%@@1 % File name : anugiitaa.itx %-------------------------------------------- % Text title : anugItA % Author : % Language : sanskrit % Subject : religion % Description/comments : % Transliterated by : Professor Tokunaga in Kyoto system(?) % Conversion : Converted to Itrans using JSmith/Sorin/Shree utilities % Proofread by : Sunder Hattangadi(sunderh at hotmail.com) % Latest update : 6/2/98 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions : i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.1 % Site access : http://sanskritdocuments.org/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' agreement. %@@1 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. anugItA ..}## \itxtitle{.. anugItA ..}##\endtitles ## adhyAyaH 16 j sabhAyA.n vasatostasyAM nihatyArInmahAtmanoH . keshavArjunayoH kA nu kathA samabhavaddvija .. 1.. v kR^iShNena sahitaH pArthaH svarAjyaM prApya kevalam . tasyA.n sabhAyAM ramyAyAM vijahAra mudA yutaH .. 2.. tataH ka.n chitsabhoddesha.n svargoddesha samaM nR^ipa . yadR^ichChayA tau muditau jagmatuH svajanAvR^itau .. 3.. tataH pratItaH kR^iShNena sahitaH pANDavo.arjunaH . nirIxya tA.n sabhAM ramyAmidaM vachanamabravIt .. 4.. vidita.n te mahAbAho sa~NgrAme samupasthite . mAhAtmya.n devakI mAtastachcha te rUpamaishvaram .. 5.. yattu tadbhavatA prokta.n tadA keshava sauhR^idAt . tatsarvaM puruShavyAghra naShTaM me naShTachetasaH .. 6.. mama kautUhala.n tvasti teShvartheShu punaH prabho . bhavAMshcha dvArakA.n gantA nachirAdiva mAdhava .. 7.. evamuktastataH kR^iShNaH phalgunaM pratyabhAShata . pariShvajya mahAtejA vachana.n vadatAM varaH .. 8.. shrAvitastvaM mayA guhya.n GYApitashcha sanAtanam . dharma.n svarUpiNaM pArtha sarvalokAMshcha shAshvatAn .. 9.. abuddhvA yanna gR^ihNIthAstanme sumahadapriyam . nUnamashraddadhAno.asi durmedhAshchAsi pANDava .. 10.. sa hi dharmaH suparyApto brahmaNaH padavedane . na shakya.n tanmayA bhUyastathA vaktumasheShataH .. 11.. para.n hi brahma kathitaM yogayuktena tanmayA . itihAsa.n tu vaxyAmi tasminnarthe purAtanam .. 12.. yathA tAM buddhimAsthAya gatimagryA.n gamiShyasi . shR^iNu dharmabhR^itA.n shreShTha gadataH sarvameva me .. 13.. AgachChadbrAhmaNaH kashchitsvargalokAdarindama . brahmalokAchcha durdharShaH so.asmAbhiH pUjito.abhavat .. 14.. asmAbhiH paripR^iShTashcha yadAha bharatarShabha . divyena vidhinA pArtha tachChR^iNuShvAvichArayan .. 15.. br moxadharma.n samAshritya kR^iShNa yanmAnupR^ichChasi . bhUtAnAmanukampArtha.n yanmohachChedanaM prabho .. 16.. tatte.aha.n sampravaxyAmi yathAvanmadhusUdana . shR^iNuShvAvahito bhUtvA gadato mama mAdhava .. 