipyeta na kAryaM tarhi tadbhavet . vandhyAputro na kasyApi vastunaH kAryamiShyate .. 13.. pradhva.nso.api na kAryaM syAttasyotpatterasambhavAt . nAsti kArakasambandhaH pradhva.nsasya surottamAH . shUnyavannirupAkhyatvattato nAsti janikriyA .. 14.. asattve.api visheSho.asti kAryasyeti matiryadi .. 15.. ko visheSho.asya saMbandhaH kArakairyadi tanna hi . visheShe sati saMbandhaH saMbandho.asya sa eva hi .. 16.. janikriyAshrayatvaM chedvisheSho.asya tadA.api tu . pUrvoktadoShaH saMprAptastasya nAsti nivArakaH .. 17.. sattAsaMbandhavattvaM chedvisheSho.asya na tatpaTu . tadA.api doShaH pUrvoktaH prApnotyeva na sa.nshayaH .. 18.. ato.asato na kAryatvaM sadasttvaM na sa.ngatam . uktadopadvayApatterataH kAryaM tu kAraNAt . abhinnameva bhedasyAsaMbhavAdeva vastutaH .. 19.. bhedAbhedasamAkhyA tu sutarAM naiva sidhyati . kAraNAtkAryajAtasya bhedabhAvAchcha vastutaH .. 20.. kAryakAraNabhedashcha kArakavyAvRRitistathA . utpattishcha vinAshashcha tathaivArthakriyA.api cha .. 21.. nAmarUpavisheShashcha sarvaM bhrAntyA prasidhyati .. 22.. ataH sarvo vikArashcha vAchA kevalamAstikAH . astItyArabhyate nAmadheyamAtraM hi satsadA .. 23.. pratItikena rUpeNa vikAro.astya eva hi . kAraNAkAra evAsya satyaH sAkShAtsadA surAH .. 24.. kAraNAbhinnarUpeNa kAryaM kAraNameva hi . sadrUpeNa sadA satyaM bhedenoktirmRRiShA khalu .. 25.. ataH kAraNavij~nAnAtsarvavij~nAnamAstikAH . sutarAmupapannaM hi na sandeho.asti kashchana .. 26.. tachcha kAraNamekaM hi na bhinnaM nobhayAtmakam . bhedaH sarvatra mithyaiva dharmyAderanirUpaNAt .. 27.. bhede j~nAte hi dharmyAdivibhAgasya cha vedanam . vibhedenaiva dharmyAdau vij~nAte bhedavedanam .. 28.. bhedAnirUpaNAdeva bhedAbhedo na sa.ngataH . atashcha kAraNaM nityamekamevAdvayaM surAH .. 29.. kulAlAdermRRidAdeshcha bhede dRRiShTe.api bhUtale . achaitanyAnmRRidAdestu kulAlAdirapekShyate .. 30.. atra kAraNamadvaitaM shuddhaM chaitanyameva hi . tena nApekShate hyanyatkAraNaM chetanAtmakam .. 31.. svayaM chetanamapyetatkAraNaM na kulAlavat . apekShate mRRidA tulyamachidrUpaM tu kAraNam .. 32.. pratItyA kevalaM shaktirachidrUpA tamomayI . sarvaprakArairvidvadbhiranirUpyA.asti shA.nkarI .. 33.. tayA durghaTakAriNyA tAdAtmenaiva sa.ngatam . kAraNaM sakalasraShTRRi sarvasa.nhartRRi chAstikAH .. 34.. pAlakaM cha sadA sachcha chidrUpatvAtsurottamAH . chidrUpasya tu satyatvaM yuktamevAstikAH sadA .. 35.. achidrUpAhirajjvAdermRRiShAtvaM saMmataM khalu . atastatkAraNaM devAH sadevaikaM cha shAshvatam .. 36.. idaM sarvaM jagatpUrvaM sadevA.asItsurarShabhAH . asadAsIditi bhrAntA vadanti surapu.ngavAH .. 37.. asannaM kAraNaM yuktaM vastutattvanirUpaNe . vandhyAputro.api sarveShAM kAraNaM syAtsvayaM khalu .. 38.. svashaktyA.asachcha sarveShAM kAraNaM bhavatIti chet . shaktirapyasato nAsti sato bIjasya darshanAt .. 39.. a.nkurotpAdikA shaktiH sadrUpasyaiva dRRishyate . khalu bIjasya sarvatra nAsatastadadarshanAt .. 40.. sA.api shaktiH satI ki.nvA.asatI sadasatI tu vA . satI chetsA satI shaktiH kathaM vandhyAsutAshrayA . AshrayatvaM sato dRRiShTaM khalu loke na chAsataH .. 41.. sA.asatI chetkathaM shaktiH kAryanirvAhikA.asatI .. 42.. vandhyAputraH svayaM naiva kAryanirvAhakaH khalu . nirvAhakatvadharmashcha sata eva hi dRRishyate .. 43.. shaktiH sadasatI sA cheddoShadvayasamAgamaH . ataH svashaktyA chAsattu sarveShAM naiva kAraNam .. 44.. tasmAtso.ayamasadvAdo jalpamAtraM na yuktimAn . ataH sadeva sarveShAM kAraNaM nAsadAstikAH .. 45.. sRRiShTestu prAgidaM sarvaM sadevA.a.asIttu kAraNam . tachcha kAraNamAdyantavinirmuktaM sadadvayam .. 46.. pUrvakalpaprapa.nchotthasa.nskAreNAnura.njitam . kAlakarmavipAkena sattvavRRittisamAshritam .. 47.. sRRiShTyairthamaikShata prAj~nA bahu syAmiti shaktimat . punastatpUrvasa.nkArAdAkAshaM vAyumAditaH .. 48.. sRRiShTvA tejastataH sRRiShTvA punaH sRRiShTvA tvapastataH . annashabdoditAM devAH sasarja pRRithivIM parAm .. 49.. tatpunaH kAraNaM brahma tAni bhUtAni pa.ncha cha . ekaikaM dvividhaM kRRitvA teShAM madhye surottamAH .. 50.. a.nshAnpa.ncha samAdAya teShAmekaikamAstikAH . kRRitvA chaturdhA teShva.nshAnAdAya chaturaH surAH .. 51.. yathAkrameNa bhUtAnAM chaturastA.nshcha kAraNam . yathAkrameNa bhUtArdhenaikenaikaM karoti tat .. 52.. evama.nshAntarAnetAnAdAya chaturaH svayam . ekaM bhUtAntarArdhena karoti kramashaH surAH .. 53.. evaM bhUtAni sarvANi pa.nchIkRRitya surarShabhAH . aNDAni bhuvanAnyAshu karoti brahma kAraNam .. 54.. aNDajaM jArajaM chaiva svedajaM chodbhijaM tathA . karoti kAlapAkena prANikarmavashena cha .. 55.. brahma sarvatra chidrUpeNaivAnuprApya sAttvikAH . pRRitha~N.hnAmAni rUpANi kurute pUrvakalpavat .. 56.. idaM sarvaM jagatsatyamiva bhAtamapi svataH . kAraNavyatirekeNa nAstyevAtra na sa.nshayaH .. 57.. yadgne rohitaM rUpaM tadrUpaM tejasaH sadA . yachChuklaM tadapAM rUpaM yatkRRiShaNaM bhaumameva tat .. 58.. nAsti rUpAtirekeNa sadA so.agniH surarShabhAH . vAchArambhaNamAtro hi vikAro vahnisa.nj~nitaH .. 59.. trINi rUpANi he devA eva satyaM na chAnalaH . yadbhAno rohitaM rUpaM tadrUpaM tejasaH sadA .. 60.. yachChuklaM tadapAM rUpaM yatkRRiShNaM bhaumameva tat . nAsti rUpAtirekeNa sadA.a.adityo na sa.nshayaH .. 61.. bhrAntyA kevalamAditya ityAhuravivekinaH . evaM chandrashcha vij~neyo vidyuchcha surapu.ngavAH .. 62.. ghaTakuDyAdayo bhAvA bhUtAni bhuvanAni cha . sarvaM brahmAtirekeNa nAsti brahmaiva satsadA .. 63.. pUrvapUrvabhramotpannavAsanAyA balena tu . dehendriyAdisa.nghAte.ahaMmatirjAyate dRRiDham .. 64.. dehendriyAdayo bhAvA nAhamarthA nirUpaNe . bhautikatvAchcha bhUtA.nshaiH sadaivApyAyitatvataH .. 65.. mRRidambhasA yathA bhittirnirmitA vai mRRidambhasA . ApyAyate tathA bhuktairbhUtairdehAdayo.api cha .. 66.. ato dehAdisa.nghAte.ahaMmametyAdikAM matim . visRRijya sAkShichaitanye vidvAnkuryAdahaMmatim .. 67.. dadhnaH sarpiryathA jAtaM manthanena surarShabhAH . tathA buddhyAdayo bhAvA bhUtebhyashchodbhavanti hi .. 68.. bhautikaM dehasa.nghAtaM visRRijya matimAnpunaH . sarvasAkShiNi chidrUpe kuryAnnityamahaMmatim .. 69.. annenA.a.apyAyate.abhukte nAdhItaM tasya bhAsate . tato.api buddhirannasya kAryaM tyaktvA viviktadhIH .. 70.. ato.api buddhimannasya kAryaM tyaktvA viviktadhIH . sarvasAkShiNi chidrUpe kuryAnnityamahaMmatim .. 71.. dehendriyAdisa.nghAte.ahaMmametyAdikAM matim . tyaktvA svAtmani chidrUpe yadA.apIto bhavatyayam .. 72.. tadA svapiti duHkhAdidarshanaM cha na vidyate . svAtmarUpasukhaprAptirevaM dRRiShTA.asya dehinaH .. 73.. ato.api matimAnnityaM tyaktvA dehAdigAM dhiyam . sarvasAkShiNi chidrUpe sAkShAtkuryAdahaMmatim .. 74.. yadidaM sAkShiNA vedyaM tatsarvaM brahma kevalam . tatsatyaM pUrNachaitanyaM sattvamartho na sa.nshayaH .. 75.. tvaMshabdArtho ya AbhAti so.ahaMshabdArtha eva hi . yo.ahaMshabdArtha AbhAti sa tvaMshabdArtha eva hi .. 76.. tvamahaMshabdalakShyArthaH sAkShAtpratyakchitiH parA . tachChabdasya cha lakShyArthaH saiva nAtra vichAraNA .. 77.. tvamahaMshabdavAchyArthasyaiva dehAdivastunaH . na tachChabdArthatAM vakti shrutistattvamasIti sA .. 78.. tadarthaikyaviruddhA.nshaM tyaktvA vAchyagataM shrutiH . aviruddhachidAkAraM lakShayitvA bravIti hi .. 79.. tadarthe cha tvamarthaikyaviruddhA.nshaM vinaiva tu . kAraNatvAdivAchyasthaM lakShayitvA tu kevalam .. 80.. chidAkAraM punastasya tvamarthaikyaM bravIti cha . tattvaMshabdArthalakShyasya chinmAtrasya parAtmanaH .. 81.. ekatvaM yatsvataHsiddhaM sa hi vAkyArtha AstikAH . ito.anyathA yo vAkyArthaH so.avAkyArtho na sa.nshayaH .. 82.. ekatvapramitiM vAkyaM na karoti surarShabhAH . vyAvahArikamaj~nAnaM bAdhate vidyayaiva tu .. 83.. sadA pramitamekatvaM svata eva na chAnyataH . ato na pramitiM vAkyaM kurute.aj~nAnabAdhakam .. 84.. vastuto nAsti chAj~nAnaM chitprakAshavirodhataH . ato vAkyaM na chAj~nAnabAdhakaM cha nirUpaNe .. 85.. ekatvaM yatpurA proktaM tatsvayaM seddhumarhati . na pramANena mAnAni tasminkuNThIbhavanti hi .. 86.. vyAvahArikamaj~nAnamapi brahmaiva vastutaH . aj~nAnamiti vArtA.api tvarthasadbhAva eva hi .. 87.. sata eva hi sadbhAvo nAsataH sUkShmadarshane . sadasatkoTinirmuktamityuktishchArthabhAsane . khalu nA.a.abhAsate bhAnaM brahma vastveva kevalam .. 88.. bhAnasaMbandhato.abhAnamiti vArtA.apyasa.ngatA .. 89.. saMbandhirUpasadbhAve sati saMbandhasaMbhavaH . sadbhAve sati saMbandhirUpaM brahmaiva kevalam .. 90.. anirUpitarUpeNa sadbhAva iti chenmatam . anirUpitarUpasya rUpaM tu brahma kevalam . brahmaiva rUpaM naivAnyanna rUpamaparasya hi .. 91.. asti chedaparasyApi rUpaM tarhi surottamAH . rUparUpeNa rUpaM cha brahmarUpaM bhavetkhalu .. 92.. brahmarUpeNa nAnyasya rUpaM rUpAntareNa chet .. 93.. tarhi rUpAntaraM rUpAdbhinnaM vA.abhinnameva vA . bhinnAbhinnaM na vA bhinnaM yadi rUpAdvibhedataH .. 94.. tuchChavattadarUpaM syAdabhinnaM chettadeva tat . uktadoShadvayApatterbhinnAbhinnaM na tadbhavet .. 95.. ata eva surashreShThA anirUpitarUpataH . sadbhAva iti vArtA cha vArtaiva khalu kevalam .. 96.. tasmAdaj~nAnamevaitadbrahmaiva satatoditam . aj~nAnamayamevedaM sarvamityapi bhAShaNam . naiva bhAShaNamaj~nAnAbhAvAdeva shivaM vinA .. 97.. tasmAdaj~nAnamaj~nAnakAryaM cha surapu.ngavAH .. 98.. ekaM brahmaiva naivAnyaditi me nishchitA matiH . aitadAtmyamidaM sarvamityAha hi parA shrutiH .. 99.. sAkShAdarthasvabhAvena shrutiH seyaM pravartate . shrotushchittAvipAkena viShaNNA vivashA shrutiH .. 100.. kvachitkadAchidanyarthaM vakti cha brahmaNaH pRRithak . sAdhyasAdhanasaMbandhakathanaM phalabhAShaNam .. 101.. jagadvaichitryanirdesho dharmAdharmArthabhAShaNam . varNAshramavibhAgoktistaddharmoktistathaiva cha .. 102.. shobhanAshobhanoktishcha bhUtabhautikabhAShaNam . shabdAnAM bhedanirdeshastathA.arthAnAM cha bhAShaNam .. 103.. Atmano.anyasya sarvasya sadbhAvoktiH surarShabhAH . mithyAtvabhAShaNaM tasya mAyAsadbhAvabhAShaNam .. 104.. mAyAtvoktishcha mAyAyA bandha ityabhibhAShaNam . gurushiShyakathoktishcha brahmavidyAbhibhAShaNam .. 105.. shAstrANAmapi nirdeshastarkANAmapi bhAShaNam . anyadvitarkajAlaM yattaduktishcha samAsataH . anyArthena paraM brahma shrutiH sAdhvI na tatparA .. 106.. chittapAkAnuguNyena shrotRRINAM paramA shrutiH . sopAnakramato devA mandaM mandaM hitaM nRRiNAm .. 107.. upadishya viShaNNA.api punaH pakvAdhikAriNaH . aitadAtmyamidaM sarvamityAha paramAdvayam .. 108.. jagajjIveshvaratvAdivichitravibhavaM vinA . kevalaM chitsadAnandabrahmAtmaikyaparA shrutiH .. 109.. jagajjIveshvaratvAdi sarvaM brahmaiva kevalam . iti svapUrNatAj~nAnaM paramAdvaitavedanam .. 110.. ito.anyadyatparij~nAnaM tadaj~nAnaM na sa.nshayaH . vichAreNAyamevArthastvayamevAvichAraNe .. 111.. na kadAchidvisheSho.astItyetajj~nAnaM sudurlabham .. 112.. yathA yathA svabhAvena yadyadbhAti surarShabhAH . tathA tathA shivo bhAti svayameva na chAparaH .. 113.. yathA yathA prabhA sAkShAchChAMbhavI sA na chAparA . iti nishchayavij~nAnaM paramAdvaitavedanam .. 114.. yathA yathA.avabhAso.ayaM shiva eveti pashyati . tathA tathA mahAdevaM bhajate.ayatnatastu saH .. 115.. yathA yathA prathA pu.nsastadvastuShvanavasthitA . tathA tathA.anusandhAnaM svabhAvenaiva pUjanam .. 116.. shivarUpatayA sarvaM yo veda sa hi tattvavit . ashivaM veda yatki.nchitsa eva parimohitaH .. 117.. shivAdanyatayA ki.nchidapi yo veda so.adhamaH . shivasyaivApachAraM hi kurute sa pashurnaraH .. 118.. shivarUpatayA sarvaM yasya bhAti svabhAvataH . svechChAchAraH samAchArastasya chArchA cha shUlinaH .. 119.. yathA yathA prabhA shaMbhoH prathA sA sA tadarchanam . ityayatnena vij~nAnAtpUjyate parameshvaraH .. 120.. krIDayA jagadAkArA nAnyatashchA.a.atmadevatA . krIDayaivA.a.atmanA.a.atmAnaM bhu.nkte sA taddhi vedanam .. 121.. indriyAkArabhAsA sA viShayAkArabhAsanam . krIDayA devatA bhu.nkte svata ityarchanaM matam .. 122.. paramAdvaitavij~nAnamidaM bhavabhayApaham . bhavaprasAdato labhyaM bhAvanArahitaM param .. 123.. yathA nakta.ndRRishaH sUryaprakAsho nAvabhAsate . tathedaM paramAdvaitaM manuShyANAM na bhAsate .. 124.. prasAdAdeva rudrasya shraddhayA svasya dhairyataH . deshikAlokanAchchaiva karmasAmye prakAshate .. 125.. bahuprakAraM bahushaH shrutiH sAdhvI sanAtanI . evametaM mahAyAsAdarthaM vadati duHkhinAm .. 126.. shiva evAsti naivAnyaditi yo nishchayaH sthiraH . sadA sa eva siddhAntaH pUrvapakShAstathA pare .. 127.. ayameva hi vedArtho nAparaH paramAstikAH . gRRihNAmi parashuM taptaM satyameva na sa.nshayaH .. 128.. ayameva hi satyArtho nAparaH paramAstikAH . vishvAsArthaM shivaM spRRiShTvA trirvaH shapathayAmyaham .. 129.. ayameva hi vedArtho nAparaH paramAstikAH . anyathA chetsurAH satyaM mUrdhA me.atra patiShyati .. 130.. ayameva hi satyArtho nAparaH paramAstikAH . atraiva sa.nnidhiM devo vishvAsArthaM kariShyati .. 131.. sUta uvAcha \- evamuktvA tu bhagavAnbrahmA sarvahite rataH . praNamya daNDavadbhUmau bhaktyA paravasho.abhavat .. 132.. asminnavasare shrImA~nsha.nkaraH shashishekharaH . nIlakaNTho virUpAkShaH sAmbaH sAkShAd.hghRRiNAnidhiH .. 133.. brahmaviShNumaheshAdyairupAsyo guNamUrtibhiH . AvirbabhUva sarvaj~nastatraiva surasa.nnidhau .. 134.. AsanaM vimalaM divyaM shivArhaM haimamadbhutam . AgataM tatra bhagavAnAste tasminyathAsukham .. 135.. viShNurvishvajagatkartA shivasyAmitatejasaH . buddhvodyogaM mahAprItastatra sa.nnihito.abhavat .. 136.. puShpavRRiShTirabhavatpunaH punaH shabditaM cha munibhiH sanAtanaiH . shuddhavedavachanaiH sushobhanai\- rbhaktimadbhirapi pUjanaM kRRitam .. 137.. uchchamandamRRidutIvrakAhalaiH shabditaM cha paTahAdibhistathA . tAlamAnakushalaistathA parai\- rbhedikAdikushalaiH sughoShitam .. 138.. apsarobhirapi nartanaM kRRitaM gAyanaishcha sahitairmahattaraiH . gItamAshu kavibhishcha kIrtitaM sthAnamIshadRRishigocharaM dvijAH .. 139.. vismitAshcha munayashcha kechana shraddhayaiva shirasA cha nartitAH . muShTiyuddhamapi kuryurAstikAH shraddhayaiva parayA cha kechana .. 140.. mastakena manujAnatipriyA\- npRRiShThatashcha charaNena pANinA . daNDarajjushibikAdibhistathA kechidashvanikarairvahanti cha .. 141.. bandhanaM cha nigaDaishcha garvitA mochanaM cha manujAnatipriyAn . kuryurastranikaraishcha kechana chChedanaM cha vivashAshcha kechana .. 142.. anyonyamAli~NganamAcharanti priyeNa kechinmunayashcha kechit . dhAvanti vegena paTaM visRRijya priyeNa chAnyAnapi tADayanti .. 143.. vilokya sarvaM shivayA shivo.api prahRRiShTachittastu nivArya sarvAn . hariM vira~nchiM cha surAnasheShA\- natipriyeNaiva nirIkShya viprAH .. 144.. uvAcha satyaM karuNAnidhAnaH shrutipramANaikasunishchitArthaH . hitAya lokasya surAsurAdyaiH prapUjanIyashcha sadA maheshaH .. 145.. Ishvara uvAcha \: ahaM hi sarvaM na cha ki.nchidanya\- nnirUpaNAyAmanirUpaNAyAm . iyaM hi vedasya parA hi niShThA mamAnubhUtishcha na sa.nshayashcha .. 146.. ahaM sadA.adhashcha yathA.ahamUrdhvaM tvahaM purastAdahameva pashchAt . ahaM cha savyetaramAstikAstathA tvahaM sadaivottarato.antarAlam .. 147.. parokSharUpeNa susa.nsthito.ahaM tathA.aparokSheNa susa.nsthito.aham . anAtmarUpeNa susa.nsthito.ahaM sadAtmarUpeNa susa.nsthito.aham .. 148.. jaivena rUpeNa susa.nsthito.aham tathesharUpeNa susa.nsthito.aham . aj~nAnarUpeNa susa.nsthito.aham vij~nAnarUpeNa susa.nsthito.aham .. 149.. sa.nsArarUpeNa susa.nsthito.aham kaivalyarUpeNa susa.nsthito.aham . shiShyAdirUpeNa susa.nsthito.aham gurvAdirUpeNa susa.nsthito.aham .. 150.. vedAdirUpeNa susa.nsthito.ahaM smRRityAdirUpeNa susa.nsthito.aham . purANarUpeNa susa.nsthito.ahaM kalpAdirUpeNa susa.nsthito.aham .. 151.. pramAtRRirUpeNa susa.nsthito.ahaM pramANarUpeNa susa.nsthito.aham . prameyarUpeNa susa.nsthito.ahaM mitisvarUpeNa susa.nsthito.aham .. 152.. kartRRisvarUpeNa susa.nsthito.ahaM kriyAsvarUpeNa susa.nsthito.aham . taddheturUpeNa susa.nsthito.ahaM phalasvarUpeNa susa.nsthito.aham .. 153.. bhoktRRisvarUpeNa susa.nsthito.ahaM bhogasvarUpeNa susa.nsthito.aham . taddhetusvarUpeNa susa.nsthito.ahaM bhogyasvarUpeNa susa.nsthito.aham .. 154.. puNyasvarUpeNa susa.nsthito.ahaM pApasvarUpeNa susa.nsthito.aham . sukhasvarUpeNa susa.nsthito.ahaM duHkhasvarUpeNa susa.nsthito.aham .. 155.. rudraprabhedena susa.nsthito.ahaM viShNuprabhedena susa.nsthito.aham . brahmaprabhedena susa.nsthito.ahaM devaprabhedena susa.nsthito.aham .. 156.. martyaprabhedena susa.nsthito.ahaM tiryakprabhedena susa.nsthito.ahaM kRRimiprabhedena susa.nsthito.ahaM kITaprabhedena susa.nsthito.aham .. 157.. vRRikShaprabhedena susa.nsthito.ahaM gulmaprabhedena susa.nsthito.aham . latAprabhedena susa.nsthito.ahaM tRRiNaprabhedena susa.nsthito.aham .. 158.. kalAprabhedena susa.nsthito.ahaM ghaTaprabhedena susa.nsthito.aham . paTaprabhedena susa.nsthito.ahaM kuDyAdibhedena susa.nsthito.aham .. 159.. annaprabhedena susa.nsthito.ahaM pAnaprabhedena susa.nsthito.aham . vanaprabhedena susa.nsthito.ahaM giriprabhedena susa.nsthito.aham .. 160.. nadIprabhedena susa.nsthito.ahaM nadaprabhedena susa.nsthito.aham . samudraprabhedena susa.nsthito.ahaM taTaprabhedena susa.nsthito.aham .. 161.. taDAgabhedena susa.nsthito.ahaM abhraprabhedena susa.nsthito.aham . nakShatrabhedena susa.nsthito.ahaM grahaprabhedena susa.nsthito.aham .. 162.. meghaprabhedena susa.nsthito.ahaM vidyutprabhedena susa.nsthito.aham . yakShaprabhedena susa.nsthito.ahaM rakShaHprabhedena susa.nsthito.aham .. 163.. gandharvabhedena susa.nsthito.ahaM siddhaprabhedena susa.nsthito.aham . aNDaprabhedena susa.nsthito.ahaM lokaprabhedena susa.nsthito.aham .. 164.. deshaprabhedena susa.nsthito.ahaM grAmaprabhedena susa.nsthito.aham . gRRihaprabhedena susa.nsthito.ahaM maThaprabhedena susa.nsthito.aham .. 165.. kaTaprabhedena susa.nsthito.ahaM prAkArabhedena susa.nsthito.aham . puraprabhedena susa.nsthito.ahaM purIprabhedena susa.nsthito.aham .. 166.. vyomAdibhedena susa.nsthito.ahaM shabdAdibhedena susa.nsthito.aham . sharIrabhedena susa.nsthito.ahaM prANaprabhedena susa.nsthito.aham .. 167.. shrotrAdibhedena susa.nsthito.ahaM padAdibhedena susa.nsthito.aham . manaHprabhedena susa.nsthito.ahaM buddhiprabhedena susa.nsthito.aham .. 168.. ahaMprabhedena susa.nsthito.ahaM chittaprabhedena susa.nsthito.aham . sa.nghAtabhedena susa.nsthito.ahaM janmAdibhedena susa.nsthito.aham .. 169.. jAgratprabhedena susa.nsthito.ahaM svapnaprabhedena susa.nsthito.aham . suShuptibhedena susa.nsthito.ahaM turIyabhedena susa.nsthito.aham .. 170.. dRRishyaprabhedena susa.nsthito.ahaM draShTRRiprabhedena susa.nsthito.aham . sAkShisvarUpeNa susa.nsthito.ahaM sarvasvarUpeNa susa.nsthito.aham .. 171.. astinAstivachanena bhAShitaM bhAtishabdaparibhAShitaM tathA . bhAnahInaparibhAShitaM cha me rUpameva hi na sa.nshayaH kvachit .. 172.. shabdagocharatayA sthitaM sadA shabdagocharavihInarUpataH . yatsthitaM tadahameva sa.ntataM pratyaye.api gatirevameva hi .. 173.. nityashuddhaparibuddhamuktatAM yasya nityamiti vakti vAk shruteH . tasya satyasukhabodhapUrNatA tathyameva mama nAsti sa.nshayaH .. 174.. yatsvarUpamahamAtmanA tathA yatsvarUpamidamAtmanaiva tu . bhAti tattu mama chidvapuH sadA bhAti nAnyaditi nishchayo mama .. 