17.. kashchidviprastapo yuktaH kAshyapo dharmavittamaH . AsasAda dvija.n kaM chiddharmANAmAgatAgamam .. 18.. gatAgate subahusho GYAnaviGYAnapAragam . lokatattvArtha kushala.n GYAtAraM sukhaduHkhayoH .. 19.. jAtI maraNatattvaGYa.n kovidaM puNyapApayoH . draShTAramuchchanIchAnA.n karmabhirdehinAM gatim .. 20.. charantaM muktavatsiddhaM prashAnta.n sa.nyatendriyam . dIpyamAna.n shriyA brAhmyA kramamANa.n cha sarvashaH .. 21.. antardhAnagatiGYa.n cha shrutvA tattvena kAshyapaH . tathaivAntarhitaiH siddhairyAnta.n chakradharaiH saha .. 22.. sambhAShamANamekAnte samAsIna.n cha taiH saha . yadR^ichChayA cha gachChantamasaktaM pavana.n yathA .. 23.. ta.n samAsAdya medhAvI sa tadA dvijasattamaH . charaNau dharmakAmo vai tapasvI susamAhitaH . pratipede yathAnyAyaM bhaktyA paramayA yutaH .. 24.. vismitashchAdbhuta.n dR^iShTvA kAshyapastaM dvijottamam . parichAreNa mahatA guru.n vaidyamatoShayat .. 25.. prItAtmA chopapannashcha shrutachAritya sa.nyutaH . bhAvena toShayachchaina.n guruvR^ittyA parantapaH .. 26.. tasmai tuShTaH sa shiShyAya prasanno.athAbravIdguruH . siddhiM parAmabhiprexya shR^iNu tanme janArdana .. 27.. vividhaiH karmabhistAta puNyayogaishcha kevalaiH . gachChantIha gatiM martyA devaloke.api cha sthitim .. 28.. na kva chitsukhamatyantaM na kva chichChAshvatI sthitiH . sthAnAchcha mahato bhraMsho duHkhalabdhAtpunaH punaH .. 29.. ashubhA gatayaH prAptAH kaShTA me pApasevanAt . kAmamanyuparItena tR^iShNayA mohitena cha .. 30.. punaH punashcha maraNa.n janma chaiva punaH punaH . AhArA vividhA bhuktAH pItA nAnAvidhAH stanAH .. 31.. mAtaro vividhA dR^iShTAH pitarashcha pR^ithagvidhAH . sukhAni cha vichitrANi duHkhAni cha mayAnagha .. 32.. priyairvivAso bahushaH sa.nvAsashchApriyaiH saha . dhananAshashcha samprApto labdhvA duHkhena taddhanam .. 33.. avamAnAH sukaShTAshcha parataH svajanAttathA . shArIrA mAnasAshchApi vedanA bhR^ishadAruNAH .. 34.. prAptA vimAnanAshchogrA vadhabandhAshcha dAruNAH . patanaM niraye chaiva yAtanAshcha yamaxaye .. 35.. jarA rogAshcha satata.n vAsanAni cha bhUrishaH . loke.asminnanubhUtAni dvandvajAni bhR^ishaM mayA .. 36.. tataH kadA chinnirvedAnnikArAnnikR^itena cha . lokatantraM parityakta.n duHkhArtena bhR^ishaM mayA . tataH siddhiriyaM prAptA prasAdAdAtmano mayA .. 37.. nAhaM punarihAgantA lokAnAlokayAmyaham . A siddherA prajA sargAdAtmano me gatiH shubhA .. 38.. upalabdhA dvijashreShTha tatheya.n siddhiruttamA . itaH para.n gamiShyAmi tataH parataraM punaH . brahmaNaH padamavyagraM mA te.abhUdatra saMshayaH .. 39.. nAhaM punarihAgantA martyaloke parantapa . prIto.asmi te mahAprAGYa brUhi ki.n karavANi te .. 