175.. ahaM samastaM mama rUpataH pRRitha~N na ki.nchidastIti sunishchayaH kRRitaH . mayA tu vedAntavachobhira.njasA pitAmahenApi cha satyamIritam .. 176.. atra sa.nshayamatirvinashyati bhraShTa eva paramArthadarshanAt . atra nishchayamatistu muchyate kaShTarUpabhavapAshabandhanAt .. 177.. sUta uvAcha . evamuktvA mahAdevaH sAmbaH sa.nsAramochakaH . samAli.ngya mahAviShNuM brahmANamapi sAdaram .. 178.. vilokya devAnakhilAnvishuddhenaiva chetasA . bhadramastu surashreShThA yuShmAkamiti chAbravIt .. 179.. devAshcha devadeveshaM prasannaM karuNAnidhim . pUjayAmAsurAhlAdAtpatrapuShpaphalAdibhiH .. 180.. viShNurvishvajagatkartA vishveshA.nghrisaroruham . svamUrdhni bhaktyA nikShipya punaH paravasho.abhavat .. 181.. pitAmaho.api sarvAtmA shivapAdAmbujadvayam . svamUrdhni bhaktyA nikShipya punaH paravasho.abhavat .. 182.. devadevo mahAdevaH sAmbaH sa.nsAramochakaH . nanarta paramaM bhAvamaishvaraM saMpradarshayan .. 183.. karatAlaM mahAdevI karuNAsAgarA parA . chakAra paramaprItyA samAlokya maheshvaram .. 184.. viShNurbrahmA surAH sarve tatra sa.nnihitA janAH . sarve santoShatastatra nRRityanti sma yathAbalam .. 185.. devadevo mahAdevo mahAnandodadhirdvijAH . vilokya sarvAnsuprItastatraivAntarhito.abhavat .. 186.. viShNurbrahmANamAli.ngya vilokya sakalAnsurAn . prasannaH padmayA sArdhaM vaikuNThamagamatprabhuH .. 187.. brahmA.api vismayApanno vilokya sakalAnsurAn . avashaH sanpunashchAha shraddhayaiva tu kevalam .. 188.. brahmovAcha . vidyAH sarvA nRRiNAM sAkShAtsa.nsArasya pravartikAH . AtmavidyA tu sa.nsAratamasaH pratighAtinI .. 189.. AtmavidyAvihInasya shokasAgara eva hi . muktirevA.a.atmaniShThasya nAsti sa.nshayakAraNam .. 190.. yatrAnyatpashyati prANI shRRiNotyanyattathaiva cha . anyajjAnAti chAlpaM tadyadalpaM martyameva tat .. 191.. yatra pashyati nAnyachcha na shRRiNotyanyadAstikAH . anyachcha na vijAnAti sa bhUmA surapu.ngavAH .. 192.. yo vai bhUmA sukhaM taddhi taddhi kaivalyamuttamam . nAlpe chAsti sukhaM tasmAnmahAdvaitaparo bhavet .. 193.. mahAdvaitaparasyAsya na nAsho janma naiva cha . naiva gatyAgatI nAnyadbandhanaM na vimochanam .. 194.. atraiva lIyate samyaksarvamAtmatayA svataH . ghRRitakAThinyavatsvapnaprapa.nchapratibhAsavat .. 195.. sarvametadatishobhanaM paraM kevalaM karuNayaiva bhAShitam . devadevacharaNaprasAdato netaraddhi kathanIyamasti vaH .. 196.. iti brahmagItAsUpaniShatsu AdeshakathanaM nAma pa.nchamo.adhyAyaH .. 5.. \medskip\hrule\medskip .. atha ShaShTho.adhyAyaH .. .. daharopAsanavivaraNam .. brahmovAcha . asminbrahmapure veshma daharaM yadidaM surAH . puNDarIkaM tu tanmadhya AkAsho daharo.asti tu .. 1.. sa shivaH sachchidAnandaH so.anveShTavyo mumukShibhiH . sa vijij~nAsitavyashcha vinA sa.nkochamAstikAH .. 2.. svAbhivya.njakasa.nkochatsa.nkochapratibhA.a.atmanaH . na svarUpeNa chidrUpaM sarvavyApi sadA khalu .. 3.. j~nAtarUpeNa chAj~nAtasvarUpeNa cha sAkShiNaH . sarvaM bhAti tadAbhAti tatastadvyApi sarvadA .. 4.. svayaM seddhumashakyaM hi jaDAtmakamidaM jagat . chitsaMbandhabalenaiva khalu bhAti na chAnyathA .. 5.. ato.avabhasyaM sakalaM vyApya tadbhAsakaH shivaH . svato vyApI na chAvyApI sa.nkochashchAnyasa.ngamAt .. 6.. yAvAnvA ayamAkAshastAvAnAkAsha AntaraH . dyAvApRRithvI ubhe asminnantareva samAhite .. 7.. ubhAvagnishcha vAyushcha sUryAchandramasAvubhau . nakShatrANi cha vidyuchcha yachchAstitvena bhAsate .. 8.. yachcha nAstitayA bhAti sarvaM tasminsamAhitam . ataH sarvAshrayaH shaMbhuH sarvavyApI svabhAvataH .. 9.. eSha AtmA paro vyApI pApmabhiH sakalaiH sadA . asau chA##(##nA##)##pahataH sAkShI vimRRityurvijaraH surAH .. 10.. vishoko vijighatso.apipAsaH satyAdilakShaNaH . satyakAmastathA satyasa.nkalpashcha surarShabhAH .. 11.. yathA karmajitA lokAH kShIyante bhuvi sattamAH . tathA puNyajitA lokAH kShIyante hi paratra cha .. 12.. ye.aviditvA parAtmAnaM vrajanti sakalAH kriyAH . teShAM sarveShu lokeShu kAmachAro na vidyate .. 13.. ye viditvA parAtmAnaM vrajantIva kriyAH sthitAH . teShAM sarveShu lokeShu kAmachArastu vidyate .. 14.. yathA hiraNyaM nihitaM kShetraj~nAnavivarjitAH . uparyupari gachChantyo na vindeyuH prajA imAH .. 15.. tathA suShuptau gachChanto brahmalokaM svayaMprabham . na vindanti mahAmohAdaho mohasya vaibhavam .. 16.. ayaM hRRidi sthitaH sAkShI sarveShAmavisheShataH . tenAyaM hRRidayaM proktaM shivaH sa.nsAramochakaH .. 17.. ya evaM veda sa svargaM lokameti na sa.nshayaH . asmAchCharIrAdutthAya suShuptau yaH surarShabhAH .. 18.. paraM jyotiHsvarUpaM taM shivaM saMpadyate surAH . abhiniShpadyate svena rUpeNaiva svabhAvataH .. 19.. eSha AtmA na chaivAnyaH satyameva mayoditam . etadevAmRRitaM sAkShAdabhayaM brahma he surAH .. 20.. ya AtmA daharAkAshaH sa seturvidhRRitiH surAH . asaMbhedAya lokAnAmeShAmetaM maheshvaram .. 21.. ahorAtre na tarato na mRRityurna jarA.api cha . na shoko naiva sukRRitaM na duShkRRitamapIshvarAH .. 22.. ataH sarve nivartante pApmAnaH surapu.ngavAH . eSho.apahatapApmA hi brahmalokaH svayaMprabhaH .. 23.. tasmAdvai setumetaM tu tIrtvA.andhaH sansurarShabhAH . bhavatyanandho viddhaH sannaviddhastadvadeva tu .. 24.. ya eSho daharAkAsha ityuktaH parameshvaraH . sa dehAdivisheShebhyaH pRRithagbhUtaH sanAtanaH .. 25.. jAgratsvapnasuShuptAkhyA.avasthA yA bhAti dehinAm . tasyA api mahAdevaH sAkShI bhinnaH svayaMprabhaH .. 26.. tasminnadhyastarUpeNa sA vibhAti na bhAti cha .. 27.. svadRRishyena sharIreNa sasharIrasya sarvadA . priyApriyAbhyAM saMbandho bhavatyeva na sa.nshayaH .. 28.. asharIraM vAva santaM vidyayA na priyApriye . spRRishataH satyamevoktaM nAtra sa.ndehakAraNam .. 29.. ya eSha daharAkAshaH sa eva surapu.ngavAH . nAmarUpasya nirmAtA tadeva brahma shAshvatam .. 30.. amRRitaM cha tadevaitatsa AtmA sarvadehinAm . tato nAnyatparaM ki.nchinnAparaM chAsti ki.nchana .. 31.. sa eva sarvarUpeNa vibhAti na vibhAti cha . aho rudrasya devasya pUrNatA ko nu veda tAm .. 32.. yathA mRRitsvavikAreShu tattadrUpeNa sa.nsthitA . tathA sarvatra tatsAkShI tattadrUpeNa sa.nsthitaH .. 33.. yathA vArivikAreShu jalaM tattatsvarUpataH . tathA sarvatra tatsAkShI tattadrUpeNa sa.nsthitaH .. 34.. yathA.agniH svavikAreShu tattadrUpeNa sa.nsthitaH . tathA sarvatra tatsAkShI tattadrUpeNa sa.nsthitaH .. 35.. yathA vA svavikAreShu vAyustattatsvarUpataH . tathA sarvatra tatsAkShI tattadrUpeNa sa.nsthitaH .. 36.. yathA vA sarvagaM vyoma svAkArANaiva sa.nsthitam . tathA sarvAtmakaH sAkShI sAkShirUpeNa sa.nsthitaH .. 37.. ghaTAkAshAdibhedena vibhinno.apyavibhAgavAn . AkAshastadvadIshAno vibhinno.apyavibhAgavAn .. 38.. mahAdevo.avibhAgena vibhAgena cha bhAsate . anyathA chenmahAdevo mahAdevaH kathaM bhavet .. 39.. mahAdevo mahAdeva eva naivAmahAnayam . tathA sati mahAdeva eva sarvaM na chAparam .. 40.. yena kenApi rUpeNa yadyadbhAti na bhAti cha . tena tenaiva rUpeNa shiva evAvabhAsate .. 41.. yathAbhAtena rUpeNa shiva eveti yA matiH . sA shivA paramA sa.nvinnAparA na hi sa.nshayaH .. 42.. ahamiti shivasatyachidghanaH sphurati sadA pRRithagasti naiva vastu . idamiti vapuShA cha tena bandhanaM na hi manujasya vimochanaM cha ki.nchit .. 43.. shiva iti sakalaM yadA vibhAsate na cha maraNaM jananaM tadA.asti ki.nchit . iti hRRidaye vachanaM madIyameta\- nnishitamatiH satataM nidhAya tiShThet .. 44.. paramashivaH parameshvaraH prasanno yadi vimalA paramAnubhUtireShA . na hi sakalairvimalairupAyavRRindai\- rna cha hariNA na mayA na chApareNa .. 45.. paramashivaH parameshvaraH svatantro yadi kurute manujasya vedanaM hi tat . paramapadaM vimalaM prayAti martyo yadi kurute na shivaH prayAti bandham .. 46.. dinakarakiraNairhi shArvaraM tamo nibiDataraM jhaTiti praNAshameti . ghanatarabhavakAraNAntaraM tamaH shivadinakRRitprabhayA na chApareNa .. 47.. harirahamapyapare surAsurAdyAH paramashivaprabhayA tiraskRRitAshcha . ravikiraNairakhilAnyahAni yadvat paramashivaH svata eva bodhakArI .. 48.. shivacharaNasmaraNena pUjayA cha svakatamasaH parimuchyate hi jantuH . na hi maraNaprabhavapraNAshahetuH shivacharaNasmaraNAdRRite.asti ki.nchit .. 49.. paramashivaH khalu naH samastahetuH paramashivaH khalu naH samastametat . paramashivaH khalu naH sbarUpabhUtaH paramashivaH khalu naH pramANabhUtaH .. 50.. paramashivaH sakalAgamAdiniShThaH paramashivaH paramAnubhUtigamyaH . paramashivaH paramAnubhUtirUpaH paramashivaH paramAnubhUtidashcha .. 51.. paramashivasamudre.ahaM hariH sarvadevA manujapashumRRigAdyAH shIkarA eva satyam . vimalamatibhirevaM vedavedAntaniShThai\- rhRRidayakuharaniShThaM vedituM shakyate hi .. 52.. mAyAbalenaiva hariM shivena samAnamAhuH puruShAdhamAshcha . mohena kechinmama sAmyamAhu\- rmAyA tu shaivI khalu dustareyam .. 53.. khadyoto yadi chaNDabhAnusadRRishastulyo hariH shaMbhunA kiMpAko yadi chandanena sadRRishastulyo.ahamIshena cha . aj~nAnaM yadi vedanena sadRRishaM devena tulyA janAH kiM vakShye surapu.ngavA ahamaho mohasya dushcheShTitam .. 54.. ataH shivenaiva samastameta\- dbhavatyanantena na chApareNa . shivasvabhAvena shivaH samastaM shivaprabhAvena jagadvichitram .. 55.. tattvadRRiksakalamadvayaM sadA pashyati sma parimohitaH pumAn . kaShTashiShTaghaTakuDyarUpataH sakalajantoH kaShTameva khalu tasya vedanam .. 56.. idaM jagaditi svataH sakalajantoH pratItirdRRiDhA paraM jagaditi sphuratyamalabodhasvabhAvena cha . idaM hi parivedanaM vimalachittasya pu.nsaH sadA bhavaM tarati mAnavaH paramabodhena chaitena hi .. 57.. Chandogashrutimastake vinihitaM vij~nAnametanmayA jantUnAmavivekinAmatitarAmaj~nAnavidhvastaye . kAruNyAdamarAdhipA atishubhabrahmAmRRitAvAptaye devAnAmadhipAdhipasya vachanAduktaM maheshasya cha .. 58.. iti brahmagItAsUpaniShatsu daharopAsanavivaraNaM nAma ShaShTho.adhyAyaH .. 6.. \medskip\hrule\medskip .. atha saptamo.adhyAyaH .. .. vastusvarUpavichAraH .. brahmovAcha . asti tattvaM paraM sAkShAdakSharaM kSharavastunAm . adhiShThAnamanaupamyamavA~Nmanasagocharam .. 1.. tasminsuvidite sarvaM vij~nAtaM syAdidaM surAH . tadAtmakatvAtsarvasya nAstyeva hi bhidA svataH .. 2.. dve vidye veditavye hi parA chaivAparApi cha . tatrAparA tu vidyaiShA RRigvedo yajureva cha .. 3.. sAmavedastathA.atharvavedaH shikShA surarShabhAH . kalpo vyAkaraNaM chaiva niruktaM Chanda eva cha . jyotiShaM cha tathA.anAtmaviShayA api buddhayaH .. 4.. athaiShA paravidyA sA yayA tatparamakSharam . gamyate sudRRiDhaM prAj~naiH sAkShAchChaMbhoH prasAdibhiH .. 5.. yattadadreshyamagrAhyamagotraM rUpavarjitam . achakShuH shrotramatyarthaM tadapANipadaM sadA .. 6.. nityaM vibhuM sarvagataM susUkShmaM cha tadavyayam . yadbhUtayoniM dhImantaH paripashyanti chAtmanA .. 7.. yathorNanAbhiH sRRijate gRRihNate cha surarShabhAH . yathA pRRithvyAmoShadhayaH saMbhavanti yathA sataH .. 8.. puruShAtkeshalomAni tathA chaivAkSharAtsurAH . vishvaM saMbhavatIhaiva tatsarvaM svapanopamam .. 9.. tapasA chIyate brahma tadannamabhijAyate . annAtprANo manaH satyaM lokAH karmasu chAmRRitam .. 10.. yaH sarvaj~naH sarvavidyo yasya j~nAnamayaM tapaH .. 11.. tasmAdetatsurA brahma nAmarUpAnnapUrvakam . jAyate satyavatsvapnaprapa.nchopamameva tat .. 12.. tadetadakSharaM satyaM tadvij~nAya vimuchyate . karmaNA nAsti tatprAptiH sa.nsArasya vinAshanam . plavA hyete surA yaj~nA adRRiDhAshcha na sa.nshayaH .. 13.. ebhireva paraM shreya iti jAnanti ye janAH . te mUDhA anishaM mRRityuM jarAM chaivApiyanti hi .. 14.. karmaniShThAH svayaM dhIrA martyAH paNDitamAninaH .. 15.. mUDhA eva na vidvA.nsasteShAM nAsti parA gatiH . andhenaiva yathA chAndhA nIyamAnAH sudAruNe .. 16.. andhakUpe patantyeva tathA karmaratA janAH . karmaniShThA svayaM sarve kRRitArthA iti mohitAH .. 17.. abhimanyanti te karmakShaye vashyaM patanti hi . vinA nAsti paraM j~nAnaM teShAM kaivalyamuttamam .. 18.. iShTApUrtaM manyamAnA variShThamiti ye janAH . te mUDhAH paramaM shreyo naiva yAnti na sa.nshayaH .. 19.. anekajanmasa.nsiddhaH shrautasmArtaparAyaNaH . anityamiti vij~nAya jagadvairAgyamApnuyAt .. 20.. j~nAnAdeva hi sa.nsAravinAsho naiva karmaNA . iti j~nAtvA shivaj~nAnasiddhyarthaM punarAstikAH .. 21.. shrotriyaM brahmaniShThaM cha guruM gachChetpriyeNa cha . gurustasmai parAM vidyAM dadyAchcha surapu.ngavAH .. 22.. visphuli.ngA yathA chAgneH sudIptAtprabhavanti cha . apiyanti tathA bhAvA akShare shivasa.nj~nake .. 23.. divyo hyamUrtaH puruShaH sabAhyAbhyantaro hyajaH . aprANo hyamanAH shubhro mAyAyA jIvataH paraH .. 24.. etasmAjjAyate prANo manaH sarvendriyANi cha . khaM vAyurjyotirApashcha bhUmirvishvasya dhAriNI .. 25.. agnirmUrdhA chakShuShI chandrasUryau dishaH shrotre vAgvivRRitAshcha vedAH . vAyuH prANo hRRidayaM vishvamasya padbhyAM bhUmiH sha.nkaro.ayaM hi satyaH .. 26.. tasmAdagniH samidho yasya sUryaH somAdvRRiShTishchauShadhayaH pRRithivyAm . pumAnretaH si.nchati yoShitAyAM bahvIH prajA bahudhA saMprasUtAH .. 27.. tasmAdRRichaH sAma yajU.nShi dIkShA yaj~nAshcha sarve kratavo dakShiNAshcha . sa.nvatsaro yajamAnashcha lokaH somo yatra pavate yatra sUryaH .. 28.. tasmAddevA bahudhA saMprasUtAH sAdhyA martyAH pashavaH pakShiNashcha . prANApAnau vrIhiyavau tapashcha shraddhA satyaM brahmacharyaM vidhishcha .. 29.. tasmAtprANA archiShaH sapta homAH surashreShThAH samidhaH sapta chaiva . lokAH sarve chodbhavantyAshu pUrvaM yathA tadvatsvapnatulyaM tathA.api .. 30.. ataH samudrA girayashcha nadya\- stathA sarvA oShadhayo rasAshcha . sarvasyA.a.atmA sarvasAkShI parAtmA nityAnando.ayaM purANaH supUrNaH .. 31.. idaM sakalamAstikAH puruSha eva naivAparaM na ki.nchidaparaM tataH sakalamasti satyaM hi tat . idaM hi mama vedanaM munigaNasya shaMbhorhare\- rna kashchidapi sa.nshayaH shrutimatasya yuktaH khalu .. 32.. aho viShayamAyayA maraNapUrvaduHkhodadhau patanti manujA amI parashivasya vidyAM vinA . taranti jananArNavaM parashivasya vidyAbalA\- didaM tu shivavedanaM shivapadasya devAbalAt .. 33.. guhAyAM nihitaM sAkShAdakSharaM veda chennaraH . ChittvA.avidyAmahAgranthiM shivaM gachChetsanAtanam .. 34.. tadetadakSharaM brahma sa prANastadu vA~NmanaH . tadetadamRRitaM satyaM tadveddhavyaM manIIShibhiH .. 35.. dhanustAraM sharo hyAtmA brahma tallakShyamuchyate . apramattena veddhavyaM sharavattanmayo bhavet .. 36.. lakShyaM sarvagataM chaiva sharo.ayaM sarvatomukhaH . veddhA sarvagatashchaiva viddhaM lakShyaM na sa.nshayaH .. 37.. AtmAnamaraNiM kRRitvA praNavaM chottarAraNim . dhyAnanirmathanAbhyAsAddeva pashyennigUDhavat .. 38.. dyaurantarikShaM bhUmishcha manaH prANaH surottamAH . yasminnotaM tamevaikaM vidyAtprAj~naH samAhitaH .. 39.. brahmaikaviShayAM vAchaM vadetsatatamAstikAH . anyA vAchastyajedeSha seturevAmRRitasya cha .. 40.. yaH sarvaj~naH sarvavidyo yasyaiSha mahimA bhuvi . divye brahmapure vyomni shivaH sAkShAtpratiShThitaH .. 41.. manomayaH prANasharIranetA pratiShThitaH sarvahRRidambujAntaH . tadvij~nAnena parimuchyanti dhIrA yadbhAti chA.a.anandavapuH svabhAvAt .. 42.. bhidyate hRRidayagranthishChidyante sarvasa.nshayAH . kShIyante chAsya karmANi tasmindRRiShTe parAvare .. 43.. hiraNmaye pare koshe virajaM brahma niShkalam . tachChubhraM jyotiShAM jyotistadyadAtmavido viduH .. 44.. na tatra sUryashchandrashcha tArakA vidyuto.analaH . vibhAnti sha.nkare sAkShAtsvayaMbhAne chidAtmake .. 45.. tameva sakalaM bhAntamanubhAti svabhAvataH . tasya bhAsA sarvamidaM vibhAti tata eva hi .. 46.. na tatra chandrArkavapuH prakAshate na vAnti vAtAH sakalAshcha devatAH . sa eSha devaH kRRitabhUtabhAvanaH svayaM vishuddho virajaH prakAshate .. 47.. brahmaivedamamRRitaM tatpurastA\- dbrahmAnantaM paramaM chaiva pashchAt . brahmAnantaM paramaM dakShiNe cha brahmAnantaM paramaM chottare cha .. 48.. dvau suparNau sharIre.asmin jIveshAkhyau saha sthitau . tayorjIvaH phalaM bhu.nkte karmaNo na maheshvaraH .. 49.. kevalaM sAkShirUpeNa vinA bhogaM maheshvaraH . prakAshate svayaMbhedaH kalpito mAyayA tayoH .. 50.. yathAkAsho ghaTAkAshamahAkAshamabhedataH . kalpitaH parachijjIvaH shivarUpeNa kalpitaH .. 51.. tattvatashchichChivaH sAkShAchchijjIvashcha tataH sadA . chichchidAkArato.abhinnA na bhinna chittvahAnitaH .. 52.. chitashchinna chidAkArAdbhidyate jaDarUpataH . bhidyate chejjaDe bhedashchidekA sarvadA khalu .. 53.. tarkatashcha pramANAchcha chidekatve vyavasthite . api pApavatAM pu.nsAM viparItA matirbhavet .. 54.. shrautasmArtasamAchArairvishuddhasya mahAtmanaH . prasAdAdeva rudrasya chidekatve matirbhavet .. 55.. chidekatvaparij~nAnAnna shochati na muhyati . advaitaM paramAnandaM shivaM yAti tu kevalam .. 56.. shivasthAnesharIre.asminsthito.api svAtmamAyayA . duHkhAdisAgare magno muhyamAnashcha shochati .. 57.. svasmAdanyatayA bhAtamIshaM svenaiva sevitam . adhiShThAnaM samastasya jagataH satyachidghanam .. 58.. ahamasmIti nishchitya vItashoko bhavatyayam . asya chinmAtrarUpasya svasya sarvasya sAkShiNaH .. 59.. mahimAnaM yadA veda paramAdvaitalakShaNam . tadaiva vidyayA sAkShAdvItashoko bhavatyayam .. 60.. brahmayoniM sadA pUrNaM rukmavarNaM maheshvaram . apashyanneva pashyantaM kartRRitvena prakAshitam .. 61.. anekakoTibhiH kalpairarjitaiH puNyakarmabhiH . tarkatashcha pramANAchcha prasAdAtparameshvarAt .. 62.. pashyati shraddhayA chApi yadA vidvAnsurarShabhAH . puNyapApe vidhUyAyamasaktaH sarvahetubhiH .. 63.. sarvAkAratayA sAmyaM paramAdvaitalakShaNam . upaiti nAtra sa.ndehaH kartavyashcha manIShibhiH .. 64.. chinmAtraM hi sadA rUpamubhayoH shivajIvayoH . tathA sati kathaM sAmyaM chinmAtre bhedavarjite .. 65.. upAdhiyuktarUpe tu tayoH sAmyaM bhavedyadi . tadA.api naiva sAmyaM syAjjIvasya paramAtmanaH .. 66.. mahAkAshasamatvaM tu ghaTAkAshasya sarvathA . yathA nAsti tathA sAmyaM na jIvasya shivena tu .. 67.. astu vA sAmyamIshena jIvasyAsya tadA.api tu . karmaNA vidyayA vA tatsAmyaM sidhyati nAnyathA .. 68.. karmaNA chedvinAshaH syAtkarmasAdhyaM hi nashvaram . vidyayaiva tu chetsAmyaM purastAdeva chAsti hi .. 69.. purastAdeva siddhasya bodhakaM khalu vedanam . abhUtArthasya chotpattiM na karoti kadAchana .. 70.. tatraivaM sati sAmyaM tu tayoH sarvAtmanaiva tu . purastAdeva chAstyeva tadA.api shivajIvayoH .. 71.. purastAdeva kaivalyaM lakShaNaikatvato.asti cha . tathA sati shivo bhinno vidyayA.abhinnavatsthitaH .. 72.. vidyayA tadvinAshena svasAmyaM yAti nAnyathA . ataH sAmyaM tayoH sAkShAdaikyameva na chetarat .. 73.. evaM jIvaH svakaM rUpaM shivaM pashyati cheddRRiDham . svAtmanyeva ratiM krIDAmanyachcha kurute sadA .. 74.. bahishcheShTA cha mayyeva shive satyasukhAtmake . iti jAnAti sarvaM tu svAtmanaiva hi bhAsate .. 75.. svAtmanaiva svayaM sarvaM yadA pashyati nirbhayaH . tadA mukto na muktashcha baddhasya hi vimuktatA .. 76.. evaM rUpA parA vidyA satyena tapasA.api cha . brahmacharyAdibhirdharmairlabhyA vedoktavartmanA .. 77.. sharIre.antaH svayaMjyotiHsvarUpaM svakamaishvaram . kShINadoShAH prapashyanti netare mAyayAvRRitAH .. 78.. evaM rUpaparij~nAnaM yasyAsti parayoginaH . kutrachidgamanaM nAsti tasya saMpUrNarUpiNaH .. 79.. AkAshamekaM saMpUrNaM kutrachinnaiva gachChati . tadvatsvAtmavibhutvaj~naH kutrachinnaiva gachChati .. 80.. na chakShuShA gRRihyate nApi vAchA nAnyairdevaistapasA karmaNA vA . j~nAnaprasAdena vishuddhasattvaH sa niShkalaM pashyati rUpamaisham .. 