40.. yadIpsurupapannastva.n tasya kAlo.ayamAgataH . abhijAne cha tadaha.n yadarthaM mA tvamAgataH . achirAttu gamiShyAmi yenAha.n tvAmachUchudam .. 41.. bhR^ishaM prIto.asmi bhavatashchAritreNa vichaxaNa . paripR^ichCha yAvadbhavate bhASheya.n yattavepsitam .. 42.. bahu manye cha te buddhiM bhR^isha.n sampUjayAmi cha . yenAhaM bhavatA buddho medhAvI hyasi kAshyapa .. 43.. \medskip\hrule\medskip adhyAyaH 17 vA tatastasyopasa~NgR^ihya pAdau prashnAnsudurvachAn . paprachCha tAMshcha sarvAnsa prAha dharmabhR^itA.n varaH .. 1.. kAzyapa katha.n sharIra.n chyavate kathaM chaivopapadyate . katha.n kaShTAchcha sa.nsArAtsa.nsaranparimuchyate .. 2.. AtmAna.n vA kathaM yuktvA tachCharIraM vimu~nchati . sharIratashcha nirmuktaH kathamanyatprapadyate .. 3.. katha.n shubhAshubhe chAya.n karmaNI svakR^ite naraH . upabhu~Nkte kva vA karma videhasyopatiShThati .. 4.. br eva.n sa~ncoditaH siddhaH prashnA.nstAnpratyabhAShata . AnupUrvyeNa vArShNeya yathA tanme vachaH shR^iNu .. 5.. siddha AyuH kIrtikarANIha yAni karmANi sevate . sharIragrahaNe.anyasmi.nsteShu xINeShu sarvashaH .. 6.. AyuH xayaparItAtmA viparItAni sevate . buddhirvyAvartate chAsya vinAshe pratyupasthite .. 7.. sattvaM bala.n cha kAlaM chApyaviditvAtmanastathA . ativelamupAshnAti tairviruddhAnyanAtmavAn .. 8.. yadAyamatikaShTAni sarvANyupaniShevate . atyarthamapi vA bhu~Nkte na vA bhu~Nkte kadA chana .. 9.. duShTAnna.n viShamAnna.n cha so.anyonyena virodhi cha . guru vApi samaM bhu~Nkte nAtijIrNe.api vA punaH .. 10.. vyAyAmamatimAtra.n vA vyavAya.n chopasevate . satata.n karma lobhAdvA prApta.n vegavidhAraNam .. 11.. rasAtiyuktamanna.n vA divA svapnaM niShevate . apakvAnAgate kAle svaya.n doShAnprakopayan .. 12.. svadoShakopanAdroga.n labhate maraNAntikam . atha chodbandhanAdIni parItAni vyavasyati .. 13.. tasya taiH kAraNairjantoH sharIrAchchyavate yathA . jIvitaM prochyamAna.n tadyathAvadupadhAraya .. 14.. UShmA prakupitaH kAye tIvravAyusamIritaH . sharIramanuparyeti sarvAnprANAnruNaddhi vai .. 15.. atyarthaM balavAnUShmA sharIre parikopitaH . bhinatti jIva sthAnAni tAni marmANi viddhi cha .. 16.. tataH sa vedanaH sadyo jIvaH prachyavate xaran . sharIra.n tyajate jantushChidyamAneShu marmasu . vedanAbhiH parItAtmA tadviddhi dvijasattama .. 17.. jAtImaraNasa.nvignAH satata.n sarvajantavaH . dR^ishyante santyajantashcha sharIrANi dvijarShabha .. 18.. garbhasa~NkramaNe chApi marmaNAmatisarpaNe . tAdR^ishImeva labhate vedanAM mAnavaH punaH .. 19.. bhinnasandhiratha kledamadbhiH sa labhate naraH . yathA pa~nchasu bhUteShu saMshritatvaM nigachChati . shaityAtprakupitaH kAye tIvravAyusamIritaH .. 20.. yaH sa pa~nchasu bhUteShu prANApAne vyavasthitaH . sa gachChatyUrdhvago vAyuH kR^ichChrAnmuktvA sharIriNam .. 