81.. dhyAnena parameshasya sAmbamUrtidharasya cha . svaniShkalaparij~nAnaM jAyate nAnyahetunA .. 82.. eSha AtmA susukShmo.api veditavyo.agryayA dhiyA . pa~nchadhA sa.nniviShTo.asuryasminsarvAshraye surAH .. 83.. sa.nvibhAti svacittena yaM yaM lokaM vishuddhadhIH . sadA kAmayate yA.nshcha tajjayatyakhilaM tataH .. 84.. tasmAdAtmavidaM sAkShAdIshvaraM bhavatArakam . archayedbhUtikAmastu svasharIreNa chArthataH .. 85.. nAyamAtmA pravachanena labhyo na medhayA na bahunA shrutena . yamevaiSha vRRiNute tena labhya\- stasyaiSha AtmA vivRRiNute tanuM svAm .. 86.. nAyamAtmA balahInena labhyaH pramAdatastapaso nAnyali.ngAt . etairyatnaM yaH karotyeva dhImA.n\- stasyAtmA.ayaM vishate brahma dhAma .. 87.. saMprApyainamRRiShayo j~nAnatRRiptAH kRRitAtmAno vItashokAH prashAntAH . te sarvagaM sarvashaH prApya dhIrA yuktAtmAnaH sarvamevA.a.avishanti .. 88.. vedAntavij~nAnasunishchitArthAH sa.nnyAsayogAdyatayaH shuddhasattvAH . te brahmaloke tu parAntakAle parAmRRitAtparimuchyanti sarve .. 89.. gatAH kalAH pa.nchadasha pratiShThA devAshcha sarve pratidevatAshcha . karmANi vij~nAnamayashcha AtmA pare.avyaye sarva ekIbhavanti .. 90.. yathA nadyaH syandamAnAH samudre astaM yAnti nAmarUpe vihAya . tathA vidvAnnAmarUpAdvimuktaH parAtparaM puruShaM brahma yAti .. 91.. sa yo ha vai tatparamaM brahma veda surarShabhAH . brahmaiva bhavati j~nAnAnnAsti sa.nshayakAraNam .. 92.. sunishchitaM paraM brahma veda chetsvAnubhUtitaH . kule bhavati nAbrahmavittasya surapu.ngavAH .. 93.. shokaM tarati pApmAnaM guhAgranthirvinashyati . amRRito bhavati prAj~naH satyameva mayoditam .. 94.. sarvamuktamatishobhanaM mayA shokamohapaTalasya bhedakam . Ashu satyasukhabodhavastudaM vedamAnaniratasya bhAsate .. 95.. iti brahmagItAsUpaniShatsu vastusvarUpavichAro nAma saptamo.adhyAyaH .. 7.. \medskip\hrule\medskip .. atha aShTamo.adhyAH .. .. kaivalyopaniShadvivaraNe tattvavedanavidhiH .. pp 416-417 (verses 1-26) missing - sa na jIvaH shivAdanyo yo bhu.nkte karmaNAM phalam . bhedAbhAvAchchitashchetyaM na karmaphalamarhati .. 27.. ataH sarvajagatsAkShI chidrUpaH parameshvaraH . advitIyo mahAnandaH krIDayA bhogamarhati .. 28.. dhAmatrayamidaM shaMbhorna duHkhAya kadAchana . krIDArAmatayA bhAti na chodyArho maheshvaraH .. 29.. idaM dhAmatrayaM shaMbhorvibhedena na vidyate . shaMbhureva tathA bhAti na hyanyatparameshvarAt .. 30.. jAgratsvapnasuShuptyAkhyAvasthArUpeNa bhAti yaH . sa vishvataijasaprAj~nasamAkhyAH kramasho bhavet .. 31.. vishvo hi sthUlabhu~N.hnityaM taijasaH praviviktabhuk . prAj~nastvAnandabhuksAkShI kevalaH sukhalakShaNaH .. 32.. triShu dhAmasu yadbhogyaM bhoktA yashcha prakIrtitaH . ubhayaM brahma yo veda sa bhu.njAno na lipyate .. 33.. ashvamedhasahasrANi brahmahatyAshatAni cha . kurvannapi na lipyeta yadyekatvaM prapashyati .. 34.. jIvarUpa iva sthitvA yaH krIDati puratraye . sa na jIvaH sadA shaMbhuH satyameva na sa.nshayaH .. 35.. tatastu jAtaM sakalaM vichitraM satyavatsurAH . sa satyo.asatyasAkShitvAtsAkShitvAchchitsukhaM tathA .. 36.. premAspadatvAdadvaito bhedAbhAvAtsurarShabhAH . tasminnaiva layaM yAti puratrayamidaM tataH .. 37.. na jIvo jIvavadbhAti sAkShAdbrahmaiva kevalam . aj~nAnAjjIvarUpeNa bhAsate na svabhAvataH .. 38.. brahmaNo jAyate prANo manaH sarvendriyANi cha . khaM vAyurjyotirApashcha bhUmirvishvasya dhAriNI .. 39.. yatparaM brahma sarvAtmA vishvasyA.a.ayatanaM mahat . sUkShmAtsUkShmatamaM nityaM tattvaMshabdArtha eva hi .. 40.. yastvaMshabdasya lakShyArthaH sa tachChabdArtha eva hi . tattvaMshabdau svataHsiddhe chinmAtre paryavasyataH .. 41.. yaH padadvayalakShyArthastasminbhedaH prakalpitaH . mAyAvidyAtmakopAdhibhedenaiva na vastutaH .. 42.. svataHsiddhaikatAj~nAnaM vyudasya shrutirAdarAt . svabhAvasiddhamekatvaM bodhayatyadhikAriNaH .. 43.. jAgratsvapnasuShuptyAdiprapa.nchatvena bhAti yat . tadbrahmAhamiti j~nAtvA sarvabandhaiH pramuchyate .. 44.. yastu brahma vijAnAti svAtmanA sudRRiDhaM naraH . tasya svAnubhavastvevaM svabhAvAdanuvartate .. 45.. triShu dhAmasu yadbhogyaM bhoktA bhogashcha yastathA . tebhyo vilakShaNaH sAkShI chinmAtro.ahaM sadAshivaH .. 46.. mayyeva sakalaM jAtaM mayi sarvaM pratiShThitam . mayi sarvaM layaM yAti tadbrahmAdvayamasmyaham .. 47.. aNoraNIyAnahameva tadva\- nmahAnahaM vishvamahaM vishuddhaH . purAtano.ahaM puruSho.ahamIsho hiraNmayo.ahaM shivarUpamasmi .. 48.. apANipAdo.ahamachintyashaktiH pashyAmyachakShushcha shRRiNomyakarNaH . ahaM vijAnAmi viviktarUpo na chAsti vettA mama chitsadA.aham .. 49.. vedairanekairahameva vedyo vedAntakRRidvedavideva chAham . na puNyapApe mama nAsti nAsho na janma dehendriyabuddhayashcha .. 50.. na bhUmirApo mama naiva vahni\- rna chAnilo me.asti na chAmbaraM cha . sadA.ahamevAhamiti sphurAmi svabhAvatashchedamiti sphurAmi .. 51.. abhAtarUpeNa tathaiva sarvadA vibhAtarUpeNa cha bhAnarUpataH . abhAnarUpeNa cha sarvarUpataH sphurAmi devo.ahamataH purAtanaH .. 52.. evaM viditvA paramAtmarUpaM guhAshayaM niShkalamadvitIyam . samastabhAnaM sadasadvihInaM prayAti shuddhaM paramAtmarUpam .. 53.. atashcha vedAntavachobhira.njasA mumukShubhirnityamasheShanAyakaH . gurUpadeshena cha tarkatastathA vichintanIyashcha visheShataH shivaH .. 54.. kaivalyopaniShatparA parakRRipAyuktA yaduchchairmudA provAcha pratitaujasairapi haribrahmAdibhishchA.a.adRRitam . he devA ahamuktavAnatishubhabrahmAparokShAya ta\- tsarveShAmadhikAriNAM matamidaM vittAtibhaktyA saha .. 55.. iti brahmagItAsUpaniShatsu kaivalyopaniShadvivaraNe tattvavedanavidhirnAmAShTamo.adhyAyaH .. 8.. \medskip\hrule\medskip .. atha navamo.dhyAyaH .. .. bRRihAdAraNyakopaniShadvyAkhyAnam .. brahmovAcha . pratyagrUpaH shivaH sAkShAtparAnandasvalakShaNaH . parapremAspadatvena pratItatvAtsurarShabhAH . parapremAspadAnandaH surA Ananda eva hi .. 1.. priyo bhavati bhAryAyAH patiH so.ayaM surarShabhAH .. 2.. patirna patyuH kAmAya priyo bhavati sarvathA . kiM tvAtmanastu kAmAya tataH priyatamaH svayam .. 3.. jAyAyAstu na kAmAya na hi jAyA priyA matA . kiM tvAtmanastu kAmAya tataH priyatamaH svayam .. 4.. putrANAM tu na kAmAya priyAH putrA bhavanti cha . kiM tvAtmanastu kAmAya tataH priyatamaH svayam .. 5.. brahmaNastveva kAmAya na brahma bhavati priyam . kiM tvAtmanastu kAmAya tataH priyatamaH svayam .. 6.. kShatrasyaiva tu kAmAya na kShatraM bhavati priyam . kiM tvAtmanastu kAmAya tataH priyatamaH svayam .. 7.. vittasyaiva tu kAmAya na vittaM bhavati priyam . kiM tvAtmanastu kAmAya tataH priyatamaH svayam .. 8.. lokAnAmeva kAmAya na bhavanti priyAshcha te . kiM tvAtmanastu kAmAya tataH priyatamaH svayam .. 9.. devAnAmapi kAmAya priyA devA bhavanti na . kiM tvAtmanastu kAmAya tataH priyatamaH svayam .. 10.. vedAnAmeva kAmAya priyA vedA bhavanti na . kiM tvAtmanastu kAmAya tataH priyatamaH svayam .. 11.. bhUtAnyapi cha bhUtAnAM kAmAya na bhavanti cha . kiM tvAtmanastu kAmAya tataH priyatamaH svayam .. 12.. sarvasyaiva tu kAmAya na sarvaM bhavati priyam . kiM tvAtmanastu kAmAya tataH priyatamaH svayam .. 13.. ataH priyatamo hyAtmA sukhavatsukhalakShaNaH . sukhAbhilAShibhiH so.ayaM tyaktvA karmANi sAdaram .. 14.. draShTavyastu surA nityaM shrotavyashcha tathaiva cha . mantavyashcha vichintyashcha sarvaM taddarshanAdibhiH .. 15.. duHkharAshervinAshAya paramAdvaitavidbhavet .. 16.. paramAdvaitavij~nAnAtsa.nsAraH praviNashyati . svataHsiddhAdvayAnandaH svayameva vibhAti cha .. 17.. parAdAttaM surA brahma svato.anyadbrahma veda yaH . tathA parAdAtkShatraM taM lokA api tathaiva cha .. 18.. devA vedAshcha bhUtAni parAduH khalu taM pashum . svasvarUpAtparaM ki.nchidapi pashyanpraNashyati .. 19.. brahmakShatrAdibhedena pratItA hyakhilA amI . varNAstathA.a.ashramAH sarve sa.nkarAH sakalA api .. 20.. devagandharvapUrvAshcha bhUtAni bhuvanAni cha . asti nAstIti shabdArthau tathaivAnyachcha ki.nchana .. 21.. mAyAvidyAtamomohaprabhedA akhilA api . sarvamAtmaiva naivAnyadanyabuddhirhi sa.nsRRitiH .. 22.. nirvikalpe pare tattve vidyayA buddhivishramaH . sA hi sa.nsAravichChittirnAparA puruShAdhikA .. 23.. pratItamavisheSheNa sakalaM brahma yaH pumAn . veda taM shirasA nityaM praNayAmi jagadgurum .. 24.. vedA bahumukhA bhAnti smRRitayashcha tathaiva cha . purANAni samastAni buddhArhAdyAgamAntarAH .. 25.. shaivAshcha vaiShNavAshchaiva maduktA AgamA api . apabhra.nshAH samastAshcha kevalaM laukikI matiH .. 26.. tarkAshcha vividhAH sUkShmAH sthUlAshcha sakalA api . parasparavirodhena prabhAnti sakalAtmanAm .. 27.. teShAmevAvirodhe tu kAlo yAti cha dhImatAm . katha.nchitkAlasadbhAve.apyavirodho na sidhyati .. 28.. ataH sarvaM parityajya manaso malakAraNam . yathAbhAtena rUpeNa shivaM pashyetsunishchalaH .. 29.. krimikITapata.ngebhyaH pashavaH praj~nayA.adhikAH . pashvAdibhyo narAH prAj~nAsteShu kechana kovidAH .. 30.. tathA tebhyashcha gandharvAH pitaro matimattamAH . anye cha tAratamyena paNDitA utarottaram .. 31.. yUyaM sattvotkaTAH prAj~nAH sarveShAmapi he surAH . yuShmabhyo.ahaM mahAprAj~no mattaH prAj~no janArdanaH .. 32.. janArdanAdapi prAj~naH sha.nkaro guNamUrtiShu . tataH prAj~natamaH sAkShAchChivaH sAmbaH sanAtanaH .. 33.. sa eva sAkShAtsarvaj~nastato.anyo nAsti kashchana . tasmAdvidyAmimAM tyaktvA brahma sarvaM vilokayet .. 34.. AyAsastAvadatyalpaH phalaM muktirihaiva tu . tathA.api paramAdvaitaM naiva vA.nChanti mAnavAH .. 35.. kadAchidapi chittasya bhayaM ki.nchinna vidyate . tathA.api paramAdvaitaM naiva vA.nChanti mAnavAH .. 36.. svasvarUpAtirekeNa nAsti mAnaM virodhi cha . tathA.api paramAdvaitaM naiva vA.nChanti mAnavAH .. 