21.. sharIra.n cha jahAtyeva niruchChvAsashcha dR^ishyate . nirUShmA sa niruchChvAso niHshrIko gatachetanaH .. 22.. brahmaNA samparityakto mR^ita ityuchyate naraH . srotobhiryairvijAnAti indriyArthA~nsharIrabhR^it . taireva na vijAnAti prANamAhArasambhavam .. 23.. tatraiva kurute kAye yaH sa jIvaH sanAtanaH . teShA.n yadyadbhavedyuktaM saMnipAte kva chitkva chit . tattanmarma vijAnIhi shAstradR^iShTa.n hi tattathA .. 24.. teShu marmasu bhinneShu tataH sa samudIrayan . Avishya hR^idaya.n jantoH sattvaM chAshu ruNaddhi vai . tataH sa chetano janturnAbhijAnAti ki.n chana .. 25.. tamasA sa.nvR^itaGYAnaH sa.nvR^iteShvatha marmasu . sa jIvo niradhiShThAnashchAvyate mAtarishvanA .. 26.. tataH sa taM mahochChvAsaM bhR^ishamuchChvasya dAruNam . niShkrAmankampayatyAshu tachCharIramachetanam .. 27.. sa jIvaH prachyutaH kAyAtkarmabhiH svaiH samAvR^itaH . a~NkitaH svaiH shubhaiH puNyaiH pApairvApyupapadyate .. 28.. brAhmaNA GYAnasampannA yathAvachChruta nishchayAH . itara.n kR^itapuNya.n vA taM vijAnanti laxaNaiH .. 29.. yathAndha kAre khadyota.n lIyamAna.n tatastataH . chaxuShmantaH prapashyanti tathA ta.n GYAnachaxuShaH .. 30.. pashyantyeva.nvidhAH siddhA jIva.n divyena chaxuShA . chyavanta.n jAyamAnaM cha yoniM chAnupraveshitam .. 31.. tasya sthAnAni dR^iShTAni trividhAnIha shAstrataH . karmabhUmiriyaM bhUmiryatra tiShThanti jantavaH .. 32.. tataH shubhAshubha.n kR^itvA labhante sarvadehinaH . ihaivochchAvachAnbhogAnprApnuvanti svakarmabhiH .. 33.. ihaivAshubha karmA tu karmabhirniraya.n gataH . avAksa niraye pApo mAnavaH pachyate bhR^isham . tasmAtsudurlabho moxa AtmA raxyo bhR^isha.n tataH .. 34.. Urdhva.n tu jantavo gatvA yeShu sthAneShvavasthitAH . kIrtyamAnAni tAnIha tattvataH saMnibodha me . tachChrutvA naiShThikIM buddhiM budhyethAH karma nishchayAt .. 35.. tArA rUpANi sarvANi yachchaitachchandramaNDalam . yachcha vibhrAjate loke svabhAsA sUryamaNDalam . sthAnAnyetAni jAnIhi narANAM puNyakarmaNAm .. 36.. karma xayAchcha te sarve chyavante vai punaH punaH . tatrApi cha visheSho.asti divi nIchochchamadhyamaH .. 37.. na tatrApyasti santoSho dR^iShTvA dIptatarA.n shriyam . ityetA gatayaH sarvAH pR^ithaktve samudIritAH .. 38.. upapatti.n tu garbhasya vaxyAmyahamataH param . yathAvattAM nigadataH shR^iNuShvAvahito dvija .. 39.. \medskip\hrule\medskip adhyAyaH 18 br shubhAnAmashubhAnA.n cha neha nAsho.asti karmaNAm . prApya prApya tu pachyante xetra.n xetraM tathA tathA .. 1.. yathA prasUyamAnastu phalI dadyAtphalaM bahu . tathA syAdvipulaM puNya.n shuddhena manasA kR^itam .. 2.. pApa.n chApi tathaiva syAtpApena manasA kR^itam . purodhAya mano hIha karmaNyAtmA pravartate .. 3.. yathA katma samAdiShTa.n kAmamanyusamAvR^itaH . naro garbhaM pravishati tachchApi shR^iNu chottaram .. 4.. shukra.n shoNitasa.nsR^iShTaM striyA garbhAshaya.n gatam . xetra.n karmajamApnoti shubha.n vA yadi vAshubham .. 5.. sauxmyAdavyaktabhAvAchcha na sa kva chana sajjate . samprApya brahmaNaH kAya.n tasmAttadbrahma shAshvatam . tadbIja.n sarvabhUtAnA.n tena jIvanti jantavaH .. 6.. sa jIvaH sarvagAtrANi garbhasyAvishya bhAgashaH . dadhAti chetasA sadyaH prANasthAneShvavasthitaH . tataH spandayate.a~NgAni sa garbhashchetanAnvitaH .. 7.. yathA hi lohaniShyando niShikto bimbavigraham . upaiti tadvajjAnIhi garbhe jIva praveshanam .. 8.. lohapiNDa.n yathA vahniH pravishatyabhitApayan . tathA tvamapi jAnIhi garbhe jIvopapAdanam .. 9.. yathA cha dIpaH sharaNa.n dIpyamAnaH prakAshayet . evameva sharIrANi prakAshayati chetanA .. 10.. yadyachcha kurute karma shubha.n vA yadi vAshubham . pUrvadehakR^ita.n sarvamavashyamupabhujyate .. 11.. tatastatxIyate chaiva punashchAnyatprachIyate . yAvattanmoxayogastha.n dharmaM naivAvabudhyate .. 12.. tatra dharmaM pravaxyAmi sukhI bhavati yena vai . AvartamAno jAtIShu tathAnyonyAsu sattama .. 13.. dAna.n vrataM brahmacharyaM yathoktavratadhAraNam . damaH prashAntatA chaiva bhUtAnA.n chAnukampanam .. 14.. sa.nyamashchAnR^isha.nsya.n cha parasvAdAna varjanam . vyalIkAnAmakaraNaM bhUtAnA.n yatra sA bhuvi .. 15.. mAtApitroshcha shushrUShA devatAtithipUjanam . guru pUjA ghR^iNA shauchaM nityamindriyasa.nyamaH .. 16.. pravartana.n shubhAnA.n cha tatsatAM vR^ittamuchyate . tato dharmaH prabhavati yaH prajAH pAti shAshvatIH .. 17.. eva.n satsu sadA pashyettatra hyeShA dhruvA sthitiH . AchAro dharmamAchaShTe yasminsanto vyavasthitAH .. 18.. teShu taddharmanixipta.n yaH sa dharmaH sanAtanaH . yasta.n samabhipadyeta na sa durgatimApnuyAt .. 19.. ato niyamyate lokaH pramuhya dharmavartmasu . yastu yogI cha muktashcha sa etebhyo vishiShyate .. 20.. vartamAnasya dharmeNa puruShasya yathAtathA . sa.nsAratAraNa.n hyasya kAlena mahatA bhavet .. 21.. evaM pUrvakR^ita.n karma sarvo janturniShevate . sarva.n tatkAraNa.n yena nikR^ito.ayamihAgataH .. 22.. sharIragrahaNa.n chAsya kena pUrvaM prakalpitam . ityeva.n saMshayo loke tachcha vaxyAmyataH param .. 23.. sharIramAtmanaH kR^itvA sarvabhUtapitAmahaH . trailokyamasR^ijadbrahmA kR^itsna.n sthAvaraja~Ngamam .. 24.. tataH pradhAnamasR^ijachchetanA sA sharIriNAm . yayA sarvamida.n vyAptaM yAM loke paramAM viduH .. 25.. iha tatxaramityuktaM para.n tvamR^itamaxaram . trayANAM mithuna.n sarvamekaikasya pR^ithakpR^ithak .. 