37.. svasvarUpAtirekeNa tarkashcha na hi vidyate . tathA.api paramAdvaitaM naiva vA.nChanti mAnavAH .. 38.. shrutismRRitipurANAni prAhurekatvamAtmanaH . tathA.api paramAdvaitaM naiva vA.nChanti mAnavAH .. 39.. anugrAhakatarkashcha kurute tarkavedanam . tathA.api paramAdvaitaM naiva vA.nChanti mAnavAH .. 40.. shivAgameShu chAdvaitaM babhAShe parameshvaraH . tathA.api paramAdvaitaM naiva vA.nChanti mAnavAH .. 41.. nArAyaNo.api chAdvaitaM babhAShe svAgameShu cha . tathA.api paramAdvaitaM naiva vA.nChanti mAnavAH .. 42.. ahaM chAvochamadvaitaM madukteShvAgameShu cha . tathA.api paramAdvaitaM naiva vA.nChanti mAnavAH .. 43.. anye cha yoginaH sarve prAhuradvaitamAtmanaH . tathA.api paramAdvaitaM naiva vA.nChanti mAnavAH .. 44.. vishuddhaj~nAninAM devA niShThA.apyadvaitagocharA . tathA.api paramAdvaitaM naiva vA.nChanti mAnavAH .. 45.. kechitsAmAnyamadvaitaM vadanti bhrAntachetasaH . visheShaM dvaitamAshritya na teShAmasti vedanam .. 46.. dvaitameva hi sarvatra pravadanti hi kechana . na te manuShyAH kITAshcha pata.ngAshcha ghaTA hi te .. 47.. avisheSheNa sarvaM tu yaH pashyati maheshvaram . sa eva sAkShAdvij~nAnI sa shivaH sa tu durlabhaH .. 48.. jagaditi pratibhA vyavahArataH parataraH paramaH paramArthataH . iti matirna bhavatyapi kasyachi\- chChashidharasmaraNena hi sidhyati .. 49.. jagaditi pratibhA.api cha shA.nkarI matimatAmiti me suvinishchayaH . iti matirvimalA cha shubhAvahA shashidharasmaraNena hi sidhyati .. 50.. jagaditi pratibhAsamapekShya cha shrutirapi priyahetumihAha hi . na hi jagatpratibhA na cha sA shrutiH priyakaraH sakalashcha na vastutaH .. 51.. iti matirvimalA nanu jAyate yadi janaH shiva eva sa tAdRRishaH . na hi kRRitiH sakalA mahAtmano yadi kRRitiH pashureva sa mAnavaH .. 52.. na hi janirmaraNaM gamanAgamau na hi malaM vimalaM na cha vedanam . shivamidaM sakalaM vibhAsate sphuTataraM paramasya tu yoginaH .. 53.. visRRijya sa.ndehamasheShamAstikAH pratItametannikhilaM jaDAjaDam . gurUpadeshena shivaM vilokaye\- dvilokanaM chApi shivaM vilokayet .. 54.. vilokanaM chApi shivaM vilokaya\- nvilokanaM chApi visRRijya kevalam . svabhAvabhUtaH svachitA.avashiShyate chitA.avasheShashcha na tasya tattvataH .. 55.. niShThA tasya mahAtmanaH suravarA vaktuM mayA shakyate na prauDhena shivena vA munigaNairnArAyaNenApi cha . vedenApi purAtanena parayA shaktyA pareNAtha vA mUkIbhAvamupaiti tatra viduShAM niShThA hi tAdRRigvidhA .. 56.. sarvamuktamiti vaH surarShabhAH kevalena karuNAbalena cha . veda eva sakalArthabodhakaH sheSha eva vachanaM cha tasya me .. 57.. iti brahmagItAsUpaniShatsu bRRihadAraNyakopaniShadvyAkhyAne navamo.adhyAyaH .. 9.. \medskip\hrule\medskip .. atha dashamo.adhyAyaH .. .. bRRihAdAraNyakavyAkhyAkathanam .. brahmovAcha . asti sarvAntaraH sAkShI pratyagAtmA svayaMprabhaH . tadeva brahma saMpUrNamaparokShatamaM surAH .. 1.. prANApAnAdibhedasya yaH sattAsphuraNapradaH . yasya sa.nnidhimAtreNa cheShTate sakalaM surAH .. 2.. yashcha sarvasya cheShTAyAmasakto niShkriyaH svayam . sa hi sarvAntaraH sAkShAdAtmA nAnyaH surarShabhAH .. 3.. yo.ayaM sarvAntaraH svAtmA so.ahamartho na vigrahaH . dRRishyatvAdasya dehasya draShTA yo.asya sa eva saH .. 4.. yo.ayaM sarvAntaraH svAtmA so.ayaM na prANapUrvakaH . dRRishyatvAtprANapUrvasya draShTA yo.asya sa eva saH .. 5.. dRRiShTerdraShTA shruteH shrotA matermantA cha yaH surAH . vij~nAterapi vij~nAtA sa hi sarvAntaraH paraH .. 6.. ato.anyadArtaM sakalaM na satyaM tu nirUpaNe . sa eva sarvaM naivAnyaditi samya~N.hnirUpaNe .. 7.. yathA pRRithivyAmotaM cha protaM cha sakalaM surAH . tathA.apsu sakalaM devA otaM protaM na sa.nshayaH .. 8.. Apashcha vAyau he devA otAH protAstathaiva cha . antarikSheShu vAyushcha lokeShu surapu.ngavAH .. 9.. antarikShAshcha lokAshcha tathA gandharvakeShu cha . lokeShvAdityalokeShu sthitA gandharvasa.nj~nitAH .. 10.. chandralokeShu chA.a.adityalokA otAstathaiva cha . chandralokAshcha nakShatralokeShu surapu.ngavAH .. 11.. devalokeShu nakShatralokA otAstathaiva cha . devalokAshcha he devA indralokeShu sa.nsthitAH .. 12.. prAjapatyeShu lokeShu sthitA aindrAH surarShabhAH . prAjApatyAstathA lokA brahmalokeShu sa.nsthitAH .. 13.. viShNulokeShu he devA brahmalokAH susa.nsthitAH . viShNulokAstathA otA rudralokeShu he surAH .. 14.. rudralokAH sthitA lokeShvIshvarasya surarShabhAH . sadAshivasya lokeShu sthitA hyaishAH surarShabhAH .. 15.. otAH protAshcha te lokA brahmasa.nj~ne pare shive . evaM sarve sadA sAkShisvarUpe pratyagAtmani .. 16.. sarvAntaratame protA otA adhyAsataH sthitaH .. 17.. sarvAdhiShThAnarUpastu pratyagAtmA svayaMprabhaH . na kasmi.nshchitsthitaH sAkShI satsvarUpaH surarShabhAH .. 18.. yasminnadhyastarUpeNa sthitaM sarvaM nirUpaNe . sa eva sakalaM nAnyaditi samya~N.hnirUpaNe .. 19.. yo.ayamAtmA svayaM bhAti sattayA.anyavivarjitAH . sa eva sAkShAtsarveShAmantaryAmI na chAparaH .. 20.. pRRithivyAmapi yastiShThanpRRithivyA antaraH sadA . yaM na veda surAH pRRithvI sharIraM yasya bhUrapi .. 21.. yo.antaro yamayatyetAM bhUmiM niShkriyarUpataH . eSha eva hi naH sAkShAdantaryAmI parAmRRitaH .. 22.. apsu tiShThannapAM devA antaro yaM na tAM viduH . ApaH sharIraM yasyaitA yo.antaro yamayatyapaH . eSha eva hi naH sAkShAdantaryAmI parAmRRitaH .. 23.. evamagneshcha yo netA chAntarikShasya he surAH .. 24.. vAyupUrvasya sarvasya chetanAchetanasya cha . eSha eva hi naH sAkShAdantaryAmI parAmRRitaH .. 25.. adRRiShTo.ayaM surA draShTA shrotaivAyaM tathA.ashrutaH . amatashcha tathA mantA vij~nAtA kevalaM surAH .. 26.. ravisomAgnipUrveShu vinaShTeShvayamAstikAH . chittasAkShitayA bhAti svaprakAshena kevalam .. 27.. chittavyApAranAshe tu tadabhAvaM surarShabhAH . svaprakAshena jAnAti suShuptau veda tAmapi .. 28.. AvirbhAvatirobhAvarahitastu svayaMprabhaH . bhAvAbhAvAtmakaM sarvaM sadA.ayaM veda kevalaH .. 29.. bhAvAbhAvAtmanA vedyaM samastaM surapu.ngavAH . vettaivAyaM na chaivAnyaditi samya~N.hnirUpaNam .. 30.. evaM dvaitaM vichAreNa svAtmanA veda yaH pumAn . sa yogI sarvadA dvaitaM pashyannapi na pashyati .. 31.. draShTurdRRiShTerna nAsho.asti dRRishyameva vinashyati . tachcha dvaitaM dRRisherdRRishyaM nAsti draShTA.asti kevalam .. 32.. eShA.asya paramA saMpadgatishcha paramA.asya tu . eSho.asya paramo loka etaddhi paramaM sukham .. 33.. ahinirlvayanIM muktAM yathA.ahiH svAtmanA punaH . na pashyati tathA vidvAnna dehe.ahaMmatirbhavet .. 34.. sarvAdhAre svataHsiddhe shivasa.nj~ne tu nirmale . pratyagrUpe parAnande neha nAnA.asti ki.nchana .. 35.. mRRityoH sa mRRityumApnoti iha nAneva pashyati . tasmAdadhyastamaj~nAnaM tatkAryaM chA.a.atmarUpataH .. 36.. ekadhaiva mahAyAsAd.hdraShTavyo hi mumukShubhiH . ayamAtmA.aprameyashcha virajashcha mahAndhruvaH .. 37.. tameva dhIro vij~nAya praj~nAM kurvIta brAhmaNaH . nAnudhyAyAdbahU~nshabdAnvAcho viglApanaM hi tat .. 38.. sa vA eSha mahAnAtmA janmanAshAdivarjitaH . vashI sarvasya lokasya sarvasyeshAna eva cha .. 39.. sarvasyAdhipatiH shuddho na bhUyAnsAdhukarmaNA . karmaNA.asAdhunA naiva kanIyAnsurapu.ngavAH .. 40.. eSha sarveshvaraH sAkShAdbhUtAdhipatireva cha . bhUtapAlashcha lokAnAmasaMbhedAya he surAH .. 41.. eSha seturvidharaNastameva brAhmaNottamAH . vedAnuvachanenApi yaj~nena sakalena cha .. 42.. dAnena tapasA devAstathaivAnashanena cha . vettumichChati yo vidvAnsa munirnetaro janaH .. 43.. neti netIti niShkRRiShTo ya eSha sarvasAdhakaH . so.ayamAtmA sadA grAhyasvarUpo na hi gRRihyate .. 44.. tathA.ashIryasvabhAvashcha he devA naiva shIryate . asa.ngarUpo bhagavAnsarvadA na hi sajjate .. 45.. eSha nityo mahimA brAhmaNasya na vardhate karmaNA no kanIyAn . tasyaiva syAtpadavittaM viditvA na lipyate karmaNA pApakena .. 46.. tasmAdbrahmaj~nAnalAbhAya vidvA\- ~nshAnto dAntaH satyavAdI bhavechcha . karmatyAgI sarvavedAntasiddhaM vidyAhetuM sa.ntataM tvabhyupeyAt .. 47.. tripuNDramud.hdhUlanamAstikottamAH sadA.a.acharechCha.nkaravedane rataH . shivAdishabdaM cha japedvisheShataH prapUjayedbhaktipuraHsaraM haram .. 48.. sAdhanaiH sakalaiH sahitaH surA vedanena samastamidaM jagat . devarUpatayaiva tu nishchitaM vedahastatalasthitabilvavat .. 49.. nainaM pApmA tarati brahmaniShThaM sarvaM pApaM tarati prAkRRitaM cha . nainaM pApmA tapati brahmaniShThaM sarvaM pApaM tapati prAkRRitaM cha .. 50.. itthaM brahma svAtmabhUtaM viditvA shraddhApUrvaM dehametaM svakIyam . arthaM sarvaM kShetrajAtaM samastaM dadyAdasmai deshikendrAya martyaH .. 51.. yashchA.a.atRRiNattyavitathena karNA\- vaduHkhaM kurvannamRRitaM saMprayachChan . taM vidyAtpitaraM mAtaraM cha tasmai na druhyetkRRitamasya jAnan .. 52.. svadeshikasyaiva tu nAmakIrtanaM bhavedanantasya shivasya chintanam . svadeshikasyaiva tu pUjanaM tathA bhavedanantasya shivasya pUjanam .. 53.. svadeshikasyaiva tu nAmakIrtanaM shivAdishabdasya tu kIrtanaM bhavet . svadeshikasyaiva tu bAdhanaM tathA bhavedanantasya shivasya bAdhanam .. 54.. tasmAdvidvAnsarvamaitadvihAya shraddhAyuktaH sadguruM satyaniShTham . vidyAkoshaM vedavedAntaniShThaM gachChennityaM satyadharmAdiyuktaH .. 55.. vaktavyaM sakalaM mayA parakRRipAyuktena sa.nkIrtitaM kartavyaM sakalaM surA na hi munerbrahmAtmaniShThasya tu . smartavyaM sakalaM tathA na hi sadA brahmaiva sachchitsukhaM saMpUrNaM satatoditaM samarasaM shashvatsvayaM bhAsate .. 56.. iti brahmagItAsUpaniShatsu bRRihadAraNyakavyAkhyAkathanaM nAma dashamo.adhyAyaH .. 10.. \medskip\hrule\medskip .. atha ekAdasho.adhyAyaH .. .. kaThavallIshvetAshvetaravyAkhyAyAm .. brahmovAcha . asti tattvaM paraM sAkShAddurdarshaM gUDhamuttamam . anupraviShTaM sarvatra guhAyAM nihitaM param .. 