26.. asR^ijatsarvabhUtAni pUrvasR^iShTaH prajApatiH . sthAvarANi cha bhUtAni ityeShA paurvikI shrutiH .. 27.. tasya kAlaparImANamakarotsa pitAmahaH . bhUteShu parivR^itti.n cha punarAvR^ittimeva cha .. 28.. yathAtra kashchinmedhAvI dR^iShTAtmA pUrvajanmani . yatpravaxyAmi tatsarva.n yathAvadupapadyate .. 29.. sukhaduHkhe sadA samyaganitye yaH prapashyati . kAya.n chAmedhya sa~NghAta.n vinAshaM karma sa.nhitam .. 30.. yachcha ki.n chitsukhaM tachcha sarvaM duHkhamiti smaran . sa.nsArasAgara.n ghoraM tariShyati sudustaram .. 31.. jAtI maraNarogaishcha samAviShTaH pradhAnavit . chetanAvatsu chaitanya.n samaM bhUteShu pashyati .. 32.. nirvidyate tataH kR^itsnaM mArgamANaH paraM padam . tasyopadesha.n vaxyAmi yAthAtathyena sattama .. 33.. shAshvatasyAvyayasyAtha padasya GYAnamuttamam . prochyamAnaM mayA vipra nibodhedamasheShataH .. 34.. \medskip\hrule\medskip adhyAyaH 19 br yaH syAdekAyane lInastUShNI.n kiM chidachintayan . pUrvaM pUrvaM parityajya sa nirArambhako bhavet .. 1.. sarvamitraH sarvasahaH samarakto jitendriyaH . vyapetabhayamanyushcha kAmahA muchyate naraH .. 2.. AtmavatsarvabhUteShu yashcharenniyataH shuchiH . amAnI nirabhImAnaH sarvato mukta eva saH .. 3.. jIvitaM maraNa.n chobhe sukhaduHkhe tathaiva cha . lAbhAlAbhe priya dveShye yaH samaH sa cha muchyate .. 4.. na kasya chitspR^ihayate nAvajAnAti ki.n chana . nirdvandvo vItarAgAtmA sarvato mukta eva saH .. 5.. anamitro.atha nirbandhuranapatyashcha yaH kva chit . tyaktadharmArthakAmashcha nirAkA~NxI sa muchyate .. 6.. naiva dharmI na chAdharmI pUrvopachitahA cha yaH . dhAtuxayaprashAntAtmA nirdvandvaH sa vimuchyate .. 7.. akarmA chAvikA~Nxashcha pashya~njagadashAshvatam . asvasthamavashaM nitya.n janma sa.nsAramohitam .. 8.. vairAgya buddhiH satata.n tApadoShavyapexakaH . Atmabandhavinirmoxa.n sa karotyachirAdiva .. 9.. agandha rasamasparshamashabdamaparigraham . arUpamanabhiGYeya.n dR^iShTvAtmAna.n vimuchyate .. 10.. pa~ncha bhUtaguNairhInamamUrti madalepakam . aguNa.n guNabhoktAra.n yaH pashyati sa muchyate .. 11.. vihAya sarvasa~NkalpAnbuddhyA shArIra mAnasAn . shanairnirvANamApnoti nirindhana ivAnalaH .. 12.. vimuktaH sarvasa.nskAraistato brahma sanAtanam . paramApnoti saMshAntamachala.n divyamaxaram .. 13.. ataH paraM pravaxyAmi yogashAstramanuttamam . yajGYAtvA siddhamAtmAna.n loke pashyanti yoginaH .. 14.. tasyopadeshaM pashyAmi yathAvattannibodha me . yairdvAraishchArayannityaM pashyatyAtmAnamAtmani .. 15.. indriyANi tu sa.nhR^itya mana Atmani dhArayet . tIvra.n taptvA tapaH pUrvaM tato yoktumupakramet .. 16.. tapasvI tyaktasa~Nkalpo dambhAha~NkAravarjitaH . manIShI manasA vipraH pashyatyAtmAnamAtmani .. 17.. sa chechChaknotyaya.n sAdhuryoktumAtmAnamAtmani . tata ekAntashIlaH sa pashyatyAtmAnamAtmani .. 18.. sa.nyataH satata.n yukta AtmavAnvijitendriyaH . tathAyamAtmanAtmAna.n sAdhu yuktaH prapashyati .. 19.. yathA hi puruShaH svapne dR^iShTvA pashyatyasAviti . tathArUpamivAtmAna.n sAdhu yuktaH prapashyati .. 20.. iShIkA.n vA yathA mu~njAtkashchinnirhR^itya darshayet . yogI niShkR^iShTamAtmAna.n yathA sampashyate tanau .. 21.. mu~nja.n sharIra.n tasyAhuriShIkAmAtmani shritAm . etannidarshanaM prokta.n yogavidbhiranuttamam .. 22.. yadA hi yuktamAtmAna.n samyakpashyati dehabhR^it . tadAsya neshate kashchittrailokyasyApi yaH prabhuH .. 23.. anyonyAshchaiva tanavo yatheShTaM pratipadyate . vinivR^itya jarAmR^ityU na hR^iShyati na shochati .. 24.. devAnAmapi devatva.n yuktaH kArayate vashI . brahma chAvyayamApnoti hitvA dehamashAshvatam .. 25.. vinashyatShvapi lokeShu na bhaya.n tasya jAyate . klishyamAneShu bhUteShu na sa klishyati kena chit .. 26.. duHkhashokamayairghoraiH sa~Ngasneha samudbhavaiH . na vichAlyeta yuktAtmA nispR^ihaH shAntamAnasaH .. 27.. naina.n shastrANi vidhyante na mR^ityushchAsya vidyate . nAtaH sukhatara.n kiM chilloke kva chana vidyate .. 28.. samyagyuktvA yadAtmAnamAtmayeva prapashyati . tadaiva na spR^ihayate sAxAdapi shatakratoH .. 29.. nirvedastu na gantavyo yu~njAnena katha.n chana . yogamekAntashIlastu yathA yu~njIta tachChR^iNu .. 30.. dR^iShTapUrvA disha.n chintya yasminsaMnivasetpure . purasyAbhyantare tasya manashchAyaM na bAhyataH .. 31.. purasyAbhyantare tiShThanyasminnAvasathe vaset . tasminnAvasathe dhArya.n sa bAhyAbhyantaraM manaH .. 32.. prachintyAvasatha.n kR^itsna.n yasminkAye.avatiShThate . tasminkAye manashchAryaM na katha.n chana bAhyataH .. 33.. saMniyamyendriyagrAmaM nirghoShe nirjane vane . kAyamabhyantara.n kR^itsnamekAgraH parichintayet .. 34.. dantA.nstAlu cha jihvA.n cha galaM grIvAM tathaiva cha . hR^idaya.n chintayechchApi tathA hR^idayabandhanam .. 35.. ityuktaH sa mayA shiShyo medhAvI madhusUdana . paprachCha punarevemaM moxadharma.n sudurvacham .. 36.. bhuktaM bhukta.n kathamidamannaM koShThe vipachyate . katha.n rasatvaM vrajati shoNita.n jAyate katham . tathA mA.nsa.n cha medashcha snAyvasthIni cha poShati .. 37.. kathametAni sarvANi sharIrANi sharIriNAm . vardhante vardhamAnasya vardhate cha kathaM balam . nirojasAM niShkramaNaM malAnA.n cha pR^ithakpR^ithak .. 38.. kuto vAyaM prashvasiti uchChvasityapi vA punaH . ka.n cha deshamadhiShThAya tiShThatyAtmAyamAtmani .. 39.. jIvaH kAya.n vahati chechcheShTayAnaH kalevaram . ki.n varNa.n kIdR^ishaM chaiva niveshayati vai manaH . yAthAtathyena bhagavanvaktumarhasi me.anagha .. 