1.. tadviditvA mahAdhIro harShashokau jahAti cha . dharmAdibhyaH paraM tattu bhUtAdbhavyAchcha sattamAH .. 2.. yadAmananti vedAshcha tapA.nsi paramaM padam . brahmacharyaM yadichChantashcharanti shiva eva saH .. 3.. etaddhyevAkSharaM brahma etaddhyevAkSharaM param . etaddhyevAkSharaM j~nAtvA yo yadichChati tasya tat .. 4.. etadAlambanaM shreShThametadAlambanaM param . etadAlambanaM j~nAtvA brahmaloke mahIyate .. 5.. na jAyate mriyate vA vipashchi\- nnAyaM kutashchinna babhUva kashchit . ajo nityaH shAshvato.ayaM purANo na hanyate hanyamAne sharIre .. 6.. ya enaM vetti hantAraM yashchainaM manyate hatam . tAvubhau na vijAnIto nAyaM hanti na hanyate .. 7.. aNoraNIyAnmahato mahIyA\- nAtmA.asya jantornihito guhAyAm . tamakratuH pashyati vItashoko dhAtuprasAdAnmahimAnamasya .. 8.. dUraM vrajati chA.a.asInaH shayAno yAti sarvataH . kastaM sAkShAnmahAdevaM madanyo j~nAtumarhati .. 9.. asharIraM sharIreShu hyanavastheShvavasthitam . mahAntaM vibhumAtmAnaM matvA dhIro na shochati .. 10.. nAyamAtmA pravachanena labhyo na medhayA na bahunA shrutena . yamevaiSha vRRiNute tena labhya- styaiSha AtmA vivRRiNute tanUM svAm .. 11.. nAvirato dushcharitAnnAshAnto nAsamAhitaH . nAshAntamAnaso vA.api praj~nAnenainamApnuyAt .. 12.. yasya brahma cha kShatraM cha ubhe bhavata odanaH . ka itthaM veda devo vA manuShyo.anyashcha yatra saH .. 13.. RRitau pibantau sukRRitasya loke guhAM praviShTau parame parArdhe . ChAyAtapau brahmavido vadanti sharIrabhRRichCha.nkarasa.nj~nitau tau .. 14.. sharIrabhRRitkarmaphalaM bhu.nkte yojayitA shivaH . pratItito viruddhau tau bhedastvaupAdhikastayoH .. 15.. AtmAnaM rathinaM vidyAchCharIraM rathameva tu . buddhiM tu sArathiM vidyAnmanaH pragrahameva ch .. 16.. indriyANi hayAnvidyAdviShayAnapi gocharAn . AtmendriyamanoyuktaM vidyAdbhoktAramAstikAH .. 17.. yastvavij~nAnavAnmartyo.ayuktena manasA sadA . tasyendriyANyavashyAni duShTAshvA iva sAratheH .. 18.. yastu vij~nAnavAnmartyo yuktena manasA sadA . tasyendriyANi vashyAni sadashvA iva sAratheH .. 19.. yastvavij~nAnavAnmartyo hyamanaskaH sadA.ashuchiH . na sa tatpadamApnoti sa.nsAraM chAdhigachChati .. 20.. yastu vij~nAnavAnmartyaH samanaskaH sadA shuchiH . sa tu tatpadamApnoti yasmAdbhUyo na jAyate .. 21.. vij~nAnasArathiryastu manaH pragrahavAnnaraH . so.adhvanaH pAramApnoti tadviShNoH paramaM padam .. 22.. padaM yatparamaM viShNostadevAkhiladehinAm . padaM paramamadvaitaM sa shivaH sAmbavigrahaH .. 23.. rudraviShNuprajeshAnAmanyeShAmapi dehinAm . RRite sAmbaM mahAdevaM kiM bhavetparamaM padam .. 24.. indriyebhyaH parA hyarthA arthebhyashcha paraM manaH . manasastu parA buddhirbuddherAtmA mahAnparaH .. 25.. mahataH paramavyaktamavyaktAtpuruShaH paraH . puruShAnna paraM ki.nchitsA kAShThA sA parA gatiH .. 26.. puruSho nAma saMpUrNaH shivaH satyAdilakShaNaH . sAmbamUrtidharo nAnyo rudro viShNurajo.api vA .. 27.. eSha sarveShu bhUteShu gUDhAtmA na prakAshate . dRRishyate tvagryayA buddhyA sUkShmayA sUkShmadarshibhiH .. 28.. yachchedvA~N.hmanasI prAj~nastadyachChejj~nAna Atmani . mahatyAtmasI vij~nAnaM tadyachChechChAnta Atmani .. 29.. ashabdamasparshamarUpamavyayaM tathA.arasaM nityamagandhavachcha yat . anAdyanantaM mahataH paraM dhruvaM nichAyya taM mRRityumukhAtpramuchyate .. 30.. parA.nchi khAni vyatRRiNanmahesha\- stasmAtparA~N.hpashyati nA.a.atmarUpam . kashchiddhIraH pratyagAtmAnamaikShya\- dAvRRittachakShuramRRitatvamichChan .. 31.. parA.nchaH kAmAnanunayanti bAlA mRRityoH pAsha te.apiyanti svamohAt . atha dhIrA amRRitatvaM viditvA dhruvaM tattvaM yAnti kAmairasaktAH .. 32.. yena rUpAn{}rasAngandhA~nshabdAnsparshA.nshcha maithunAn . etenaiva vijAnAti kimatra parishiShyate .. 33.. jAgratsvapnasuShuptAkhyaM puraM yenAnupashyati . mahAntaM paramAtmAnaM matvA dhIro na shochati .. 34.. jAgradAditrayaM yastu vijAnAti chidAtmanA . tato bhedena naivAsti puratrayamidaM sadA .. 35.. chaitanyamAtro bhagavA~nshiva eva svayaMprabhaH . puratrayAtmanA bhAti na bhAti cha mahAprabhuH .. 36.. ihAmutra sthitaM tattvaM sadekaM na tato.aparam . mRRityoH sa mRRityumApnoti yo.anyaM devaM prapashyati .. 37.. agniryathaiko bhuvanaM praviShTo rUpaM rUpaM pratirUpo babhUva . ekastathA sarvabhUtAntarAtmA rUpaM rUpaM pratirUpo bahishcha .. 38.. vAyuryathaiko bhuvanaM praviShTo rUpaM rUpaM pratirUpo babhUva . ekastathA sarvabhUtAntarAtmA rUpaM rUpaM pratirUpo bahishcha .. 39.. sUryo yathA sarvalokasya chakShu\- rna lipyate chAkShuShairbAhyadoShaiH . ekastathA sarvabhUtAntarAtmA na lipyate lokaduHkhena bAhyaH .. 40.. eko vashI sarvabhUtAntarAtmA ekaM rUpaM bahudhA yaH karoti . tamAtmasthaM ye.anupashyanti dhIrA\- steShAM sukhaM shAshvataM netareShAm .. 41.. yenaiva nityAshcha sachetanashcha yasminvibhaktAH pravibhAnti mohAt . tamAtmasthaM ye.anupashyanti dhIrA\- steShAM shAntiH shAshvatI netareShAm .. 42.. tadetaditi manyante.anirdeshyaM paramaM sukham . kathaM nu tadvijAnIyatkimu bhAti vibhAti vA .. 43.. AdityachandrAnalatArakAdyA na bhAnti yasminnanishaM mahAntaH . prakAshamAnaM tamanuprabhAnti prabhAnamasyaiva hi netareShAm .. 44.. UrdhvamUlastvavAkShAkha eSho.ashvatthaH sanAtanaH . tadeva shukraM tadbrahma tadevAmRRitamuchyate .. 45.. tasmi.NllokAH shritAH sarve tadu nAtyeti kashchana . etadvai tatsurashreShThAH samyageva mayoditam .. 46.. idaM sarvaM jagatsAkShAchChivaH kampayate dhruvam . mahadbhayamidaM vajraM viditvA muchyate naraH .. 47.. tapatyasya bhayAdagnirbhayAttapati bhAskaraH . bhayAdindrashcha vAyushcha mRRityurdhAvati pa.nchamaH .. 48.. vartamAne sharIre.asminna shakto boddhumIshvaram . naraH sarveShu lokeShu sharIritvAya kalpate .. 49.. yathA.a.adarshe svakaM rUpaM yathAvannirmale naraH . tathA pashyati dehesminnAtmAnaM brahma kevalam .. 50.. janmanAshavatAM khAnAM pRRithagbhAvaM parAtmanaH . teShAM janmavinAshau cha viditvA.anAtmarUpataH .. 51.. pashchAdanAtmarUpeNa viditaM kevalAtmanA . viditvA svAnubhUtyeva sa dhIrastu na shochati .. 52.. indriyebhyo manaH shreShThaM manasaH sattvamuttamam . sattvAdapi mahAnAtmA mahato.avyaktamuttamam .. 53.. avyaktAttu paraH sAkShAdvyApako.ali.nga eva cha . yaM viditvA naraH sAkShAdamRRitatvaM hi gachChati .. 54.. na sa.ndRRishe tiShThati rUpamasya na chakShuShA pashyati kashchidenam . hRRidA manIShA manasA.abhiklRRiptaH sAkShAdAtmA shakyate vedituM saH .. 55.. evaM sAkShAtsachchidAnandarUpaM bhAvAbhAvAsheShalokasya hetum . shrutyA yuktyA brahma jAnanti martyA vidyAyogAdeva muktA bhavanti .. 56.. vidyAvedyaM brahma yadvedasiddhaM tasyAchintyA kAchidastyeva shaktiH . shaktyA bhinnaM tadbhavatyadvayaM satsatyAnandAsa.ngabodhaikarUpam .. 57.. ekaM rUpaM brahmaNo jIvarUpaM bhogyaM vishvaM brahmaNastvanyarUpam . anyadrUpaM brahmaNaH sarvashAstraM praj~nAmAtraM shuddharUpaM parasya .. 58.. sarvAjIve sarvasa.nsthe bRRihante tasmi.njIvo bhrAmyate brahmachakre . brahmAtmAnaM preritAraM cha yuktyA matvA chaikaM yAti martyo.amRRitatvam .. 59.. j~nAj~nau jIvAjIvasa.nj~nau pratItyA shrutyA yuktyA svAnubhUtyA hyabhinnau . mAyA bhokturbhogahetuH parAtmA rUpairebhirvishvarUpo hyakartA .. 60.. kSharaM mAyA chAkSharaM jIvarUpaM kSharAtmanA bhidyate deva ekaH . tasya dhyAnAdyojanAtattvabhAvA\- dbhUyashchAnte vishvamAyAnivRRittiH .. 61.. j~nAtvA devaM sarvapAshApahAniH kShINaiH kleshairjanmamRRityuprahANiH . tasya dhyAnAnmUlamAyAvibhede vishvaishvaryaM yAti kaivalyarUpam .. 62.. etajj~neyaM nityamevA.a.atmasa.nsthaM nAtaH paraM veditavyaM hi ki.nchit . bhoktA bhogyaM preritAraM cha matvA sarvaM proktaM trividhaM brahmametat .. 63.. kSharaM mAyA chAkSharaM jIvarUpaM kSharAtmanA bhidyate deva ekaH . tasya dhyAnAdyojanAtattvabhAvA\- dbhUyashchAnte vishvamAyAnivRRittiH .. 61.. j~nAtvA devaM sarvapAshApahAniH kShINaiH kleshairjanmamRRityuprahANiH . tasya dhyAnAnmUlamAyAvibhede vishvaishvaryaM yAti kaivalyarUpam .. 62.. etajj~neyaM nityamevA.a.atmasa.nsthaM nAtaH paraM veditavyaM hi ki.nchit . bhoktA bhogyaM preritAraM cha matvA sarvaM proktaM trividhaM brahmametat .. 63.. kSharaM mAyA chAkSharaM jIvarUpaM kSharAtmanA bhidyate deva ekaH . tasya dhyAnAdyojanAtattvabhAvA\- dbhUyashchAnte vishvamAyAnivRRittiH .. 61.. j~nAtvA devaM sarvapAshApahAniH kShINaiH kleshairjanmamRRityuprahANiH . tasya dhyAnAnmUlamAyAvibhede vishvaishvaryaM yAti kaivalyarUpam .. 62.. etajj~neyaM nityamevA.a.atmasa.nsthaM nAtaH paraM veditavyaM hi ki.nchit . bhoktA bhogyaM preritAraM cha matvA sarvaM proktaM trividhaM brahmametat .. 63.. vahneryathA yonigatasya mUrti\- rna dRRishyate naiva cha li.nganAshaH . sa bhUya evendhanayonigRRihya\- stadvobhayaM vai praNavena dehe .. 64.. svadehamaraNiM kRRitvA praNavaM chottarAraNim . dhyAnanirmathanAbhyAsAddevaM pashyennigUDhavat .. 65.. tileShu tailaM dadhinIva sarpi\- rApaH srotaHsvaraNIShu chAgniH . evamAtmA.a.atmani gRRihyate.asau satyenaivaM tapasA yo.anuvetti .. 66.. sarvavyApinamAtmAnaM kShIre sarpirivArpitam . AtmavidyAtapomUlaM tadbrahmopaniShatparam .. 67.. yaj~naj~nAnAdibhiH puNyairyogasiddhirbhaviShyati . yogAtsa.njAyate j~nAnaM j~nAnAnmuktirna karmaNA .. 68.. atyAshramibhyaH shAntebhyo vaktavyaM brahmavedanam . nAprashAntAya dAtavyaM nAputrAya kadAchana .. 69.. agnirityAdibhirmantrairbhasmanoddhUlanaM tathA . tripuNDradhAraNaM chApi vadantyatyAshramaM budhAH .. 70.. yasya deve parA bhaktiryathA deve tathA gurau . tasyaite kathitA hyarthAH prakAshante mahAtmanaH .. 