40.. iti samparipR^iShTo.aha.n tena vipreNa mAdhava . pratyabruvaM mahAbAho yathA shrutamarindama .. 41.. yathA svakoShThe praxipya koShThaM bhANDa manA bhavet . tathA svakAye praxipya mano dvArairanishchalaiH . AtmAna.n tatra mArgeta pramAdaM parivarjayet .. 42.. eva.n satatamudyuktaH prItAtmA nachirAdiva . AsAdayati tadbrahma yaddR^iShTvA syAtpradhAnavit .. 43.. na tvasau chaxuShA grAhyo na cha sarvairapIndriyaiH . manasaiva pradIpena mahAnAtmani dR^ishyate .. 44.. sarvataH pANipAda.n ta.n sarvato.axishiromukham . jIvo niShkrAntamAtmAna.n sharIrAtsamprapashyati .. 45.. sa tadutsR^ijya deha.n sva.n dhArayanbrahma kevalam . AtmAnamAlokayati manasA prahasanniva .. 46.. ida.n sarvarahasya.n te mayoktaM dvijasattama . ApR^ichChe sAdhayiShyAmi gachCha shiShyayathAsukham .. 47.. ityuktaH sa tadA kR^iShNa mayA shiShyo mahAtapAH . agachChata yathAkAmaM brAhmaNashChinnasaMshayaH .. 48.. vA ityuktvA sa tadA vAkyaM mAM pArtha dvijapu~NgavaH . moxadharmAshritaH samyaktatraivAntaradhIyata .. 49.. kachchidetattvayA pArtha shrutamekAgrachetasA . tadApi hi rathasthastva.n shrutavAnetadeva hi .. 50.. naitatpArtha suviGYeya.n vyAmishreNeti me matiH . nareNAkR^ita sa~nj~nena vidagdhenAkR^itAtmanA .. 51.. surahasyamidaM prokta.n devAnAM bharatarShabha . kachchinneda.n shrutaM pArtha martyenAnyena kena chit .. 52.. na hyetachChrotumarho.anyo manuShyastvAmR^ite.anagha . naitadadya suviGYeya.n vyAmishreNAntarAtmanA .. 53.. kriyAvadbhirhi kaunteya devalokaH samAvR^itaH . na chaitadiShTa.n devAnAM martyai rUpanivartanam .. 54.. parA hi sA gatiH pArtha yattadbrahma sanAtanam . yatrAmR^itatvaM prApnoti tyaktvA duHkha.n sadA sukhI .. 55.. eva.n hi dharmamAsthAya yo.api syuH pApayonayaH . striyo vaishyAstathA shUdrAste.api yAnti parA.n gatim .. 56.. kiM punarbrAhmaNAH pArtha xatriyA vA bahushrutAH . svadharmaratayo nityaM brahmalokaparAyaNAH .. 57.. hetumachchaitaduddiShTamupAyAshchAsya sAdhane . siddheH phala.n cha moxashcha duHkhasya cha vinirNayaH . ataH para.n sukha.n tvanyatkiM nu syAdbharatarShabha .. 58.. shrutavA~nshraddadhAnashcha parAkrAntashcha pANDava . yaH parityajate martyo lokatantramasAravat . etairupAyaiH sa xipraM parA.n gatimavApnuyAt .. 59.. etAvadeva vaktavyaM nAto bhUyo.asti ki.n chana . ShaNmAsAnnityayuktasya yogaH pArtha pravartate .. 60.. .. iti anugItA samAptA .. ## Adhyaya numbers 16-19 in shAntiparva, Mahabharata critical edition (Bhandarkar Oriental Research Institute BORI). In Kinjavadekar's edition they are 16-19. Sunder Hattangadi (sunderh at hotmail.com) \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} {\rm http://sanskritdocuments.org} \end{document}