71.. shrutivachanena mayaiva samasta paramakRRipAbalataH paThitaM cha . yadi viditaM sa naraH svakamohaM tarati shivaM vishati priyarUpam .. 72.. iti brahmagItAsUpaniShatsu kaThavallIshvetAshvetaravyAkhyAyAmekAdasho.adhyAyaH .. 11.. \medskip\hrule\medskip .. atha dvAdasho.adhyAyaH . .. shivasyAhaMpratyAyAshratvam .. brahmovAcha. vakShye sArataraM sAkShAtsarvashAstrArthasa.ngraham . shraddhayA sahitA yUyaM shRRiNutAtIva shobhanam .. 1.. asti tAvadahaMshabdapratyayAlambanaM surAH . sarveShAM naH paraM j~nAnaM sa evA.a.atmA na sa.nshayaH .. 2.. so.ayaM svAvidyayA sAkShAchChivaH sannapi vastutaH . svashivatvamavij~nAya sa.nsArIvAvabhAsate .. 3.. vedoditena mArgeNa pAraMparyakrameNa tu . mumukShutvaM dRRiDhaM prApya punaH shAntyAdisAdhanaiH .. 4.. sahitaH shivabhaktyA cha guroH pAdau praNamya cha . vedAntAnAM mahAvAkyashravaNena tathaiva cha .. 5.. mananeva tathA devA dhyAnena paramAtmanaH . pratyagbrahmaikatAj~nAnaM labdhvA yAti shivaM param .. 6.. pratyagAtmAnamadvandvamahaMshabdopalakShitam . shivarUpeNa saMpashyanneva yAti svapUrNatAm .. 7.. shivarUpatayA bhAte.ahaMshabdArthe munIshvarAH . avidyA vilayaM yAti vidyayA parayaiva tu .. 8.. vidyayA parayA.avidyAnivRRittau brahma kevalam . shiShyate khalu nAbhAvo bhAvo nAnyastathA.api cha .. 9.. vyavahAradRRishA.avidyA tannivRRittishcha kathyate . tattvadRRiShTyA tu nAvidyA tannivRRittishcha he surAH .. 10.. brahmarUpatayA brahma kevalaM pratibhAsate . jagadrUpatayA.apyetadbrahmaiva pratibhAsate .. 11.. vidyAvidyAdibhedena bhAvAbhAvAdibhedataH . gurushiShyAdibhedena brahmaiva pratibhAsate .. 12.. brahma sarvamiti j~nAnaM brahmaprAptestu sAdhanam . jaganmAyeti vij~nAnamaj~nAnaM phalato bhavet .. 13.. tathA.api paramAdvaitaj~nAnasyedaM tu vedanam . upakArakamatyantaM tadRRiShTvA vakti cha shrutiH .. 14.. yathA bhAtasvarUpeNa satyatvena jagachChrutiH . a.ngIkRRitya hitaM nRRINAM kadAchidvakti sAdaram .. 15.. satyatvena jagadbhAnaM sa.nsArasya pravartakam . asatyatvena bhAnaM tu sa.nsArasya nivartakam .. 16.. ataH sa.nsAranAshAya kadAchitparamA shrutiH . jagatsarvamidaM mAyA vadatyatyantanirmalA .. 17.. atIva pakvachittasya chittapAkamapekShya sA . sarvaM brahmeti kalyANI shrutirvadati sAdaram .. 18.. brahmaiva kevalaM shuddhaM vidyate tattvadarshane . na cha vidyA na chAvidyA jagachcha na chAparam .. 19.. ataH paramanirvANaniShThasya parayoginaH . yathA yathA.avabhAso.ayaM shiva eva na chAparam .. 20.. bhUtapUrvAnusa.ndhAnAtkathyate na cha vastutaH . yathA yathA.avabhAso.ayaM shiva ityapi vedanam .. 21.. na hi nirvANaniShThasya shivasya parayoginaH . yathA yatheti yatki.nchidbhAsate paramArthataH .. 22.. tathA tathA.avabhAsena svena rUpeNa kevalam . stimitodadhivadyogI svayaM tiShThati nAnyathA .. 23.. paranirvANaniShThasya yoginaH paramAM sthitim . svayaM cha na vijAnAti na harirna maheshvaraH .. 24.. na mayA cha parij~nAtuM shakyate yoginaH sthitiH . nApi vedena mAnena na cha smRRitipurANakaiH .. 25.. aho nirvANaniShThasya yoginaH paramA sthitiH . yAdRRishI paramA niShThA tAdRRishyeva hi kevalam .. 26.. evaMrUpA parA niShThA shivasyAsti svabhAvataH . shivAyAshchAmbikAbhartuH prasAdena harerapi .. 27.. tathA mamApi chAnyeShAM na chodyorho maheshvaraH . tAdRRig{}rUpo mahAdevaH khalu sAkShAtsanAtanaH .. 28.. IdRRishI paramA niShThA guroH sAkShAnnirIkShaNAt . karmasAmye tvanAyAsAtsidhyatyeva na sa.nshayaH .. 29.. deshikaM devadeveshaM shivaM vidyAdvichakShaNaH . tadiShTaM sarvayatnena prakuryAtsarvadA.a.adarAt .. 30.. svasyAniShTamapi prAj~naH prakuryAdguruNoditaH . guroriShTaM prakurvANaH paraM nirvANamRRichChati .. 31.. svAshramaM cha svajAtiM cha svakIrtiM cha tathaiva cha . svAdRRiShTaM lokavidviShTaM bandhuputrAdisa.ngamam .. 32.. gRRihakShetradhanAdInAM hAniM kleshaM sukhaM tathA . anavekShya guroriShTaM kuryAnnityamatandritaH .. 33.. gurau prIte shivaH sAkShAtprasannaH pratibhAsate . gurordehe mahAdevaH sAmbaH sa.nnihitaH sadA .. 34.. guroraniShTaM mohAdvA na kuryAtkurute yadi . pachyate narake tIvre yAvadAbhUtasaMplavam .. 35.. shive kruddhe gurustrAtA gurau kruddhe na kashchana . tasmAdiShTaM guroH kuryAtkAyena manasA girA .. 36.. gururnAmA.a.atmano nAnyaH satyameva na sa.nshayaH . AtmalAbhAtparo lAbho nAsti nAsti na sa.nshayaH .. 37.. anAtmarUpaM dehAdi yo dadAti pitA tu saH . na guruH kathitaH prAj~naiH kleshahetuprado hi saH .. 38.. aShTaishvaryapradastadvadgandharvAdipadapradAH . sArvabhaumapradashchApi na guruH kleshado hi saH .. 39.. mantratantrAdidastadvallaukikopAyadastathA . na guruH kathitaH prAj~naiH kleshahetuprado hi saH .. 40.. satyavatsakalaM bhAtaM nishchityAsatyarUpataH . sarvasAkShitayA.a.atmAnaM vibhajya parachetanam .. 41.. yastvaM taditi vedAntapradIpena svakaM nijam . shivatvaM bodhayatyeSha guruH sAkShAnna chAparaH .. 42.. dRRishyarUpamidaM sarvaM dRRig{}rUpeNa vilApya cha . dRRig{}rUpaM brahma yo vakti sa gururnAparaH pumAn .. 43.. paramAdvaitavij~nAnaM kRRipayaiva dadAti yaH . so.ayaM guruguruH sAkShAchChiva eva na sa.nshayaH .. 44.. tAdRRishaM deshikaM sAkShAdvedAntAmbujabhAskaram . toShayetsarvayatnena shreyase bhUyase naraH .. 45.. sarvavedAntavAkyAnAmarthaH sa.ngraharUpataH . kathitashcha mayA devA mAmAha parameshvaraH .. 46.. sarvaj~naH sarvavitsakShAdAptakAmaH kRRipAkaraH . sarvadoShavinirmuktaH satyamevAbravInmama .. 47.. yathA.a.aha sarvavedAnAmarthaM sarvaj~na IshvaraH . tathaiva kathito.asmAbhiH satyameva na sa.nshayaH .. 48.. svaprakAshasvarUpasya svataHshuddhasya shUlinaH . karAmalakavatsarvaM pratyakShaM hi na sa.nshayaH .. 49.. vedAnAmanyathaivArthaM ye vadanti vimohitAH . mahAsAhasikA eva te narA na hi sa.nshayaH .. 50.. maduktArthaprakAreNa vinA ye pravadanti te . andhakUpe nirAlambe patantyeva na sa.nshayaH .. 51.. vedArthaH paramAdvaitaM netaratsurapu.ngavAH . no chedatraiva me mUrdhA patiShyati na sa.nshayaH .. 52.. anyathA vedavAkyAnAmartha ityabhisha.nkayA . anishchitArthashchenmUrdhA yuShmAkaM cha patiShyati .. 53.. ataH paraM na vaktavyaM vidyate surapu.ngavAH . satyameva mayA proktaM shaMbhoH pAdau spRRishAmyaham .. 54.. sUta uvAcha . evamuktvA mahAtejA brahmA cha surapu.ngavAn . pratyagbhUtaM parAnandaM pArvatIpatimIshvaram .. 55.. paramAdvaitarUpaM taM bhavarogasya bheShajam . smRRitvA natvA punaH stutvA bhaktyA paravasho.abhavat.. 56.. devAshcha devadeveshaM smRRitvA sAmyaM triyambakam . praNamya daNDavadbhUmau vivashA abhavanmudA .. 57.. devadevo mahAdevo mahAkAruNikottamaH . tatraivA.a.avirabhUddevyA saha satyatapodhanAH .. 58.. viShNushcha padmayA sArdhaM tatraiva brahmavittamAH . Agato bhagavAndraShTumasheShasuranAyakam .. 59.. puShpavRRiShTirabhavadyathA purA svastipUrvavachanAni chAbhavan . tatra bhaktisahitena viShNunA padmayA cha paripUjitaH shivaH .. 60.. sha.nkaropi shashishekharaH para\- stvambayaiva sahitaH sanAtanaH . tatra nRRityamakarodatiprabhuH svasvarUpaparavedanapriyAt .. 61.. sarvalokajananI shivA parA pApanAshakarabodhadAyinI . brahmavajradharapUrvakAnimA\- nsvAnubhUtisahitena chakShuShA .. 62.. vilokya kAruNyabalena kevalaM prabodhayAmAsa surottamAnimAn . punaH prajAnAthapuraHsarAH surAH pranRRityamAnaM tu shivaM shivAmapi .. 63.. tvakchakShuShaiva dadRRishuH shrutimastakottha\- vij~nAnarUpaparalochanagocharArham . bhaktyA punaH paramakAruNikaM mahAntaM pa.nchAkShareNa bhavapAshahareNa pUjyam .. 64.. tuShTavuH shrutivachobhirAdarA\- nnaShTakaShTabhavapAshabandhanAH . iShTasiddhirabhavadbhiH vaH surAH ityavochadashubhApahaH shivaH .. 65.. shA.nkarI cha sharaNAgatapriyA bandhahetumalanAshakAriNI . matprasAdabalalabdhavedanA ityavochadabhavannatipriyA .. 66.. keshavo.api surapu.ngavAnprati prAha shaMbhurayamadbhutaH prabhuH . sarvavedashirasAmagocharaH prIta eva bhavatAmiti dvijAH .. 67.. devo.api kAruNyarasArdramAnasaH surAnasheShAnajapUrvakAnprati . uvAcha gItAmatishobhanAmimAM mamAnukUlAmapi yaH paTheddvijaH .68.. sa yAti mAmeva nirastabandhanaH parA shivA vAchi sadaiva vartate . divAkareNApi samashcha tejasA shriyA mukundena samaH sadA bhavet .. 69.. eShA gItA brahmagItAbhidhAnA shrutyA yuktA sarvagItottamA cha . vedAkArA vedaniShThairdvijendrai\- rbhaktyA pAThyA naiva shUdrAdibhishcha .. 70.. ityevaM paramashivaH prabhAShya nAthaH shiShTAnAmashubhaharaH puratrayAriH . bhaktAnAmamalasukhaprabodhakArI tatraiva sphuraNasukhe tiro babhUva .. 71.. daivI sA sakalajagadvichitrachitrA kAruNyAdakhilasurAnajaM vilokya . suprItA paramasukhaprabodharUpA tatraiva sphuraNasukhe tiro babhUva .. 72.. viShNurlakShmyA sAkamAshvAsya devA\- nhRRiShTastuShTaH svasya vaikuNThamApa . brahmA devAnAtmavidyAbhiyuktA.n\- styaktvA rudra dhyAnaniShTho babhUva .. 73.. devAH sarve daNDavadbhUmibhAge bhaktyA sArdhaM padmayoniM praNamya . hRRiShTAtmAnaH satyabodhaikaniShThAH sadyaH svaM svaM deshamIyurdvijendrAH .. 74.. Ittha sAkShAdbrahmagItta bhavadbhiH shuddhaj~nAnairAdareNa shrutaiva . mattaH shraddhAbhaktiyuktasya viprA nityaM deyA netarasyAtishuddhA .. 75.. iti parashivabhaktyA prAptavidyastu sUtaH sukhaghanashivatattvaprApikAmeva gItAm . munigaNahitabuddhyAbhAShyanirvANarUpaM parataramavalokya praj~nayA maunamApa .. 76.. munayashcha guruM paravedinaM praNipatya samastahitapradam . hRRidayasthamahaMpadalakShitaM paratattvatayaiva viduH sthiram .. 77.. iti shrIbrahmagItAsUpaniShatsu shivasyAhaMpratyayAshratvaM nAma dvadasho.adhyAyaH .. 12.. .. iti brahmagItA samAptA.. ## Encoded and proofread by Sunder Hattangadi sunderh@hotmail.com \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} {\rm http://sanskritdocuments.org} \end{document}